KRONIKE
VON
PRUZINLANT./
//Got
vatir,
sun,
heiligir
geist,/
gewaldis,
wîsheit,
gûte
meist/
dû
hâst
ob
allen
dingin./
Âne
dich
volbringin/
mac
sich
keinrehande
schaft./
In
gotlîchir
meistirschaft/
himil,
erde,
meris
trân/
unde
swaz
bevangin
hân/
dî
drî,
mit
wesins
pflichte/
von
nichte
dû
zu
ichte/
gar
gewerdin
lîze,/
iz
swebe,
lige,
vlîze,/
vlîge,
loufe,
swimme,/
krîche,
slinge,
wimme;/
swaz
ôt
ist
crêatûre,/
gehûre
und
ungehûre,/
weglîch
unde
unweggelîch,/
reglîch
unde
unreggelîch,/
dem
hât
dîn
trinitas
gegebin/
urhab,
wesin
unde
lebin./
Dir,
vatir,
ist
benant
gewalt,/
dir,
sune,
wîsheit
zûgezalt,/
gûte
dir,
heilgem
geiste,/
in
gotlîchir
volleiste./
Dî
drî
persônen
unzuslitzt/
sîn
ein
got
gotlîch
vorvitzt,/
ûz
dem,
durch
den,
in
dem
ursprinc/
genomin
habin
alle
dinc./
Got
vatir
mit
gewalt
urhab/
allin
crêatûren
gab;/
got
sun
in
gotlîchir
wîsheit/
mit
wundirlîchir
undirscheit/
sî
bildit
unde
formit;/
got
heiliger
geist
sî
normit/
in
der
nâtûren
grûte./
Daz
zimit
gotis
gûte./
Sus
alle
geschaft
volkomen
stât/
von
dir,
ô
vrône
trinitât,/
in
wunderen
gar
âne
zil,/
wer
iz
rechte
merkin
wil./
Unde
ob
al
den
wunderen/
hâstû
dir
besunderen/
nâch
dînes
râtis
milde/
in
einer
volge
bilde/
den
menschin
glîch
getirmet/
und
des
vornumft
bevirmet/
ob
sîner
arte
grâdin/
mit
sibinvaldir
gnâdin,/
dî
dîn
geist
îngeistit/
und
allen
menschen
leistit/
mit
sîner
gâbin
undirscheit/
iclîchem,
swî
daz
im
beheit/
und
er
dî
herze
lûtir
weiz./
ôwê,
nû
hât
der
sundin
eiz/
bevlochtin
mîner
sêle
gadim,/
daz
des
sûzin
geistis
âdim/
von
mir
lenkit
sîne
kumft,/
dâ
von
ich
stumpf
bin
an
vornumft/
unde
tummir
denn
ein
vî./
Des
bîg
ich
mînes
herzin
knî/
dir,
vil
mildir
got,
mit
vlê,/
daz
dû
von
allir
sundin
wê/
mîn
armiz
herze
heilis/
unde
an
genâdin
geilis/
durch
dîner
tuginde
gebot./
Berûche
mich,
getrûwir
got:/
der
vatir
sende
mir
dî
macht,/
daz
iz
werde
vollinbrâcht,/
des
ich
hî
gedenke;/
des
sunis
wîsheit
lenke/
mîne
cranken
sinne,/
daz
ich
vornumft
gewinne;/
ô
sûzir
geist,
dîn
gûte/
dî
sêle
mîn
durchvlûte/
mich
waschinde
von
erge,/
daz
ich
dir
ein
herberge/
muge
sîn
nâch
dînre
lust./
Bewone,
hêrre,
mîne
brust/
mich
sêliclîch
irlûchtinde/
und
an
genâdin
vûchtinde;/
gib
mir
wâre
wîse
wort,/
daz
dich
mîner
zungen
ort/
gelobe
mit
getichte,/
dar
ûf
ich
mich
hî
richte,/
alse
mir
gebotin
hât/
des
gebot
mir
obe
stât!/
›Zeichin
unde
wundir
hôt/
getân
bî
mir
der
hôe
got;/
des
wil
ich
sîne
zeichin
blôz/
predigen,
want
dî
sint
grôz,/
und
kundin
sîne
wundir,/
want
sî
sint
starc
besundir‹:/
Dise
wort
sprach
dâ
bevor/
kunic
Nabochodonosor,/
dô
er
Daniellen/
mit
sînen
gesellen/
hîz
werfin
in
den
koven/
des
gar
gluenden
oven,/
der
ubir
rechte
gewonheit/
zu
siben
mâlen
was
geeit,/
daz
ûz
sich
gôz
des
fûirs
lô/
nûn
und
vîrzic
ellin
hô/
und
vorbrante
gar
dî
dît,/
dî
vor
des
ovens
eiten
rît,/
und
dî
jungelinge
drîe/
mitten
in
dem
oven
vrîe/
bliben
allir
brunst
sô
gar,/
daz
wedir
lîb
noch
kleit
noch
hâr/
dî
glût
an
in
vorterbete/
und
roch
nicht
intverbete./
Und
dô
der
kunc
daz
wundir
sach,/
dî
vorgeleitin
wort
er
sprach:/
›Got
hât
zeichin
grôz
getân/
und
wundir
starc
bî
mir
begân.‹/
Dî
selbin
wort
wol
eigintlîch/
von
Aldinburc
brûdir
Dîterîch,/
des
dûtschin
ordins
hômeistir,/
mac
sprechin,
sint
ein
reistir/
gevurstent
er
in
dirre
vrist/
der
lande
dâ
zu
Prûzin
ist:/
›Zeichin
unde
wundirtât/
der
hôe
got
begangin
hât/
bî
mir
in
Prûzinlande/
in
schichtin
manchirhande/
an
mînes
ordins
kindin,/
den
brûdrin,
dî
vor
swindin/
nôtin
ofte
hât
irlôst/
sîn
vil
zeichinlîchir
trôst/
in
des
ovens
getwenge/
gehôrsamlîchir
strenge,/
der
in
was
sibinwerf
geeit/
mit
sibinvaldir
jâmirkeit./
Hitze,
vrost,
durst,
hungirsnôt,/
wundin,
bant,
den
bittrin
tôt/
dem
oven
sî
inmitten/
durch
got
mit
willen
litten,/
alsô
daz
ir
menlîchir
mût/
in
der
mertirlîchin
glût/
nî
wart
vorsêrt
mit
ungedult;‹/
(als
ir
hernâch
hôrin
sult,/
wil
got,
daz
wir
gereichin/
zu
der
materien
zeichin)./
›Dî
zeichin
grôz,
dî
wundir
starc/
der
vorgezzinheite
barc/
nicht
sol
drucken
undir./
Ich
wil
gotis
wundir/
predgen
unde
machin
kunt/
durch
mînes
capellânis
munt,/
want
gotis
wundirbêre
werc/
sol
man
nicht
legen
in
vorberc‹/
mac
jên
der
vurste
wîse;/
und
in
der
selben
wîse/
warf
er
mir
vor
der
crônken
bûch/
von
Prûzin,
dî
des
prîstirs
rûch/
brûdir
Pêtirs
von
Dûsburc/
vor
etslîchir
jâre
schurc/
beschribin
hatte
zu
latîne,/
und
hîz
dî
sinne
mîne/
mich
darûf
arbeitin/
unde
in
dûtsch
bereitin,/
ûf
daz
er
sus
bedûten/
mug
allen
dûtschin
lûten/
dî
wundir
unde
zeichin
gots,/
dî
nâch
gûte
sîns
gebots/
in
Prûzinlande
sîn
geschên,/
und
wâ
man
ir
hôrt
vorjên,/
daz
sich
dâ
gote
mêre/
lob,
wirdekeit
und
êre./
Der
arbeit
durch
den
werdin
man/
ich
mich
angenumen
hân/
und
wil
durch
sîner
gunst
bejac/
sî
volbrengin,
ob
ich
mac;/
darumme,
swer
dâ
lese/
diz
bûch,
daz
im
der
wese/
zu
wunschin
heilis
hî
gereit/
und
dort
êwigir
sêlikeit./
Nîman
mich
hî
vordenke,/
daz
ich
dî
rede
lenke/
brûdir
Dîtirîche
zû,/
der
hômeistir
wesit
nû,/
want
ich
daran
rechte
tû./
Ich
weiz,
iz
ist
gnûc
lûten
kunt,/
daz
ich
hatte
vor
der
stunt/
ouch
zu
tichtene
begunt/
bî
meistir
Lûdêre/
(sô
got
sîn
sêle
nere!)/
diz
bûch
durch
sîne
bete/
und
des
geschriben
hête/
quinternen
mê
wen
vîre,/
dî
von
dem
argen
tîre/
vortilgit
wurdin,
goteweiz!/
daz
Josêphis
roc
zureiz./
Dâvon,
swaz
ich
nû
mache,/
des
ist
gar
ein
sache/
der
hômeistir
Dîtirîch./
Nû
sol
ich
ouch
hî
nennen
mich,/
zwâr
nicht
in
rûmis
gere,/
want
ich
des
gerne
impere,/
sundir
durch
dî
geschichte,/
ob
îman
mîn
getichte/
ansprêche,
daz
iz
wêre
tum,/
valsch,
unglîch,
sinnes
krum,/
daz
des
in
mîme
namen
ich/
schuldic
stê,
nîman
vor
mich./
Darum
wil
ich
mich
kundin./
Ouch
nenn
ich
mich
den
vrûndin,/
daz
sî
nû
durch
vrûntlîche
gir/
gerûchen
heilis
wunschin
mir,/
daz
ich
diss
bûchis
lenge/
vornumfticlîch
volbrenge,/
daz
iz
werd
gezême,/
prîslîch
und
annême/
gote,
Marîen
und
dem
meistir,/
dem
ich
diss
dînstis
bin
ein
leistir/
und
êwîclich
im
undertân/
wesen
sol
ein
capellân;/
und
daz
des
wirdic
mug
ich
sîn,/
Nicolaus
von
Jeroschîn,/
des
hilf
mir,
got
vil
gûtir,/
und
dû,
meitlîche
mûtir!/
Wol
bescheiden
anbegunst/
ist
des
bûchis
halbe
kunst;/
und
dâvon,
swer
dâ
tichte,/
der
hab
des
vlîzis
pflichte,/
daz
er
vor
dem
beginne/
dî
materie
besinne,/
dâ
sîn
wille
sich
ûf
treit,/
unde
mit
intscheidinheit/
sî
teilinde
zulitte/
nâch
predigêris
sitte,/
der
sîn
rede
in
stucke
schicht,/
ê
er
von
der
materien
icht/
endehaftis
spreche,/
unde
nicht
vorbreche/
der
lidir
ordenunge./
Ouch
des
tichtêres
zunge/
an
der
materien
strâze/
sol
dî
rechte
mâze/
behalden
an
den
rîmen,/
glîch
zu
glîchim
lîmen/
an
lenge,
sinne,
lûte,/
daz
ich
alsus
bedûte:/
vil
wort
man
glîche
schrîbit,/
der
luit
unglîch
sich
trîbit;/
sulch
rîmen
sol
man
mîden,/
den
sin
ouch
nicht
vorsnîden;/
dî
lenge
helt
der
silben
zal:/
dar
undir
man
ouch
merken
sal,/
daz
vumf
silben
sîn
zu
kurz,/
zêne
hân
zu
langen
schurz;/
zwischin
den
zwên
endin/
rîmen
dî
behendin,/
dî
bûchir
pflegin
tichtin,/
und
darnâch
sal
ich
richtin/
mich
an
diss
getichtis
vart./
Dî
crônke
teil
ich
in
vîr
part:/
zum
êrstin
wil
ich
sagen,/
von
wem,
in
welchin
tagen/
und
wî
von
êrst
sî
wordin/
des
dûtschin
hûsis
ordin./
Daz
andre
teil
ûch
machit
kunt,/
in
welchir
wîs,
zu
welchir
stunt/
des
dûtschin
ordins
brûder
sîn/
zu
Prûzinlande
kumen
în./
Sô
wil
ich
kundin
an
dem
dritten,/
wî
urlougit
und
gestritten/
mit
der
gotlîchen
helfe
craft/
widir
dî
vreise
heidinschaft/
dî
dûtschin
brûdir
in
Prûzinlant/
hân,
als
ich
geschriben
vant/
und
ein
teil
selbe
hab
gesehen./
Daz
vîrde
teil
sol
ûch
vorjehen,/
waz
pêbist
und
keisir
hân/
gerîchzit,
sint
daz
êrst
began/
des
dûtschin
ordins
wesin;/
darin
sô
wil
ich
lesin,/
waz
in
iris
lebins
zît/
in
der
werlde
manchirsît/
sîn
vremdir
schicht
getriben,/
als
ich
dî
vant
geschriben./
Daz
wirt
diss
bûchis
vîrde
part./
Nû
ist
mîn
sin
darûf
gekart,/
daz
ich
daz
teil
wil
mischin/
den
andren
teilen
zwischin/
inhant
der
rede
ein
stucke/
vlechtinde
in
ein
lucke,/
swâ
daz
ich
dî
gelege/
gevûclich
noch
gewege,/
sô
daz
diz
und
gene
mêr/
sich
irvolgen
î
gewêr/
an
der
zal
der
jâre./
Sus
ist
ûch
offinbâre/
wurdin
der
materien
stîm./
Ouch
ich
diss
getichtis
rîm/
ûf
dî
zal
der
silben
zûne,/
sechse,
sibene,
achte,
nûne;/
bîwîlen
ich
zwû
kurze/
ûf
eine
lange
sturze,/
und
mîn
rîm
werdin
gebuit/
an
dem
ende
ûf
glîchin
luit,/
nicht
velschinde
der
rede
sin./
Und
want
ich
tummer
sinne
bin,/
meisterlîcher
kunste
wan,/
darzû
lutzil
dûtschis
kan,/
ôt
alse
mich
dî
larte,/
der
spune
mich
ê
narte,/
dâvon
ouch
umbesnittin/
nâch
hovelîchin
sittin/
mînes
mundis
lippen
sîn/
und
an
sprechin
nicht
sô
fîn/
als
in
sîner
schichte/
eischit
diz
getichte,/
des
darf
ich
gûtis
heilis
wol,/
ob
ich
diz
bûch
volbrengen
sol./
Darum
ich
armer
schrîe/
an
dich,
sûze
Marîe./
Ô
mûtir,
dich
mir
bîe/
und
hulfe
mich
gezwîe,/
als
ich
dir
wol
getrûwe!/
Ô
vullemunt
der
trûwe,/
ûf
dînen
trôst
ich
bûwe:/
ich
weiz
dich
sô
getrûwe,/
daz
ich
gar
bin
zwîvils
ân,/
dunmûzis
mir
bîgestân!/
Lâ
sên,
joch
tarst
dû
mich
vorlân!
—/
Der
trotz
in
hoffen
ist
getân/
dir,
milde
kuniginne;/
nû
bis
mîn
leitirinne,/
want
dir
zu
lobis
winne/
diss
bûchis
ich
beginne./
In
dem
lobesamen/
unsers
hêrrin
namen/
sprechit
allintsamen,/
dî
diz
hôrin:
Âmen./
Dô
vorgangin
wârin
gar/
tûsint
unde
hundirt
jâr/
in
dem
nûnzigstin
vorwâr/
nach
deme,
daz
dî
meit
sô
clâr/
Cristum
brâchte
an
gebort,/
in
den
zîten,
dô
aldort/
dî
stat
Akirs
was
belegen/
von
der
cristnenlûte
wegen,/
den
sî
ouch
in
der
selbin
vart/
von
gotis
hulfe
widir
wart/
ûz
den
hendin
der
heidin/
nâch
manchis
sturmis
vreidin;/
dâ
wârin
in
der
cristnen
her/
ouch
sô
hin
kumen
ubir
mer/
sumelîche
burgêre,/
dî
dâ
vil
minnenbêre/
andâcht
zu
gote
hêtin./
Sî
wârin
von
den
stetin/
von
Lubek
und
von
Bremen./
Dî
lîzin
sich
gezemen,/
daz
sî
an
begondin
sêhn/
und
in
mitlîdunge
spêhn/
gebrechin
grôz
und
ungemach,/
daz
man
dî
armen
sîchin
sach/
lîdin
in
den
zîten/
an
der
Dûtschin
sîtin./
Und
als
dî
irbarmindin
man/
griffin
sî
mildeclîchin
an/
der
barmeherzekeite
amt/
unde
stiften
dâ
intsamt/
ein
spitâl
ûf
dem
velde/
undir
irme
gezelde,/
daz
von
eime
segle
was/
einis
koggin,
als
ich
las,/
darîn
dî
sîchin
wurdin
brâcht,/
den
sî
mit
dêmût
und
andâcht/
dînstis
wârin
dâ
gereit;/
und
in
barmherzikeit/
schûfin
sî
in
und
gâbin/
mildeclîch
von
iren
habin,/
dî
in
beschert
hatte
got,/
swes
in
durft
was
unde
nôt./
Sî
nâmen
daz
zu
sinne,/
daz
in
der
tât
der
minne/
wirt
an
eim
iclîchin/
armen
adir
sîchin/
intpfangin
unsir
hêrre
Crist,/
der
an
des
gerichtis
vrist,/
sô
sich
jâmir
grôz
irbirt,/
vil
lîblîchen
sprechin
wirt/
zu
den
zur
zeswin
sîten:/
›Kumt,
ir
gebenedîten,/
besitzt
mîn
rîche
êwiclich!/
Mich
hungirte,
dô
spîst
ir
mich;/
ich
was
durstic
unde
nakt,/
dô
trenktit
ir
mich
und
dakt;/
ich
was
sîch,
ir
pflâgit
mîn.
—/
Ô
hêrre,
wâ
hân
wir
dich
sîn/
gesêhn
in
den
gebrechin?‹/
Sô
wirt
er
zu
in
sprechin:/
›Vorwâr
ich
ûch
daz
sage,/
dô
iz
mit
mildir
pflâge/
dêmûticlîch
von
ûch
irschein/
an
mînir
minstin
brûdre
ein,/
dô
geschach
iz
mir
vil
gar.‹
—/
Nû
sêt
unde
nemit
war,/
wî
Crist
dî
armen
krankin
hât/
und
alle,
dî
dâ
sîn
vorsmât,/
sîne
brûdere
genant,/
daz
wol
wêrlich
ist
irkant,/
wan
in
menschlîchir
mittewist/
er
unser
vleisch
und
brûdir
ist./
Nû
sprichit
sente
Paulus/
der
wîse
lêrer
alsus:/
›Ich
habe
pflanzin
gesazt,/
dî
hât
Apollo
genazt;/
abir
got
hât
mit
genucht/
sî
tûn
wachsin
zu
der
vrucht;/
swî
an
den
wortin
sich
entslûzt,/
daz
noch
der,
der
dâ
begûzt,/
noch
der
dâ
pflanzit,
sullin
icht/
zu
achtene
sîn
in
der
geschicht,/
sundir
der
alleine
ôt,/
der
daz
wachsin
gibit,
got.‹/
Doch
sol
menschlîch
vlîz
sich
wegin/
darûf,
daz
er
rûche
pflegin/
der
pflanzin,
dî
in
nûwir
stift/
brengin
rîchir
vruchte
gift/
und
hernâch
in
rîfin
tagin/
rîchir
vrucht
gelobin
tragin./
Darum
dî
vursten
und
dî
hêrn,/
dî
zu
dînste
und
zu
êrn/
gote
dâ
gesament
wârn/
in
des
cristenheris
scharn,/
als
der
werde
patriarke/
der
Jerusalêmschin
marke/
und
dî
erzebischove
dâ/
von
Tirô,
von
Cêsareâ,/
von
Nazarêth
der
dritte;/
und
dî
bischove
dâmitte/
von
Akirs
und
von
Bethlêm,/
kunc
Henrîch
von
Jerusalêm/
und
sîner
man
ein
grôze
zal;/
der
meistir
ouch
von
dem
spittâl/
des
ordins
sente
Johannis;/
darzû
der
meistir
vil
gewis/
des
ordins
von
dem
tempil/
und
ir
beidir
brûdre
vil./
Ouch
man
aldâ
irkande/
ûz
dem
heiligin
lande/
manchin
grêvin,
der
dâ
was,/
hêr
Râdulf
von
Tiberias/
und
sîn
brûdir
hêr
Hûgô,/
hêr
Johan
von
Ebelinô,/
von
Cêsarîen
hêr
Eimar,/
hêr
Rainalt
von
Sidon
vorwâr/
und
manch
andir
hêr
êrlîche/
ûz
Jerusalêm
dem
rîche;/
und
ouch
von
dûtschin
landen
vil/
grôzir
hêrren,
dî
in
dem
zil/
dar
hatte
brâcht
der
gotis
rât:/
ein
erzebischof
hîz
Conrât,/
der
dâ
zu
Mênz
des
stiftis
wîlt,/
und
bischof
Conrât,
der
dâ
hîlt/
zu
Wirzeburc
den
stûl
gewêr/
und
was
benant
ein
kenzelêr/
ûf
des
rômischin
rîchis
hof;/
her
Volkêr
von
Pazzow
bischof;/
von
Halbirstat
bischof
Gardolf,/
darzû
von
Zîz
der
bischolf,/
dî
alle
in
den
jârin/
durch
got
dar
kumin
wârin,/
und
an
geburt
manch
vurste
clâr,/
dî
kein
den
heidin
nâmen
war/
urlougis
mit
strîtlîchir
hant./
Dî
vurstin
wârm
sus
genant,/
als
wir
recht
vornumen
habin,/
herzoc
Friderîch
von
Swâbin,/
dâswâr
ein
hêrre
lobelîch;/
und
ein
vurste
hîz
Heinrîch,/
adilis
und
tuginde
glanz,/
der
was
grêve
der
pfalanz/
an
dem
Rîne
dâ
genant/
und
von
Brûnswîc
herzog
irkant;/
ouch
herzoge
Friderîch/
ein
vurste
grôz
von
Ôstirrîch,/
und
herzog
Henrîch
von
Brâbant,/
der
dem
here
vorgenant/
was
gesazt
ein
houbitman;/
und
ein
vurste
hîz
Herman,/
pfalanzgrêve
dâ
zu
Sachsin/
und
an
hêrschaft
baz
gewachsin,/
want
er
ouch
lantgrêve
was/
zu
Duringin,
als
ich
las;/
von
Brandinburc
marcgrêv
Albrecht/
ein
vurste
creftig
und
gerecht;/
und
ein
hêrre
vil
genende,/
der
hîz
Heinrîch
von
Kalende/
und
was
marschalc
des
rîchis
dô;/
von
Landisberc
der
marchiô,/
der
hîz
Conrât,
sus
las
ich,/
und
marcgrêve
Dîterîch/
von
Mîssin,
als
ich
daz
vornam./
Dise
hêrrin
allintsam,/
dî
ich
genant
habe
nû,/
ouch
grêvin,
hêrrin
vil
darzû/
unde
manig
edil
man,/
der
ich
allir
nicht
inkan/
bî
namen
ûch
geoffinbârn,/
dî
in
dem
selbin
here
wârn,/
dî
sâhin
sundir
lougin/
mit
irbarmenden
ougin/
diss
spitâlis
pflanzunge/
sô
nûwe
und
sô
junge/
in
gar
bezîtir
trechtikeit/
brengin
vrucht
der
sêlikeit/
etslîchir
mâze
und
daran/
hoftin
sî
des
sundir
wân,/
sô
von
gotis
mildir
gift/
gewûchse
baz
daz
selbe
stift/
und
sîne
zwîg
irstrecte
wît,/
iz
wurde
in
kumftigir
zît/
brengin
ummêzlîche
vrucht/
in
gar
rîchis
nutzis
tucht./
Dâvon
wart
al
der
hêrrin
rât/
mit
beger
darûf
gesat,/
daz
herzoge
Friderîch/
von
Swâbin
undirwunde
sich/
der
sachin
und
benente/
botin,
dî
er
sente/
nâch
zimelîchir
achtperkeit/
dem
kunge
hôhir
lûtirkeit/
sînem
brûdre
Henrîche,/
der
daz
rômische
rîche/
dô
besaz
und
sint
der
vart/
der
sechste
keiser
Henrîch
wart,/
daz
er
dî
sache
tribe
vort/
und
an
dem
pâbest
irwurbe
dort,/
daz
er
mit
stiftunge/
und
bestêtigunge/
gerûchte
widemen
zuhant/
daz
nûwe
spittâl
vorgenant./
Dô
dî
botschaft
vollingînc,/
der
pâbist
williclîch
gehînc/
der
reinen
hêrrin
bete,/
dî
ir
begirde
hête/
an
in
gewant
sô
zimelîch/
unde
stifte
mildeclîch/
daz
spittâl,
dem
er
ebin/
gab
des
ordins
lebin/
des
spittâls
sente
Johannis/
als
iz
zu
den
sîchin
is/
und
armen
pflegelîch
gehaft./
Ouch
gab
er
im
dî
rittirschaft/
nâch
des
tempils
ordin./
Sus
dî
zwei
lebin
wordin/
dem
spitâle
vorgenant/
von
dem
pâbeste
benant/
und
in
gotis
namen/
bestêtigit
intsamen./
Des
spitâls
brûdrin
beschît/
der
pâbst
ouch
sulchin
abît:/
sî
soldin
wîze
mentil
hân/
und
swarze
krûze
dran./
Ouch
sô
gab
er
dem
spitâle/
dî
vrîheite
alzumâle,/
dî
mit
genâdin
undirscheidin/
den
êrbêrin
ordin
beidin/
des
spitâls
sent
Jôhannis/
und
des
tempils
vil
gewis/
von
den
pêbistin
wârin/
gegebin
vor
den
jârin,/
daz
ir
daz
spitâl
vorgeseit/
gebrûch
in
allir
nutzberkeit/
als
gene
ordne
beidintsam;/
wan
iz
was
wol
wirdesam/
deswâr
unde
billîch,/
daz
dî
an
genâdin
glîch/
pêbistlîchir
gâbin/
iz
ouch
soldin
habin,/
dî
an
tugintlîchir
tât/
woldin
haldin
glîchin
grât./
Sus
wart
bestêtigt
und
gestift/
und
mit
vil
privilegien
gift/
gewidmit
und
gemachit
rîch/
der
werde
ordin
rittirlîch/
der
brûdre
des
spitâlis,/
daz
sente
Marîen
is/
des
dûtschin
hûsis
genant/
von
Jerusalêm
irkant./
Diz
ist
der
vil
zarte/
irwelte
wîngarte/
des
hêrrin
von
Sabbaôt,/
den
dû,
Criste,
sûzir
got,/
has
gestiftit
und
irlesin/
und
bis
sîn
leitsman
gewesin./
Dû
snit
abe
sîne
sturziln/
und
pflantztis
sîne
wurziln;/
des
hât
er
lusticlîche/
irvullit
daz
ertrîche./
Darnâch
tructis
dû
in
vort/
in
daz
lant
zu
Prûzin
dort/
unde
zu
Lîflande,/
darûz
dû
manchirhande/
heidin
has
vorwurfin
sâ/
und
pflantztis
in
aldâ./
Alsus
hât
er
vil
ebin/
gestrackit
sîne
rebin/
in
gar
wunniclîchir
kêr/
manchirwein
unz
an
das
mer/
und
bis
an
des
wâgis
vlût/
sînen
zwîc
in
sûzir
blût./
Dise
werde
rittirschaft/
der
bestêtigunge
craft/
nicht
allein
intpfangin
hât/
ûf
erdin
von
der
lûte
rât,/
sundir
got
der
rîche/
hat
ouch
in
himelrîche/
sî
bestêtigit
und
geprîst/
und
an
figûren
vil
bewîst./
Wir
lesin
unvorborgin/
in
den
aldin
histôrgin,/
daz
der
gûte
Abrahâm,/
der
grôze
patriarch,
ûznam/
sîner
knabin
gesundirt/
wol
achzên
und
drîhundirt,/
mit
den
er
an
dî
heiden
reit/
und
umme
sînen
brûdir
streit,/
den
sî
gevangin
hattin,
Lôt,/
und
irlôst
in
ûz
der
nôt/
und
dî
mit
im
gevangin
wârn/
von
den
heidenischin
scharn,/
den
er
den
sic
dô
abeslûc./
Und
dô
sîn
wec
sich
widir
trûc/
zu
hûse
von
des
strîtis
dram,/
Abrahê
inkegin
quam/
Melchisêdêch,
der,
als
ich
las,/
ein
kunic
und
ein
prîstir
was,/
und
im
dâ
zu
prisande/
brôt
und
wîn
benande/
und
bat
sîn
immir
pflegin/
des
allirhôstin
gotis
segin,/
in
des
schirme
er
ubirwant/
dî
vîende
gar
mit
sîner
hant;/
und
alsus
von
der
selbin
zît/
begondin
rittirlîchin
strît/
dî
geloubinden
mit
vreidin/
zu
ûbne
kên
den
heidin./
Ouch
kuntte
dô
der
heilige
geist,/
mit
welchir
gunste
volleist/
der,
der
dî
obirste
stat/
in
der
gots
ecclêsien
hât,/
lîb
dî
rittre
sulle
hân/
und
mit
dem
segne
sî
intpfân/
zu
der
ecclêsien
schirme,/
und
sulle
ouch
nâch
irme/
nutze
daz
gar
wol
bevestin/
mit
vrîheit
und
hantvestin,/
swaz
gûte
lûte
irre
habe/
in
gebin
in
geistlîchir
gâbe./
Dise
rittirschaft
ouch
ist/
dî
genêmste
alle
vrist/
und
sal
iz
billîch
hân
zuvorn,/
want
sî
sich
darzû
hât
gesworn,/
daz
sî
gots
vorsmênisse/
und
sînes
crûzis
gewisse/
rechin
wolle
mittir
hant/
und
vechtin
um
daz
heilge
lant,/
dan
sî
dî
heidin
hân
vorstôrt,/
daz
den
cristnen
zugehôrt./
Der
gûte
sent
Jôhan
ouch
sach,/
daz
sich
von
himl
hernidir
brach/
dî
strîtende
ecclêsiâ/
in
eime
gleichnisse
sâ/
Jêrusalêm
der
nûwin,/
darinne
wol
mit
trûwin/
undir
andrin
himelischin
scharn/
dî
engle
potestates
wârn,/
dî
mit
strîtis
kegintracht/
vortribin
al
des
tûvils
macht./
Potestates
gereite/
heizint
mechtikeite,/
und
ist
bewîsit
uns
daran,/
daz
dî
ecclêsie
solde
hân/
sidir
dise
rittirschaft,/
dî
dâ
mit
mechtigir
craft/
von
ir
zu
pflege
tû
vorschalt/
der
ungeloubigin
gewalt/
und
alle
sichticlîche
plâge/
von
ir
nâch
irre
macht
vorjage,/
als
dî
potestates/
sich
zu
pflege
vlîzin
des,/
daz
sî
dî
cristinheit
bewarn/
vor
unsichtigin
harmscharn;/
und
daz
ist
wol
offenbâr/
daz
dise
rittirlîche
schar/
des
dûtschin
ordinis
vorwâr/
vortrîbit
engistlîche
vâr/
mit
strîtlîchir
arbeit/
von
der
heiligin
cristinheit./
Sich
vûgit
ouch
gewisse/
daz
wol
zu
gezûgnisse/
Prûzinlande,
daz
dort
ê/
undir
Moysê
und
Josuê/
und
andrin
richtêrin
geschach,/
dî
man
der
Judin
waldin
sach,/
bî
der
richtêre
jârin/
gotis
rittere
wârin,/
dî
stritten
als
dî
helde/
strîte,
dî
got
irwelde/
und
wol
gevîlen
im./
Daz
geslechte
Enachim/
und
andre
ungewêre/
vermeinte
înwonêre/
des
heiligin
landis
sî
bestrittin/
wol
nâch
der
kûnen
lewin
sittin/
und
ubir
alle
dî
gebîte/
vortilgtin
sô
gar
dî
dîte/
von
grunde
ûf,
daz
ir
nicht
inbleib,/
ân
dî
daz
gotis
volc
beschreib/
und
behîlt
zu
sulchin
sachin,/
daz
sî
sî
kundic
soldin
machin/
des
landis
geleginheit/
und
zu
dînste
sîn
gereit.
—/
Ouch
als
dî
zît
von
anegenge/
hât
gewachsin
an
der
lenge,/
sus
sîn
gewachsin
an
mêrunge/
diss
ordins
vorbezeichenunge./
Dâvît
nâch
gotis
herzin
was,/
ein
kunic,
den
er
selbe
irlas/
an
sînes
volkis
rîche/
und
hôet
in
achperclîche/
und
ouch
ein
grôz
prophête/
was
er,
dâ
von
er
hête/
kunftigir
dinge
kuntschaft./
Des
west
er
dise
rittirschaft/
kumftic
in
disen
stundin/
und
wolde
sî
vorkundin/
nâch
irme
wesin
rechte./
Er
welte
zwei
geslechte,/
das
eine
hîz
Cerêti,/
daz
andere
Phelêti,/
ûz
sînem
volke
allintsamt/
und
bevûl
in
sulch
ein
amt,/
daz
sî
vor
allin
vârin/
soldin
sîn
houbt
bewarin/
nâch
irre
namen
entscheidinheit:/
Cerêti
ist
sô
vil
geseit/
als
vortilgêre;/
wundirlîch
heilêre/
spricht
Phelêti
der
nam./
Dî
ûzlegunge
in
wol
gezam,/
want
sî
des
kungis
nâmen
war/
und
vortilgtin
dî
vil
gar,/
dî
sînes
houbtis
vârtin./
Dâwidir
sî
ouch
kartin/
wundirlîchis
heilis
solt/
an
dî,
dî
im
wârin
holt/
und
sich
bugin
undir
in./
Wol
zût
sich
der
geschichte
sin/
ûf
dise
rittirlîche
schar,/
dî
sich
vlîzit
des
vorwâr/
in
unvorvêrtim
mûte,/
wî
sî
gepfleg
der
hûte/
dem
kunge,
der
dâ
heizit
Crist/
und
ein
wâriz
houbit
ist/
der
heiligin
cristinheit;/
und
daz
dî
rittere
gemeit/
in
den
tôt
ir
lebin/
darumme
sullin
gebin,/
des
sint
sî
harte
clein
irvêrt./
Sî
tragin
rittirlîch
ir
swert/
dêswâr
zu
allin
stundin/
ûf
ir
huf
gebundin,/
als
dî
recken
von
Israhêl./
An
in
ist
ellenthafte
wel/
zu
strîtlîchir
wette;/
sî
ummegên
daz
bette/
des
wârin
Salomônis/
unde
hûtin
sîn
gewis/
mit
vil
vrechir
achte./
Sus
sî
dî
vâr
der
nachte,/
des
vinstirn
ungeloubin,/
crefticlîch
betoubin/
und
trîbin
hin
genende/
von
der
cristnen
ende.
—/
Wir
nemen
ouch
zu
sinne,/
waz
durch
dî
gotis
minne/
und
durch
dî
gebot
der
ê/
dî
werdin
rittre
lidin
ê,/
dî
Machabêi
hîzin,/
dô
sî
ir
erbe
lîzin,/
und
wichin
in
dî
wûste,/
dâ
ir
manchir
mûste/
ezzin
lange
gras
vor
brôt,/
als
sî
twanc
des
hungirs
nôt,/
ûf
daz
sî
wurdin
nicht
intreint/
noch
mit
der
heidinschaft
vormeint./
Und
wî
sî
strittin
in
der
zît/
manchin
lobelîchin
strît/
kên
den
argin
heidin,/
dî
mit
strengin
vreidin/
sî
darzû
getwungin
hân/
wolden,
daz
sî
gar
vorlân/
hêttin
den
obirstin
got/
und
sîner
ê
gebot/
und
hêttin
sich
irgebin/
in
ir
heidenischiz
lebin/
nâch
suntlîchir
abekust;/
dô
stercte
ires
herzin
brust/
got
zu
den
selbin
stundin,/
daz
sî
ubirwundin/
den
argin
Anthîochum,/
der
dâ
genant
was
darum/
ein
wurzele
der
sundin,/
want
er
pflac
erclîch
schundin/
daz
gotis
volc
zu
sundin
grôz,/
der
dô
vîl
ûz
im
intsprôz./
Sî
zuribin
in
sô
gar/
und
alle
sîne
heris
schar,/
daz
sî
in
vridis
sichirheit/
reinigitin
andirweit/
al
dî
heiligin
stete/
des
tempils,
dî
dâ
hête/
intreinigit
dî
heidinschaft./
Ouch
gewunnen
sî
mit
craft/
den
berc
widir
zu
Syôn/
und
besaztin
den
vil
schôn/
und
machtin
mit
strîtender
hant/
vride
ubir
al
ir
lant./
Disen
strîtin
ebin
hât/
gevolgit
nâch
mit
vrechir
tât/
der
heilige
ordin
rittirlîch/
des
dûtschin
hûsis,
sô
mein
ich,/
und
hât
irarnit
dâmitte,/
daz
er
mit
manchim
gelitte/
êrbêrlîch
stêt
gezîret,/
dî
ouch
geordenîret/
sîn
nâch
gotis
lobe/
des
ordins
amtin
obe./
Rittre
sint
sî
gewêre/
und
irwelte
strîtêre,/
dî
sich
in
des
tôdis
wê/
wâgin
durch
dî
gotis
ê;/
unde
um
des
vatir
lant/
sîet
man
sî
mit
starkir
hant/
vortilgin
und
betoubin/
dî
vîende
des
geloubin./
Ouch
in
der
minnen
ubirvlût/
entpfân
dî
werdin
rittre
gût/
geste,
pilgerîm
und
armen./
Sî
sîn
ouch,
dî
sich
lân
irbarmen/
dî
sîchin,
dî
in
den
spitâlin/
ligin
in
manchir
hande
quâlin,/
den
sî
dâ
von
mildekeit/
sîn
dêmûticlîch
gereit/
mit
dînstlîchir
volleiste/
in
eime
burninden
geiste./
Undir
disen
gelitten/
sint
pfaffin
ouch
enmitten,/
dî
eine
werde
stat
dâ
hânt/
und
sullin
sîn
gemant,/
daz
sî
in
des
vridis
stunt/
glinstirnde
sam
dî
vunkin
tûnt,/
mittin
undir
in
ummevarn/
und
manen
sundir
sparn/
dî
leigenbrûdre,
daz
sî
sich/
vlîzin
zu
haldne
vesticlîch/
dî
regle
und
den
ordin,/
des
sî
sint
brûdre
wordin./
Darzû
ouch
dî
pfaffin/
gotisdînst
in
schaffin/
mit
den
sacramentin/
nâch
ires
loufis
rentin;/
sô
man
abir
strîtin
sol,/
sô
sullin
sî
dî
brûdre
wol/
mit
trôste
sterkin
an
den
strît/
unde
manen
in
der
zît,/
daz
sî
gedenkin
an
dî
nôt/
und
an
den
jâmirlîchin
tôt,/
den
got
in
grôzir
bittirkeit/
ouch
an
dem
crûze
vor
sî
leit./
Alsus
sî
vil
genende/
von
ende
unz
zu
ende/
vil
crefticlîchin
rûrin,/
wen
sî
ir
hûte
vûrin/
von
dem
beginne
der
rittre
starc/
unz
ûf
den
endehaftin
sarc/
der
unmechtigin
sîchin,/
dî
sî
sorcveldiclîchen/
an
den
sêlin
denne
bewarn,/
sô
sî
hinnen
sollin
varn,/
und
an
allin
dingin/
sullin
sî
vollinbringin/
in
dînstlîche
arbeit/
in
des
geistis
senftikeit./
Und
want
dirre
ordin
sundirlîch/
an
nutze
der
ecclêsien
sich/
gemeinlîchin
irgûzit,/
dâvon
er
ouch
genûzit,/
daz
manchirleie
pêbste
hân/
vrôlîchin
in
gesehin
an/
und
mit
grôzir
vrîheit/
an
privileigen
undirscheit/
in
bestêtigit
habin,/
irlûchtit
und
irhabin./
Von
brûdre
Heinrîche
Walbote
genant,
dem
êrstin
hômeistre
des
dûtschin
ordins./
//Brûdir
Henrîch,
der
dâ
was/
genant
Walbote,
als
ich
las,/
êrst
zu
hômeistre
wart
irkorn,/
daz
er
solde
sîn
bevorn/
dem
spitâle
der
vrîen/
mait
sente
Marîen/
des
dûtschin
hûsis
irkant,/
des
sich
dô
undirwant/
der
gotis
helt
gewêre./
Alsus
dô
dî
burgêre/
von
Lubec
und
von
Bremin,/
dî
gotis
vil
genêmin,/
dî
êrst
stiftêre
wârin/
des
ordins
in
den
jârin,/
als
ich
dâvor
gesprochin
habe,/
woldin
hebin
sich
herabe/
widir
heim
zu
lande,/
dô
sich
dî
zît
volande/
irre
gelobtin
mervart,/
mit
râte
iz
dô
geschickit
wart/
herzogin
Friderîchis
vorwâr/
von
Swâbin,
eines
vurstin
clâr,/
den
wir
ouch
ê
nandin,/
und
von
dûtschin
landin/
andirre
grôzin
hêrrin
vil,/
dî
ouch
dâ
wârin
in
dem
zil,/
dô
man
Akirs
belac,/
der
allir
rât
sich
darûf
wac,/
daz
sî
daz
spitâl
vorgenant/
antwortin
zu
des
meistirs
hant/
mit
den
almûsin
allin,/
dî
im
wârin
gevallin/
und
anderem
gerête,/
des
iz
gnûc
dô
hête./
Darinne
ouch
der
degen
gût/
mit
sînen
brûdren
in
dêmût/
den
sîchin
stête
was
gereit/
an
dînstlîchir
arbeit/
und
in
mildeclîchin
schûf,/
swes
irre
nôtdurft
was
behûf./
Darnâch
dô
Akirs
dî
stat/
widir
ûf
dî
cristnen
trat,/
dî
sî
gewunnen
crefticlîch,/
dô
koufte
brûdir
Henrîch,/
der
selbe
meistir
gehûre,/
einen
gartin
bî
der
mûre/
vor
sente
Niclaus
pforte/
und
bûwete
an
des
orte/
eine
kirch
und
ein
spittâl/
und
gnûc
gemachis
ubiral,/
darinne
der
vil
reine/
mit
den
brûdrin
gemeine/
dînte
vlîziclîchin/
gote
und
den
sîchin.
—/
In
der
selbin
kirchin
wart/
nâch
etslîchir
zîte
vart/
herzoge
Friderîch
von
Swâbin/
der
hêrre
wert
begrabin,/
want
der
edle
gotis
helt/
dî
bîgraft
hatte
dâ
irwelt,/
dî
wîl
er
dennoch
lebete/
und
in
der
sûche
strebete,/
dî
in
bestandin
hatte
hart,/
dô
er
sich
hûb
kên
lande
wart;/
dâvon
er
ouch
sîn
ende/
nam
in
dem
ellende/
und
wart
nâch
sîner
andâcht/
hin
zu
Akirs
widir
brâcht,/
dâ
man,
als
er
ê
gerte,/
der
bîgraft
in
gewerte.
—/
Darnâch
dô
in
gote/
meistir
Henrîch
Walbote/
des
amtis
manic
jâr
gepflac,/
zu
Akirs
er
ouch
tôt
gelac/
und
wart
begrabin
aldâ/
an
dem
vumftin
tage
sâ,/
der
nâch
allin
heilgin
lît;/
sô
ist
sîne
jârgezît./
Von
brûdre
Ottin
dem
andren
hômeistre./
//Der
ander
meistir,
der
daz
amt/
nâch
im
entpfînc,
der
was
genamt/
brûdir
Otte
und
pflac/
des
spitâlis
manchin
tac./
Zujungist
starb
er,
dô
man
las/
brâchmândin
vîrde
nônas,/
daz
ist,
sô
wir
begên
alhî/
Marcellînî
und
Petrî,/
und
wart
begrabin
dort/
zu
Akirs,
als
ich
hân
gehôrt./
Von
dem
drittin
hômeistre./
//Darnâch
der
dritte
meistir
wart,/
der
hîz
brûdir
Herman
Bart/
und
was
dem
ordin
lanc
bevor./
Zuletst
trat
er
des
tôdis
spor,/
des
nîman
mac
sîn
irhabin,/
und
wart
zu
Akirs
ouch
begrabin./
In
dem
aprile
daz
geschach,/
dô
man
der
kalendin
sach/
drîzên
wesin
an
der
zal,/
daz
er
nam
des
tôdis
val./
Sîne
jârgezît
ir
habint/
an
sente
Benedictus
âbint./
Von
brûdre
Herman
dem
vîrdin
meistre
des
dûtschin
hûsis./
//Brûdir
Herman
von
Salzâ/
vîrde
meistir
wart
darnâ,/
der
manic
jâr
daz
ammecht
trûc/
dêswâr
lobelîchin
gnûc./
Sîn
lebin
sach
man
endin/
an
den
nûndin
kalendin/
des
oustin;
man
begrûb
in
dô/
aldort
zu
Barlêtô/
mit
vil
jâmirlîchir
clage/
an
sente
Cristînen
tage./
Dirre
ellenthafte
degin/
hatte
den
gotlîchin
segin/
an
vil
genâdin
prîse;/
gesprêche
unde
wîse,/
vorbesichtic,
minnesam,/
gerêtic
und
ôt
êrsam/
was
er
an
alle
sînre
tât./
Dô
sînen
ordin
sach
sô
mat/
wesin
dirre
gotis
helt,/
dem
er
zu
meistre
was
irwelt/
von
sînen
brûderen,
er
sprach,/
daz
vil
sûfzinde
geschach;/
›Ô
hêrre,
himelischir
got,/
nû
wolde
ich
gerne
an
mînen
tôt/
eines
ougin
ênic
sîn,/
daz
sô
vil
der
ordin
mîn/
bî
mînre
zît
zunême/
und
so
hôhe
quême,/
daz
er
mocht
geleistin/
mit
wâpenen
zum
meistin/
zên
rittirbrûdre
und
nicht
mê.‹/
Diz
wunschte
er
mit
grôzir
vlê./
Abir
dû,
vil
mildir
Crist,/
der
alle
zît
gereit
ist/
den
gerechtin,
dî
dâ
bittin/
dich
mit
tugintlîchin
sittin,/
und
irvullis
vil
gewêr/
alle
zimelîche
ger,/
waz
têtsdû
zu
den
sachin?/
Lîzisdû
vorswachin/
sîne
ger
in
îtilkeit?/
Nein
zwâr,
dîn
sûze
mildekeit/
in
volleclîch
gewerte,/
des
sîne
sêle
gerte;/
want
bî
sîme
lebene/
gînc
iz
im
sô
ebene,/
dî
wîle
er
wîlt
der
meistirschaft,/
daz
an
rîcheit
und
an
craft/
der
ordin
alsô
vil
gewan,/
daz
man
nâch
sîme
tôde
sân/
von
dûtschin
landin
wol
geborn/
und
an
manheit
ûzirkorn/
gezalt
zweitûsint
brûdre
vant/
in
dem
ordin
vorgenant./
Ouch
sach
man
in
den
ordin
varn/
in
des
selbin
meistirs
jârn/
den
hêrrin
an
geburt
vil
clâr/
lantgrêven
Conrâde
vorwâr/
von
Duringin,
dem
dâ
was/
meistir
Herman,
als
ich
las,/
dennoch
in
werltlîchim
wesin/
zu
gesinde
ûzirlesin./
Alsus
der
hêrre
lobesam/
des
ordins
abît
an
sich
nam,/
und,
der
zu
dînst
im
ê
gezam,/
dem
swûr
er
nû
gehôrsam/
und
irgab
sich
sînre
zucht/
mit
einre
lobelîchin
trucht/
ellinthaftir
rittre
gût,/
dî
beide
gût
unde
mût/
vorkurn
durch
got
lûtirlîch/
und
mit
im
begâbin
sich./
Dirre
meistir
ouch
irwarb/
dem
ordne,
ê
den
er
starb,/
dî
nutzstin
unde
bestin/
pêbistlîchin
hantvestin/
und
ouch
von
keisirlîchir
hant,/
dî
noch
dî
brûdre
irgin
hânt./
Ouch
wart
bî
sîme
lebin/
dem
ordene
gegebin/
manche
hêrschaft
vrîe/
in
Pulle,
Romanîe,/
Armenien,
Dûtschinlande,/
und
ein
gebît
man
nande/
in
Ungirlande
Wurzâ;/
Lîfland
unde
Prûzin
sâ;/
diz
alliz
wart
den
brûdrin
dô./
Er
hûb
den
ordin
alsô
hô,/
daz
von
anegenge
ê/
nî
daz
wart
vornumen
mê,/
daz
von
eines
menschin
tât/
kein
ordin
ûf
sô
hôhin
grât/
gestige
î
ûf
erdin/
an
gûte
und
an
werdin;/
und
daz
enwas
kein
wundir./
Im
hatte
got
besundir/
gegebin
der
gnâdin
runst,/
daz
alle
lût
im
trûgin
gunst,/
sô
daz
man
Salomônis
wort/
von
im
mochte
sprechin
dort/
und
in
recht
daran
bedûten:/
›Lîb
ist
er
gote
und
den
lûten‹./
Des
gedechtnisse
ist;/
in
dem
segne
alle
vrist./
Lîb
hatte
in
ûf
erdin
got,/
want
er
î
leiste
sîn
gebot,/
dâvon
er
in
sô
hôhe
zouch;/
sô
wârin
im
dî
lûte
ouch/
gemein
an
lîbe
zûgewant./
Des
hatte
er
in
sîner
hant/
pâbist
und
keisir
gar,/
kunge,
herzog,
vurstin
clâr;/
und
ôt
allir
hêrrin
mût/
zôch
an
sich
der
hêrre
gût,/
daz
alliz,
daz
er
an
in
bat,/
daz
ûf
nutz
und
êre
trat/
und
ûf
gemach
des
ordins
sîn,/
daz
mûste
gar
irvullit
sîn./
Dâvon
geschach,
daz
in
den
jârn,/
dô
dî
Venediêre
wârn/
gezuchtigit
mit
plâgin
hert,/
darumme
daz
sî
sich
gespert/
hattin
erclîch
widir
daz
rîche,/
daz
sî
keisere
Friderîche/
dem
andern
sô
hinabe/
brâchtin
zu
hôhir
gâbe/
des
heiligin
crûzis
ein
grôz
teil,/
daran
got
worchte
unsir
heil./
Den
ûzirweltin
prisant/
gab
der
keisir
sâ
zuhant/
dem
meistir
Hermanne,/
der
iz
ouch
schîre
danne/
vurbaz
kên
Prûzinlande/
zu
dem
Elbinge
sande/
ûf
dî
burc,
dâ
noch
hûte/
dî
cristinlîchin
lûte/
im
wirde
grôz
irbîten/
durch
sâldinbêr
genîten,/
daz
sî
dâ
hân
besundir,/
want
got
vil
manich
wundir/
an
manchim
menschin
wirkit
schôn/
dâselbins
durch
sîn
crûze
vrôn./
Bî
sînen
zîten
ouch
geschach,/
daz
sich
ein
misshellunge
irbrach/
zwischin
dem
pâbste
Honôriô,/
den
man
den
dritten
nante
dô,/
und
zwischin
keisere
Friderîche./
Dô
dî
gewêrte
heimlîche/
etslîche
wîle
undir
in,/
sî
gevîlen
ûf
den
sin,/
daz
sî
ir
sachin
beide/
ân
alle
undirscheide/
zu
brûdere
Hermanne
lîzin,/
daz
er
sî
solde
entslîzin,/
und
waz
er
machte
daran,/
des
woldin
sî
genûgic
stân./
Sus
was
ir
beidir
willekur./
Und
dô
im
quam
dî
rede
vur,/
nach
wîsim
sinne
er
sich
brach/
von
den
teidingin
und
sprach:/
›Wî
wêr
mir
daz
gevûge,/
daz
ich
mich
undirslûge/
des,
daz
ich
zu
sûne
kêrn/
solde
al
der
werlde
hêrn,/
sint
ich
bin
ein
dêmûtic
man/
und
allir
wirdekeite
ân?‹/
Darumme
wurdin
des
in
ein/
keisir
und
pâbist
gemein,/
ûf
daz
brûdir
Herman/
wurde
baz
gesehin
an/
und
desde
achbêrre
gehât,/
daz
sî
in
vurstintin
ûf
der
stat,/
und
dî
selbe
wirdekeit/
sold
êwiclîchin
sîn
gereit/
sînen
nâchvolgêrin,/
dî
an
dem
amte
wêrin/
des
dûtschin
ordins
meistirtûms./
Zur
urkunde
des
vurstentûms/
stîz
im
der
pâbist
vorgenant/
ein
vingirlîn
an
sîne
hant;/
darzû
wart
er
gewirdit
baz;/
der
keisir
im
vorlênte
daz,/
daz
er
sold
an
banîre,/
an
wâpin,
an
zimîre/
vûrin
des
rîchis
zeichin./
Diz
lên
ouch
solde
reichin/
an
dî
meistre
allentsamt,/
dî
nâch
im
quêmen
an
daz
amt./
Den
pâbist
und
den
keisir
dô/
vorsûnte
er
vrûntlîchin
alsô/
und
vil
ofte
ouch
darnâch,/
sô
zwischin
in
sich
icht
irbrach./
Daz
ist
ein
zûrede./
//Nû
sol
ich
ouch
betichtin,/
betichtinde
intrichtin,/
intrichtinde
beschrîbin,/
beschrîbinde
întrîbin/
und
înbrengin
dirre
schrift,/
alse
mir
der
schrifte
gift/
mit
wârheit
urkunde
gît,/
waz
pêbste
unde
keisre
sît/
sîn
gewesin
von
der
zît,/
daz
der
ordin
mit
begrift/
des
dûtschin
hûsis
wart
gestift;/
ouch
darzû
wol
ebin
trift,/
daz
ich
herînvlichte/
ein
teil
der
geschichte/
durch
hovelîchiz
sagin,/
dî
bî
irin
tagin/
in
der
werlde
sîn
irgân,/
und
ouch
was
sî
selbe
hân/
prûvelîchir
tât
getân./
In
gotis
namen
heb
ich
an:/
In
Jhêsû
Cristî
jârin,/
dô
der
vorgangin
wârin/
tûsint
zweihundirt
zehenre
min,/
dô
der
dûtsch
ordin
nam
begin,/
Cêlestinus
pâbist
was,/
der
dritte,
und
ouch,
als
ich
las,/
der
sechste
keisir
Henrîch/
rîchzte
dô
gewaldeclîch./
Darnâch
man
daz
pâbistûm/
den
drittin
Innocencium/
besitzin
sach
mit
zîrde./
Keisir
Otte
der
vîrde/
in
der
zît
daz
rîche
hîlt./
Nâch
deme
ouch
der
crônin
wîlt/
rîchzinde
wol
keiserlîch/
der
andre
keisir
Friderîch.
—/
Dô
der
jâre
unsirs
hêrn/
zwelfhundirt
vorloufin
wêrn/
dî
stat
Constantinôpolis,/
dî
daz
hatte
vil
gewis/
in
irre
prophetîen,/
daz
ir
nîman
gebîen/
solde
mit
sô
grôzir
craft,/
durch
den
sich
gêb
in
eiginschaft/
ir
mûrin
ummekrengil,/
wen
durch
einin
engil,/
dî
gewunnin
nû
mit
wer/
dî
Frankin
und
Venecier./
Sus
wurdin
dî
burgêre/
der
prophetîen
mêre/
listiclîch
betrogin,/
swî
doch
ungelogin/
blibin
des
wîssagin
wort,/
want
sî
durch
dî
mûre
dort/
quâmin,
dâ
ein
engil
stûnt/
gemâlit.
Zu
der
selbin
stunt/
wart
zu
keisere
irkorn/
aldâ
der
degin
hôchgeborn/
von
Flandrin
grêve
Baldewîn./
Sint
sach
man
ouch
rîchzinde
sîn/
dî
Latînin
dâ
vorwâr/
sibin
unde
vumfzic
jâr.
—/
Bî
des
Innocenciî/
pâbstis
zîtin
an
sich
vî/
vil
nâch
al
dî
cristinheit/
sulchir
bûze
hertekeit,/
daz
sî
karînen
trûgin,/
und
want
sî
sich
dâ
slûgin/
mit
geislin
in
ablâzis
ger;/
des
nante
man
sî
geiselêr.
—/
In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
tûsint
wârin/
zweihundirt
und
zwei
vorgân,/
hûb
sich
der
Tartren
hêrschaft
an./
In
der
selbin
zît
geschach,/
daz
man
in
Britannia
sach/
zu
Roseô,
ein
stat
sus
hîz,/
ein
wundir,
daz
got
schouwin
lîz/
aldâ
ûf
eim
altâre./
Man
sach
daz
offenbâre,/
dô
gotis
lîcham
handilte/
ein
prîstir,
das
sich
wandilte/
brôt
in
vleisch
und
wîn
in
blût/
zu
sterkene
der
krankin
mût.
—/
Ouch
geschach
ein
wundir
dô/
dort
in
Vermendêsiô,/
daz
eime
rittere
sîn
lebin/
nâch
tôde
widir
wart
gegebin,/
der
kumftigir
dinge
vil/
mit
wârheit
saite
in
dem
zil/
und
lebte
manche
zît/
sundir
alle
spîse
sît.
—/
Bî
sente
Jôhannis
tac/
des
baptistin
dort
gelac/
in
Galliâ
ein
honictow,/
der
daz
getreide
sô
durchzow,/
swer
sîn
in
den
munt
genam,/
daz
der
hongis
smac
vornam.
—/
Zu
Atrebatô
ouch
ein
slôz/
in
dem
heumânde
irdôz/
mit
ungewittere
vil
grôz,/
in
dem
sich
hernidir
gôz/
sô
ungevûge
hagilstein,/
der
ob
al
daz
lant
gemein/
slûc
wîngarten,
boume,
korn,/
daz
ir
vrucht
wart
gar
vorlorn.
—/
In
der
vrist
man
ouch
vornam,/
daz
in
daz
lant
Ispânien
quam/
Almivolus,
ein
vreisir/
der
Sarrazînin
keisir,/
mit
menge
volkis
âne
zal/
kundinde
daz
ubiral,/
er
welde
alle
dî
bestân/
mit
strîte,
dî
dâ
bêttin
an/
den
gekrûzigiten
got./
Dirre
uppeclîche
spot/
alsô
nâ
den
kungin
gî/
von
Ispânien,
daz
sî/
in
strît
im
kegingîngin/
und
den
sic
gevîngin/
und
irslûgin
alsô
vil/
Sarrazînin
in
dem
zil,/
daz
man
durch
daz
lant
ir
blût/
sach
vlîzin
sam
dî
wazzirvlût./
Alsus
Almivolus
geschant/
vlôch
zurucke
in
sîn
lant/
mit
lutzil
sînre
manne,/
dî
im
volgtin
danne.
—/
Dô
der
jâre
unsirs
hêrn/
zwelfhundirt
vorgangin
wêrn/
in
des
vîrden
jâris
vart/
darnâch
Lîflant
bekêrit
wart/
zu
dem
geloubin,
daz
alsus/
schûf
pâbist
Innocencius.
—/
Nâch
Cristî
unsirs
hêrrin
jârn,/
dô
der
vorgangin
zwelfhundirt
wârn,/
und
darûf
sibene
irkorn,/
wart
sente
Elizabeth
geborn./
Honôrium
den
drittin
dô/
sach
man
pâbist
wesin
sô;/
den
andirn
Friderîche/
haldin
daz
keisirrîche.
—/
Diz
ist,
zu
welchir
zît
dise
ordin
wurdin
gestift./
//Darnâch
ubir
vumfhundirt
jâr,/
daz
Cristum
eine
mait
gebar,/
der
ordin
Benedictî/
sîn
wesin
merclîch
anevî./
Der
dritte
Fêlix,
als
ich
las,/
in
den
zîten
pâbist
was.
—/
Darnâch
sach
man
wordin/
der
Clûniacensin
ordin,/
dô
man
Cristô
zalte
dort/
nûnhundirt
jâr
von
der
gebort./
Wesin
in
der
zît
sach
man/
den
drittin
pâbist
Adriân.
—/
Der
Kartusiêre/
ordin
vil
gewêre/
begriffin
und
gestiftit
wart/
in
unsirs
hêrrin
jâre
vart/
tûsint
achzic,
zwei
dâmitte./
Pâbist
dô
was
Victor
der
dritte.
—/
Des
grawin
ordins
lebin/
gestiftit
und
gegebin/
wart
in
unsirs
hêrrin
jârn,/
dô
der
gar
mit
loufe
wârn/
von
sînre
geburt
vortribin/
tûsint
nûnzic
sibin.
—/
Darnâch
des
spitâlis/
ordin
sente
Jôhannis/
ouch
sîn
wesin
anevînc,/
dô
von
gots
geburt
vorgînc/
dî
zal
eilfhundirt
jâre,/
darzû
vîre
vorwâre./
Pâbist
was
dô
mit
gewalt/
der
andre
Urbân
gezalt.
—/
In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
eilfhundirt
wârin/
unde
zwelve
vorgân,/
dô
hûb
sich
mit
wesin
an/
der
ordin
der
Templêre./
Ein
pâbist
vil
gewêre,/
der
andre
Pascâlis,/
pflac
des
stûlis
dô
gewis./
Der
vorgenante
ordin
bleib/
vil
lange
sint,
unz
in
vortreib/
und
vortilgte
allintsam/
ein
pâbst,
Clêmens
was
sîn
nam/
und
der
vumfte
gezalt./
Dirre
ordin
wart
vorschalt/
Viennê
in
conciliô,/
daz
der
pâbist
hatte
dô/
in
den
jârin
unsirs
hêrn,/
dô
der
mit
zal
wêrn/
tûsint
und
drîhundirt/
darzû
zwelve
gesundirt,/
dô
der
kalendin
vîlin/
eilve
dem
aprilin/
des
sibindin
jâris
der
hêrschaft,/
als
er
zu
pâbiste
was
geschaft./
Nicht
mit
urteile
endehaft/
wart
der
ordin
dô
verschaft,/
sundir
in
an
kraft
vorsneit/
des
pâbstis
vorbesichtikeit./
Der
sibinde
Heinrîch,
als
ich
las,/
in
den
zîtin
keisir
was.
—/
Des
dûtschin
hûsis
ordin
wart/
in
unsirs
hêrrin
jâre
vart/
eilfhundirt
nûnzic
mitte;/
Cêlestinus
der
dritte/
des
pêbistlîchin
stûlis
wîlt;/
der
sechste
keisir
Heinrîch
hîlt/
daz
rîche
dô
gewêre.
—/
Der
brûdre
predigêre/
ordin
mit
stifte
began,/
dô
von
gots
geburt
vorgân/
wârn
wol
zwelfhundirt
jâr/
darzû
sechzêne
gar,/
undir
pâbiste
Honoriô,/
den
man
den
dritten
zalte
dô.
—/
Bî
des
selbin
pâbistis
zît/
der
minre
brûdre
ordin
sît/
ouch
mit
anevange
nam/
sîn
begin,
als
ich
vornam,/
nâch
unsirs
hêrrin
jârin,/
dô
der
mit
loufe
wârin/
irvullit
tûsint
und
dabî/
zweihundirt
zwênzic
und
drî./
Den
orden
der
Heremîten,/
genant
ouch
Carmelîten,/
und
den
ordin
vil
mêre/
des
talis
der
schûlêre/
bevestint
mit
stêtikeit/
der
selbe
pâbist
vorgeseit.
—/
In
den
jârin
unsirs
hêrn/
dô
der
tûsint
irvullit
wêrn/
zweihundirt
zwênzic
darzû
ein,/
Elisabeth
dî
vrouwe
rein/
zu
êlîchin
dingin/
nam
dort
von
Doringin/
lantgrêvin
Lûdewîge,/
want
von
des
adils
zwîge/
wolde
got
gewinnen
vrucht/
im
zu
lobelîchir
zucht.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
vumf
und
zwênzic
wârn/
in
dem
lande
Burgundiâ/
ûf
eime
salzgebirge
dâ/
mit
geschichte
sich
irwûc/
ein
wundir
wundirlîch
genûc,/
daz
in
sulche
wîs
gerît:/
ein
berc
von
sîm
gebirge
schît/
in
einre
erdbibunge
schûr/
und
zu
andrin
bergin
vûr,/
dî
dâ
kegin
lâgin
wît/
und
bedakte
in
der
zît/
dâ
inzwischin
al
den
tal,/
darinne
dâ
mit
rûmir
zal/
vumftûsint
mensche
sturbin,/
dî
irdrukt
verturbin.
—/
Dô
von
der
zît,
daz
gebar/
Cristum
eine
mait
clâr,/
in
irme
loufe
vil
gar/
tûsint
und
zweihundirt
jâr/
ouch
zwênzic
und
sibin/
wârn
hin
vortribin,/
sent
Elizabetin
man,/
der
lantgrêve,
vûr
hin
dan/
mit
des
crûzis
zeichin,/
daz
er
im
lîz
reichin,/
als
sîn
andâcht
in
bant,/
in
daz
heilige
lant,/
dô
er
sô
vorsêrit
wart,/
daz
er
ûf
der
widirvart/
von
der
sûche
vortarb/
und
des
lîbis
irstarb/
in
Sicilien
zu
Ortrant,/
eine
stat
ist
sô
genant,/
dâ
der
hêrre
tôt
gelac/
an
Prôthî
und
Jacinctî
tac,/
dô
man
dem
herbistmânde/
das
dritte
idus
nande./
Der
nûnde
pâbst
Grêgôrius/
und
keisir
Friderîcus/
der
andre
dô
schône/
trûgin
der
werlde
crône.
—/
In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vorgangin
wârin/
zwênzic
und
zwelfhundirt/
achte
darzû
gesundirt/
begundin
in
Italiâ/
dî
partîen
wesin
sâ/
Gelfin
unde
Gibbelîn,/
daz
zweiir
brûdre
namin
sîn,/
dî
sich
schîdin
in
der
stunt:/
Gelphus
bî
der
kirchin
stûnt;/
sô
Gibbelîn
zûlegete/
dem
rîche
und
daz
hegete.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
und
drîzic
wârn,/
der
kunc
von
Arragûnen
quam/
in
Ispânien,
dâ
er
nam/
dî
inslin
în
mit
strîten/
genant
dî
Majorîten/
unde
Minorîten,/
dî
ouch
in
den
zîten/
wârn
vientlîch
belegin/
von
der
Sarrazînen
wegin.
—/
Hî
endit
sich
daz
êrste
teil
diss
bûchis
und
beginnit
daz
andre,
daz
ist
von
der
zûkunft
der
brûdere
in
Prûzinlant./
//Hî
endit
sich
daz
êrste
teil./
Nû
gib
mir,
sûzir
got,
daz
heil,/
daz
ich
ouch
daz
andre/
tichtinde
durchwandre,/
daz
iz
dir
und
der
mûtir
dîn/
lobelîchin
mûze
sîn!/
Leite
mich,
hêrre,
an
vornumft,/
daz
ich
dî
werde
zûkunft/
der
dûtschin
brûdere
mache
irkant,/
wî
sî
quâmen
in
Prûzinlant!
—/
In
den
zîten,
dô
vorwâr/
der
vurste
edil
unde
clâr/
herzoge
Cunrât
genant,/
ein
reine
cristin
irkant,/
mit
hêrschaft
wîlt
der
lande
dâ/
Masow,
Kuyaw,
Poloniâ,/
dâ
was
ouch
ein
bischof,/
den
der
pêbistlîche
hof/
zu
Prûzin
hatte
gesant,/
daz
er
bekêrn
solde
dî
lant/
und
an
geistlîchin
sachin/
sî
hirtlîchin
bewachin./
Der
bischof
hîz
Cristiân/
und
was
ein
geistlîchir
man/
des
grawin
ordins
geacht./
Der
pflag
ofte
mit
andâcht/
sêwin
in
gotis
namen/
der
gotis
lêre
samen/
sô
hin
an
dî
prûzsche
dît,/
dî
er
mante
und
in
rît,/
daz
sî
lîzin
dî
abgote/
und
des
wârin
gotis
gebote/
Jhêsû
Cristî
undirtân/
wurden
und
den
bêttin
an./
Abir
want
der
same
werde/
dâ
nicht
vîl
in
gûte
erde,/
des
machte
er
ouch
keine
vrucht./
Ir
bôse,
suntlîche
unzucht/
hatte
sî
vorhart
sô
sêre,/
daz
dikeiner
hande
lêre/
noch
manunge
der
sêlikeit/
sî
konde
entzîn
von
irrekeit/
noch
enmochte
an
in
beroubin/
iren
valschin
ungeloubin./
Swî
sus
vorsteinet
was
ir
sin,/
sô
was
einez
doch
an
in,/
daz
man
zu
prîs
in
mochte
kêrn,/
want
allein
sî
selbe
wêrn/
des
geloubin
gar
geblant/
und
pflegin
manchirhant/
abgote
anzubetin/
îdoch
sî
vride
hêtin/
mit
den
cristin,
dî
in
wârn/
bîgesezzin
in
den
jârn,/
und
lîzin
sî
sich
ûbin/
ân
allirlei
betrûbin/
an
des
lebindin
gôtis
ê./
Diz
tet
dem
argin
vînde
wê,/
der
ein
widersache
ist/
wâris
vridis
allir
vrist/
und
alle
gûte
ding
î
neit;/
dâvon
er
dîz
nicht
lange
leit./
Des
hazzis
tresp
er
drundir
warf,/
dâvon
ein
vêde
harte
scharf/
undir
in
sich
dô
irhûb,/
in
der
dî
cristinheit
intsûb/
dêswâr
jâmerlîchir
nôt./
Ein
teil
wart
geslagin
tôt;/
sumelîche
weggetribin,/
dî
der
Prûzin
eigin
blibin./
Ein
teil
ir
mit
der
vlucht
genas,/
der
doch
zwâr
vil
cleine
was./
Sus
schûf
des
argin
tûvils
nît,/
daz
in
kurzir
jâre
zît/
von
den
Prûzin
Colmerlant/
wart
vortilgit
und
vorbrant/
sô
gar,
daz
iz
vil
manchin
tac/
sam
ein
wûstenunge
lac./
Von
der
vorherunge
polênschir
lande./
//Und
want
herzoge
Conrât/
nicht
zum
êrstin
widirtrat/
irre
turstigin
gewalt/
mit
bequêmir
bûze
balt,/
des
wîstin
sî
dô
vurbaz/
iren
vîentlîchin
haz/
und
griffin
gar
erclîchin
an/
daz
lant
zu
Polênen
sân/
mit
vil
grôzir
heriscraft./
Daz
lant
wart
ofte
dô
behaft/
von
in
mit
schadin
harte
grôz./
Sî
hertin
und
brantin
blôz;/
swaz
sî
dô
trâfin
mannis
wert,/
daz
irmorte
gar
ir
swert;/
wîb
und
kint
sî
dannen
tribin,/
dî
êwiclîch
sîn
eigin
blibin./
Waz
ouch
bîwîlen
ein
swangir
wîb,/
dî
dâ
trûc
sô
swêren
lîb,/
daz
sî
in
nicht
mochte
gevolgin,/
ûf
dî
wurdin
sî
irbolgin,/
daz
sî
sî
tôtten
mit
der
vrucht./
Sî
ructin
vreislîch
mit
unzucht/
den
mûtren
den
vil
armen/
dî
kindir
von
den
armen/
und
spîztin
sî
mortlîchin
sâ/
ûf
dî
zûne
hî
und
dâ,/
dâ
sî
der
pîn
enzwischin/
zabiltin
unde
krischin/
und
jâmirlîchin
wurbin,/
sô
lange
unz
sî
irsturbin./
Sus
sî
vorhertin
her
und
dar/
des
herzogin
lant
sô
gar,/
daz
er
allir
sîner
vestin/
beide
snôdin
unde
bestin,/
der
er
ê
mit
hêrschaft
wîlt,/
nicht
wen
eine
burc
behîlt/
dî
ûf
der
Wîzelin
dort
lac:/
Plotzk
man
sî
nennen
pflac./
Ouch
wurdin
in
den
stundin/
vortilgit
von
den
hundin/
pfarrin
wol
drithalb
hundirt,/
dî
man
zalte
gesundirt,/
âne
vil
munstre
schône,/
darinne
manich
persône/
geistlîch
unde
werltlîch/
an
gotis
dînste
ûbtin
sich./
Capellin,
muncheclôstre
vil,/
ouch
nunnenclôstre
in
dem
zil/
vorterbtin
sî
mit
brande/
vil
manchiz
in
dem
lande./
Prîstere
und
andre
pfaffin,/
swî
den
was
geschaffin/
an
ordenunge
ir
lebin,/
begebin
und
unbegebin,/
sach
man
sî
vil
gar
irslân,/
swaz
sîr
indirt
quâmen
an/
bûzin
kirchin
und
inbinnen./
Gar
nâch
tobinlîchin
sinnen/
pflâgin
sî
alumme
varn./
Sî
slûgin
ubir
den
altarn/
ir
ouch
vil
in
den
stundin/
dî
wîle,
daz
sî
stûndin/
und
handiltin
mit
andâcht
gût/
den
hêrin
lîcham
und
daz
blût/
Cristî,
unsirs
lîbin
hêrn/
Daz
ubir
gote
zu
unêrn/
und
zu
smêhin
unwerdin/
wurfin
sî
ûf
dî
erden/
und
trâtin
mit
den
vûzin/
den
tûweren,
den
vil
sûzin/
Jhêsû
Cristî
lîcham/
und
sîn
blût
sô
lobesam,/
als
in
ir
tobesucht
gerît./
Noch
sach
man
dî
unreine
dît/
erge
mêr
irvullin;/
kelche
und
ampullin/
und
allirhande
kirchinvaz/
nâmen
sî
durch
iren
haz,/
ouch
corporâlgewête/
mit
allim
dem
gerête,/
daz
gotis
dînste
was
gewît,/
vûrtin
sî
dannen
in
der
zît/
und
ûbtin
gar
dî
heilikeit/
in
ungezêmir
îtilkeit./
Ouch
mochte
man
jâmir
schouwen/
an
den
reinen
juncvrouwen/
nicht
alleine
werltlîchin,/
sundir
ouch
geistlîchin,/
dî
gewîhit
wârin
gote,/
wan
sî
zôch
des
tûvils
rote/
ûz
den
clôstren
mit
gewalt/
in
herzeleide
manicvalt/
und
tribin
mit
in
ire
lust/
in
schemelîchir
abekust./
Und
daz
ich
dem
ôt
gebe
ein
zil:/
man
sach
sî
ubils
alsô
vil/
und
lestirlîchir
tât/
an
dem
geloubin
mit
unvlât/
und
an
den
cristenen
dô
trîbin,/
daz
daz
nîmant
mac
volschrîbin./
Diz
capitil
ist
von
den
gâbin,
dî
der
herzoge
gab
den
Prûzin,
ûf
daz
er
semftigte
ir
vreidekeit./
//Ê
von
den
Prûzin
vorgenant/
sô
gar
vortarb
Polênir
lant,/
als
ich
dâvor
itzunt
las,/
und
dennoch
etteswaz
dâ
was/
in
dem
lande
her
und
dar,/
dô
was
betwungin
alsô
gar/
und
in
angist
sô
gesat/
von
in
herzoge
Cunrât,/
swen
sî
im
botin
santen,/
dî
eischinde
benanten/
pferde
odir
schône
cleit,/
der
mûste
er
in
sîn
gereit/
und
torste
in
keinewîs
vorsain./
Dâvon,
wen
er
sus
betrain/
was
mit
ungerête,/
daz
er
nicht
enhête,/
dâ
in
an
genûgete,/
sus
er
iz
denne
vûgete,/
als
in
twanc
sîn
armût:/
zu
einir
wirtschaft
er
lût/
sîn
edilin
wîb
unde
man/
und
andre,
dî
er
wolde
hân./
Und
sô
dî
geste
sâzin,/
vrôlîch
trunkin
und
âzin,/
so
schicte
er
den
botin/
der
prûzischin
rotin,/
des
sî
woldin
sîn
gewert./
Der
geste
cleidir
und
pfert/
schûf
er
in
heimelîchin/
und
lîz
sî
dannen
strîchin./
Daz
was
alliz
gar
vorlorn,/
want
er
iren
argin
zorn/
dâmite
nicht
gesweigete./
Ir
vlîz
sich
darûf
neigete,/
daz
sî
vorterbtin
gar
sîn
lant/
als
ich
tet
dâvor
irkant.
—/
Diz
capitil
ist
von
den
brûderin
des
ordins
der
Cristisrittere,
dî
swertbrûdir
heizin./
//Dô
der
herzoge
vorgenant/
sô
jâmirlîchin
sach
sîn
lant/
vorterbin
und
sô
gar
vorhern/
und
des
mochte
nicht
irwern,/
einis
er
dô
anetrat/
mit
brûdir
Cristânis
rât,/
von
Prûzin
des
bischovis,/
und
ouch
sînes
hovis/
etslîchir
hêrn
der
bestin,/
dî
im
zu
ratene
westin,/
waz
im
und
in
daz
beste
was:/
er
stifte
undir
im,
als
ichz
las,/
zu
schirme
sîme
lande/
brûdere,
dî
man
nande/
dî
rittere
Cristî./
Wîze
mentele
trûgen
sî/
und
darûffe
rôte
swert/
mit
sternen.
Dise
rittere
wert/
zu
Lîflande
in
der
zît/
wontin,
dâ
sî
manchin
strît/
ûf
dî
heidin
hâtin,/
der
sî
sô
manchin
tâtin,/
daz
sî
irre
lande
vil/
betwungin
hattin
in
dem
zil/
undir
des
geloubin
hof./
Der
vorgenante
bischof/
nam
dô
und
cleite
sân/
Brûnen,
einen
wîsen
man,/
in
den
ordin
vorgeseit./
Mit
im
nâmen
dô
daz
cleit/
ouch
andere
wol
vierzên;/
und
dô
daz
was
geschên,/
der
herzoge
in
dem
lande
sîn/
eine
burc,
dî
hiez
Dobrîn,/
den
selbin
brudren
bûwin
lîz./
Nâch
der
burc
man
sî
ouch
hîz/
dî
brûdere
von
Dobrîn
darnâ/
dî
wîle,
dâ
sî
wontin
dâ./
Darzû
er
in
ein
vorwerc
gab,/
daz
was
gelegin
sô
hinab/
zu
Kuyaw
in
dem
lande,/
Cedelicz
man
iz
nande./
Ouch
mit
den
brûdrin
gemein/
quam
des
der
herzoge
ubir
ein,/
waz
sî
heidenischir
lant/
hernâch
mit
strîtendir
hant/
den
heidin
abgedringin/
mochtin
unde
betwingin/
mit
gotis
helflîchin
pflichtin,/
dî
soldin
sî
ouch
schichtin/
mit
mâze
undireinandir
glîch/
und
daz
sus
haldin
eweclîch./
Dô
diz
wart
den
Prûzin
kunt,/
ir
zorn
hezlîchir
wart
entzunt/
den
dôvor
ûf
dî
cristinheit./
Des
zogin
sî
dô
in
vreidekeit/
mit
eime
grôzin
here/
noch
vîntlîchir
kêre/
zu
Dobrîn
vor
dî
vestin,/
dî
ouch
wart
von
den
gestin/
gemûet
mit
manchim
sturme
swêr./
Sî
wâren
den
brûdern
sô
gevêr/
und
anlâgin
sô
gemein,/
daz
sich
seldin
torst
ir
kein/
ûz
der
burg
irbîten./
Iz
wart
ouch
von
den
dîten/
darzû
brâcht
vil
schîre,/
daz
vumfe
odir
vîre/
der
Prûzin
eine
gîngin,/
slûgin
unde
vîngin/
dî
cristenen
bî
der
burc
vil
nâ/
und
ûbtin
ôt
aldâ/
ire
strûterîe/
allir
vorchte
vrîe.
—/
Diz
ist,
wî
dî
lant
Prûzin,
Colmen,
Lubaw
gegebin
wurdin
den
brûdren
des
ordins
dûtschin
hûsis
von
Jêrusalêm./
//Nû
hatte
zu
den
zîten
sâ/
brûdir
Herman
von
Salzâ,/
der
hômeistir
vorgeseit,/
mit
gûtir
vorbesichtekeit/
sô
hô
den
dûtschin
ordin
brâcht/
an
brûdir
menege
und
an
macht,/
an
rîchtûm
und
an
erberkeite,/
daz
sich
dî
lenge
und
dî
breite/
sîn
lûmmunt
und
sîn
name/
gar
sundir
alle
schame/
an
gûtem
rûche
wîte
irgôz./
Sô
verre
joch
sîn
lob
irdôz/
an
gar
ellinthaftir
tât,/
daz
herzoge
Cunrât/
zu
Masow
ouch
dâ
von
vornam./
Ein
wille
in
sîn
herze
quam,/
daran
er
vil
stête
bleib,/
als
der
gotis
geist
daz
treib,/
daz
er
wolde
in
sîn
lant/
des
ordins
brûdere
vorgenant/
zu
beschirme
ladin,/
ob
sî
lîchte
intladin/
mochtin
mit
strîtlîcher
craft/
dî
cristen
von
der
heidenschaft/
und
dî
heidin
geswachin,/
sint
daz
an
den
sachin/
dî
swertbrûdere
nicht
schûfin./
Alsust
sach
man
berûfin/
in
zu
sîme
hove/
alle
dî
bischove/
und
sîne
edilin
man,/
dî
er
mochte
dô
gehân/
unde
offinbârte
in/
vil
gar
sînis
herzin
sin/
und
bat
im
darzû
râtin./
Dô
dî
hêrren
hâtin/
vornomen
des
herzogin
mût,/
dêswâr
iz
dûchte
sî
wesin
gut/
und
volgetin
im
dâan
vil
gar./
Sî
sprâchin:
›Iz
ist
offinbâr,/
als
wir
vornomen
hân/
von
wârin
mêrin
sundir
wân,/
daz
dî
dûtschin
brûdere
sint/
des
geloubin
vîendin
vînt/
und
rittere
ûzirwelde,/
zu
wâpin
ellinthafte
helde/
und
geûbt
von
jungen
zîten/
an
urloige
und
an
strîten./
Darubir
ist
uns
ouch
bewêrt,/
daz
sî
ûzirmâze
wert/
beide
genême
und
gewêre/
sîn
dem
pâbiste
und
dem
keisere/
und
den
vurstin,
dî
dâ
pflein/
dûtschir
lande
allirwein./
Des
hân
wir
ganze
hoffenunge,/
daz
durch
ire
vurderunge/
der
pâbist
stifte
ungespart/
sô
her
eine
crûzevart,/
der
diz
arme
lant
getrôst/
werde
und
ûz
nôt
irlôst.‹/
Dô
dî
hêrrin
algemein/
mit
dem
herzogin
ubirein/
trûgin
an
dem
râte,/
er
schicte
ûz
vil
drâte/
boten
wol
achtbêre/
mit
brîven
vil
gewêre,/
dî
er
sante
danne/
zu
brûdere
Hermanne/
dem
meistere
ofte
vorgeseit./
Und
dô
dî
botschaft
vorgeleit/
im
und
sînen
brûderin
wart,/
der
meistir
wûc
dî
sache
hart/
mit
sînen
brûdrin
vorwâr/
in
manchim
râte
her
und
dar./
Zulest
gerît
der
pâbist
im
sô/
und
der
keisir,
den
sî
dô/
den
andrin
Friderîch
nanden,/
und
von
dûtschin
landen/
vurstin
unde
hêrrin
vil,/
dî
im
gelobtin
in
dem
zil/
bîgestên
in
der
geschicht/
mit
râte
unde
hulfe
pflicht,/
daz
er
nâch
der
bete,/
dî
da
vlêlîch
hête/
herzog
Cunrât
an
in
gewant/
sich
der
sachin
undirwant./
Sus
sante
meistir
Herman/
brûdir
Conrâde
dan,/
den
man
hîz
von
Landisberc,/
an
der
botschafte
werc/
und
noch
einen
andrin/
brûdir,
den
er
wandrin/
hîz
mit
im
und
zogin/
sô
hin
zu
dem
herzogin/
von
Polênen
vorgenant,/
daz
sî
besêhin
Colmerlant/
und
irvûren
ouch
vorwâr,/
ob
dî
botschaft
wêre
gar/
geschên
von
sîme
worte,/
dî
man
dî
boten
hôrte/
von
sînen
wegin
werbin
dâ./
Und
dô
dî
brûdere
quâmen
sâ/
zu
Polênen,
als
ich
las,/
der
herzoge
ûzgezogin
was/
durch
sache
ein
teil
verre./
Dô
hûb
sich
abir
ein
gewerre:/
der
Prûzin
quam
ein
michil
schar/
und
hertin
her
und
dar/
zu
Polen
in
dem
lande/
mit
roube
und
mit
brande/
dêswâr
harte
schedelîch./
Dô
nâmen
dî
brûdere
ouch
an
sic/
der
Polen
ein
michil
rote/
von
der
herzogîn
gebote/
Agâfien
der
vrouwen,/
und
begundin
houwen/
menlîch
an
der
Prûzin
her,/
daz
ouch
nam
dî
widirkêr/
kegin
in
mit
strîte
hart./
Dô
wanten
sich
ouch
ûf
der
vart/
an
der
êrstin
zûzucht/
dî
Polêne
an
dî
vlucht./
Alsô
wurdin
in
der
stunt/
dî
brûdre
tôtlîchin
wunt/
und
der
Polênen
houbtman/
vûrtin
sî
gevangin
von
dan./
Darzû
slûgin
sî
ouch
vil/
der
Polênen
in
dem
zil./
Und
dô
irgangin
was
dî
nôt,/
man
vant
dî
brûdere
vor
tôt/
ûf
dem
velde
ligin/
allir
macht
vorzigin./
Sî
lîz
dî
vrouwe
Agâfiâ/
zu
gemache
brengin
sâ/
und
schûf
in
gerête,/
sô
sî
iz
best
dô
hête;/
darzû
sî
erzte
in
gewan/
dî
ire
wundin
heiltin
sân;/
und
dô
sî
ledic
wurdin/
der
smerzlîchin
burdin,/
sî
wurbin
wîslîch
unvorholn/
ir
botschaft,
als
in
was
bevoln./
Dô
her
Cunrât
vorgenant,/
herzoge
ûf
polênische
lant,/
gehôrt
ir
botschaft
hâte/
mit
clûgim
rîfim
rate,/
als
gesprochin
ist
dâvur/
und
mit
vrîer
willekur/
mit
voreintim
mûte
gar/
und
mit
volge
offinbâr/
Agâfien
der
herzogîn/
sîns
weibes,
und
der
sune
sîn,/
dî
sus
hîzin
in
der
zît:/
Boleslaw,
Kasimir,
Simowît,/
gab
er
mit
gesamtir
hant/
dem
dûtschin
ordin
dise
lant:/
Colmen
ist
daz
ein
irkant,/
daz
andre
Lubau
genant,/
zu
besitzene
êwiclîch,/
und
al
dî
lant
gemeinlîch,/
dî
sî
nâch
den
zîten/
mit
gotis
hulfe
irstrîten/
mochtin
und
intwendin/
von
der
heidin
hendin/
mit
al
des
nutzes
rechte,/
als
er
und
sîn
geslechte/
sî
her
von
anbeginne/
mit
hêrschaft
hattin
inne/
und
besezzin
erbelîch./
Er
vorzêch
sich
willeclîch,/
darzû
sîn
wîb
und
sîne
kint,/
dî
dâ
vorgenennet
sint,/
allis
rechtis
und
hêrschaft,/
ansprâche
und
allir
eiginschaft/
êweclîch
an
den
landin,/
dî
wir
dâ
vor
benandin./
Und
ûf
daz
dî
gebunge/
in
ganzir
vestenunge/
mochte
êweclîch
bestân,/
und
daz
dewedir
wîb
noch
man/
sî
mochtin
widirsprechin/
noch
hernâch
vorbrechin,/
des
gab
durch
ganze
sichirheit/
der
herzoge
vorgeseit/
den
brûderen
brîve
wol
bereit/
nâch
der
sache
intscheidinheit/
mit
sîme
ingesigele
ganz/
wol
bewârt
ân
allin
schranz./
Dî
dinc
sach
man
urbarin/
in
unsirs
herrin
jârin/
tûsint
und
zweihundirt/
und
darûf
gesundirt/
zwênzic
und
sechs
jâr;/
in
deme
sechstin
jâre
zwâr/
wurdin
sî
genende/
berichtit
ûf
ein
ende/
vor
hêrren
und
lûten
vil,/
der
ich
ein
teil
hî
nennen
wil/
zu
wârim
gezûgnisse,/
dî
ouch
vil
gewisse/
darzû
gâbin
râtis
lêr:/
von
Masow
bischof
Gunthêr,/
von
Kuyaw
bischof
Michaêl./
Ouch
was
dabî
in
dem
zel/
von
Prûzin
bischof
Cristiân,/
prôbst
Gernuld,
Wilhelm
decân,/
und
zwêne
hêrren
von
Dirsaw,/
dî
beide
hîzin
Pacoslaw,/
der
alde
und
der
junge./
Ouch
gibt
des
gezûgunge/
Jôhannes
der
kenzelêr,/
der
selbin
brîve
ein
tichtêr,/
der
undirkenzelêr
Gregôr,/
und
als
ich
ouch
sprach
dâvôr,/
êrlîchir
lûte
noch
vil
mê,/
dî
bî
den
sachin
wârin
ê/
dô
sî
wurdin
sus
bezilt,/
der
zu
schrîbene
mich
bevilt.
—/
Von
der
bestêtigunge
der
vorgesprochnen
dinge
und
manunge,
dî
der
pâbist
zu
den
brûderen
tet./
//Dô
herzoge
Cunrât,/
von
dem
ir
gnûc
vornumen
hât,/
der
heidin
ummenschlîche
tât/
und
dî
clegelîche
nôt,/
dî
sich
sînen
landin
bôt,/
in
den
hof
zu
Rôme
intpôt/
mit
jâmirberndir
clage
sus,/
der
nûnde
pâbist
Gregôrius/
in
mitlîdunge
wart
beweit/
zu
der
armen
cristinheit/
in
polênschin
landin
dort,/
dô
er
dî
clage
hatte
irhôrt/
und
gedâchte
sî
bewarn/
vurbaz
vor
des
jâmirs
vârn,/
darin
gequelt
was
ir
lebin./
Swaz
geordint
und
gegebin/
des
dûtschin
hûsis
brûdren
was/
von
dem
herzogen,
als
ich
ê
las,/
daz
bestêtigte
alliz
sam/
der
pâbist
in
unsirs
hêrren
nam/
und
bevûl
den
brûdren
daz/
um
allir
sundin
ablâz,/
daz
sî
nâch
all
irre
craft/
soldin
an
der
heidenschaft/
daz
unrecht
rechin
unde
kêrn/
des
gecrûzigittin
hêrn/
mit
vil
swindin
êchtin,/
und
daz
sî
widir
brêchtin/
zu
der
cristenheite
hant/
dî
gegenôte
und
dî
lant,/
dî
von
den
heidin
wârin/
bekummirt
in
den
jârin,/
dî
dî
cristenen
soldin
hân./
Der
pâbist
dî
brûdre
ouch
began/
zu
strîte
manen
unde
sprach,/
daz
vil
lîblîch
sus
geschach:/
›Sune,
gurtit
ûwir
swert/
und
sît
an
creftin
wert;/
gereit
ûch
zu
allir
zît/
kein
der
argin
dît
in
strît,/
dî
zu
vorstôrne
ist
gereit/
uns
und
unsir
heilikeit;/
wan
uns
bezzer
ist
dî
nôt,/
daz
wir
in
strîte
ligin
tôt,/
wenne
daz
wir
sûllen
sêhn/
und
in
jâmirkeite
spêhn/
unsir
volc
bemeilgin/
und
ouch
unsir
heilgin.‹/
Er
stercte
ouch
mit
innekeit/
dî
brûdre
zu
grôzmûtekeit/
mit
wortin,
dî
got
sprach
vorwâr/
zu
der
israhêlschin
schar/
dâ
bevor
in
aldir
zît:/
›Zûch
dû
ûz‹,
sprach
er,
›in
strît/
widir
dî
vînde
dîn,/
und
sîestû
sî
mechtigir
sîn/
an
menge,
weinen
und
an
rîtin,/
den
dû
sîs
in
den
gezîtin,/
vorcht
sî
nicht
in
allir
vrist/
want
got
dîn
hêrre
mit
dir
ist.‹/
Ouch
stêt
dâbî
ein
andir
wort,/
dâmite
er
sî
trôste
dort:/
›Ir
sullit
hûte
sundir
wân/
ûwern
vîenden
kegingân/
in
vil
hartis
strîtis
pflicht!/
Ûwer
herze
irschrecke
nicht;/
nicht
vorchtit
sî,
noch
wîchit
ôt,/
want
mittin
undir
ûch
ist
got!‹/
Dise
grôze
mûtikeit/
volleclîchin
was
geleit/
an
Judam
Machabêum
zwâr;/
want
dô
er
hîlt
mit
cleinir
schar/
kein
unzelîchir
heidenschaft,/
nâch
unvorzagtis
mûtis
craft/
stercte
er
dî
sînen
dô/
und
sprach
zu
in
alsô:/
»Invorchtit
nicht
ir
menge
grôz,/
›noch
ûch
irschrek
ir
widirstôz./
Nemit
zu
herzin
und
betracht,/
wî
unsir
vetre
vrîe
gemacht/
wurdin
in
dem
rôtin
mere,/
dô
Pharaô
mit
sîme
here/
in
vîentlîchin
zogete
zû./
Und
schrîe
wir
in
den
himil
nû,/
sô
wirt
ubir
uns
vil
armen/
unsir
hêrre
sich
irbarmen./
Er
wirt
gedechtic
der
geschichte,/
wî
er
zu
unsirn
vetren
pflichte/
und
wirt
vor
unsern
ougin
hûte/
zurîbin
al
diss
heris
lûte,/
ûf
daz
alle
dît
irvarn,/
daz
got
alleine
mac
bewarn/
und
irlôsen,
wen
er
wil./
Invorchtit
ouch
in
keime
zil/
des
sundigin
mannis
wort,/
want
al
sîner
êren
hort/
ist
ein
unvlât
und
ein
wurm./
Hûte
stîgit
er
als
ein
turm;/
morne
ist
er
sô
vorswundin,/
daz
sîn
nichtis
nicht
wirt
vundin./
Darum,
ô
lîbin
sune,
sît/
der
ê
minnêre
alle
zît/
unde
wâgit
bederbe/
umme
der
vetre
erbe/
in
strîte
ûwir
lebin
hin!/
Vazzit
gar
in
ûwirn
sin/
und
bedenkit
ebene,/
waz
bî
irme
lebene/
ûwir
vetir
hân
getân;/
sô
wert
ir
grôze
êre
entpfân/
und
ûwer
name
sundir
wân/
wirt
êweclîch
in
prîse
stân./
Vazzit,
edilin
helde
gût,/
vrîez
herze,
kûnen
mût!/
Vorchtit
keinerhande
wê/
und
werbit
menlîch
in
der
ê,/
want
sô
ir
leistit
dî
gebot,/
dî
ûch
hât
gebotin
got,/
sô
kumit
ir
in
sulche
êre,/
dî
dô
werit
immir
mêre./
Des
nemt
zu
ûch
gewêre/
alle
der
ê
gunnêre/
und
andit
ûwirs
volkis
leit;/
sît
mit
starkir
hant
gereit,/
daz
ir
geldit
dî
widirmîte/
der
argin
heidenischin
dîte./
Von
nûwen
strîte
der
brûdere
des
dûtschin
hûsis
kegen
den
Prûzin./
//Dâbevor
in
aldir
zît/
manch
und
mancherleie
strît/
kegin
den
Prûzin
ist
geschên,/
als
dî
histôrgen
vorjên/
von
dem
keisir
Juliô/
und
von
nûn
gebrûdrin
sô,/
dî
dî
Gamptin
wârn
genant/
und
geborn
von
Swedinlant/
und
von
hêrn
Hûge,
der
dâ
was/
genant
Potyre,
als
ich
las,/
zulest
ouch
bischof
Cristân,/
den
wir
dâ
vor
genennet
hân,/
von
Prûzin
ofte
mit
in
streit/
und
dî
swertbrûdere
vorgeseit,/
dî
man
nante
von
Dobrîn./
Abir
swen
dî
Prûzin
sîn/
mochtin
habin
stâte,/
sô
rantin
sî
vil
drâte,/
daz
sî
ir
houbitlûte
sân/
und
andre,
da
icht
macht
lac
an,/
entwedir
tôt
irslûgin/
odir
mit
unvûgin/
sô
verre
sî
vortribin
hin,/
daz
sî
nicht
mochtin
schadin
in./
Mit
sus
getâne
liste
craft/
sî
daz
joch
der
eiginschaft/
und
dînstlîcher
arbeit,/
dî
in
zûtreib
dî
cristinheit/
von
iren
helsin
leiten/
und
blibin
in
irrekeiten./
Abir
in
disen
zîten/
begondin
kegin
in
strîten/
dî
dûtschin
brûdere
gemeit/
mit
nûwir
strîte
sichirheit./
Diz
mugin
gene
strîte
wesin,/
dî
got
nûwe
hât
irlesin,/
daz
er
der
vîende
pfortin/
vorkêr
an
allin
ortin./
Want
ob
sî
wol
an
eime
tage/
vortilgtin
mit
tôdis
plâge/
einen
odir
mêr
houbtlûte,/
sô
werdin
morgin
oder
hûte/
alsô
gûte
an
ire
stat/
odir
bezzere
gesat./
Und
nicht
allein
dî
nûwikeit/
an
ire
strîte
ist
geleit,/
sundir
ouch
mit
undirscheit/
in
strîte
nûwe
forme
treit,/
want
nicht
alleine
mit
lîblîchin,/
sundir
ouch
mit
den
geistlîchin/
wâpenen
wirt
ubirwundin/
der
vîent
in
manchin
stundin,/
alsô
daz
gebete
ist;/
want
von
Môysê
man
list,/
daz
der
bette
bin
den
zîten,/
dâz
mit
den
Amalêchîten/
streit
dî
israhêlische
schar,/
dî
ouch
gesigete
vil
gar,/
dî
wîl
er
zu
gebete
stûnt,/
und
swen
sich
im
bôt
dî
stunt,/
daz
er
des
gebetis
vorzêch,/
sô
gesigte
Amalêch./
Diz
selbe
hât
von
Môysê/
Salomôn
gerûrt
auch
ê/
in
dem
bûche
der
wîsheit,/
dâ
er
alsust
von
im
seit,/
daz
er
ubirwant
dî
her/
nicht
mit
wâpinlîchir
wer/
noch
ouch
mit
des
lîbis
macht,/
sundir
mit
wortin
der
andâcht./
Und
ouch
daz
bûch
der
richtêre/
spricht
von
im
sus
gewêre:/
Gedenkit
an
den
gotis
wîgant,/
der
nicht
mit
strîte
ubirwant,/
sundir
mit
gebetis
vlê/
Amalêch
dî
roten
ê,/
dî
in
vrevele
wilde/
sich
trogin
ûf
ire
schilde.‹/
Ouch
lese
wir
von
den
Machabên,/
daz
sî
in
gebete
schrên,/
dâ
von
irre
vîende
trucht/
zegelîchin
nam
dî
vlucht;/
unde
lesin
ouch
alsô/
von
Judâ
Machabêô,/
daz
der
zu
gote
sîn
gebet/
in
zwein
strîten
nicht
intet,/
in
den
iz
ubil
im
irgînc./
Kein
Anthiocho
er
gevînc,/
den
man
nante
Eupator,/
der
strîte
einen
dâ
bevor/
und
dô
bleib
er
des
sigis
ân/
und
mûste
intwîchin
dan./
In
dem
andren
gînc
iz
sus:/
Bachides
und
Alchimus/
zugin
kegin
im
mit
craft/
und
dô
wart
mit
nôt
behaft/
der
unvorzaite
Judas,/
der
des
mûts
ein
lewe
was/
und
dez
tat
noch
michil
mê./
Alleine
er
tête
harte
wê/
den
vîandin
ûf
den
tac,/
der
dô
manchir
tôt
gelac,/
doch
sich
der
strît
sô
lange
wîl,/
unz
er
ouch
leidir
dâ
gevîl/
und
daz
israhêlische
her/
wart
dô
vluchtic
sundir
wer./
Noch
ist
ein
andir
nûwekeit/
zu
strîtene
uns
vorgeleit/
kein
der
alle
sterke
vûlt,/
und
dî
ist
genant
gedult./
In
der
hân
vil
gewêre/
dî
heiligin
merterêre/
des
lîbis
hi
vorgezzin/
und
ir
sêlin
besezzin/
bî
gote
dort
in
vroudin
pflicht./
Dâ
von
sus
ein
pôêta
spricht:/
›Gedult
ein
edil
kunne
ist/
zu
gesigne
alle
vrist;/
swer
dâ
dult,
der
vint
den
sic;/
wiltû
gesigin,
duldin
pflic!‹
—/
Ouch
hât
er
geschribin
sâ/
von
der
gedult
andirswâ:/
›Gedult
dî
ist
ein
tugint
grôz,/
des
sigis
pflegelîch
genôz;/
sî
ubirtwingit
âne
drôz/
dî
in
wapin
unde
blôz.‹
—/
Von
der
gedult
ouch
sprichit
sus/
der
gûte
sente
Gregôrius:/
›Ân
îsins
unde
vlammen
pîn/
mug
wir
merterêre
sîn,/
ob
wir
wêrlîch
behaldin/
gedult
in
mûtis
valdin.‹
—/
Jêronimus
ouch
dâzû
dônt:/
›Sâ
welch
heilge
wirt
gecrônt,/
er
endulde
sundir
crîgin?‹/
Sint
der
kirchin
von
der
wîgin/
nî
ab
was
druckindiz
leit/
noch
duldende
gerechtikeit./
Alsus
sô
hân
wir
nûwen
strît,/
dem
nûw
intscheidinheit
bîlît,/
in
der
wir
mit
geistlîchir
wer/
mugin
der
vîande
her/
der
cristenheit
und
des
geloubin/
ubirwindin
und
betoubin./
Von
vleischlîchin
und
von
geistlîchin
wâpenen./
//In
canticis
geschribin
stât,/
daz
allerleie
wâpinwât/
der
reckin,
als
ich
iz
dâ
las,/
in
kunic
Davîdis
turme
was./
Von
sechzic
reckin
ouch
aldâ/
stêt
dâbî
geschribin
sâ/
der
sterkstin,
sô
man
las
mit
wel/
ûz
den
reckin
von
Israhêl,/
gelart
zu
strîte
und
wert,/
daz
sî
alle
trûgin
swert/
und
mit
hûte
nâmen
war/
ummewandrin
her
und
dar/
Salomônis
bette./
Ir
iclîchir
hette/
sîn
swert
ûf
sîne
huf
vorwâr/
gebundin
durch
der
nachte
vâr;/
daran
uns
ouch
bezeichint
ist,/
daz
dî
hûtêre
alle
vrist/
des
houbtis
Jhêsû
Cristî/
wâpin
sullin
habin
hî,/
dâmitte
sî
betoubin/
dî
vîende
des
geloubin/
und
des
geloubin
turm
bewarn/
vor
allin
schedelîchin
vârn/
und
vlîzin
sich
darzû,/
daz
sî
in
vridelîchir
rû/
und
in
stêtir
sichirheit/
hûtin
der
heiligin
cristinheit,/
dî
dâ
genant
ein
bette
is/
des
wârin
Salomônis./
Abir
want
dî
schrift
bewîst,/
daz
vrowe
Judit
ist
geprîst/
nicht
von
der
wâpene
achte,/
sundir
von
tuginde
machte,/
dâmit
sî
Holofernem
slûc:/
›Wer
hoffit
dann,
daz
in
genûc/
bewar
sîn
boge
und
sîn
swert;/
odir
welche
sîn
sô
wert/
gewesin
und
sô
vormezzin,/
daz
sî
hân
besezzin/
mit
ir
swerte
dî
erdin?/
Darum
sol
wir
des
werdin/
Sente
Paulus
lêre
intpfân/
und
dî
wâpin
legin
an/
gotis,
daz
sint
tugint,/
dî
alleine
mugint/
den
menschin,
als
Macrôbius
spricht,/
sêlic
machin
mit
ir
pflicht/
und
iren
besitzêre/
bewarn
mit
craft
gewêre./
Der
tuginde
wâpin
sullin
gar/
uns
von
vîentlîchir
vâr/
bewarin
und
beschirmen
sus,/
als
dâ
spricht
Bôêcius:/
Wir
habin
wâpin
dir
gegebin,/
dî
dich
bewart
hêttin
ebin/
mit
ungeleztir
vestinkeit,/
hêttis
dû
sî
nicht
abgeleit.‹/
Nû
sol
ûch
werdin
hî
geseit/
von
der
wâpin
undirscheit,/
beide
der
vleischlîchin/
und
ouch
geistlîchin,/
der
dî
heilige
schrift
gewigit,/
dâmit
man
in
dem
strîte
pfligit/
kempfin,
den
dâ
nûw
irkorn/
got
hât,
als
ich
sprach
dâvorn.
—/
Diz
ist
vom
pukulêre./
//Wer
nû
in
disin
strît
wil
gân,/
der
sal
zum
allir
êrstin
hân/
den
pokelêr
und
dâ
stêt
von/
geschribin
sus,
daz
Salomôn/
machin
lîz
zweihundirt
sper/
und
drîhundirt
pokelêr./
Ouch
lese
wir
dâvon
alsô/
in
ecclêsiasticô:/
›Der
gerechte
in
allin
zîten/
sol
kein
dem
vîande
strîten/
ûf
den
pokler
des
mechtigin,/
ob
er
an
im
wil
gesigin.‹/
Vor
den
poklêr
sol
uns
zemin,/
daz
wir
den
geloubin
nemin,/
dâvon
sente
Paulus
spricht:/
›Nemt
vor
ûch
in
allir
schicht/
des
geloubin
pokelêr,/
der
ein
vullemunt
gewêr/
allir
tugindin
ist
genant‹;/
und
âne
den,
als
uns
irkant/
machit
sente
Augustîn,/
alle
tugint
untuchtic
sîn/
und
glîch
dem
zwîge
werdin
sôr,/
der
ûfwachsin
wil
inpor/
unde
enpirt
doch
der
craft/
des
stammis,
dî
in
tût
besaft./
Ouch
ist
nâch
sente
Paulis
sain/
unmuglîch,
daz
îmant
behain/
gote
ân
geloubin
muge/
odir
icht
an
genâdin
tuge./
Hât
in
abir
unsir
mût,/
uns
kumt
mit
im
alliz
gût./
Des
spricht
unsir
hêrre
sô/
in
dem
êwangeliô:/
›Habit
gotis
geloubin
gar,/
want
ich
sage
ûch
daz
vorwâr/
swer
dâ
sundir
zwîvils
pflicht/
sust
zu
disem
berge
spricht:/
»Irheb
dich,
lâz
dich
in
daz
mer!«/
geloubit
er
âne
zwîvils
kêr/
alliz,
daz
er
spricht:
»Geschich,«/
daz
geschicht
im
sichirlîch./
Nû
secht,
wî
rechte
grôze
craft/
an
den
geloubin
ist
gehaft./
Diz
ist
der
pokelêre/
sô
starc,
sô
sigebêre,/
dâmite
kunic
Josaphat/
von
Judâ
zu
dem
volke
trat,/
daz
er
vorzaitis
mûtis
sach,/
und
sus
mit
trôste
zû
in
sprach:/
Getrûwit
gote
ûwerme
hêrn,/
sô
wirt
sich
zu
gelucke
kêrn/
mit
sichirheit
al
ûwir
dinc./
Daz
ouch
gar
alsus
irgînc:/
want
dî
Amonîten/
und
ouch
dî
Moabîten,/
dî
geslechte
beide,/
dî
in
argir
vreide/
kegin
in
gesament
wârn,/
begundin
dâ
einandir
vârn/
und
wuntin
undir
einandir
sich/
dêswâr
alsô
vîentlîch,/
daz
sî
alle
blibin
tôt./
Dî
nôt
dâ
vrûnt
dem
vrûnde
bôt./
Ouch
was
iz,
als
wir
lesin
dort/
eins
starkin
geloubin
wort,/
daz
Dâvît
sprach
zu
Goliat,/
dô
er
in
kampfe
kein
im
trat,/
Dû
kumist
zu
mir
here/
mit
swerte,
schilde,
spere,/
zu
kempene
vrevelîch;/
sô
kum
ich
alhî
widir
dich/
in
unsirs
hêrrin
namen.‹/
Sus
trâtin
sî
zusamen;/
und
dô
gab
got
ouch
alzuhant/
Goliam
in
Dâvîdis
hant,/
daz
er
in
dâ
zu
tôde
slûc./
Ouch
was
grôz
geloube
gnûc/
an
Sauls
sune
Jonatâ/
und
Machabêô
Judâ,/
dô
ir
islîch
dise
wort/
sprach
bî
sînen
zîten
dort:/
›Gote
ist
des
nicht
zu
vil;/
er
mac
helfin,
swem
er
wil,/
sô
wol
kein
grôzir
menge
zwâr,/
als
kein
einir
cleinin
schar.‹
—/
In
des
geloubin
vestikeit/
Jonatâs
selbandir
streit,/
er
ôt
und
sîn
wêpenêr,/
kegin
der
Philistêin
her/
und
irslûgin
ir
zuhant/
wol
zwênzic,
dî
man
ligin
vant/
kûm
eins
halbin
morgins
breit,/
des
dî
dît
gar
wart
irweit/
und
an
dî
vlucht
gewant
dâvon./
Man
sach
Judam
ouch
slân
Serôn/
und
al
sîn
her
getoubin/
in
creftin
des
geloubin./
Diz
ist
der
sic,
dâmite
man/
der
werlde
gesigit
an./
Wer
ist
abir,
der
dâ
gesigt,/
wen
der,
der
des
geloubin
pfligt,/
daz
gotes
sun
sî
Crist
Jhêsus?/
Want
unsir
herre
spricht
sus:/
›Swer
an
mich
geloubit,/
und
wêre
er
joch
beroubit/
des
lebins
gar,
im
wirt
gegebin/
widir
wol
gesunt
sîn
lebin.‹/
Darumme
wende
her
und
dar/
von
ende
bis
zu
ende
gar/
mit
merkindis
sinnis
grift/
der
heilgin
êwangêlien
schrift,/
sô
vindistû
vil
nâch
alle
vrist/
swâ
man
von
unsim
hêrrin
list,/
wî
er
hât
nâch
sîner
macht/
lîb
und
sele
heil
gemacht,/
daz
er
î
endet
dî
geschicht/
mit
sulchin
wortin,
dî
er
spricht:/
›Dîn
geloube
hât
gesacht,/
daz
dû
bist
gesunt
gemacht.‹/
Alsus
hât
ir
den
pukeler./
Von
dem
swerte./
//Nû
nemt
daz
swert
zu
strîtis
wer,/
Von
dem
swerte
sus
ich
las,/
daz
iz
Jêremîas/
Judê
gab
und
sprach
zu
im:/
›Sêh,
diz
heilige
swert
nû
nim/
von
gote
zu
prisande,/
dâmite
dû
dî
vîande/
des
volkis
von
Israhêl/
nidirwirfis
sundir
vêl/
und
sî
machis
êren
blas.‹/
Diz
ist
daz
swert,
dâ
mit
Judas/
pflac
dî
israhêlîschin
scharn/
schôn
beschirmin
und
bewarn./
Diz
swert,
ir
gotisrittere
wert,/
vûrt
recht
als
Saul
sîn
swert,/
daz
nî
îtel
widirquam,/
swâ
iz
sînen
swanc
hin
nam,/
daz
an
gotis
vîendin
dort/
wirt
irvullit
gar
daz
wort:/
›Bûzin
sî
daz
swert
vorhert,/
binnen
gar
dî
vorchte
irvêrt/
dî
mait
und
ouch
den
jungelinc,/
den
aldin
und
ouch
den
sûgelinc‹;/
und
daz
sî
sprechin
alle
zît,/
sô
icht
nôt
ûf
in
gelît:/
›Nicht
andirs
ist,
daz
uns
beswêrt,/
wenn
ôt
Gedeônis
swert‹;/
daz
ist
des
getwangis
craft/
cristinlîchir
rittirschaft./
Vor
daz
swert
nim
gûte
tât,/
want
der
geloube
ist
lebins
mat,/
der
der
werke
nicht
inhât.
—/
Etslîche
wâpin
ôt
bewarn/
den
lîb
vor
vîentlîchin
vârn./
Sô
ist
daz
swert
nâch
sîne
urbarn/
wol
dem
werke
glîch
gezalt,/
dâmite
der
vîent
wirt
gevalt;/
und
als
daz
swert
itwedir
sît/
ist
gescherfit
unde
snît,/
sust
dî
gûtin
werc
gewêr/
beschirmen
irin
wirkêr/
ûf
ein
sît
vor
der
helle
pîn,/
ûf
der
andren
sî
in
în/
zu
der
vroudin
leitin,/
dî
nîmant
mac
vol
reitin./
Von
dem
spere./
//Nû
nemit
ouch
zu
strîtis
ger/
dî
dritte
wer,
daz
ist
daz
sper,/
dâvon
stêt
geschribin
sâ,/
daz
der
prîstir
Jôjadâ/
sper
den
houbtmannen
gab,/
dî
er
gescheidin
hatte
ab/
darzû,
daz
sî
mit
wartin/
daz
gotis
hûs
bewartin./
Dise
sper
Jôab
mit
craft,/
ein
vurste
der
ritterschaft,/
in
Absalônis
herze
stach,/
an
dem
er
vîentlîchin
rach,/
daz
er
vorvolgete
mit
nîde/
sînen
vatir,
hêrn
Dâvîde./
Vor
daz
sper,
daz
dâ
ist
recht,/
nemt
rechtin
vorsatz
slecht,/
als
sente
Paulus
lêre
gît:/
»Swaz
ir
tût
zu
allir
zît,/
›daz
daz
allentsamen/
geschê
in
gotis
namen,/
iz
sî
an
wortin
odir
an
tât,/
swelchir
wîs
ir
daz
begât/
ezzinde
odir
trinkinde,/
wachinde
odir
winkinde,/
und
ôt
waz
ir
andirs
tût,/
daz
des
vorsatz
wese
gût/
und
sich
dâvon
mêre/
gotis
lob
und
êre.‹
—/
Von
disim
spere
sich
vil
schôn/
beide
lôn
und
ouch
unlôn/
eins
itslîchin
werkis
treit/
mit
alsulchir
undirscheit:/
ein
bôse
vorsatz,
der
mac
nicht/
zu
gûtin
werkin
habin
pflicht;/
dawidir
ouch
ein
vorsatz
gût/
bôsir
werke
nicht
intût.
—/
Von
deme
schilde./
//Den
schilt
ûch
vor
daz
vîrde
hât./
Dâvon
in
Isâiâ
stât/
mit
wârin
worten
sus
bezilt:/
›Wol
ûf,
ir
vurstin,
vazt
den
schilt!‹/
Zu
Josuê
sprach
got
ouch
sô:/
›Nim
den
schilt
und
heb
in
hô,/
den
dû
hâst
in
dîner
hant/
und
stê
alsô
gewant/
kein
der
stat
Hay
genant;/
dî
wil
ich
gebin
dir
zuhant.‹/
Darnâch
stêt
geschribin
ouch,/
daz
Jôsuê
nicht
widirzouch/
dî
hant,
dî
er
irhabin
hîlt,/
darinne
er
des
schildis
wîlt/
sô
lange,
unz
mit
swêre/
alle
dî
inwônêre/
von
Hay
wurdin
tôt
geslagin./
In
sulchir
wîs
sullin
tragin/
al
edele
strîtêre/
iren
schilt
gewêre,/
noch
den
vorwerfin
in
keinir
vrist,/
sam
Saul
tet,
von
dem
man
list,/
daz
ûf
dem
gevilde/
vorwurfin
wurdin
schilde,/
der
starkin
schilt,
Sauls
schilt,/
sô
zeglîch,
sam
er
nî
gebilt/
zu
kunge
wêre
vor
der
zît./
noch
mit
olei
ê
gewît./
Vor
den
schilt
nim
gotis
wort,/
daz
dich
mit
lêre
wîsit
vort,/
wiltû
sî
ebin
merkin/
zu
allin
gûtin
werkin,/
dâvon
wir
sus
beschribin
hân:/
›Gotis
wort
ist
sundir
wân/
ein
schilt
durchvûgirt
allin
den,/
dî
dran
mit
hoffenunge
gên.‹
—/
Der
schilt
darumme
durchvûgirt
heizit,/
want
er
sicherheit
intheizit/
und
bewart
zu
allin
mâln/
vor
den
vûrigin
strâln,/
dî
der
tûvil
schûzit./
Hîvon
dî
schrift
intslûzit,/
daz
Machabeus
Judas/
dî
sînen
alle,
waz
der
was,/
nicht
wâpinte
mit
were/
der
schilde
noch
der
spere,/
sundir
er
pflac
sî
vestin/
zu
strîte
mit
den
bestin/
wortin,
dî
im
wârin
irkant/
von
gote,
dî
ouch
sîn
genant/
dî
bestin
wol
nâch
rechte;/
want
gotis
wort
tût
slechte/
und
machit
waz
iz
wil;/
iz
nutzebêrit
alle
zil/
dî,
zu
den
iz
wirt
gesant./
Wirt
der
nutz
an
eim
irwant,/
sô
hilft
iz
an
dem
andren
sidir;/
iz
kumit
î
nimmir
îtel
widir./
Von
dem
halsberge./
//Nû
nemt
zum
vumftin
den
halsberc/
ûf
des
nûwen
strîtis
werc./
Dâvon
stêt
geschribin
sus,/
daz
Judas
Machabêus/
sam
ein
rise
leite
an/
einen
halsberc
wolgetân/
und
beschirmte
sîne
lant./
Vor
den
halsberc
sî
genant/
alhî
dî
gerechtikeit,/
dâvon
sente
Paulus
seit:/
›Sît
gemant,
daz
ir
anleit/
den
halsberc
der
gerechtikeit.‹/
Gerechtikeit
ist
solchir
art,/
daz
sî
gibit
ungespart/
daz
sîne
eim
iclîchin
wol,/
als
er
von
rechte
habin
sol./
Gote
gibt
sî
dî
dêmût,/
dâmite
sî
sich
undirtût,/
(als
er
ouch
selbe
spricht,
wir
suln/
sus
al
gerechtikeit
irvuln);/
dem
nêstin
mitlîdunge
pflicht/
irbûtit
sî.
Dâvon
ouch
spricht/
sente
Grêgôrius
gereit:/
›Dî
wâre
gerechtikeit/
stête
mitlîdunge
treit;/
dî
valsche
hât
unwirdikeit.‹/
Ir
selbin
gibt
sî
getwanc/
des
vleischis,
daz
gar
sundir
wanc/
sal
recht
als
eignîn/
undir
der
sêle
joche
sîn.
—/
Dâvon
ecclêsiasticus/
sprichit
dise
lêre
sus:/
›Sun,
wenne
dû
gevêhs
den
ganc/
in
gotes
dînstlîchin
getwanc,/
sô
stant
in
gerechtikeit;‹/
und
darzû
sî
dir
mê
geseit:/
›Durch
der
rechte
dulde
pîn/
an
dir
um
dî
sêle
dîn/
unde
vicht
unz
in
den
tôt/
um
dî
gerechtikeit;
wan
got/
wil
denne
vechtin
ouch
vor
dich/
kein
dînen
vîendin
crefticlîch.‹/
Sô
wirt
den
irvullit
dort/
wol
ebene
ein
sulchiz
wort/
gesprochen
von
Dâvîde:/
›Gerechtikeit
und
vride/
voreinit
sîn
in
kûschir
pflicht.‹
—/
und
andirs
wirt
kein
vride
nicht;/
sundir
daz
vleisch
treit
gelust/
widir
den
geist
in
abekust./
Dâwidir
ouch
der
geist
begert,/
daz
dem
vleische
ist
unwert./
Von
dem
kochir
und
von
dem
bogin./
//Ouch
vûgit
sich
zu
des
strîts
gezoge/
beide
kochir
unde
boge,/
dâ
von
Isaac
sprach
zû/
sîme
sune
Esaû:/
›Nim
zu
handin
dîne
wer,/
bogin
unde
kocher!‹
—/
Von
der
strâlin./
//Strâln
ouch
hîzû
gehôrn,/
wolle
wir
dî
vîende
stôrn./
Von
den
strâln,
als
ich
las,/
sprichit
Isâias:/
›Den
kunic
von
Mêdinlande
hât/
irweckit
der
gotlîche
rât/
widir
Babilônem.‹
—/
Vullit,
daz
ist
ûch
bequêm,/
dî
kochere
mit
pfîlen,/
ûf
daz
in
disin
wîlen/
got
mit
ûch
muge
andin/
an
sînes
crûzis
vîandin/
dî
wort,
dî
er
gesprochin
sô/
hât
in
deutrônomiô:/
›Samenen
ich
ûf
sî
wil/
ubils
unde
jâmirs
vil/
unde
wil
ân
irwendin/
nûn
strâlin
in
in
endin.‹
—/
Wir
sullin
vazzin
andrin
sin/
bî
den
vorgenantin
drîn,/
bogin,
kochere,
strâlin,/
und
dâbî
uns
mâlin/
drî
dinc,
darûf
sich
ebin/
ein
iclîch
geistlîch
lebin/
stiftin
mûz,
dî
sint
geseit/
gehôrsam,
armût
und
kûscheit./
Gehôrsam
hât
gewisse/
wol
des
bogin
glîchnisse;/
wen
als
der
bogin
wirt
gezogin/
gecrummit
und
widirbogin/
und
doch
blîbit
bruchis
ân,/
sust
ein
iclîch
geistlîch
man/
sol
ouch
setzin
sînen
mût,/
daz
er
ubil
unde
gût,/
bequêm
und
unbequême/
in
glîchim
mûte
neme/
âne
murmelâte/
unde
in
gehôrsam
drâte/
lâz
er
sich
sundir
trîgin/
bîgin
und
widirbîgin./
Von
dem
bîgin
sprach
Isaac,/
dô
er
Jacobe
seines
pflac:/
›Vor
dir
bîgin
sich
zu
tal/
dîner
mûtir
sune
al./
Ein
hêrre
dîner
brûdre
bis!‹
—/
So
mac
sprechin
wol
gewis/
der
gehôrsame
sâ/
diz
wort
mit
Jeremiâ:/
›Den
bogin
sîn
gespannin
hât/
der
hêrre
und
mich
hât
gesat/
als
zu
der
strâlen
ein
zil.‹
—/
Ô
wî
harte
unde
wî
vil/
bûgit
sich
denne
in
den
span/
der
boge,
sô
ein
geistlîch
man/
in
strîte
vor
im
sît
den
tôt/
und
nicht
entwîchin
tar
der
nôt!/
Daz
ist
der
gehôrsam/
deswâr
harte
lobesam/
und
ubir
alliz
opfir
gût;/
want,
als
Grêgôrius
kunt
tût,/
›Vremde
vleisch
daz
opfir
nôtit;/
der
gehôrsam
eiginz
tôtit.‹
—/
Dî
strâlen
daz
geschutze
treit/
und
bezeichint
dî
kûscheit,/
want,
als
der
wol
schîzin
wil,/
mit
sinnen
merken
mûz
daz
zil;/
als
mûz
der
sinnen
ebin,/
der
dâ
wil
kûschlîch
lebin,/
wî
er
mit
der
sêlin
craft,/
dî
ir
natûrin
ist
geschaft,/
des
vleischis
sinnen
widirstâ,/
dî
dâ
sint
geneigit
nâ/
zu
den
sundin
alle
zît./
Und
als
dî
strâlin
trîbin
pflît/
des
schuzzis,
nicht
ir
selbis
macht,/
als
ist
iz
um
kûscheit
gemacht./
Nîmant
kûsch
mac
gelebin,/
iz
werde
von
gote
im
gegebin./
Ouch
vlûgt
nâch
vogils
sittin/
zwû
vedren
inmittin/
dî
strâl,
ûf
daz
sî
snelle/
den
vîant
tôt
gevelle./
Sust
ouch
an
der
kûscheit
sint/
zwû
vederen,
daz
dî
den
vînt,/
den
argin,
aldin
trachin,/
der
kûsche
widirsachin,/
gar
an
creftin
tû
geblant./
Dî
zwû
vederen
sint
genant/
aldis
lebins
nûwekeit/
und
des
vornûwins
nutzberkeit./
Von
dirre
zweir
vedre
schicht/
Isâias
alsust
spricht:/
›Dî
ir
hoffin
hân
gehaft,/
dî
werdin
wandelin
ir
craft/
des
lîbis
in
des
geistis
gar/
und
nemin
vedrin
als
der
ar:/
want
sô
sich
der
vornûwin
wil,/
sô
legit
er
abe
in
dem
zil/
al
sîn
alt
gevidere/
und
nimt
nûwiz
widere.‹/
Zu
alsulchir
nûwekeit/
mant
uns
Paulus,
dâ
er
seit:/
›Den
aldin
menschin
abeleit/
mit
der
êrstin
gewonheit,/
den
der
irrikeite
ger/
pfligt
machin
wandilbêr,/
und
tût
den
nûwen
menschin
an,/
der
sich
nâch
gote
schepfin
kan/
in
heilikeite
und
in
tugint.‹
—/
Sô
wirt
vornûwit
ûwir
jugint/
glîchir
wîse
als
des
arn;/
ir
wert
mit
snellim
vlûge
varn/
in
der
tugint
der
kûscheit/
sundir
alle
mûdekeit,/
want
ouch
dî
strâle
Jonathê/
zurucke
nî
gepralte
ê./
Des
mac
des
kûschin
menschin
vleisch/
mit
Îoppe
tûn
alsulchin
creisch,/
sô
iz
twingit
bande
pîn:/
›Dî
gotis
strâlin
in
mir
sîn;/
der
zorn
ûztrinkit
mînen
geist/
der
unkûschlîchen
volleist.‹
—/
Welchin
zorn,
wî
harten
strît/
widir
einandir
alle
zît/
kûsche
und
unkûsche
hân,/
der
kuntschaft
wên
ich
nîman/
alsô
volleclîch
gebrûcht/
sam
der,
der
iz
hât
vorsûcht./
Von
der
vornûwunge
nutze
sus/
spricht
sente
Bernhardus:/
›Sô
waz
hât
grôzir
zîrheit,/
wen
dî
reine
kûscheit,/
dî
daz
wol
reine
machit,/
daz
sich
von
unvlât
sachit?/
Den
vîent
macht
sî
heimelîch./
Ouch
zûet
ir
vrucht
sô
hôe
sich,/
swelch
mensche
ûf
irin
stengil/
sich
pfropfit,
der
wirt
ein
engil.‹/
Ouch
lese
wir
von
vrowin
Judittin/
daz
sî
nâch
menlîchin
sittin/
Holofernem
velte
tôt/
und
lôste
gotis
volc
ûz
nôt./
Daz
heil
wart
ir
darum
gegebin,/
daz
sî
minte
kûschiz
lebin./
Ô
wî
schôn
in
nutzis
wunne/
bistû,
edilz
kûschiz
kunne!
—/
Der
kochir
uns
bezeichint
tût/
mit
glîchnisse
daz
armût;/
want
als
dî
strâl
behaldin/
wirt
in
des
kochirs
valdin,/
sust
wirt
dî
kûscheit
in
armût/
vorborgin
und
behaldin
gût./
Des
mac
dî
kûsche
sprechin
dort/
in
Isâiâ
ein
sulch
wort:/
›Got
der
hât
gesat
mîn
wesin/
als
ein
strâle
ûzirlesin/
und
hât
vorborgin
mich/
in
sîme
kochir
sundirlîch.‹
—/
Doch
mac
nicht
gnûc
gedûtin/
an
geistlîchin
lûtin/
daz
armût
zu
der
geschicht,/
von
dem
sente
Bernhart
spricht:/
›Sî
wellin
tragin
der
ermde
joch,/
sô
daz
in
nichtis
gebreche
doch,/
und
minnen
alsô
daz
armût,/
daz
sî
besitzin
alliz
gût‹;/
sundir
sich
mûz
darzû
zechin/
willig
armût
mit
gebrechin,/
dâvon
Cristus
sprichit
alsô/
in
dem
êwangeliô:/
›Sêlic
sint
dî
armin,/
dî
in
dem
geiste
armin.‹
—/
Dî
armunge
sol
geschên/
nâch
sente
Bernhardis
jên/
in
vorsatze
gewêre/
und
in
geistlîchir
gere/
allein
durch
gotis
behegenis/
und
durch
der
sêlin
heil
gewis.
—/
Diz
sint
dî
kochere
rechte/
Adâdezêris
knechte,/
dî
der
kunic
Dâvît
mit
em/
vûrte
zû
Jhêrusalêm./
Sô
vil
sprichit
Adâdezêr/
als
ein
vordirstir
scheidêr/
und
bedûtit
armekeit,/
dî
dâ
von
rîchtume
scheit./
Sô
sprichit
Dâvît
mit
witzin:/
begerlîch
des
antlitzin,/
unde
bedûtit
unsirn
hêrrin
Crist,/
des
antlitze
sô
schône
ist/
und
sô
rechte
wunnenbêr,/
daz
dî
engil
in
grôzir
ger/
âne
drôzis
mittewist/
dar
inbren
zu
allir
vrist./
Der
trûc
dî
kochre
der
ermde/
mit
bittirlîchir
hermde/
unz
zu
Jhêrusalêm
sô
hin,/
dâ
er
durch
unsers
heilis
gewin/
an
eime
crûze
nackit
gehînc,/
ûf
daz
wir
ouch
gên,
als
er
gînc/
und
volgin
sîme
armûte/
mit
willigim
gemûte./
›Diz
armûte
vrîe/
ist
ouch
ein
arzenîe,‹/
als
Grêgôrius
dô
seit:/
›dî
der
sittin
krancheit/
letzit
unde
machit
kunt,/
dî
tût
armûte
wol
gesunt/
mit
sîner
arzedîe
art.‹/
Armûte
tôtit
hôchvart/
mit
sînes
smackis
pregiln,/
und
dî
zwû
helleegiln,/
unkûsche
und
girekeit/
vorsteckit
gar
sîn
tuchtikeit.
—/
Ouch
sul
wir
ein
slenkir
hân,/
ob
wir
zu
strîte
wollin
gân./
Dâvon
spricht,
als
ich
las,/
der
wîssage
Zacharias:/
›Got
der
herre
wirt
bewarn/
und
bedeckin
sî
vor
vârn;/
sô
werdin
sî
dem
vrâze/
sich
begebin
mit
unmâze,/
um
daz
vormeinen/
wirt
er
mit
slenkir
steinen/
herteclîch
kein
in
swingin/
und
sî
dâmite
betwingin.‹/
Von
der
slenkern
wir
ouch
hân/
in
der
kunge
bûche
stân/
sulche
wort
geschribin:/
›Iz
sal
werdin
getribin/
dî
sêle
um
und
umme/
nâch
schîbelechtir
crumme/
der
vîende
Dâvîdis
vor
wâr/
als
in
einim
summin
gar/
und
in
einim
umme
swenkirn/
des
zirkils
einer
slenkirn.‹/
Diz
ist
dî
slenkre,
dâ
mit/
kein
Goliam
trat
Dâvît/
und
in
in
dî
stirne
warf/
mit
eime
steine
alsô
scharf,/
daz
er
im
in
den
schedil
dranc/
dâvon
der
grôze
rise
lanc/
vîl
ûf
sîn
antlitze/
dânidir
âne
witze./
Alsus
Dâvît
der
cleine/
mit
slenkren
und
mit
steine/
den
grôzin
risin
ubirwant/
und
slûc
in
tôt
mit
sîner
hant.
—/
Ouch
in
dem
nûwen
strîte
hab/
bî
der
slenkren
einin
stab,/
von
dem
spricht,
als
ich
vornam,/
got
sus
durch
Isâiam:/
›Wê
dir,
Assur,
dî
gerte/
mînes
zornis
vil
herte/
wirt
dich
treffin
und
slân/
und
mîn
stab
sal
sundir
wân/
in
den
êgiptschin
wegin
sich/
zu
slag
irhebin
ubir
dich.‹/
Nû
ist
in
der
histôrgen/
ein
geistlîch
sin
verborgin/
an
slenkirn
und
an
stabe,/
dâ
wir
sus
lesin
abe,/
daz
Dâvît,
dô
der
solde,/
kempfin,
als
er
wolde/
mit
dem
risin
Goliam,/
sînen
stab
ôt
mit
im
nam,/
den
er
pflegelîchin
trûc;/
und
vumf
steine
scharf
gnûc/
las
er
in
sîn
tasche/
und
eine
slenkre
rasche/
trûc
er
ouch
in
sîner
hant,/
dâmit
er
velte
ûf
den
sant/
und
tôtte
alsô
disin/
wol
gewâpintin
risin./
Dirre
rise
Golias,/
der
sô
hart
gewâpint
was,/
den
tûvil
uns
bedûtit,/
der
sich
darzû
irbûtit/
mit
wâpenen
der
liste,/
wî
er
in
allir
vriste/
den
menschen
angevechte./
Des
saltû,
bûzer
rechte,/
Dâvît
sîn
kên
im
genant,/
want
Dâvît
spricht:
starc
mit
der
hant./
Sust
soltû
widir
in
wesin,/
und
wiltû
wol
genesin/
und
gesigin
an
im,
sô
hab/
des
heiligin
crûzis
stab/
bî
dir
zu
allin
stundin/
und
dî
vumf
scharfe
wundin/
Cristî
des
vil
reinen,/
dî
dî
vumf
steine
meinen,/
dî
er
leit
in
strengir
pîn;/
dî
lege
in
dî
tasche
dîn,/
ich
meine
dînes
herzin./
Dî
wundin
mit
iren
smerzin/
saltû
recht
bedenkin/
und
alumme
swenkin/
mit
andâcht
in
der
sêlin;/
sô
trifstû
âne
vêlin/
den
tûvil,
daz
er
stirbit,/
daz
ist,
sîn
craft
vortirbit/
sô
gar,
daz
er
dir
nicht
enkan/
mit
bekorunge
gesigin
an./
Und
ob
der
stab
joch
eine,/
des
crûzis
vrôn
ich
meine,/
nach
Hêlisêî
râte/
wirt
ûfgelegit
drâte/
des
tôdin
kindis
antlitze,/
daz
ist,
der
âne
witze/
kintlîch
pflegit
gebârin/
in
vollinkumen
jârin,/
des
sêle
lît
in
sundin
tôt;/
daz
tôde
kint
von
tôdis
nôt/
wirt
zu
lebene
widirbrâcht,/
ob
in
der
stab
rûrt
in
andâcht.
—/
Wolt
ir
in
vollim
wâpin
stân,/
sô
solt
ir
ouch
gesturzit
hân/
dî
helme
unvorzagit,/
dâ
von
dî
schrift
sus
sagit,/
daz
Saul
Dâvîd
an
tête/
vil
gar
sîn
strîtgewête,/
und
einen
helm
êrîn/
sturzt
er
ûf
daz
houbt
sîn./
Durch
Jêrêmiam
got
ouch
spricht:/
›Zu
dem
strîte
ûch
bericht;/
sitzit
ûf,
ir
rîter
balt,/
und
in
vorbundin
helmen
halt.‹
—/
Der
helm
bedûtit
uns
daz
heil,/
daz
dem
menschin
wirt
wol
veil/
von
gote,
der
dâ
ûbit
sich/
in
disin
wâpin
tugintlîch./
Von
dem
helme
sprichit
sus/
der
gûte
sente
Paulus:/
›Den
helm
des
heilis
an
ûch
nemt/
der
ûch
zu
sâldin
wol
gezemt!‹/
So
spricht
Isâias:/
›Ich
sach,
daz
der
gerechte
was/
mit
eime
halsberg
an
geleit/
und
mit
der
gerechtikeit/
und
ûf
sîme
houbte
stûnt/
der
helm
des
heilis
in
der
stunt.‹
—/
Ô
wî
sichir
macht
dû
stân,/
in
strîte,
ob
dû
angetân/
mit
disem
hergewête
bist;/
want
got,
hêr
in
allir
vrist,/
dîn
heil
wil
selbe
werdin/
unz
an
daz
ende
der
erdin.
—/
Diz
sint
dî
wâpin
starke,/
dâ
mit
der
patriarke/
Jâcob
ûz
Amorêi
hant/
gewan
daz
abgeteilte
lant,/
daz
er
sîme
sune
ouch/
Josêphe
zû
mit
gâbe
zouch./
Mit
den
selbin
wâpin
sint/
ouch
dî
israhêlischin
kint/
vil
wol
nâch
irre
gere/
tilgtin
dî
înwonêre/
des
heilgin
landis
gar/
und
besâzin
iz
vorwâr./
Ouch
sô
ubirwant
Dâvît/
sîns
rîchis
vîende
dâmit./
Want
dî
Machabêî
sidir/
machtin
und
bûwetin
widir/
dî
stat
Jêrusalêm
aldort,/
dî
dô
vorterbit
und
zustôrt/
vil
gar
von
den
heidin
was/
und
gotis
tempil,
als
ich
las,/
den
besulwit
hât
ir
mein,/
machtin
sî
dô
widir
rein./
Ô
ir
starkin
helde,/
ô
rittere
ûzirwelde,/
ô
ir
ellinthafte
man,/
nû
legit
dise
wâpin
an/
und
rechit
unvorzeit/
daz
unrecht
und
dî
smâheit/
des
gecrûzigittin
gots/
und
nâch
willin
sînes
gebots/
beengit
daz
heilige
lant/
ûz
der
argin
heidin
hant,/
daz
sî
mit
unrechtir
kur/
der
cristenheit
besitzin
vur!/
Tragit,
edlin
helde
gût,/
in
dem
strîte
starkin
mût/
und
ûwir
hende
nicht
entlât,/
wan
ûwir
arbeit
lôn
intpfât,/
daz
lôn
vorwâre,
dâvon
ê/
got
sus
sprach
zu
Abrahê:/
›Ich
wil
selbir
wesin
schôn,/
dir
ein
alzû
grôziz
lôn.‹/
Darumme
ist,
daz
ûch
irvert/
dî
arbeit,
ûwir
ougin
kêrt/
an
daz
lôn
sô
wunnenclîch/
unde
wizzit
sichirlîch,/
als
dikeine
missetât/
ungepînit
sich
vorgât,/
alsust
inblîbit
sundir
wân/
dikeine
tugint
lônis
ân/
und
in
daz
lôn
sich
selbe
wigit,/
daz
dî
tugint
gebin
pfligit./
Diz
ist
von
den
sachin
der
ûbunge
vleischlîcher
und
geistlîcher
wâpene./
//Sechs
sachin
sich
irsûchin,/
durch
dî
wir
gebrûchin/
der
wâpene
vleischlîchin/
und
ouch
geistlîchin./
Dî
êrste
sache
daran
lît,/
daz
wir
ûbin
unsin
strît/
nâch
gotes
willin,
des
wir
hân/
ein
urkunde
wol
daran/
daz
got
ouch
vor
den
zîtin/
manc
den
Israhêlîtin/
blîbin
lîz
der
heidin
vil,/
ûf
dazs
dî
Judin
alle
zil,/
dî
strîtis
ungeûbit
wârn/
nâch
heidenischin
urbarn,/
bî
in
strîtin
lêrtin,/
und
dî
lêre
kêrtin/
vurbaz
ouch
an
ire
kint,/
daz
dî
kundin
strîtin
sint/
kein
den
vîentlîchin
hern/
und
geûbit
in
wâpin
wêrn;/
wan
lutzil
touc
zu
strîte
ein
man,/
der
mit
wâpene
nicht
enkan./
Darumme
in
des
vridis
zît/
man
turnîre
ûbin
pflît/
und
andir
rittirlîche
spil,/
swen
intstê
urlougis
zil/
und
man
des
kein
den
vîndin
darf,/
daz
man
sî
zu
strîte
scharf/
und
daz
der
ungeûbte
nicht/
sprechin
durfe
in
der
geschicht,/
als
zu
Saule
sprach
Dâvît:/
›Ich
inhabe
der
ûbunge
nit,/
daz
ich
gewâpint
muge
gân‹/
und
blîbe
sust
der
wâpin
ân/
und
mûze
gar
mit
schandin/
undirligin
den
vîandin.
—/
Und
want
des
menschin
lebin
ist/
ein
strît
ûf
erdin
alle
vrist,/
und
sô
er
kumt
zur
werlde,
sân/
trit
er
ouch
ûf
den
plân/
zu
strîtene
kein
der
macht
der
luft,/
daz
ist
kein
der
tûvile
guft,/
und
want
kein
den
vîanden
nicht/
dî
wer
vleischlîchir
wâpin
vicht,/
sundir
macht
von
gote,/
des
mant
uns
gotis
bote/
Paulus,
daz
dî
wâpincleit/
gotis
sîn
an
uns
geleit,/
tuginde
ich
meine,/
dî
got
gibit
eine,/
der
sîn
volc
tût
muginde/
an
craft
und
ouch
an
tuginde,/
und
daz
wir
ûbin
uns
daran,/
sô
daz
wir
kunnen
widirstân/
und
mugin
an
dem
argin
tage,/
der
dâ
gibit
bekornde
plâge,/
und
daz
des
ûbins
lêre/
tugint
an
uns
mêre./
Dâvon
uns
Crisostomus/
Jôhannes
beschrîbit
sus:/
›Als
iclîche
kunst
gemêrt,/
gewunnen
und
behaldin
wert/
mit
des
lîbis
ûbindir
tât,/
sust
ouch
iclîche
tugint
hât/
von
ûbene
mêrunge
breit/
und
minrunge
von
lazheit.‹
—/
Dî
andre
sache,
durch
dî
man/
vleischlîche
wâpin
legit
an,/
durch
vîndelâge
daz
geschît,/
dâ
von
dî
israhêlische
dît/
durch
vîentlîcher
lâge
vâr/
leitin
an
ir
wâpin
gar/
unde
sâzin
an
dî
stête,/
dî
dî
strâzze
kên
in
hête,/
und
hîlden
warte
dâ
mit
macht/
den
tac
vil
gar
und
ouch
dî
nacht/
Ouch
sâ
lisit
man
alsô/
von
Jûdâ
Machabeô,/
daz
er
dî
israhêlische
schar/
hîz,
daz
sî
gewâpint
gar/
an
vêrlîchin
stetin
wêrn,/
daz
sî
von
der
vînde
hern/
schadin
durftin
nicht
entpfân,/
ob
sî
sî
gelîch
quêmen
an./
Von
der
selbin
sachin
wein/
wir
ouch
geistlîchir
wâpin
pflein,/
alse
sente
Pauwil
gît:/
›Gecreftigit
in
gote
sît/
und
in
sîner
tuginde
macht;/
legit
an
unvorswacht/
dî
gotlîchin
wâpin
sân,/
uf
daz
ir
mugit
widirstân/
des
tûvils
lâge,
der
uns
pflît/
vêrlîchin
lâgin
alle
zît/
als
ein
lewe
in
sîme
hol.‹
—/
Diz
ist
genre
lewe
wol,/
von
dem
Petrus
tût
irkant:/
›Der
tûvil,
unsir
vîant,/
der
dâ
ummewandirt
swinde/
sûchinde,
wen
er
vorslinde,/
und
den
sullin
wir
betoubin/
mit
der
tugint
des
geloubin./
Dî
dritte
sache,
daz
man
leit/
dem
vleische
an
dî
wâpincleit/
ist
durch
offinlîchin
strît,/
den
uns
ouch
der
vîende
nît/
zûtrîbit
mit
gesûche./
Hîvon
stêt
in
dem
bûche/
Machabêorum,
als
ich
las,/
dô
der
arge
Lisias,/
des
hoffenunge
unde
tât/
an
heris
menge
was
gesat,/
dî
gotis
craft
nicht
wolde/
betrachtin
als
er
solde,/
sundir
mit
vorlâznim
mûte/
Jêrusalêm
dî
stat
vil
gûte/
und
den
gotis
tempil
ouch/
vorterbit
wolde
hân,
der
gouch,/
und
dô
er
hatte
und
sîn
her/
gewunnen
itzunt
dî
vorwer,/
Machabêus
leite
an/
wâpin;
und
dô
sîne
man,/
dî
bî
im
wârin,
daz
gesân,/
ir
iclîch
weinende
began/
mit
heizin
trênin
gote
vlên,/
daz
er
wolde
sendin
en/
einin
gûtin
engil
dar,/
der
ir
mit
heile
nême
war./
Und
dô
daz
gebete
geschach,/
ir
mût
zu
creftin
sich
irbrach./
Des
irhûbin
sî
ouch
sich/
an
dî
vîende
vîentlich/
und
irslûgin
in
der
stunt/
vûzgenger
wol
eilftûsunt/
und
darzû
gesundirt/
tûsint
und
sechshundirt/
slûgin
sî
der
rîten./
Ouch
wart
in
den
zîten/
al
daz
her
in
vlucht
gekart,/
dâ
ouch
wunt
vil
manchir
wart,/
der
der
vûze
doch
genôz,/
daz
er
quam
von
dannen
blôz./
Mit
der
vlucht
bewarte
sich/
ouch
Lysias
vil
lêstirlîch./
Diz
ist
dî
sache
ouch,
dâvon/
dî
brûdere
des
sîn
gewon/
des
dûtschin
hûsis
genant/
von
der
înkunft
in
Prûzinlant/
unz
dâ
her
zu
disin
tagin,/
daz
sî
ir
swert
zu
pflege
tragin,/
ûf
daz
sî
sîn
mit
wer
gereit,/
ob
icht
kegin
in
irweit/
wurde
vîntlîchir
vâr/
touge
odir
offinbâr./
Alsus
wir
ouch
der
tuginde
wer/
gebrûchin
kein
des
tûvils
her,/
sô
iz
uns
offinlîch
anvicht./
Hîvon
sente
Pauwil
spricht:/
Allein
wir
in
dem
vleische
gân,/
doch
sul
wir
nicht
zu
strîte
stân/
nâch
des
vleischis
gewonheit,/
want
unsirs
strîtis
wâpincleit/
sint
nicht
vleischlîch,‹
(daz
ist
cranc),/
›sundir
creftic
âne
wanc/
hât
sî
got
gemachit,/
daz
dâmit
geswachit/
der
tûvle
vestenunge
sî,‹/
(daz
ist
ir
list),
›und
dâbî/
zustôrt
wirt
ir
rât
vormeint,/
und
al
ir
hôhe
sî
vorsweint,‹/
(daz
ist
ir
tûfe
an
vornumft,)/
›dî
sich
ûflenit
kein
gotis
kumft,‹/
(daz
ist
kein
dem
geloubin,/
den
sî
sust
wellin
toubin.)/
Darumme
saltû
zu
allin
zîten/
kein
des
tûvils
anstrîten/
gereit
sîn
unde
muginde/
mit
wâpenen
der
tuginde,/
want
Paulînus
tût
irkant,/
daz
der
tûvil
unse
vîant/
zu
schadene
hât
tûsint
list,/
und
dem
saltû
alle
vrist,/
sô
manchir
wîse
widirstân,/
als
er
dich
pflig
zu
vechtin
an./
Anvichtit
er
dich
offinlîch/
odir
lîchte
touginlîch/
mit
dem
lastir
der
hôchvart,/
sô
sî
in
wer
kein
im
gekart/
zuhant
dî
tugint
der
dêmût,/
dî
in
vluchtic
von
dir
tût./
Sust
tû
kein
allin
sunden,/
darzû
er
dich
wil
schunden;/
habe
jô
in
dîner
wer/
kegintuginde
in
rechtir
kêr,/
swî
er
bûtit
dir
den
schric,/
sô
gewinnestû
den
sic/
Dî
vîrde
sache
ist
vride,/
durch
dî
wir
dî
gelide/
mit
wâpin
deckin
glîch,/
ûf
daz
wir
mugin
vridelîch/
besitzen
unse
habe./
Dâ
hat
gesprochin
abe/
in
dem
êwangeliô/
unsir
hêrre
Crist
alsô:/
›Swen
gewâpint
der
starke/
sîner
wonunge
marke/
mit
hûte
pflît,
sô
ist
bevitzt/
in
vride
gar,
swaz
er
besitzt.‹
—/
Sust
wir
alleine
vride
hân,/
dî
wîle
wir
in
tugindin
stân/
gewâpint;
want
in
keiner
vrist/
vride
mit
den
argin
ist./
Darumme
spricht
der
wîse
man:/
›Di
rîchin
lûte,
dî
dâ
hân/
tugintlîchir
zirde
rûch/
und
vridelîchin
sûch/
in
iren
hûsrin
minnen,/
dês
wâr
dî
gewinnen/
grôzir
êrin
mîte/
in
iris
kunnis
dîte.‹/
Hîvon
Baruch
gesprochin
hât:/
›Hêtstû
gewandirt
gotis
pfat,/
so
wêre
dir
gegebin/
ûf
erdin
vridis
lebin.‹
—/
Want
als
Salomôn
dâ
sait:/
›Swen
des
menschin
wec
behait/
gote,
sô
kêrt
er
vorwâr/
zu
vride
sîne
vîende
gar.‹/
Dî
vumfte
sache
ist
sus
gewant,/
daz
wir
widir
zu
der
hant/
gewinnen
daz
vorlorne
gût;/
als
ouch
dî
schrift
zu
wissene
tût,/
daz
dî
israhêlsche
schar/
leitin
an
ir
wâpin
gar,/
dô
sî
vûrin
in
daz
lant,/
daz
von
gote
was
benant/
iren
vetren
und
gegebin/
und
gewunnen
daz
vil
ebin/
ûz
der
vîende
hende
widir,/
dî
iz
bekummirt
hattin
sidir./
Sus
wirt
uns
widir
sundir
wân,/
ob
wir
der
tuginde
wâpin
hân,/
des
himils
lant
zu
erbe
irkorn,/
daz
wir
mit
sundin
hân
vorlorn,/
want
dî
tuginde
sint
sô
balt,/
daz
sî
iz
zuckin
mit
gewalt,/
als
dâ
Cristus
selbe
gît:/
›Gewalt
daz
himmilrîche
lît/
und
dî
gewaldigin
iz
zuckin,/
daz
sint,
dî
tugint
an
sich
ruckin,/
und
besitzin
iz
êwiclîch.‹
—/
In
dise
rede
mischit
sich/
dî
glôse
unde
sprichit
blôz:/
›Iz
ist
dêswâr
gewalt
vil
grôz,/
ûf
erdin
nemin
hî
gebort/
und
den
himil
zuckin
dort/
und
mit
tugindin
gewinnen,/
daz
natûrlîch
pflît
intrinnen.‹
—/
Dî
sechste
sache
hât
daz
meinen,/
daz
man
sich
wâpint
durch
irscheinen,/
ûf
daz
dî
vîende
inpfâhin
schric,/
sô
sî
der
wâpin
nemin
blic,/
als
man
Jûdit
hôrte
sain,/
dô
sî
hatte
tôt
irslain/
den
vursten
Holofernem;/
sî
sprach:
›Ûwir
iclîch
nem/
und
lege
sîne
wâpin
an,/
und
sô
man
sîet
dî
sunne
ûfgân/
sô
loufit
alle
ûf
mînen
rât/
mit
eime
hûwe
ûz
der
stat/
und
kumit
doch
hin
nidir
nicht./
Irscheinit
ôt
in
der
geschicht,/
als
ir
in
in
dî
bûdin/
wolt
loufin
und
sî
lûdin,/
ûf
daz
Holofernis
man,/
dî
dar
an
der
warte
stân,/
ûwir
werdin
sus
gewar/
und
îlen
in
der
vâr/
balde
sô
hin
mit
den
mêrn/
zu
Holoferne
irme
hêrn,/
und
sô
sîn
weckin
wollin,/
daz
sî
in
gar
bewollin/
vindin
in
sîme
blûte./
Want
sô
wirt
irme
mûte/
ein
vorchte
alsô
grûsam/
zûgên,
dâvon
in
allintsam/
sô
gar
intgêt
menlîche
tucht,/
daz
sî
sich
hebin
an
dî
vlucht.‹
—/
In
der
selben
wîse
hân/
wir
der
tuginde
wâpin
an,/
daz
wir
daran
machin
schîn,/
daz
wir
in
dem
dînste
sîn/
des
hêrrin,
der
zu
allir
vrist/
ein
kunic
allir
kunge
ist./
Zu
des
selben
dînstis
pflicht/
irbîte
wir
in
allir
schicht/
als
dî
gotis
dînêre/
in
vil
gedult
gewêre/
begurt
nâch
gotis
gere/
mit
wâpenen
der
gerechtikeit,/
dî
gotis
tugint
ist
geseit./
Dî
wâpin
der
gotlîchin
tugint/
gerechtikeit
wol
heizin
mugint,/
wan
sî
lêrit
uns
vil
ebin/
daz
sîne
eim
iclîchin
gebin,/
alsô
daz
man
sol
vorlân/
dî
werlt
und
swaz
ir
clebit
an/
und
zîn
zu
gote
sân,/
der
dâ
hât
an
sînem
van,/
der
uns
ist
von
im
bevoln/
hî
zû
vûrne
unvorholn,/
gesatzt
daz
zeichin,
dâvon
dort/
der
engil
sprach
nâch
Cristis
gebort,/
dî
er
den
hirtin
macht
irkant./
Er
jach:
›Zu
zeichne
sî
benant/
ûch,
daz
ir
vint
ein
kindelîn/
gewundin
in
kranke
windelîn/
und
geleit
in
eine
krippe.‹
—/
Nû
sint
drî
tugint
hî
besippe/
disin
wortin
ûzgeleit./
Zum
êrstin
an
der
kintheit/
wir
dêmûtikeit
vorstân,/
dî
dî
hôchvart
dempfin
kan./
Dî
windlin
bedûtin
armût,/
daz
kein
girekeit
ist
gût;/
sô
dût
dî
krippe
ein
herte
lebin,/
daz
dî
wollust
dempfit
ebin./
Disin
vanin
recke
ûf/
hô
in
tugintlîchir
gûf/
und
pflig
in
oft
irscheinin/
dem
tûvele
dem
unreinin,/
want
ein
vorchte
alsô
grôz/
und
ein
engistlîchir
drôz/
sich
von
dem
zeichin
ûf
in
zuit,/
daz
er
zegelîchin
vluit.
—/
Diz
ist
von
der
êrstin
burc
der
brûdre
des
dûtschin
hûsis,
dî
dâ
hîz
Vogilsanc./
//Nû
wir
dî
wâpin
hân
intricht,/
dî
zu
dem
strîte
tragin
pflicht,/
sô
grîfe
wir
dî
materie
an/
widir,
dâ
wir
sî
hân
gelân./
Dô
dî
vorgesprochnin
lant/
Colmen,
Lubaw,
Prûzin
genant/
von
herzogin
Cunrâte/
nâch
vil
manchim
râte/
ûfgegebin
wordin/
des
dûtschin
hûsis
ordin,/
als
ir
dâ
vor
vornumin
hât,/
dô
bleib
brûdir
Cunrât/
von
Landisberc,
den
wir
ê
nandin,/
mit
sîm
gesellin
bî
den
landin,/
zu
Prûzin
ich
dâ
meine./
Ir
hêrschaft
abir
cleine/
dennoch
dâ
was
und
ir
gewalt,/
want
sî
keiner
hant
inthalt/
in
den
landin
mochtin
hân;/
des
dâchtin
sî
zum
êrstin
an/
von
verrins
zû
und
nêhir
baz,/
sô
in
got
gevûgte
daz,/
alsô
daz
nû
durch
sichirheit/
dî
Wîzil
wêr
ein
undirscheit/
zwischin
den
Prûzin
und
in./
Darûf
bezilte
sich
ir
sin/
und
bâtin
dâ
vil
drâte/
den
herzogin
Cunrâte,/
daz
er
in
zum
bestin/
bûwete
eine
vestin,/
darûf
sî
sich
inthîldin/
und
des
urlougis
wîldin/
Des
was
der
edele
reine
man,/
want
er
in
gotis
minne
bran/
alzuhandis
in
bereit./
Im
wart
in
sinne
vorgeleit,/
daz
er
ouch
betrachte
dort/
ein
alsus
pôêtinwort:/
›Swer
dâ
wol
gehebit
an,/
der
hât
daz
werc
wol
halb
getân‹,/
und
saminte
sîn
volc
vil
gar/
und
lîz
in
eine
burc
vorwâr/
bûwin
bî
der
Wîzlin
nâ/
ûf
einin
berc
gelegin
dâ/
kein
deme,
dâ
Torûn
nû
lît,/
der
Wîzelin
ûf
andir
sît./
Dî
burc
man
nante
Vogilsanc,/
darûffe
des
urlougis
lanc/
dî
brûdere
nâmen
den
anvanc/
und
satztin
sich
gar
âne
wanc/
mit
wêninc
wêpenêrin
kranc/
widir
den
heidenischin
tranc,/
(ummêzlîch
was
des
ummeswanc,)/
und
sungen
dâ
vil
nôtin
manc,/
nicht
der
nachtegalin
klanc,/
sundir
manchin
jâmirsanc,/
als
der
swane
singit,/
sô
in
sîn
sterbin
twingit;/
want
sî
hattin
gar
vorlorn/
daz
sûze
lant,
dâ
sî
geborn/
und
gezogin
wârin/
und
hattin
sich
vorvarin/
verre
in
ein
vremde
lant,/
dar
sî
kummir
manchir
hant/
mûstin
lîdin
al
ir
jâr,/
und
wârn
âne
hoffin
gar,/
daz
daz
mochte
icht
geschên,/
daz
sî
immir
mê
gesên/
ubir
lanc
odir
ubir
kurt/
soldin
daz
lant
der
geburt./
Sî
hattin
ouch
gelâzin/
lant
in
gûtin
sâzin/
vruchtic,
rûic,
vridelîch,/
und
hattin
vorellendit
sich/
in
ein
lant
des
grûwin,/
daz
nîmant
dô
pflac
bûwin/
durch
wilde
wûstenunge
grôz,/
dî
allirwein
darin
erdôz./
Allir
wunne
was
iz
hol/
und
ôt
hartis
strîtis
vol/
und
daz
ichz
alz
beslîze
ôt,/
sî
hattin
slecht
gelân
durch
got/
vrîheit,
êre,
kunne/
und
al
der
werlde
wunne/
und
hattin
sich
gegebin/
in
kummirlichiz
lebin./
Durch
hungir,
ungemach,/
armût,
snôdekeit
man
sach/
sî
in
dêmût
ummevân./
Nicht
gar
ich
ûzgedruckin
kan/
mit
wortin,
noch
vol
sprechin/
dî
nôt
und
den
gebrechin,/
dâ
mit
sî
wârin
bewundin./
Hî
von
sî
in
den
stundin/
mochtin
sprechin
ouch
alsô/
wol
mit
sente
Pêtrô:/
›Nu
sich,
hêrre
got,
wir
hân/
ûf
erdin
alle
dinc
gelân/
und
hân
dir
gevolgit
schôn:/
waz
wirt
darumme
unsir
lôn?‹
—/
O
sûzir
Jêsû,
der
gewis/
ein
crône
allir
heilgin
bis,/
mit
waz
crônen
soln
gecrônt,/
mit
waz
zîrheit
suln
geschônt/
dî
reinen
von
dir
werdin,/
dî
sulche
nôt
ûf
erdin/
durch
dich
lîdin
mit
gedult?/
Dêswâr
an
in
wirt
irvult/
vil
gar
daz
gotlîche
wort,/
daz
Isâias
schrîbit
dort:/
›Got
hêrre
trôstin
wirt
Siôn/
und
iren
val
ûfrichtin
vrôn./
Er
wirt
ire
wûste
breit/
setzin
als
ein
lustberkeit/
und
ir
wiltnis
in
allir
wîs/
als
daz
gotis
paradîs./
In
ir
wirt
wunne
vundin/
und
vroude
in
allin
stundin;/
dâ
wirt
gehôrt
genâdin
danc/
und
ein
sûzir
lobesanc./
Diz
ist
von
der
zûkumft
mêr
brûdre
des
dûtschin
hûsis
und
von
der
bûunge
der
burc
Nessow
genant./
//Dô
daz
hûs,
als
ich
nû
las,/
Vogilsanc
gebûwit
was,/
brûdir
Cunrât
sante,/
den
ich
dâ
vor
ouch
nante/
brûdre
Hermanne
von
Saltzâ,/
dem
hômeistere
botin
sâ,/
dî
dâ
soldin
im
vorjên,/
wî
iz
alliz
was
geschên/
bî
den
sachin
und
volant,/
darumme
er
was
ûzgesant,/
und
bat
mit
grôzir
vlê,/
daz
er
im
sente
brûdere
mê/
und
andre
wêpenêre;/
des
ouch
vil
gewêre/
der
homeistir
vorgeseit/
was
mit
willin
dô
gereit./
Er
sante
im
zu
meistre
sân/
einen
brûdir,
der
Herman/
Balke
was
geheizin
dô,/
und
sprach
zu
deme
sô,/
alse
got
gesprochin
ê/
hatte
ouch
zu
Jôsuê:/
Starcmûtic
und
creftic
bis,/
want
dû
leitin
solt
gewis/
der
israhêlschin
sune
schar,/
daz
sint
dîne
brûdere
gar/
und
brengin
in
daz
lant,/
daz
in
von
gote
ist
benant/
und
got
sal
mit
dir
sîn/
in
allin
den
arbeitin
dîn.‹/
Ouch
sô
sante
er
danne/
mit
brûdre
Hermanne,/
den
man
nante
Balke,/
einin
zu
marschalke,/
der
hîz
brûdir
Tîterich,/
ein
rittir
dêswâr
lobelîch,/
und
was
von
Bernheim
genant./
Ouch
sô
wart
mit
in
gesant/
brûdir
Cunrât,
der
geborn/
von
Intele
was
und
dâ
bevorn/
gewesin
mit
vil
grôzir
zucht/
ein
kemerêr
der
sûzin
vrucht/
sente
Elizabêtin./
Mit
in
sî
ouch
dâ
hêtin/
noch
zwêne
brûdre
rittirlîch,/
dî
hîzin
beide
Henrîch./
Ein
Dorinc
was
der
ein
irkant/
und
von
dem
Berge
genant;/
sô
was
der
andir
von
Zîz,/
von
Wittindorf
derselbe
hîz./
Disin
brûdrin
mite
was/
genûc
wêpenêre,
als
ich
las,/
dî
der
hômeistir
sande/
alle
kein
Prûzinlande/
zu
hulfe
brûdir
Cunrâte,/
als
er
gebetin
hâte./
Und
dô
sî
sus
intsamen/
zum
Vogilsange
quâmen,/
ir
rât
vil
snel
dâ
ûf
gesaz,/
daz
sî
bûweten
nidir
baz/
ûf
der
Wîzlin
strande/
ein
hûs,
daz
man
dô
nande/
darumme
ouch
Nessouwe,/
want
dî
selbe
ouwe/
dî
dî
burc
dâ
ummesaz,/
was
bevlozzin
unde
naz./
Und
dô
man
ûf
dem
hûse
sach/
dî
brûdre
wonen,
dô
geschach,/
daz
dî
Prûzin
quâmen/
in
vîentlîchim
râmen/
in
Polênsche
lant
sô
hin;/
und
dô
sî
sâhin
volgin
in/
dî
brûdre
in
ir
hergewête,/
michil
wundir
sî
des
hête,/
wan
sich
ir
kumft
irscheinte/
und
waz
sî
ouch
dâ
meinte./
Secht,
dô
wurdin
sî
bericht/
von
eime
Polêne
der
geschicht,/
den
sî
gevangin
vûrtin
dô./
Er
sprach:
›Daz
volc,
daz
ir
alsô/
hât
gesehen
hûte,/
daz
sint
begebene
lûte;/
dî
sint
zu
strîte
helde/
unde
rittere
ûzirwelde./
Der
pâbist
hât
sî
hergesant/
von
dûtschin
landen
in
diz
lant,/
daz
sî
zu
allin
zîten/
wider
ûch
sullin
strîten/
unz
sî
gar
betwingin/
ûch
und
darzû
bringin,/
daz
ir
den
heiligin
touf/
intpfât
nâch
des
gelouben
louf,/
den
Cristus
geboten
hât,‹/
unde
zu
gebote
stât/
der
rômischen
kirchin
dort./
Dô
sî
hattin
daz
erhôrt,/
vil
hônlîch
sî
sîn
lachten/
und
sich
kein
hûse
machten./
Diz
ist
von
brûdre
Hermanne
Balkin
dem
êrstin
lantmeistre
zu
Prûzin
der
brûdre
des
ordins
des
dûtschin
hûsis./
//Brûdir
Herman
Balke
genant/
von
dem
dûtschin
hûs
irkant/
der
êrste
lantmeistir
was/
in
Prûzinlande,
als
ich
las,/
und
pflac
wol
zwelf
jâr/
des
gebîtis
dâ
vorwâr./
Ouch
man
in
zu
Lîflande/
den
êrstin
meistir
nande/
und
dô
er
des
gebîtis
dâ/
ouch
gepflac
sechs
jâr
vil
nâ/
und
beide
lant
mit
strîtis
macht/
in
gûte
sâze
hatte
brâcht,/
(want
daz
urloig
in
sînre
hant/
was
nâch
wunsche
î
gewant/
als
hernâch
wirt
offinbâr)/
dô
was
er
wurdin
ouch
sô
swâr/
von
arbeit
und
von
aldirs
wein,/
daz
er
nicht
inmochte
pflein/
des
amtis
mê;
des
vûr
er
widir/
kein
dûtschin
landin,
dâ
er
sidir/
starb
und
ouch
begrabin
lît./
Wî
gar
achtber
in
sînre
zît/
mit
sîme
tûne
sî
gewesin/
dirre
degin
ûzirlesin,/
daz
wîsit
manche
grôze
tât,/
dî
er
prîslîch
begangin
hât.
—/
Diz
ist
von
der
predegunge
des
crûzis
und
von
dem
ablâz
der
pilgerîme
kên
Prûzin
unde
kên
Lîflande./
//Dî
wîle
dise
dinc
geschân,/
alse
wir
dâ
vor
vorjân/
brûdir
Herman
von
Saltzâ/
der
hômeistir,
der
î
sâ/
vorbesichtic
und
klûc/
was
ûf
rechtis
nutzis
vûc,/
mit
bete
zu
dem
pâbste
trat,/
den
er
manchirleie
bat,/
daz
sîme
ordne
was
behûf./
Undir
andrin
betin
er
daz
schûf,/
daz
der
pâbist
dô
beschît/
etslîche
rîche
unde
gebît/
als
der
homeistir
wolde,/
darin
man
predigin
solde/
daz
crûze
vil
gehûre/
zu
helfelîchir
stûre/
Prûzinlande
sô
herab./
Der
selbe
pâbist
ouch
dô
gab/
und
Innocencius
darnâch,/
den
man
den
vîrdin
wesin
sach/
pâbist
in
sulchim
namen,/
den
ablâz
allintsamen/
den
pilgerîmen,
dî
durch
got/
zu
swechene
des
tûvils
spot/
und
den
geloubin
zu
bewarn/
in
daz
lant
Prûzin
varn/
und
ouch
zu
Lîflande
dort/
mit
allir
der
genâdin
hort/
in
privileigin
êwikeit/
mit
vollenkummir
sichirheit,/
alse
man
zu
allir
zît/
den
pilgerîmin
gebin
pflît,/
dî
dâ
varn
in
daz
heilge
lant/
zu
Jhêrusalêm
genant.
—/
Hî
endit
sich
daz
andre
teil
diss
bûchis
und
beginnit
daz
dritte
teil
und
ist
von
den
strîtin
der
brûdre
des
dûtschin
hûsis
widir
dî
Prûzin
und
zum
êrstin
von
dem
strîte
kên
den
înwonêrin
des
colmischin
landis./
//Nû
hab
ich,
als
ich
hatte
gedâcht,/
vil
kûmelîchin
vollinbrâcht/
tichtinde
daz
andre
part/
diss
bûchis
von
der
învart/
der
dûtschin
brûdre
in
Prûzinlant,/
wî
iz
in
gînc
darnâch
in
hant/
mit
strîte
kein
den
heidin,/
daz
ich
daz
nû
intscheidin/
wol
mûze
mit
getichte./
Criste,
daran
mich
richte/
und
lêre
mit
genâdin
pflicht,/
wânt
âne
dich
intouc
ich
nicht!/
Darzû
hilf,
sûze
kunigîn,/
want
mîn
getichte,
daz
ist
dîn!
—/
Brûdir
Herman
Balke
genant/
meistir
ubir
Prûzinlant/
mit
allim
vlîze
darûf
gînc/
wî
er
des
geloubin
dinc/
vorgetribe
nutzeberlîch./
Des
nam
er
den
herzogin
an
sich/
von
Polênen
vor
geseit/
mit
allir
sîner
macht
bereit/
und
vûrn
in
gotis
namen/
ubir
dî
Wîzil
intsamen/
ûf
dî
colmischin
sîtin/
und
bûweten
in
den
zîtin/
nider
baz
ûf
der
Wîzlin
strant/
eine
burc
Torun
genant./
Diz
was
nach
unsirs
hêrrin
jârn/
dô
der
gar
vorgangin
wârn/
tûsint
und
zweihundirt/
ouch
drîzic
darûf
gesundirt/
und
einiz,
in
dem
daz
geschach,/
daz
min
sî
dâ
bûwin
sach/
dî
burg,
als
ich
gesprochin
hân./
Diz
bûwin
was
alsus
getân:/
ein
grôze
eiche
in
der
stunt/
ûf
eime
hubele
dâ
stûnt/
gewachsin;
ûf
der
este/
machtin
sî
erkre
veste/
geordint
wol
mit
zinnen/
nâch
werlîchin
sinnen./
Sî
hîbin
ouch
dî
crumme/
dî
burc
allum
und
umme/
veste
heine
her
und
dar/
und
vormachtin
iz
sô
gar,/
daz
nicht
inbleib
den
ôt
ein
pfat,/
daran
man
zu
der
burc
getrat./
Der
brûdre,
dî
dâ
blibin/
was
dô
nicht
mê
wen
sibin./
Dî
mûsten
ouch
zu
pflege
hân/
aldâ
ir
kanen
bî
in
stân/
durch
der
Prûzin
anehurt,/
swen
iz
hette
sich
geburt,/
daz
sî
nicht
mochtin
blibin
sîn,/
daz
sî
gevallin
wêrn
darin/
und
gevarin
kein
Nessow/
und
dâ
besezzin
vor
ir
drow./
Ubir
etslîche
zît
ôt
darnâch/
dî
brûdre
man
ouch
stiftin
sach/
vor
dî
burc
Torun
ein
stat,/
dî
man
sint
durch
nutzis
rât/
mûste
legin
sô
hin
dan,/
dâ
Torun
burc
und
stat
nû
stân/
wan
sich
dî
Wîzil
oft
irgôz,/
daz
sî
dî
stat
hî
gar
durchvlôz./
Doch
bleib
dî
burc
vil
manchin
tac/
ligin
dâ,
als
sî
ê
lac.
—/
Diz
ist
von
den
gemerkin
des
landis
zu
Prûzin./
//Prûzinlant
gelegin
is/
bin
disin
merkin
gewis:/
der
Wîzlin,
der
gesalznin
sê,/
der
Memlin,
Rûzinlande
mê,/
dem
herzogtum
Masow
genant/
und
herzogtûme
Dobrîn
irkant./
Wîzil
ist
eins
wazzirs
nam/
und
hât
vil
snellin
stram./
Iz
vlûzit
von
Krakow
zu
tal/
und
nimit
in
daz
mer
den
val/
in
Pomerânschim
lande
sâ/
bî
Dantzk
der
burc
gelegin
dâ./
Dise
Wîzle
scheit
Polênen/
und
ouch
Pomerênen/
mit
irem
vluzze
offinbâr/
von
Prûzinlande,
daz
ist
wâr.
—/
Memil
ist
ouch
ein
wazzir
gût/
und
vlûzit
in
strengir
vlût/
ûz
rûzischim
rîche
her/
und
in
daz
vorgenante
mer/
velt
sî
ouch
bî
einir
stat,/
an
der
ist
ein
burc
gesat;/
burc
und
stat
dî
beid
intsam/
beslûzit
Memilburc
der
nam./
Dise
Memle
vorgeseit/
Kûrlande
gibit
ein
undirscheit,/
Littowin
unde
Rûzin/
von
dem
lande
Prûzin./
Sô
ist
daz
mer
dî
dritte
want/
und
dî
vîrde
gene
lant,/
dî
dâ
vor
genennit
sîn,/
Rûzin,
Masow
und
Dobrîn./
Diz
ist
von
der
Prûzin
undirscheit
und
von
irre
macht./
//Prûzinlant
alsus
gereit/
ist
geteilt
mit
undirscheit/
in
eilf
teil
und
der
iclîch/
hât
sînen
namen
sundirlîch,/
nâch
den
ouch
geheizin
sîn./
dî
Prûzin,
dî
den
wonen
în./
Daz
erste
teil
was
sus
genant/
Lubaw
und
Colmer
lant/
und
daz
was
wûste
allintsam,/
ê
dî
brûdre
lobesam/
des
dûtschin
hûsis
quâmen/
und
Prûzinlant
înnâmen./
Daz
andre
heizit
Pomezênen,/
und
daz
dritte
Pogezênen;/
Ermin
man
daz
vîrde
nent;/
Natangin
man
daz
vumfte
irkent./
Das
sechste
heizit
Samin;/
daz
sibinde
bî
nâmen/
geheizin
ist
Nadrowen/
und
daz
achte
Schalowen./
Sudowen
man
daz
nûnde
pflît/
nennen
und
bî
deme
lît/
daz
zênde,
als
wir
vindin,/
und
ist
genant
Galindin./
Daz
eilfte
Bartin
nennet
man,/
dâ
lît
Plicke
Bartin
an,/
dî
man
nû
nent
gemeine/
grôz
Bartin
unde
kleine./
Undir
disin
landin
al/
was
dikeiniz
alsô
smal,/
iz
leiste
in
allin
zîten/
wol
zweitûsint
rîten/
und
manch
tûsint
strîtêre/
genennet
vûzgengêre,/
swen
sî
strîten
soldin/
odir
reisin
woldin./
Doch
was
Samen
sunderlîch/
vor
den
andrin
alsô
rîch/
und
volkis
alsô
vol,/
daz
iz
mochte
habin
wol/
vîrtûsint
rîtêre/
unde
vûzstrîtêre/
mêr
den
vîrzictûsunt./
Diz
was
ir
macht
in
der
stunt./
Sô
wârin
dî
Sudowin,/
als
man
mochte
schouwin/
dî
edilstin
vor
in
allin./
Des
was
in
ouch
gevallin,/
daz
sî
an
rîchtûm
und
an
macht/
vor
sî
alle
wârin
geacht./
Sî
mochtin
pflegelîchin
hân/
von
rîtin
wol
sechstûsint
man/
unde
vûzstrîtêre/
âne
zal
als
mêre./
Ouch
hât
iclîche
dirre
dît/
dâvon
ich
dâ
vor
intschît,/
veste
burge
und
der
vil,/
dâvon
ich
nû
nicht
sprechin
wil,/
want
iz
vordrôzsam
wêre/
unde
nutzis
lêre./
Nû
merkit
al
hîrundir/
wî
grôz
sîn
gotis
wundir/
unde
wâ
sîne
zeichin,/
mit
creftin
hin
reichin,/
daz
sibin
dûtsche
brûdre
ein/
mit
wêninc
wêpenêrin
gemein/
vestinde
ein
eiche
dort,/
als
ir
dâ
vor
hât
gehôrt,/
zum
êrstin
torstin
setzin
sich/
mit
urloige
vîentlîch/
kein
sô
unzellîchir
dît/
und
in
doch
sô
wol
gerît/
manic
wunderlîchir
strît,/
sô
daz
nâch
etlîchir
zît,/
nâch
drîn
unde
vumfzic
jârn,/
von
in
sô
gar
betwungin
wârn/
al
dî
heidin
vorgenant,/
daz
man
einin
nicht
invant/
in
al
den
landen
her
und
dar,/
her
inwêre
gebogin
gar/
undir
des
geloubin
joch./
Diz
half
in
Crist
der
sûze
doch;/
des
sî
im
lob
und
danc
geseit/
in
immir
werndir
êwikeit!/
Von
der
vorwûstenunge
des
landis
Galindin./
//Nû
wârin
dî
Galindin/
gewâchsin
an
gesindin/
und
was
ir
alsô
vil/
wurdin
in
der
jâre
zil,/
daz
ir
menge
âne
zal/
ir
lant
irvullit
hatte
al/
dî
breite
und
dî
lenge/
und
was
in
joch
zu
enge./
Dês
dâchten
sî
zu
tûne
sô,/
als
dâ
vor
Pharaô./
Dô
der
dî
israhêlsche
schar/
wolde
machin
crefte
bar/
und
ir
menge
minrin,/
dô
begunde
er
inren/
dî
helfammin
sulchir
list;/
er
sprach:
›Daz
haldit
alle
vrist,/
swaz
knechtelîne
wirt
geborn,/
den
sî
der
tôt
von
ûch
irkorn;/
dî
meidelîn
ôt
lebin
lât.‹/
Dâkegin
sô
was
dirre
rât:/
dî
solde
man
alle
tôtin
hin/
waz
meide
wurdin
undir
in,/
und
allein
behaldin/
dî
knecht
ûf
strîtis
waldin./
Doch
was
dirre
vunt
ein
wicht;/
sî
inschûfin
alsus
nicht,/
wan
sô
dî
wîb
irsân
dî
barn,/
daz
sî
sô
zart,
sô
schône
wârn,/
sî
irbarmte
gar
der
nôt,/
daz
sî
sî
soldin
mordin
tôt;/
des
lîzin
sî
genesin/
dî
meidil
unde
wesin,/
dâ
man
sî
touginlîchen
zouch./
Dô
daz
dî
man
gesâhin
ouch,/
sî
wurdin
al
gemeine/
mit
râte
des
in
eine/
nach
tobelîchin
sittin,/
daz
sî
gar
abesnittin/
allin
iren
wîbin/
dî
bruste
von
den
lîbin,/
ûf
daz
sî
nicht
inmochtin
sint/
irnerin
keiner
hande
kint./
Dise
unmenschlîche
tât/
und
dî
smâheit
nâhin
trat/
den
selbin
wîbin
in
der
zît./
Des
quâmen
sî
ouch
hin
besît/
zu
einim
wîbe,
zu
einir
aldin,/
dî
dâ
was
gehaldin/
von
al
der
dît
gewisse/
ein
heilge
prophêtisse,/
sô
daz
nâch
irm
gebote/
al
des
landis
rote/
sich
richte
vil
ebin/
gar
âne
widirstrebin,/
und
dî
mit
vlîze
bâtin,/
daz
sî
in
wolde
râtin,/
wî
sî
gerochin
wurdin/
der
smêhelîchin
burdin,/
dî
in
was
mit
bittirkeit/
von
iren
mannen
ûfgeleit./
Dî
vrowe
disen
ungevûc/
vil
hôhe
an
den
wîbin
wûc,/
want
sî
mitlîdunge
trûc,/
irme
kunne
grôz
genûc,/
dâvon
sî
ouch
besande/
dî
bestin
von
dem
lande/
und
sprach
zu
in
mit
listin
dô:/
›Ûwir
gote
wollin
sô,/
daz
ir
alle
sundir
wer/
wâpin
unde
îsins
lêr/
und
allis
des,
daz
wundin
pflît,/
ûch
irhebt
in
dirre
zît/
und
ûf
dî
cristnen
reisit/
und
dî
mit
strîte
neisit.‹/
Zuhant
dô
sî
der
vrouwin
wort/
hattin
in
sulchir
wîs
gehôrt,/
gehôrsam
wârn
sî
und
nicht
laz/
und
besamenten
alliz
daz,/
swaz
dâ
reisin
mochte/
und
zu
strîte
tochte,/
und
irhûbin
sich
zuhant/
mit
vroudin
in
der
cristnen
lant/
daz
in
lac
nêhist
in
dem
zil/
und
tâtin
aldâ
schadin
vil./
Ân
andir
ubil,
daz
sî
dâ/
begîngin
in
dem
lande
sâ,/
tribin
sî
her
dannen/
von
wîbin
und
von
mannen/
und
von
vîhe
michil
roub./
Des
wart
der
cristnen
vroude
toub./
Und
dô
sî
an
der
widirvart/
zugin
kegin
lande
wart,/
der
gevangin
sumelîch/
in
intlîfin
heimelîch,/
dî
wider
zu
den
cristen/
quâmen
und
in
gewîsten/
sulche
botschaft
mit
eidin,/
daz
daz
her
der
heidin/
gar
âne
wâpin
wêre/
und
allir
wer
impere,/
und
rîtin
daz
mit
trûwin,/
daz
sî
in
âne
grûwin/
volgtin
mit
menlîchin
sittin/
und
sî
sichirlîch
bestrittin./
Von
disin
wortin
wart
vil
gar/
gecreftigit
der
cristnen
schar./
Hîvon
sî
sich
ûf
machtin/
und
nach
den
vîendin
gâchtin,/
dî
sî
ouch
anquâmen/
nâch
vîentlîchin
râmen/
und
slûgin
daz
mechtige
her/
sô
gar
darnidir
âne
wer,/
daz
der
heiden
allintsam/
dikeiner
nî
von
dannen
quam./
Und
dô
den
Sudowin
daz/
und
andren
dîtin,
waz
der
saz/
dâ
umme,
genzlîch
wart
vorgên,/
wî
den
Galindin
was
geschên,/
sî
zugin
ân
irwindin/
in
daz
lant
Galindin./
Dî
mûtre
mit
den
kindin/
und
allin
den
gesindin,/
dî
dâ
wârin
blibin,/
sî
von
dannen
tribin/
und
brâchten
sî
in
ire
haft/
zu
êwigir
eigenschaft./
Alsus
unz
hûte
an
dise
zît/
daz
selbe
lant
noch
wûste
lît.
—/
Diz
ist
von
den
abgotin
und
von
dem
ungeloubin
und
sittin
der
Prûzin./
//Dî
Prûzin
nicht
irkantin
got/
noch
diwedir
sîn
gebot;/
tum
und
einveldic
was
ir
sin,/
des
inmochtin
sî
nicht
in/
bevân
mit
der
vornumfte
grift,/
und
want
sî
ouch
nicht
hattin
schrift,/
darin
man
gote
pflît
irspên,/
des
mochtin
sî
in
nicht
irsên/
mit
den
ougin
der
kentnisse./
In
was
joch
sô
ungewisse/
und
sô
vremde
von
vornunst/
der
schrifte
wîsheit
unde
kunst,/
daz
sî
zum
êrstin
sundirlîch/
daz
dûchte
alzû
wundirlîch,/
daz
ein
man
dem
anderen/
mit
brîven
zwischinwanderen/
mochte
hin
in
vremde
lant/
sînen
willin
tûn
irkant./
Und
want
in
got
sus
was
unkunt,/
dâ
von
dî
irrikeit
intstûnt,/
daz
sî
in
tumplîchir
vûre/
ein
iclîche
crêatûre/
vur
got
pflâgin
betin
an;/
donre,
sunne,
stêrne,
mân,/
vogle,
tîr
und
ouch
dî
crotin/
wârin
in
irkorn
zu
gotin./
Ouch
sô
hattin
sî
velde,/
wazzere
unde
welde/
heilic
nâch
irme
sinne,/
sô
daz
sî
nicht
darinne/
pflûgin
noch
vischin
torstin,/
noch
houwin
in
den
vorstin./
Nû
was
undir
dirre/
heidinschaft
sô
irre/
wol
inmittin
gesat/
eine
vornême
stat/
in
dem
lande
Nadrowe./
Dî
stat
dî
hîz
Rômowe/
und
was
nâch
Rôme
genant,/
want
dâ
was
wonende
irkant/
der
obriste
êwarte/
nâch
heidenischir
arte./
Criwe
was
genant
sîn
name./
Dî
heidin
pflâgin
allintsame/
vor
einin
pâbst
in
haldin;/
want
als
der
pâbist
waldin/
pflît
gemein
der
cristinheit,/
sust
wârin
disem
ouch
gereit/
dî
Prûzin
nicht
alleine,/
sundir
ouch
gemeine/
Littowin
und
Lîflande;/
swaz
man
dâ
irkande/
von
heidenischin
rotin,/
dî
wârin
sînen
gebotin/
gehôrsamlîchin
undirtân./
Gewalt
sô
grôz
sach
man
in
hân/
undir
in
und
achberkeit,/
daz
nicht
alleine
wirdikeit/
im
odir
sînen
mâgin/
dî
heidin
irbîtin
pflâgin,/
sundir
swâ
ein
bote
ouch/
durch
ire
gegenôte
zouch,/
dem
dâ
Criwe
sînen
stab/
odir
ein
andir
zeichin
gab/
der
heidenischin
dît
bekant,/
daz
er
wêr
von
im
gesant,/
den
pflâgin
sî
sêre
êren./
Dî
kunge
und
dî
hêren,/
darzû
dî
gemeine
schar/
sich
im
irbôt
mit
dînste
gar./
Ouch
hegte
und
bewarte/
der
vorgenante
êwarte/
ein
burnde
vûer
immir
mê/
nâch
gewonheit
der
aldin
ê./
Dî
Prûzin
ouch
genende/
geloubtin
der
urstende/
und
doch
nicht
rechtverteclich./
Alsus
trûg
ir
geloube
sich:/
swî
nû
hî
ein
wesin/
dem
menschin
wêr
irlesin,/
edil
odir
unedelîch,/
durftig
odir
gûtis
rîch,/
gewaldig
odir
âne
gewalt,/
sust
wirt
sîn
wesin
ouch
gestalt/
nâch
der
urstende
ebene/
in
dem
kumftigin
lebene./
Hîvon
daz
pflegelîch
geschach,/
sô
man
dî
edelin
sterbin
sach,/
daz
man
wâpin
unde
pfert,/
knechte,
meide,
cleidir
wert,/
jaithunde
und
vedirspil/
und
andirs
gezûgis
vil,/
daz
man
zu
hêrschaft
nante,/
mit
den
tôdin
brante./
Sô
mit
den
unedlin
wart/
vorbrant
nâch
iris
tôdis
vart,/
swaz
dâ
angehôrt
ir
amt;/
want,
daz
dî
selbin
dinc
intsamt/
mit
in
soldin
widir
irstân,/
sus
was
irs
geloubin
wân,/
unde
in
dînen
vorbaz
mê,/
als
sî
getân
hattin
ê./
Bî
disen
tôdin
was
gewis/
ein
sulch
tûvelisch
trugnis:/
want
sô
des
tôdin
mâge/
quâmen
hin
durch
vrâge/
zu
Criwin
und
in
bâtin
jên,/
ob
er
îmande
hêt
gesên/
an
deme
odir
an
dem
tage/
adir
an
sulchir
nachtelâge/
varin
vor
sîme
hûse
hin,/
secht,
sô
pflac
er
sagin
in/
unde
gar
intscheidin/
an
wâpenen
und
an
cleidin,/
an
gesinde
und
an
pferdin/
und
ouch
an
gebêrdin/
mit
zeichenin
gewisse/
des
tôdin
gesteltnisse./
Und
daz
sî
des
geloubtin
baz,/
sô
wîste
er
in
ofte
daz,/
daz
er
gevarn
wêr
dâ
vur:/
er
hêt
ein
zeichin
in
sîn
tur/
gestochin
odir
gehouwin,/
als
sî
dâ
mochtin
schouwin./
Al
dise
heidin
vorgeseit/
hâtin
ouch
gewonheit,/
swen
sî
gesigit
hâtin,/
daz
sî
ir
opfir
tâtin/
den
abgotin
durch
ir
heil,/
und
al
der
habe
dritte
teil,/
dî
in
zûval
des
sigis
gab,/
wart
von
in
geteilit
ab/
und
geantwortit
Criwin
sân,/
der
daz
den
gotin
ouch
vorbran./
Nû
pflegin
dî
Littouwin,/
als
man
dâ
mac
schouwin,/
und
andere
des
tûvils
kint,/
dî
des
geloubin
ênic
sint,/
daz
sî
sundirn
an
einir
stat,/
dî
von
in
heilic
ist
gehat,/
nâch
iren
tummen
sinnen/
daz
selbe
opfir
brinnen./
Und
sô
sich
daz
geburt,/
daz
man
zu
dem
opfre
vûrt/
pfert,
dî
man
vorburnen
wil,/
dî
rent
man
êrstin
alsô
vil/
und
jagit
sî
sô
lange
an,/
unz
sî
vor
mûdikeit
gestân/
kûme
ûf
den
vûzin
mugin./
Sust
sî
deme
opfre
tugin./
Dî
Prûzin
wâren
ouch
gewon,/
als
ich
vornumen
hab
dâ
von,/
daz
sî
seldin
tâtin
icht,/
was
icht
merklîch
dî
geschicht,/
sî
wurfin
êrstin
ire
lôz/
nâch
irem
ungeloubin
grôz,/
dâ
mit
sî
dâchtin
sundir
wân/
irvarn
an
iren
gotin
sân,/
ob
in
dî
sache
sus
getân/
wol
odir
ubil
solde
irgân./
An
cleiderin
rîcheite/
und
ubirvluzzikeite/
nicht
achtit
noch
daz
selbe
lût:/
als
er
sî
hûte
abezût,/
sus
er
sî
morgin
ouch
antût./
Er
lêzit
daz
gar
wesin
gût,/
ob
sî
ebich
sint
gekart./
Weiche
bette,
spîse
zart/
sîn
in
ouch
ungewonlîch./
Ir
tranc,
des
sî
ouch
nertin
sich/
in
aldin
zîtin,
was
ouch
drilch:/
wazzir,
mete,
kobilmilch;/
nicht
westin
sî
von
tranke
mê./
Ouch
intrunkin
sî
nicht
ê/
dî
milch,
unz
sî
geheilgit
wart/
nâch
irre
heidenischin
art./
Swenn
in
ouch
komen
geste,/
den
tûn
sî
gar
daz
beste,/
daz
sî
indirt
mugint/
(daz
ist
ir
grôste
tugint),/
und
nicht
in
irme
hûse
ist/
von
tranke,
spîse
in
der
vrist,/
sî
inteiln
iz
williclîch/
in
mitte
unde
mildiclîch./
Sî
indunkit
des
ouch
nicht,/
daz
sî
iz
vrûntlich
hân
bericht/
und
gepfloin
der
geste
wol,/
inwerdin
sî
nicht
alsô
vol/
trankis,
daz
sî
spîin./
Gewonlîch
ist
daz
bî
in,/
daz
sî
einandir
pflichtin/
in
unmêzlîchin
schichtin/
glîche
trunke
und
der
vil./
Dâvon
geschît
iz
in
dem
zil,/
sô
sî
in
tranc
gesetzin
sich,/
daz
dem
wirte
ein
iclîch/
hûsgenôze
brengt
ein
maz/
und
trinkit
im
zû
ûf
daz,/
daz
der
wirt
ouch
âne
haz/
ûztrinke
vol
daz
selbe
vaz./
Sust
trinkin
sî
einandir
zû/
und
lân
dem
napfe
keine
rû:/
er
loufit
hin,
er
loufit
her,/
itzunt
vol,
itzunt
lêr./
Sô
lange
trîbin
sî
daz
an,/
unz
daz
wîp
unde
man,/
wirt
und
hûsgenôzin,/
dî
cleinin
mit
den
grôzin,/
alle
werdin
trunkin./
Daz
ist
nâch
irn
gedunkin/
kurzewîl
und
êre
grôz,/
doch
dunkit
iz
mich
êren
blôz.
—/
Nâch
der
aldin
gewonheit/
sich
noch
der
Prûzin
sitte
treit,/
daz
sî
koufin
mit
gedinge/
ire
wîb
umme
pfenninge./
Des
helt
er
sî
als
eine
mait./
Sîn
tisch
ist
ir
ouch
vorsait,/
daz
sî
dâ
icht
ezzin
mûze./
Sî
mûz
tegelich
dî
vûze/
dem
hûsgesinde
alle
twân/
und
den
gestin
sundir
wân.
—/
Betlin
pflît
ir
keinir
gân,/
want
sî
dî
gewonheit
hân:/
swer
dâ
arm
ist
undir
in,/
der
mac
her
gên
unde
hin/
von
hûs
zu
hûse
unvorjait/
und
ezzin
dâ,
swenn
im
behait.
—/
Geschît
ouch
an
in
ein
tôtslac,/
nîman
daz
vorsûnen
mac,/
iz
inwerde
irslagin/
von
des
tôdin
mâgin/
zum
êrstin
der
schuldige,/
odir
tôt
gelige/
sînre
nêstin
vrûnde
ein/
von
in
um
den
selbin
mein./
Swenn
ouch
den
Prûzin
unvorsên/
ein
unmêzlich
leit
geschên/
was
bîwîlin
etswâ
von,/
secht,
sô
wâren
sî
gewon,/
daz
sî
sich
in
den
nôtin/
selbe
pflâgin
tôtin.
—/
Ouch
nemelîche
undirscheit/
an
den
tagin
was
vorseit/
den
heidin
vorgesprochin;/
sî
reitin
ouch
nicht
wochin./
Dâvon,
sô
iz
sus
gelac,/
daz
sî
soldin
einin
tac/
bescheidin
unde
machin/
durch
sumelîche
sachin,/
dî
sî
denne
woldin/
hantîren
odir
soldin,/
den
tac
man
mit
der
zal
beschît/
und
den
merkte
sus
dî
dît:/
swenn
î
ein
tac
vorvûr,/
an
einin
rîmen
odir
ein
snûr/
machte
einin
knotin/
iclîchir
von
der
rotin/
adir
nam
ein
holzil
sân/
und
sneit
ein
zeichin
dran./
Sust
reitin
sî
der
tage
zal,/
unz
daz
sî
irvullit
al/
biz
an
den
genantin
wârn,/
an
dem
man
sold
dî
sache
urbarn.
—/
Etslîche
Prûzin
vlizzin
sich,/
daz
sî
battin
tegelich/
zu
lobe
irn
abgotin./
Sô
wârin
in
den
rotin/
sumelîche
ouch
gesat,/
dî
nimmir
quâmen
in
ein
bat.
—/
Wîb
und
man
manc
disen
scharn/
beidentsamen
spunnen
garn,/
dî
wullîn,
gene
lînîn,/
als
sî
den
gotin
dâchtin
sîn/
dar
an
behegelîch
unde
wert.
—/
Sumelîche
swarze
pfert/
vormidin
gar
mit
vlîze;/
sumelîche
wîze,/
etslîche
ouch
andirsgevar;/
in
lac
daran
sô
grôze
vâr,/
daz
sî
in
keinen
zîtin/
dî
pfert
getorstin
rîtin./
(Wî
Dorge
der
heiden
bekêrt
wart.)/
//Ein
Prûze
in
Samelande/
was,
den
man
Dorge
nande,/
in
dem
gebîte
Schâkin,/
der
hatte
einin
hâkin/
an
im
sulchir
irrekeit,/
daz
er
nicht
wîzir
pferde
reit./
und
ir
in
sînen
gewaldin/
joch
nicht
wolde
gehaldin./
Disen
ungeloubin/
wolde
an
im
betoubin/
der
vogit
ubir
Samelant,/
brûdir
Dîterîch
genant/
und
koufte
im
ein
wîz
pfert./
Daz
was
dem
Prûzin
unwert;/
îdoch
er
in
darzû
twanc,/
daz
er
âne
sînen
danc/
iz
nemen
mûste
in
der
stunt./
Und
dô
iz
ubir
nacht
gestûnt/
in
dem
stalle
Dorgens/
und
iz
quam
des
morgens,/
daz
pfert
irwurgit
vundin
sî/
und
darzû
tôt
al
sîn
vîh./
Diz
wart
zu
drîn
stundin/
vorsûcht
und
î
sô
vundin./
Zum
vîrden
male
abir
an/
koufte
der
voit
der
reine
mán/
daz
vîrde
pfert
von
wîzin
hârn,/
als
dî
drî
êrstin
wârn,/
daz
er
abir
Dorgen
gab./
›Nicht
wil
ich‹,
sprach
er,
›tretin
ab/
der
gâbe
mit
dir,
unz
ich
deme/
ungeloub
in
dich
intneme.‹/
Sus
bleib
dô
daz
virde
pfert/
von
dem
tûvele
unbeswêrt/
und
dô
bekarte
Dorge
sich/
unde
bîchte
lûtirlich/
sîns
ungeloubin
irretûm/
des
er
pflac
durch
des
tûvils
rûm/
und
wart
nâch
den
vristin/
ein
vil
gûtir
cristin/
und
des
geloubin
ein
gewêr/
beschirmêr
unde
minnêr./
Er
karte
in
brinnindir
andâcht/
an
gotis
dînst
al
sîne
macht/
und
der
nûwetouftin
dît/
er
vil
von
ungeloubin
schît,/
want
er
sî
zu
geloubin
sterkin/
pflac
mit
wortin
unde
werkin./
Diz
ist,
wî
zwû
burge
der
Prûzin
in
wurdin
gebrochin./
//Von
sumelîchin
wirt
gehôrt,/
dî
wîl
dî
brûdre
wontin
dort/
ûf
der
eichin,
dâvon
ê/
ich
gesprochin
habe
mê,/
daz
dî
Prûzin
hattin
dô/
eine
burc
gelegin
sô/
bobin
Torûn
der
Wîzlin
nâ,/
Rogow
hîz
dî
burc
aldâ;/
sô
hattin
sî
ein
andre
ouch,/
als
man
dî
Wîzle
nidir
zouch/
dâ
bî
gelegin
in
der
zît/
dâ
nû
der
alde
Colme
lît./
Zwischin
disin
burgen
zwên/
saz
ein
edil
Pomezên,/
der
was
geheizin
Pippîn/
unde
hatte
dî
wonunge
sîn/
ûf
eime
bercvride
sâ/
an
eime
sê
gelegin
dâ,/
der
nâch
im
sint
immir
mê/
ist
genant
Pippînissê./
Er
hatte
bî
im
heidin
vil,/
mit
den
er
stritte
alle
zil/
unde
morte
vîntlîch;/
swâ
der
cristen
indirt
sich/
einir
vor
dî
burc
irgînc,/
den
irslûc
er
odir
vînc./
Dî
cristnen
grôze
nôt
dô
lidin,/
want
gene
obin,
dise
nidin/
und
Pippîn
dâmittin
saz/
sî
mûhende
ân
undirlâz./
Diz
werte
unz
an
eine
zît,/
daz
von
geschichte
doch
in
strît/
dî
brûdre
susamin/
mit
den
von
Rogow
quâmin/
unde,
alse
daz
dô
wolde
got,/
daz
sî
ir
vil
irslûgin
tôt/
und
vûrtin
mit
in
dan/
gevangin
iren
houbtman,/
der
ouch
zu
der
brûdre
hant/
Rogow
dî
burc
vorgenant/
mit
willin
dô
antwortte/
ûf
daz
man
in
nicht
mortte,/
sundir
in
lîze
lebin./
Diz
quam
den
brûdrin
ebin,/
want
dô
etslîche
zît
darnâch/
was
irgangin,
dô
geschach,/
daz
der
selbe
Prûze
nam/
an
sich
dî
brûdre
allintsam/
mit
irre
macht
ûf
gûtin
sin/
unde
brâchte
sî
sô
hin,/
dâ
dî
burclûte
lâgin/
und
irs
getrenkis
pflâgin,/
(der
andrin
burc
ich
meine)./
Und
dô
sî
al
gemeine/
trunkin
lâgin
sam
dî
swîn,/
dô
vîlin
ouch
dî
brûdre
în/
und
iz
dâ
wol
begîngin:/
sî
slûgin
unde
vîngin/
in
der
burge
sundir
wer/
al
daz
heidenische
her,/
darzû
dî
burc
sî
brantin/
und
dî
in
asche
wantin/
und
saitin
dem
leitsmanne
danc./
Darnâch
ouch
nicht
ubir
lanc/
schikte
er
den
swâgir
sîn,/
den
vorgenantin
Pippîn,/
mit
listin
vil
genende/
in
der
brûdre
hende,/
des
sî
wurdin
ouch
vil
vrô./
Sî
bundin
Pippîne
dô/
einem
pferde
an
den
stert/
und
sleiftin
in
kein
Torûn
wert,/
dâ
man
an
einin
boum
in
hînc./
Alsus
iz
Pippîne
irgînc/
Dirre
Pippîn,
als
ich
las,/
gens
edlin
mannis
vatir
was/
von
Pomezênen
irkant,/
der
dâ
Matte
was
genant;/
und
als
der
vatir
toubin/
pflac
cristenengeloubin/
und
des
was
ein
êchter,/
sust
was
sîn
ein
vorvechter/
der
sun
mit
allim
vlîze
sint./
Vor
den
geloubin
und
dî
kint/
der
vil
heilgin
cristenheit/
was
er
zu
strîtene
gereit;/
dâvon
treib
in
dikeine
nôt,/
unz
er
gelac
darumme
tôt.
—/
Diz
ist
von
pilgerîmen
und
der
bûunge
des
hûs
und
der
stat
Colmin./
//Nû
wart
ouch
von
des
pâbstis
wort/
gepredigit
daz
crûze
dort/
in
dûtschin
landen
ubiral;/
und
dô
der
nûwe
strît
irschal/
in
der
predigâte,/
den
got
irwelit
hâte/
zu
Prûzin
in
dem
lande/
und
dô
man
ouch
benande/
den
ablâz
und
dî
vrîheit,/
dî
den
strîtêrin
wêr
bereit;/
iz
wart
manch
edil
helt
beweit/
in
dem
dûtschin
rîche
breit,/
der
herze
got
dô
rûrte/
und
in
den
willin
vûrte/
daz
sî
in
gotis
namen/
das
crûze
an
sich
nâmen/
und
vorzigin
allir
rû./
Sî
machtin
ire
wâpin
zû/
unde
begundin
zechin,/
daz
sî
woldin
rechin/
daz
unrecht
an
den
heidin,/
daz
sî
in
argin
vreidin/
an
dî
gelidir
pflâgin
kêrn/
des
gecrûzigitin
hêrn./
Sî
schubin
ouch
vil
gar
besît/
swaz
dâ
mochte
in
der
zît/
geirren
odir
tûn
gespart/
ir
sô
sâldinbernde
vart/
und
vûrn
vrôlîch
vort./
Zu
herzin
nâmen
sî
ein
wort,/
daz
dâ
spricht
Jerônimus/
in
sêligir
manunge
sus:/
›Is,
daz
dîn
vatir
dir
daz
pfat/
vortretin
ûf
der
swellin
hât/
und
dîn
brûdir
dich
sô
twengit,/
daz
er
dir
an
den
hals
sich
hengit/
und
ouch
ob
dî
mûtir
dîn/
implôzinde
dir
machit
schîn/
dî
bruste,
dî
dich
hân
gespunt,/
und
alsus
dir
widirstûnt;/
nim
doch
nicht
den
widirwanc/
trettinde
joch
ubirganc/
vatir
unde
mûtir
sân/
und
île
zu
des
crûzis
van.‹/
In
sulchir
wîs
manch
pilgerîn/
vorzeich
sich
dô
der
vrûnde
sîn,/
der
undir
deme
crûze
ouch/
hin
kein
Prûzinlande
zouch./
Und
dô
ir
gnûc
zu
Torûn
quam,/
brûdir
Herman
Balke
nam,/
der
lantmeistir
lobelîch,/
al
dî
pilgerîm
an
sich/
und
bûwete
mit
den
gestin/
ân
undirlâz
dî
vestin/
Colmen
burc
unde
stat,/
dâ
noch
der
alde
Colmen
stât,/
in
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vergangin
wârin/
tûsint
und
zweihundirt/
drîzig
und
zwei
gesundirt./
Von
den
strîten
der
brûdere
widir
dî
Pomezênen
und
von
der
bûunge
der
burc
Sente
Merienwerdir./
//Dô
dî
vestin
vorgenant/
mit
gotis
helflîchir
hant/
gebûwit
wârn
in
Colmirlant/
und
darûz
mit
besmin
hart/
dî
unvlât
der
heidin
wart/
an
allin
endin
wol
gekart,/
der
meistir
mit
den
brûdrin
sîn/
und
dî
reinen
pilgerîn/
an
gotis
arbeit
vil
unlaz/
griffin
abir
vurbaz/
in
dî
lant
und
dî
gebît/
der
nêstin
heidenischin
dît/
mit
sulchir
vorbesichtikeit:/
sî
schûfin
alliz
daz
gereit,/
des
man
zu
einer
burc
bedarf,/
wan
sî
wârin
der
witze
scharf,/
und
vûrtin
ûz
mit
in/
zu
schif
ûf
einen
werdir
hin/
der
hîz
Quedin,
als
ich
vornam./
Diz
triben
dî
brûdir
allintsam/
heimelîch
und
âne
gûf./
Sî
richtin
eine
burc
dâ
ûf/
ûf
eime
huble,
der
gelein/
was
der
stat
vil
nâ
inkein,/
dâ
nû
Merginwerdir
lît./
Dî
selbe
burc
sî
in
der
zît/
ouch
Merginwerdir
nantin;/
und
dô
sî
daz
volantin,/
dô
zalt
man
unsirs
hêrrin
jâr/
tûsint
und
zweihundirt
gar/
drî
und
drîzic
ouch
vorwâr/
von
dem,
daz
in
dî
mait
gebar./
Darnâch
ouch
von
Sachsin
quam/
ein
rittir
dêswâr
lobesam/
in
pilgerîmis
wîse/
menlîch
unde
wîse,/
wan
er
âne
wandils
turc/
burcgrêve
von
Meideburc/
was
in
der
zît
irkant;/
man
nant
in
›mit
der
kleinen
hant.‹/
Der
brâcht
ouch
mit
im
in
dem
zil/
rittir
unde
knechte
vil,/
mit
den
er
zu
dem
Colmen
bleib,/
unz
sich
ein
ganziz
jâr
vortreib,/
ûf
der
burc
vorwâre;/
und
in
demselbin
jâre/
vûr
er
und
dî
sînen
al/
mit
den
brûderin
zu
tal/
und
nâmin
Mergenwerdir
dan/
dî
burc
von
dem
werdre
sân/
zu
Quedin,
dâ
sî
was
gesat/
und
leitin
sî
hin
an
dî
stat,/
dâ
man
sî
nû
ligin
sît/
in
ein
pomezênsch
gebît,/
daz
Risin
genennit
ist./
Der
burc
gewandilt
in
der
vrist/
wart
an
der
bûunge
schicht/
dî
stat
und
doch
der
name
nicht./
Von
der
bûunge
der
stat
Sente
Merienwerder./
//Dô
dennoch
zu
dem
Colmin
was/
der
burcgrêve,
den
ich
las/
dâ
vor,
von
Meideburc
genant/
und
er
dennoch
nicht
volant/
hatte
sîns
gelubdis
ger,/
secht,
dô
sach
man
komen
her/
zu
Prûzin
in
daz
lant
vor
wâr/
manchin
grôzin
vurstin
clâr/
von
polênschin
landin
dâ./
Diz
wârin
sî
bî
namen
sa:/
herzoge
Cunrât
von
Masow/
und
der
herzoge
von
Crakow,/
der
herzoge
von
Kuyaw/
und
darzû
der
von
Wrezlaw/
genant
herzoge
Henrîch,/
ein
vurste
dîswâr
lobelîch,/
den
darnâch
mit
unvûgin/
dî
Tatarin
irslûgin./
Ouch
sach
man
dâ
von
Gnisin/
den
herzogin
Odewisin/
und
vil
manchin
edlin
man,/
dî
dâ
sâzin
sô
her
dan,/
als
dî
Odir
vlûzit/
unz
dâ
dî
Wîzil
schûzit/
in
irem
vluzze
nidirwart,/
und
von
des
vlîzis
vart,/
daz
dâ
heizit
Bobir,/
unz
alsô
hin
obir/
an
des
vlîzis
vletze,/
daz
dâ
heizit
Netze./
Swaz
dâ
zwischin
in
den
jârn/
mechtigir
herrin
gesezzin
wârn,/
dî
quâmen
alle
und
ir
volc./
Ouch
sô
quam
hêr
Swantopolc,/
ein
herzoge
sus
genant/
ubir
pomerênsche
lant;/
darzû
sîn
brûdir
her
Schambor./
Dî
hêrrin
al
genant
hî
vor/
brâchtin
sulche
rîttirschaft/
und
sô
grôzir
menige
craft/
zu
Prûzin,
als
ich
hab
irvarn/
daz
von
cristinlîchin
scharn/
nî
sô
grôz
ein
her
was
ê/
gesehen
in
dem
lande
mê,/
daz
in
der
zît
ouch
allintsam/
zu
sente
Mergenwerder
quam/
und
bûwetin
dâ
dî
stat/
und
dî
burc,
dî
dar
gesat/
was
nûwelîchin
vor
dem
zil;/
dî
machten
sî
ouch
vestir
vil./
Von
eime
sige
der
cristenin,
dâ
vumftûsint
Prûzin
tôt
blibin./
//Dô
daz
bûwin
was
getân/
und
der
wintir
was
intstân,/
sô
daz
iz
hart
gevrorn
was,/
brûdir
Herman
an
sich
las,/
der
meistir,
dô
dî
brûdir
sîn/
und
darzû
dî
pilgerîn/
dî
ich
dâ
vor
nante,/
der
ger
ouch
darûf
brante/
wî
sî
têtin
hin
geleit/
der
Prûzin
arge
turstikeit,/
und
reiste
mit
in
ôt/
zu
Risin
in
dî
gegenôt,/
dâ
sî
iz
wol
begîngin./
Sî
slûgin
unde
vîngin/
vil
der
heidenischin
dît/
und
durchrittin
daz
gebît/
unz
an
daz
vlîz
Sirgûne,/
dâz
sich
ouch
ein
lûne/
in
vûgte
und
ein
sulchiz
spil,/
des
sî
gewunschit
hattin
vil./
Gesamint
sî
dâ
vundin/
der
Prûzin
in
den
stundin/
ein
geweldic
michil
her/
bereit
mit
strîtlîchir
wer,/
daz
ouch
dî
cristnen
vil
gewêr/
rittin
an
mit
strîtis
ger./
Und
dô
dî
Prûzin
sâhin/
dî
cristenen
kein
in
gâhin/
mit
sô
menlîchim
mûte/
ir
spitz
ein
aftirhûte/
wart
in
zegelîchir
flucht./
Den
sin
der
heidenischin
trucht/
vornam
man
dâ
wol
âne
tolc./
Des
richte
zû
her
Swantopolc/
und
sîn
brûdir
her
Schambor/
mit
irem
volke,
want
sî
vor/
der
Prûzin
strîtlîch
wandrin/
baz
westin
wen
dî
andrin,/
und
vorhîldin
kegen
in/
dî
wege
vor
den
hegenin,/
ûf
daz
ir
keinre
quême
dan./
Dî
wart
ein
stechin
und
ein
slân/
hindin
unde
vorne/
in
vreislîchim
zorne;/
dâ
wart
daz
rittirlîche
swert/
der
cristinheite
wol
gewert/
des
vleischis
der
sundêre,/
daz
iz
dâ
vraz
mit
gere,/
und
gerôtit
wol
ir
sper,/
want
dî
Prûzin
hin
noch
her/
sich
mochten
dô
geneigin;/
sî
vîlen
sam
dî
veigin./
Daz
spil
dî
cristnen
tribin/
so
lang
unz
dâ
blibin/
tôt
der
Prûzin
in
dem
snê/
wol
vumf
tûsint
unde
mê./
Und
dô
irgangin
was
der
val/
der
Prûzin,
dô
hûb
sich
ein
schal/
in
vroudin,
der
dô
wît
irhal/
von
den
pilgerîmen
al,/
wan
in
dâ
sô
wol
gelanc./
Des
saitin
sî
mit
lobe
danc/
Cristô
dem
heilande/
und
vûrn
heim
kein
lande./
Von
der
bûunge
der
burc
genant
Reddin
und
von
eime
wundirlîchin
gesichte
eins
brûdirs
dâselbins./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vorgangin
wârin/
tûsint
und
zweihundirt/
ouch
drîzic
zûgesundirt/
und
das
vîrde
darnâch,/
dô
man
itzunt
vortribin
sach/
vil
gar
ûz
Colmerlande/
dî
Prûzin,
dô
besande/
der
meistir
brûdir
Herman/
swaz
er
volkis
mochte
hân/
und
bûwete
in
daz
selbe
lant/
eine
burc
Reddin
genant/
vil
veste
unde
gewisse/
sô
hin
vor
dî
wiltnisse,/
dî
zwischin
Pomezênen
was/
und
Colmerlande,
als
ich
las,/
al
dâ
an
ein
gelêge/
dâ
offene
herwege/
kein
Colmerlande
lâgin,/
dâ
ê
dî
Prûzin
pflâgin/
sprengin
in
daz
lant
vorwâr/
heimelîch
und
offinbâr./
Ûf
dirre
burc,
hân
ich
gelesin,/
sach
man
zu
den
zîten
wesin/
einen
dûtschin
brûdir,/
den
des
tûvils
lûdir/
mit
trûgene
zôch
ûf
den
sin,/
daz
des
genzlîch
dûchte
in,/
des
dûtschin
hûsis
ordin,/
des
er
was
brûdir
wordin,/
mochte
im
dî
sêle
nicht
irnern./
Des
wart
sîn
mût
darûf
sich
kêrn,/
daz
er
wolde
sundir
sparn/
in
einen
andrin
ordin
varn,/
der
dâ
wêre
strengir/
zu
traine
und
getwengir./
Und
dô
er
disin
mût
gevînc,/
ein
sulch
gesicht
im
widirgînc/
in
eime
troume,
dô
er
lac/
unde
sînis
slâfis
pflac:/
er
sach
sente
Bernhardum,/
Dominicum,
Franciscum/
unde
sante
Augustînin,/
iclîchin
mit
den
sînin/
brûdrin
schôn
gezîrit/
und
wol
geordinîrit/
in
ênzelin
scharin
vor
sich
gên,/
dî
er
ouch
bitten
unde
vlên/
wart
mit
heizin
zêrin,/
daz
sî
in
gewerin/
woldin
irre
brûdirschaft/
und
zu
ir
ordin
tûn
gehaft,/
daz
im
ouch
vorsait
vil
gar/
wart
dô
von
iclîchir
schar./
Und
dô
er
alsus
stûnt
vorzait,/
sô
sît
er
komin
her
dî
mait/
dî
reine,
wandils
vrîe/
gotis
mûtir
Marîe,/
und
mit
ir
brûdre
vil/
des
dûtschin
hûsis
in
dem
zil/
in
wunnenclîchim
schouwin./
Dô
vîl
er
der
juncvrouwin/
weinende
vur
dî
vûze/
unde
bat
dî
edle
sûze/
vlêhende
dêmûticlîch,/
daz
sî
ubir
in
irbarmte
sich/
und
in
wolde
vurbaz
lân/
bî
sînen
brûderin
bestân./
Dô
sprach
sî
sust
in
der
geschicht:/
›Nein,
nein,
iz
invûgt
dir
nicht/
want
dich,
tummir
affe,/
dunkit,
daz
dô
slâffe/
dîn
ordin
allis
jochis
vrîe/
und
daz
darinne
nicht
insîe/
zu
lîdene
nâch
dînre
ger.‹/
Dâmitte
vûr
dî
vrouwe
her/
und
zôch
dî
mentele
besît/
den
brûderin,
dî
in
der
zît/
bî
ir
aldâ
stûndin,/
und
wîste
im
dî
wundin/
und
dî
slege
manicvalt,/
dâmit
sî
in
den
tôt
gevalt/
wârn
durch
des
geloubin
schirm/
von
den
heidin
ungehirm/
und
sprach
zu
im:
›Nû
sich!/
mac
daz
icht
gedunkin
dich,/
daz
hî
dise
brûdre
dîn/
icht
gelidin
habin
pîn/
durch
den
minnesamen/
Jêsû
Cristî
namen?‹/
Nâch
den
wortin
ouch
zuhant/
daz
gesichte
gar
vorswant/
und
der
brûdir
intwachte,/
vil
balde
sich
ûfmachte/
und
îlte
sundir
sparn/
in
daz
capitil,
dâ
ouch
wârn/
dî
brûdre
dâ
gesamint/
und
vor
in
allintsamint/
knîte
er
dâ
nidir/
und
quam
des
willin
widir/
dêswâr
vil
dêmûticlîch,/
den
er
ê
vrevelîch/
den
brûdrin
hatte
vorgeleit,/
als
in
trôc
sîn
irrekeit/
unde
kuntte
in
gemein/
daz
gesicht,
als
im
irschein./
Von
dem
mâle
sich
ouch
vleiz/
mit
innenclîchir
andâcht
heiz/
der
selbe
brûdir
vurbaz
mê/
zu
gotis
dînste
denne
ê/
und
wart
darnâch
in
kurzin
tain/
von
den
heidin
ouch
irslain./
Von
der
kunft
in
Prûzinlant
des
marcgrêven
von
Mîssin./
//In
den
zîten
ouch
geschach/
dô
man
gebût
den
Reddin
sach,/
daz
der
vurste
lîchtbêre/
zu
gote
vil
gewêre/
mit
andacht
âne
glîzin/
der
maregrêve
von
Mîzin,/
der
dâ
Heinrîch
was
genant,/
quam
gevarn
in
Prûzinlant/
und
brâchte
mit
im
sundir
wân/
wol
vumfhundirt
edele
man/
in
wâpenen
genende/
unde
ûf
strît
behende,/
unde
allis
des
gerêtis
gnûc,/
daz
man
zu
des
nôtdurft
wûc./
Dirre
edle
hêrre
gût/
wante
darûf
sînen
mût/
mit
allim
vlîz
und
allir
craft,/
wî
er
dî
arge
heidinschaft/
mochte
gar
vorterbin,/
vortilgin
und
interbin/
und
dî
lant
der
cristinheit/
gemêrin
und
gemachin
breit./
Wî
dî
cristnen
vil
vestin
brâchin
unde
dî
Pomezênen
wurdin
betwungin./
//In
pomezênschim
lande
was/
gelegin,
als
ich
ouch
ê
las,/
genennit
Risin
ein
gebît,/
darinne
wonte
vreche
dît/
zu
strîte
und
gar
vormêrt;/
dî
greif
dô
an
der
vurste
wert/
mit
menlîchin
hendin/
âne
widirwendin,/
den
ich
dâ
vor
ouch
nante./
Er
roubte
unde
brante;/
blûtis
vil
er
ouch
vorgôz/
unde
herte
ofte
blôz/
nach
vientlîchin
vreidin/
dî
vorgenantin
heidin./
Ouch
eine
burc
was
bî
eime
vlîz/
gebûwit,
daz
dâ
Muckir
hîz,/
dî
man
dî
Prûzin
haldin
sach./
Dî
gewan
er
unde
brach/
unde
waz
sî
vestin
hêtin/
gelein
an
disin
stetin,/
als
dâ
Risinburc
nû
lît/
und
Risinkirche
dâ
besît/
bî
Postelin,
bî
deme
Stûme,/
Wildinberc
ich
darzû
nume/
und
bî
Drûsin
deme
sê./
Hî
lâgin
alliz
vestin
ê,/
dî
alle
er
ouch
dô
gewan/
ubirhoubit
den
Prûzin
an,/
und
waz
ir
in
den
stundin/
darûffe
wurdin
vundin,/
dî
slûc
er
alle
unde
vînc,/
und
sô
ouch
daz
irgînc,/
dî
vestin
er
mit
brande/
vil
gar
in
asche
wande./
Sus
zoite
der
marcgrêve
dâr/
in
dem
lande
her
und
dar/
geweldic,
menlîch,
offinbâr/
recht
als
ein
lewe,
der
dâ
bar/
vert
allir
irschreclîchin
vâr,/
und
treib
sô
manic
harmschar/
ûf
dî
ungetoufte
schar,/
daz
ich
des
nicht
kan
dêswâr/
vol
tichtin
noch
vol
schrîbin
gar./
Er
was
in
joch
ein
last
sô
swâr/
in
strîtin
und
alsô
gevêr,/
daz
sî
wedir
hin
noch
her/
mochtin
im
intwenkin;/
sî
inmûstin
lenkin/
sich
undir
des
geloubin
joch,/
daz
man
sî
sît
tragin
noch/
Sus
schûf
der
gotis
werde
man/
daz
den
brûdrin
undirtân/
dî
Pomezênen
wurdin
dô./
Des
mach
in
got
in
himle
vrô!/
Und
alse
mit
entscheidinheit/
der
Pomezênen
vrîheit/
in
den
zîten
wart
gegebin,/
darnâch
richtin
sich
ouch
ebin/
dî
andrin
lant
vurbaz
hinnidir,/
dô
sî
sich
ouch
satztin
sidir./
Von
zwên
herschiffin
unde
von
der
abvart
des
marcgrêven./
//Der
wîse
wîslîch
alle
zît/
trachtin
unde
werbin
pflît/
und
schûbit
manchin
schadin
besît,/
der
sich
kumftic
kein
im
vlît./
Deme
tet
wol
glîche
dô/
der
vorgenante
marchiô,/
want
er
vorbesichtic/
was
und
gar
intrichtic/
in
vil
wîsir
sinne
grif./
Des
lîz
er
bûwin
zwei
herschif;/
daz
ein
was
›Pilgerîm‹
genant/
und
daz
andre
›Vridelant‹./
Den
schiffin
ouch
dî
namin/
vil
ebene
gezâmin/
nâch
ires
amtis
achtin;/
want
sî
den
cristenen
machtin,/
in
Prûzinlande
vridis
vil,/
dî
drinnen
wontin
in
dem
zil./
Mit
disin
selbin
schiffin/
wurdin
êrst
begriffin/
und
gebûwit,
als
ich
vornam/
dî
zwû
burge
lobesam,/
der
Elbinc
und
dî
Balge,/
und
ûf
des
wâgis
swalge,/
der
dâ
heizit
daz
vrische
hab,/
wart
sô
gar
gelegit
ab/
der
heidinschaft
ir
wandrin,/
daz
noch
ein
noch
andrin/
darûf
getorstin
komen/
den
cristnen
zu
unvromen./
Dise
selbin
schif
vorwâr/
wurdin
ubir
manic
jâr/
vorsenkit
beide
nâch
der
stunt/
in
des
Drûsinsêhis
grunt./
Und
dô
iz
alsô
wol
getân/
der
vil
edle
gotis
man,/
den
ich
dâ
vor
ouch
nande,/
hât
in
Prûzinlande/
swechinde
mit
allir
craft/
dî
vreitsame
heidinschaft,/
als
ûch
dâvor
intscheidin
ist,/
und
irvullit
was
dî
vrist/
sîner
pilgerîmschin
vart,/
dô
vûr
er
heim
kein
lande
wart./
Doch
so
lîz
er
in
dem
zil/
zu
Prûzin
in
dem
lande
vil/
blîbin
sîner
rittirschaft/
dî
mit
hulfe
zûgehaft/
dô
den
brûdrin
soldin,/
want
sî
bûwin
woldin/
aldâ
dî
burc
den
Elbinc,/
als
iz
sint
vollingînc./
Von
dem
strîte
der
Pogezênen
und
von
bûunge
der
burg
Elbinc./
//Dô
von
gotis
genâdin/
dî
cristinheit
intladin/
von
den
Pomezênen
wart/
und
sî
hattin
sich
bekart/
und
den
brûdrin
undirtân,/
dô
schictin
ouch
dî
brûdre
sân/
nach
strîtlîchin
witzin/
vurbaz
ire
spitzin/
kein
der
Pogezênschen
dît./
Daz
urloige
sus
gerît:/
Der
meistir
und
dî
brûdre
sîn/
und
darzû
dî
pilgerîn,/
dî
zu
Prûzin
hatte
dô/
gelân
der
clâre
marchiô/
von
Mîsinlande
vorgeseit/
schictin
in
der
zît
gereit/
in
gene
schif
gerêtis
gnûc,/
daz
zu
gebûwe
hatte
vûc,/
und
quâmen
in
daz
lant,/
daz
Pogezênin
ist
genant/
ûf
einen
werdir,
den
bevînc/
aldâ
daz
vlîz
der
Elbinc./
Der
werdir
lac
alsô
hinab,/
dâ
der
Elbing
in
daz
hab/
sînes
vluzzis
vellit;/
dâ
wart
ouch
zûgestellit/
von
den
cristinlîchin
scharn/
und
gebûwit
sundir
sparn/
eine
burc,
dî
man
dô
hîz/
ouch
den
Elbing
als
daz
vlîz./
In
unsirs
hêrren
jârin/
dô
der
vorgangin
wârin/
tûsint
und
zweihundirt/
drîzic
zûgesundirt/
und
in
dem
sibindin
darnâch/
dise
bûunge
geschach./
Dî
selbe
burc,
hab
ich
gehôrt,/
von
den
heidin
wart
zustôrt;/
des
bûwten
sî
dî
cristin
sît/
dâhin,
dâ
sî
hûte
lît/
und
ouch
eine
stat
daran,/
dî
man
aldâ
noch
sît
stân.
—/
Von
eime
zeichene./
//Dî
brûdre
vom
Elbinge/
âne
vridis
gedinge/
hîldin
sint
der
selbin
zît/
sô
manchin
lobelîchin
strît/
kein
der
dît
von
Pogezên,/
daz
daz
nîmant
kan
voljên/
mit
schrift
noch
mit
getichte;/
doch
wil
ich
ein
geschichte/
harte
wundirlîch
dêswâr/
ûch
hî
machin
offinbar,/
daz
den
brûdrin
widir
quam/
von
dem
Elbinge,
als
ich
vornam./
Zu
einen
zîtin
iz
geschach,/
daz
man
sî
in
zorne
sach/
ûf
dî
heidin
irbolgin/
mit
wêninc
lûtin
volgin/
einim
michlin
here,/
daz
in
argir
kêre/
hernde
unde
burnde
blôz/
einen
roub
genumen
grôz/
hât
in
irme
gebîte./
Und
dô
sî
mit
der
dîte/
itzunt
zusamin
soldin
slân,/
secht,
dô
wante
sich
hin
dan/
zegelîchin
an
dî
vlucht/
al
dî
heidenische
trucht,/
dâ
mit
sî
ouch
intgîngin,/
sô
daz
dî
brûdre
vîngin/
nicht
wen
einen
Pogezên./
Dannen
vûrtin
sî
ouch
den;/
und
dô
er
sach
sô
cleine/
der
brûdre
her
gemeine,/
er
vragete,
wâ
ir
wêre
mêr,/
dî
dâ
gehôrtin
in
daz
her./
Des
wart
er
alsus
bericht,/
ir
wêre
mêr
gewesin
nicht,/
wen
als
er
sêge
in
der
schar./
Dô
sprach
er:
›Wizzit
daz
vorwâr,/
daz
wir
sâhin
hûte,/
al
daz
velt
vol
lûte/
zu
strîte
rechte
wol
bereit,/
dî
hâttin
gar
ân
undirscheit/
wâpin
und
gewête
an,/
als
dî
brûdre
pflegin
hân,/
und
von
der
menige
craft/
wurdin
wir
sô
zagehaft,/
daz
wir
allintsamen/
an
dî
vlucht
uns
nâmen.‹/
Daz
selbe
sprâchin
offinlîch/
dî
Pogezênen
gemeinlîch,/
dî
mit
gewesin
wârn
dâ,/
dô
sî
bekartin
sich
darnâ/
zu
dem
geloubin
cristinlîch,/
daz
darnâch
schîre
vûgete
sich;/
want
wî
hart,
wî
swêre/
kein
den
brûdrin
wêre/
der
Pogezênen
strîten,/
doch
wart
in
den
zîten/
sî
ein
teil
irweichin/
diz
wundirlîche
zeichin./
Ouch
sî
dâbî
zechtin,/
daz
sî
daz
anvechtin,/
daz
mit
pflegelîchir
mû/
in
dî
brûdre
tribin
zû,/
nicht
lengir
mochtin
dougin;/
des
wurdin
sî
dô
bougin/
ir
hertin
nackin
allintsam/
und
ir
helse
vil
unzam/
âne
widirstroubin/
undir
den
geloubin/
und
zu
der
brûdre
hant;/
des
wurdin
gîsele
benant/
den
brûdrin
durch
sichirheit./
und
durch
wernde
stêtikeit./
Von
dem
strîte
der
brûdere,
der
Ermin,
Bartin
und
Nattangin
und
daz
vil
brûdere
unde
cristenen
wurdin
geslagin./
//Iz
mac
nîmant
vol
achtin,/
vol
schrîbin
noch
vol
trachtin,/
noch
vol
sprechin,
wên
ich,
gar/
daz
ungemach,
dî
nôt,
dî
vâr,/
dâ
sich
zu
pflege
satztin
în/
der
meistir
und
dî
brûdre
sîn,/
ûf
daz
durch
sî
gemêrte
sich/
der
geloube
cristinlîch/
und
dî
lant
der
cristinheit/
gelengit
wurdin
und
gebreit;/
dâvon
in
der
zît
geschach,/
dô
man
von
gotis
hulfe
sach,/
ân
den
gûtis
nicht
geschît,/
daz
dî
heidenische
dît,/
ich
mein
dî
Pomezênin/
und
ouch
dî
Pogezênin/
den
geloubin
angetân/
hatten
und
sich
gelân/
in
der
brûdere
gewalt,/
daz
dî
selben
brûdre
balt/
kein
Ermin,
kein
Nattangin,/
dî
sî
dâ
pflâgin
drangin,/
und
kein
den
Bartin/
mit
urlouge
kartin./
Des
hattin
sî
ein
sulch
begin:/
der
meistir
sante
brûdre
hin/
und
wêpenêre
gnûc
mit
in/
in
genin
schiffin
ûf
den
sin,/
daz
sî
soldin
sô
hin
abe/
varn
ûf
dem
vrischin
habe/
und
irspêhin
eine
stat,/
dî
bequêmlîch
wêr
gesat/
zu
bûwne
eine
vestin
dâ/
bî
dem
stadin
ettiswâ/
kein
den
Prûzin
vorgenant./
Und
dô
sî
quâmen
an
daz
lant,/
daz
man
Ermin
nande,/
dô
trâtin
sî
zu
lande/
und
wurdin
dâ
gewar/
einer
Prûzschin
burc
vorwâr,/
dî
was
gelegin
in
der
zît/
dâbî,
dâ
nû
dî
Balge
lît./
Der
burc
torstin
sî
nicht
vârn,/
want
sî
alzû
kranc
dâ
wârn;/
îdoch
daz
nicht
mit
lêrir
hant/
ir
reise
dannen
wurd
irwant;/
sô
herten
sî
dî
dorfir
gar/
gelein
darumme
her
und
dar/
mit
roube
und
mit
brande./
Und
dô
ouch
daz
irkande/
dî
însezne
heidinschaft,/
daz
sô
cleine
was
ir
craft,/
dî
vart
sî
kein
in
nâmen/
und
slûgin
allintsamen/
dî
brûdre
und
ir
wâpinman,/
daz
nî
keinre
quam
her
dan/
ân
dî,
dî
dâ
geschickit
wârn/
zu
den
schiffin
durch
bewarn/
Und
dô
dî
ouch
sâhin/
dî
iren
sus
irslahin/
und
in
gehelfin
mochtin
nicht,/
betrûbit
sêre
der
geschicht/
an
dî
vlucht
sî
griffin/
vil
balde
mit
den
schiffin/
und
quâmen
in
den
stunden,/
dâ
sî
den
meistir
vunden,/
dem
sî
genzlîch
vorjân,/
wî
iz
jenin
was
irgân./
Von
der
burc
Balge./
//Dô
der
meistir
vil
gewêr/
dise
jâmirberndin
mêr/
von
den
botin
sus
vornam,/
so
grôz
betrûbnis
ûf
in
quam/
und
sô
leidir
smerze,/
daz
des
geloubt
kein
herze;/
doch
nam
er
im
zu
trôst
ein
wort/
damitte
Dâvît
trôste
dort/
den
vurstin
sînir
rittirschaft/
Joâbe,
der
sich
tet
gehaft/
in
al
zu
grôzir
leide
pîn/
um
den
tôt
der
lûte
sîn./
Den
strâfte
er
sus
unde
sprach,/
dô
er
in
alzû
leidic
sach:/
›Diz
dinc
lâz
dich
bewegin
nicht,/
wan
manchirlei
ist
dî
geschicht/
des
strîtis,
als
wir
ofte
sên;/
itzunt
disen,
itzunt
den,/
tôtit
des
urlougis
swert./
Des
sterke
dû
daz
volk
beswêrt/
und
mane
dîne
strîtêre,/
daz
sî
sîn
gevêre/
des
rîchis
widirsachin/
und
dî
verterbit
machin!‹/
Sust
wart
der
meister
doch
getrôst/
und
ein
teil
von
leide
irlôst/
und
sant
ein
michil
her/
bereit
zu
strîte
wol
mit
wer/
zu
schiffe
sô
hinnidir,/
daz
sî
soldin
widir/
tûn
daz
unrecht
und
daz
leit/
der
irslagnen
cristenheit./
Und
dô
sî
quâmen
an
den
strant/
zur
Balge,
aldâ
alzuhant/
sî
zu
lande
trâtin/
und
vor
dî
burc
dâ
gâtin/
und
waz
sî
schutzin
hâtin/
dî
sach
man
sî
bestatin/
kein
der
burc
bequêmelich./
Ouch
schiktin
sî
zu
sturme
sich/
und
gîngin
menlîch
an/
mit
leitrin,
dî
sî
leitin
an/
in
des
hûsis
zinnen./
Nû
hât
aldâ
inbinnen/
der
beseznin
houbitman/
zu
den
brûdrin
sich
getân/
in
tougim
gerûne;/
genant
was
er
Kodrûne./
Der
half
ouch
in,
daz
sî
balt/
dî
burc
gewunnen
mit
gewalt./
Secht,
dô
wart
ein
tôtin,/
dô
rach
man
nôt
mit
nôtin;/
dô
wart
gerochin
wol
daz
blût,/
daz
dâ
vor
dî
cristnin
gût/
vorguzzin
bî
dem
hûse,/
want
in
dem
geprûse/
den
Prûzin
harte
leit
geschach./
Stich,
how,
morde
und
slach/
was
der
cristnen
spil
irkant,/
dî
wîl
man
icht
dâ
Prûzin
vant;/
doch
man
der
dît
ein
teil
dâ
vînc./
Und
dô
dî
kurzewîle
irgînc,/
dî
brûdre
saitin
gote
danc,/
daz
in
dâ
sô
wol
gelanc./
Dî
burc
sî
ouch
wol
besâzin,/
und
kein
der
dît
vorwâzin/
hîldin
sî
dâ
sint
der
zît/
manchin
lobelîchin
strît./
Diz
was
in
Cristis
jârin/
dô
der
vorloufin
wârin/
tûsint
und
zweihundirt/
drîzic
drûf
gesundirt/
und
darnâch
in
des
nûndin
vart,/
daz
besatzt
dî
Balge
wart./
Diz
ist
wî
dî
Balge
von
den
Prûzin
wart
belegin./
//Dô
kein
Prûzin
in
daz
lant/
wurdin
dise
mêr
irkant,/
Pyopse
hîz
ein
houbtman/
der
Ermin,
der
besante
sân/
alle
sînes
heris
craft/
und
mit
der
selbin
heidinschaft/
dî
burc
zur
Balge
er
belac./
Ouch
want
er
dô
des
amtis
pflac,/
daz
er
ein
houbt
der
andrin/
hîz,
des
wolde
er
wandrin/
zuvordirst
vor
den
sînen/
und
sam
ein
helt
irschînen/
an
des
hûsis
sturme
dâ./
In
sulchim
rûme
er
ouch
sâ/
vaste
hinzû
gâhete/
und
er
sus
genâhete,/
daz
er
quam
in
rechtin
râm./
Ein
brûdir
daz
gemerke
nam/
zu
im
mit
eime
pfîle/
und
schôz
in
in
der
wîle,/
daz
er
allis
sturmis
laz/
zu
der
erdin
tôt
gesaz./
Dirre
sô
vreislîche
blic/
gab
den
andrin
sulchin
schric,/
daz
sî
ouch
ûfbrâchin
sân/
und
ungesturmit
zugin
dan./
Von
der
bûunge
einre
mul
und
wî
sî
ouch
wart
vorterbit./
//In
der
selbin
zît
geschach,/
daz
man
gnûc
von
Ermin
sach/
der
edlin
unde
mechtigin,/
dî
dâ
lîzin
ligin/
iren
ungeloubin
gar/
unde
ir
erbe
ouch
dêswâr/
und
vûrn
zu
den
brûdrin
hin/
zu
der
Balge
ûf
gûtin
sin/
mit
wîbin
und
mit
kindin/
und
allin
irn
gesindin,/
want
sî
merctin
offinlîch,/
daz
got
zu
pflege
zeichinlîch/
mit
in
was
und
vor
sî
streit./
Ouch
wârn
dî
brûdre
vil
gemeit/
irre
zûkunft
in
dem
zil,/
want
ir
schar
gesterkit
vil/
von
der
selbin
rotin
wart./
Des
bûwtin
sî
ouch
mit
der
vart/
eine
mul
mit
rûche/
ûf
andir
sît
dem
brûche,/
dâ
dî
brucke
ende
hât/
und
nû
ein
lantstrâze
gât./
Dî
mul
sach
man
sî
vestin/
vor
vîentlîchin
gestin,/
der
vil
darumme
sâzin
nâ./
Ouch
sô
lîzin
sî
aldâ,/
zwêne
brûdre
und
genûc/
wêpenêre
durch
den
vûc,/
daz
sî
soldin
ir
mit
wer/
hûtin
vor
der
vîende
her,/
daz
nicht
lange
doch
bestûnt;/
want
darnâch
in
kurzir
stunt/
wart
dî
selbe
mul
behaft/
von
den
Prûzin,
dî
mit
craft/
sî
ouch
dô
gewunnen/
und
sî
gar
vorbrunnen./
Darzû
dî
brûdre
und
ir
man/
dî
mit
in
wârin
dâ
gelân/
sach
man
sî
mit
vreisir
nôt/
allintsament
slâhin
tôt./
Diz
ist
von
dem
geistlîchin
lebene
der
brûdre
von
der
Balge
und
ouch
ûf
andrin
hûsirn./
//Welchis
lebins
lûtirkeit,/
waz
tugint,
welche
strengekeit/
und
welchin
twanc
geistlîchir
zucht/
truge
dô
der
brûdre
trucht,/
zu
der
Balge
unde
andirswâ/
in
dem
lande
hî
und
dâ/
ûf
allin
hûsirn
gemein,/
zwâr
daz
weste
der
allein,/
dem
alle
herzin
offin
sint/
und
dem
kein
touge
sich
bewint./
Ir
betehûsir
der
betêre/
harte
seldin
wârin
lêre;/
keinen
winkil
man
ouch
vant/
ûf
den
hûsirn
vorgenant,/
dâ
sich
nicht
vorborgin
hêttin/
nach
complête
und
nâch
mettin/
brûdere,
dî
dâ
heimelîch/
castigitin
mit
rûtin
sich/
odir
vîlin
venien
vil./
Iz
quâmen
munche
in
eime
zil/
hin
zu
Engilsberc
gevarn,/
dî
einis
andrin
ordins
wârn;/
und
dô
dî
prûftin
ebin/
aldâ
der
brûdre
lebin/
und
ir
geleginheite
irsân,/
sî
begundin
vragin
sân/
um
des
hûsis
namin./
Und
dô
sî
vornâmin,/
daz
iz
hîze
Engilsberc,/
›Wêrlîch
der
name
und
dî
werc/
sich
wol
ebin‹,
sprâchin
sî,/
›an
dirre
burc
irvindin
hî,/
wan
dî
brûdre,
dî
hî
wonin/
in
engilischim
lebene
donin.‹/
Von
der
bûunge
des
hûsis
Partegal
und
des
bercvridis
Schrandin./
//Iz
wârn
in
Erminlande/
Prûzin,
dî
man
nande/
dî
Gobotinin
und
dî
wârn/
sêre
mechtic
in
den
jârn/
und
den
brûdrin
gar
gevêr;/
dî
besamintin
ein
her/
von
strîtêrin
âne
zal/
und
ûf
dem
velde
Partegal/
bûwtin
sî
mit
starkir
hant/
ein
hûs
ouch
Partegal
genant/
nâch
dem
velde,
und
dâmit/
ouch
ein
andir
bercvrit/
bûwte
daz
gesperge/
dort
ûf
Schrandinberge./
Dî
selbin
vestin
beidirsît/
mannetin
sî
in
der
zît/
mit
vil
wêpenêrin
starc,/
dî
ouch
den
brûdrîn
alsô
arc/
wârn
zur
Balge
tegelîch,/
daz
ir
keinir
torste
sich/
darnâch
vor
den
dîtin/
ûz
der
burc
irbîtin./
Von
der
bûunge
der
burc
Snigkinberc./
//Daz
velt,
darûffe
ist
gelein/
daz
hûs
zur
Balge,
allirwein/
hât
ein
ummelâge/
von
brûche
und
von
wâge,/
daz
sumirzît
darûf
nîman/
gerîtin
mochte
noch
gegân/
ân
ubir
einir
bruckin
pfat,/
dî
ob
daz
brûch
noch
hûte
gât./
Vor
der
selben
brucke/
ûf
kumftic
gelucke/
und
zu
vortrîbne
vêrlich
ubil/
bûwtin
dâ
ûf
einin
hubil/
dî
brûdre
eine
burc,
der
nam/
hîz
Snickinberc,
als
ich
vornam,/
und
satztin
dar
ûf
brûdre
gnûc,/
ouch
einin
edlin
man
der
klûc/
und
menlîch
zu
urloige
was;/
Hertwîc
hîz
er,
als
ich
las./
Derselbe
ouch
einin
sun
sint
lîz,/
der
Hertwîc
von
Pokarwin
hîz,/
unt
strîtlîchir
lûte
mêr/
dî
der
dît
soldin
mit
wer/
unde
mit
warte
dâ
engin/
ir
heimelîch
însprengin./
Von
der
kumft
herzogin
Ottin
von
Brûnswîc
und
von
der
slachtunge
der
Prûzin
unde
von
der
vorterbunge
der
burc
Partegal
und
des
bercvridis
Schrandin.
—/
//Ûf
dî
vestin
vorgeseit,/
dî
von
den
Prûzin
wârn
bereit,/
ich
meine
Schrandinbercvrit/
unde
Partegal
dâmit,/
was
der
dît
sô
vil
geleit,/
dî
stête
kein
den
brûdrin
streit/
und
vorhîlt
in
dâ
dî
vart/
vil
gar
kein
den
vîndin
wart/
und
allis
anevechtins
vûc./
Des
wârn
dô
betrûbit
gnûc/
dî
brûdre
unde
quâmin/
vil
ofte
des
zusamin/
sûchinde
in
râte/
wî
sî
vundin
state/
dî
Prûzin
an
zu
strîtin;/
und
dô
sî
in
den
zîtin/
des
keine
list
irtrachtin/
kundin,
sî
gedâchtin,/
daz
nicht
tochte
ir
wesin
dâ/
sint
sî
wêrn
vorbûwit
sâ/
von
den
vîendin
sô
starc,/
dî
in
ouch
tâtin
manig
arc,/
des
sî
gekêrn
mochtin
nicht./
Ouch
twanc
sî
ein
andir
schicht,/
dî
in
was
zumâle
swâr:/
in
gebrach
der
lîbnar./
Des
woldin
sî
dî
Balge
hân/
vorbrant
und
intwîchin
dan./
Doch
was
beswêrit
in
der
mût,/
daz
sî
der
vestin
alsô
gût/
soldin
sus
vorzîen./
Mit
trênin
hôrt
man
schrîen/
sî
ofte
an
den
sûzin
got,/
daz
er
durch
sîner
trûw
gebot/
in
wolde
hulfe
sendin/
und
diz
leit
intwendin./
Dî
wîle
sî
diz
tribin
an/
noch
inwestin
waz
angân/
und
in
zu
mûte
was
vil
wê,/
dô
sâhin
sî
ouch
ûf
der
sê/
schif
dort
here
strîchin/
darinne
sî
genzlîchin/
hoftin
sô
her
in
zu
vromin/
cristinlîche
lûte
komin./
Îdoch
in
harte
bange/
waz
unz
alsô
lange,/
daz
dî
schif
înquâmen./
Und
dô
sî
ganz
vornâmen,/
wes
kumft
in
was
aldâ
benant/
und
wî
sîn
komin
was
gewant,/
eiâ,
hêrre
got,
und
ô!/
wî
wunnenclîch,
wî
rechte
vrô/
wurdin
in
den
vristin/
dî
brûdere
und
dî
cristin!/
Want
als
ein
brunne
vrisch
und
kalt/
kumt
deme,
der
in
durste
qualt,/
und
als
ein
bote,
der
von
vern/
landin
kumt
mit
lîbin
mêrn,/
sus
in
den
zîtin
ouch
vorwâr/
daz
edle
blût,
der
vurste
clâr,/
der
got
was
î
minnende/
und
in
der
minne
brinnende/
nî
vorlîz
der
tuginde
stîc,/
herzog
Otte
von
Brûnswîc/
und
ouch
von
Lûneburc
genant,/
der
quam
aldâ
in
Prûzinlant/
durch
got
in
pilgerîmis
wîs./
Derselbe
grôze
herre
wîs/
brâcht
ouch
mit
im
allgemein/
sînen
hof,
als
der
irschein/
dort
heime
an
gerête./
Mit
im
her
ouch
hête/
jaithunde
und
vedirspil/
und
jaitgezûgis
vil,/
des
in
Prûzinlande
ê/
nicht
inwas
gewesin
mê,/
darzû
sîne
jegêre/
und,
daz
ich
ôt
dî
mêre/
mit
kurzin
wortin
ende,/
der
vurste
vil
genende/
brâchte
allis
des
genûc,/
des
sîner
herschaft
was
gevûc/
und
ein
strîtlîch
her
vil
grôz./
Der
kumft
daz
lant
vil
wol
genôz/
und
dî
brûdre
alsam,/
want
er
in
zu
hulfe
quam/
und
hûb
ûz
nôtin
sî./
In
sulchir
wîs
sich
daz
irgî./
Der
herzoge
leite
sich/
zur
Balge
ûf
sô
heimelich,/
daz
dî
ummesezne
dît/
der
heidenschaft
inweste
nit/
sîn
wesin
dâ
noch
sîne
kumft./
Nû
was
der
hêrre
an
vornumft/
behende
unde
wîse;/
des
gînc
er
ûz
vil
lîse/
mit
vragindir
bescheidenheit/
um
der
brûdre
geleginheit/
und
umme
des
urlougis
schicht;/
und
dô
er
des
was
gar
bericht,/
mit
gâbe
grôz
zôch
er
daran/
Pomandin,
einin
edlin
man/
an
geburt
nâch
Prûzschir
art,/
der
ouch
nûlich
sich
bekart/
zu
dem
geloubin
hatte
zwârn/
und
zu
den
brûdrin
was
gevarn,/
dem
dâ
vor
vil
achtberkeit/
manc
den
Prûzin
was
gereit,/
daz
er
der
sachin
des
geloubin,/
den
dî
Prûzin
pflâgin
toubin,/
gar
mit
vîntlîchir
hant/
in
sulchir
wîs
sich
undirwant./
Der
selbe
Pomande
nam/
sich
von
der
Balge
unde
quam/
zu
sînen
lantlûtin,/
den
Prûzin,
den
er
dûtin/
dô
in
sulchir
wîse
wart/
dî
sache
sîner
abevart:/
er
sprach,
er
wêre
komin/
den
cristnen
zu
unvromin/
und
welde
in
zihin
zû/
grôzin
schadin
unde
mû,/
want
er
ir
tûn
wol
weste
dort./
Und
dô
dî
Prûzin
diz
irhôrt/
hattin
von
Pomandin
sô,/
dêswâr
sî
wurdin
harte
vrô,/
want
sî
hoftin
sundir
wân,/
daz
sî
vorterbin
soldin
dan/
dî
brûdre
vil
drâte/
nach
Pomandin
râte./
Sus
in
Pomande
dô
gerît,/
daz
dî
allirwêgste
dît/
von
Ermin,
von
Natangin/
von
Bartin
ûz
den
crangin/
sich
besaminte
in
ein
her/
und
darzû
alle,
dî
mit
wer/
kondin
unde
mochtin/
unde
icht
zu
strîte
tochtin,/
und
zogin
vur
dî
Balge
hin/
gar
ûf
sichirin
gewin/
unde
stalletin
dâvor./
Nû
westin
ûf
der
burc
inpor/
dî
brûdre
vil
wol
dî
geschicht,/
wî
iz
was
dâ
vor
bericht/
mit
Pomandin
tougintlîch./
Des
irhûbin
sî
ouch
sich/
mit
dem
vil
lûtrin
vurstin/
von
Brûnswîc,
den
dô
durstin/
pflac
in
heizim
mûte/
nâch
der
heidin
blûte/
und
mit
alle
sîner
schar,/
dî
mit
im
was
komen
dar,/
und
wurfin
ûf
daz
hûs/
unde
nâmen
einin
sûs/
mit
den
Prûzin
zusamen/
in
unsirs
hêrrin
namen/
unde
hîldin
in
der
zît/
einen
hôch
gelobtin
strît/
mit
den
ungetouftin./
Sô
gar
sî
sî
besouftin/
in
ires
selbis
blûte,/
daz
sîn
got
der
gûte/
immir
mûse
êre
hân./
Jâ
quam
ir
nî
dikeinre
dan,/
der
dâheime
mochte
gên,/
wî
daz
desin
was
geschên./
Dô
der
strît
was
sus
volant/
und
dî
heidin
gar
geschant/
wârin
von
der
cristinheit,/
dô
wart
ouch
lengir
nicht
gebeit./
Herzoge
Otte
von
Brûnswîc,/
dêr
alse
ein
sûze
vruchtic
zwîc/
dî
brûdre
in
der
zît
so
matte/
mit
trôste
wol
irlabit
hatte,/
schaffinde
der
Prûzin
val,/
zôch
vor
dî
burc
zu
Partegal/
und
der
brûdre
macht
dâmit,/
dî
beide
hûs
und
daz
bercfrit,/
daz
man
nante
Schrandin,/
gewunnin,
vorbrandin;/
und
waz
dar
ûffe
Prûzin
was,/
ein
einigir
der
nicht
genas;/
sî
mûstin
alle
reisin/
in
tôtlîchin
vreisin/
nâch
iren
hergesellin/
ân
undirlaz
zur
hellin./
Nû
bleib
zur
Balge
ein
ganziz
jâr/
der
vorgenante
vurste
clâr/
mit
alle
sîner
heris
macht,/
daz
er
zû
Prûzin
hatte
brâcht,/
und
streit
sô
manchin
strît/
kein
den
Prûzin
bin
der
zît,/
daz
ich
der
inweiz
kein
zil;/
dâvon
ich
ir
geswîgin
wil./
Waz
sol
ich
lange
redin
mê?/
Er
worcht
in
ôt
sô
wê/
und
sô
hertlîch
ûf
in
lac/
mit
urlouge
nacht
und
tac/
und
mit
sô
swindir
âchte,/
daz
er
sî
dôzû
brâchte,/
daz
sî
mûstin
gote
ebin/
und
den
brûdrin
sich
irgebin/
und
inpfân
dî
cristinheit,/
als
ûch
wirt
hîrnâch
geseit./
Und
dô
daz
jâr
ein
ende
nam,/
der
herzoge
lobesam/
dî
brûdre
rîchlîch
berît/
und
mit
grôzin
vroudin
schît/
zu
schiffe
hin
kein
lande
wert./
Er
lîz
in
wâpin
unde
pfert,/
swaz
er
der
dô
hête,/
und
alle
sîn
gerête/
von
spîse.
Der
was
alsô
gnûc,/
daz
sich
daz
hûs
dâ
von
betrûc/
zur
Balge
wol
ein
ganziz
jâr/
nâch
sîner
heimvart
vorwâr./
Ouch
lîz
er
in
der
stunde/
in
alle
sîne
hunde,/
dî
er
hatte
zu
gehetze/
und
alle
dî
wiltnetze,/
dî
er
brachte
in
daz
lant,/
als
ich
tet
dâvor
irkant/
und
sîner
vûzjegêre/
zwêne
vil
gewêre,/
dî
beide
brûdre
wurdin/
sint
in
dem
dûtschin
ordin./
Mit
disem
jaitgeverte/
vil
manic
jâr
man
nerte/
dî
nidirstin
hûsir
al,/
want
man
wildis
âne
zal/
dâ
mitte
slûc
und
darzû
ouch/
man
von
den
hundin
hunde
zouch./
Alsus
man
von
des
Ottin
zît/
unz
hûte
grôzir
jait
pflît/
in
Prûzinlande
manchirwein./
Und
daz
dî
dûtschin
brûdre
pflein/
sulchir
jagit
bisundirn,/
des
darf
nîmande
wundirn,/
want
in
irloubit
ist
dî
jait,/
dî
andrin
ordin
ist
vorsait.
—/
Diz
ist
wî
dî
Ermin,
Natangin
und
Bartin
sich
undir
dî
brûdre
satztin
und
von
bûunge
mê
burge./
//Nû
wârn
ouch
der
dîte/
von
Ermin
dem
gebîte,/
von
Bartin
und
Natangin/
sô
vil
itzunt
vorgangin/
von
der
ordenunge
gotis,/
der
nâch
willin
sîns
gebotis/
daz
schûf
mit
der
edlin
hant/
des
hêrrin
von
Brûnswîc
vorgenant/
und
mit
der
brûdre
macht,/
daz
sî
wârn
sô
gar
geswacht,/
daz
sî
nicht
mochtin
widirstân/
den
brûdrin
mê;
und
dô
sî
sân/
sich
wesin
sô
unmuginde/
an
dî
werc
der
tuginde,/
betwungin
sî
dô
trâtin/
unde
gîsle
satin,/
daz
sî
vurbaz
sundir
wân/
woldin
wesin
undirtân/
Cristô
dem
wârin
gote/
unde
der
brûdre
gebote./
Nû
wârn
doch
dî
brûdre
dis/
dennoch
ein
teil
ungewis/
noch
torstin
wol
getrûwin
in./
Des
vîln
sî
ûf
sulchin
sin/
nâch
wîslîchim
râte,/
daz
sî
in
dî
state/
woldin
gar
vorsperrin,/
daz
dikeinin
werrin/
gestiftin
mochtin
lîchtelîch/
dî
Prûzin
vornoigîrnde
sich,/
und
bûwitin
zuhant/
ein
hûs
Crûceburc
genant/
in
Nattangin
ûf
ein
vlîz,/
daz
dî
Kauxtere
dô
hîz./
Ouch
in
dem
lande
Bartin/
sî
des
nicht
inspartin:/
sî
bûwitin
drî
burge
dâ,/
Wisinburc
und
Reisil
sâ/
und
darzû
Bartinstein./
Sumelîche
sus
ouch
sein,/
als
ich
genzlîch
hab
gehôrt,/
daz
sî
in
Erminlande
dort/
bûwtin
zweiir
vestin
werc,/
Brûnsberg
unde
Heilisberc/
ubir
etslîche
zît
dar
nâch,/
unde
eine
stat,
dî
man
sî
sach/
bûwin
in
dem
lande,/
daz
man
Galindin
nande./
Und
ûf
dî
vestin
vorgeseit/
wurdin
brûdre
gnûc
geleit/
mit
andrim
volke,
zu
bewarn/
sî
vor
schedelîchin
vârn./
Darzû
wurdin
in
dem
zil/
unde
sint
gebûwit
vil/
ouch
andirre
vestin/
von
den
edlin
gestin,/
rittrin
unde
knechtin,/
dî
ouch
mit
irn
geslechtin,/
wîbin
unde
kindin,/
und
allin
irn
gesindin/
albûwis
quâmen
in
den
jârn/
von
dûtschin
landin
gevarn/
zu
hulfe
deme
lande
her/
zu
Prûzin
in
willigir
ger/
und
in
innekeit
vil
heiz./
Got
ir
allir
namen
weiz./
Von
den
selbin
stundin/
zu
breitin
ouch
begundin/
sich
dî
cristenin
vorwâr/
in
Prûzinlande
her
und
dar/
und
gotlîch
dînst
sich
mêrin/
zu
lobe
und
zu
êrin/
Cristô
dem
vil
hêrin,/
der
ouch
âne
kêrin/
sî
in
deme
lande
wît/
êwiclîch
gebenedît!
—/
Diz
ist,
wî
Lîflant
quam
an
dî
brûdre
des
dûtschin
hûsis./
//In
der
zît
ouch
sundir
wân/
wârn
wol
sechs
jâr
vorgân,/
in
den
brûdir
Volgwîn,/
den
man
den
andrin
meister
sîn/
des
ordins
der
swertbrûdir
sach,/
geworbin
hatte
al
darnâch/
wesinde
zu
Lîflande,/
mit
botin,
dî
er
sande/
wol
achberlîch
von
danne/
zu
brûdre
Hermanne,/
der
von
Salzâ
was
genant/
unde
hômeistir
irkant/
des
dûtschin
ordins
in
dem
zil,/
vlêhinde
mit
bete
vil/
daz
er
gerûchte
schaffin/
an
dem
obirstin
pfaffin,/
den
pâbist
ich
dâ
meine,/
daz
sîn
ordin
eine/
wurde
mit
dem
ordne
sîn/
unde
gewandelit
darîn./
Dî
wandelunge
was
alsô,/
daz
dî
swertbrûdre
dô/
irin
ordin
soldin
lân/
und
den
dûtschin
ordin
intpfân./
Und
dô
meistir
Herman/
und
mit
irn
brûdir
Jân/
von
Meideburc
(der,
als
ich
las,/
dô
ein
bote
bî
im
was,/
von
brûdre
Volgwîne/
um
dî
sache
sîne),/
vor
den
pâbist
wârin
komen/
und
hattin
ûfgenomen/
dî
sache
und
im
vorgeleit,/
dô
quam
ein
brûdir
ouch
gereit,/
von
Lîflande
ein
bote,/
genant
Gêrlach
der
rôte,/
unde
brâchte
mêre,/
daz
meistir
Volgwîn
wêre/
wol
mit
vîrzic
brûdren
sîn/
und
dar
zu
manch
pilgerîn/
und
der
cristnen
grôze
zal/
gevaln
in
eime
strît
zu
tal/
nûlîch
vor
den
tagin/
von
den
heidin
irslagin./
Dô
diz
dem
pâbste
wart
irkant,/
dô
volant
er
ouch
zuhant/
dî
vorgenante
sache/
und
brûdre
Gêrlache,/
darzû
brûdre
Jôhanne/
dî
vorgenanten
manne,/
dî
ê
swertbrûdre
wârn
irkant/
von
irme
ordne
er
impant/
und
cleite
sî
in
den
abît/
des
dûtschin
ordins
in
der
zît/
mit
wîzin
mentlin,
und
daran/
sach
man
swarze
crûze
stân/
und
satzt
in
in
der
stunde/
vor
alle
ire
sunde/
und
al
den
brûdern,
dî
dâ
wârn/
zu
Lîflande
in
den
jârn/
in
der
swertbrûdre
lebin,/
daz
sî
ouch
begebin/
in
den
dûtschîn
ordin
sich/
und
den
trûgin
wirdeclich./
Und
dô
diz
alsô
was
irgân,/
dô
sante
brûdir
Herman,/
der
hômeistir
vorgenant,/
ouch
sô
hin
kein
Lîflant/
den
geistlîchin
wîsin
man/
brûdir
Hermanne
sân,/
den
man
Balke
nande,/
und
in
Prûzinlande/
meistir
dô
gewesin
was./
Ouch
sant
er
mit
im,
als
ich
las,/
vîrzic
brûdre
ûzirwelt/
unde
manchin
rischin
helt/
zu
strîtis
gewalke./
Und
dô
der
selbe
Balke/
meistir
in
dem
lande
zwâr/
gewas
unz
in
daz
sechste
jâr,/
als
ich
gesprochin
hab
ouch
ê,/
und
er
nicht
vormochte
mê/
der
arbeit,
do
vûr
er
ouch
widir/
kein
dûtschin
landin,
dâ
er
sidir/
nach
sô
erbeitlîchir
mû/
nam
vil
reinis
todis
rû./
Diz
ist
von
brûdir
Poppin
dem
andrin
meistir
in
Prûzinlande./
//Brûdir
Poppe
von
Ostirmâ/
was
der
andir
meistir
dâ/
zu
Prûzin
in
dem
lande;/
unde
dô
er
daz
benande/
amt
wol
sibin
jâr
getrûc/
dêswâr
lobelîch
genûc,/
der
burdin
er
sich
dô
intwant/
unde
vûr
in
dûtsche
lant,/
dâ
ouch
sint
nicht
obir
lanc/
ein
swêrir
burde
ûf
in
dranc,/
want
er
dem
ordene
bevorn/
zu
hômeistre
ward
irkorn./
Diz
ist
von
den
manicvaldigin
gebrechin
der
brûdere
und
andere
luite
in
Prûzinlande./
//Iz
kan
nîmant
volsprechin/
den
kummir,
den
gebrechin,/
den
in
êrstin
vristin/
dî
brûdre
und
andir
cristin/
zu
Prûzin
in
dem
lande/
lidin
manchirhande/
an
cleidrin,
tranke,
spîse;/
und
waz
in
allir
wîse/
gehôrte
zu
der
lîbnar,/
des
wârn
sî
vorarmit
gar,/
und
ob
ouch
in
den
jârin/
dâ
sumelîche
wârin,/
dî
ackir
woldin
bûwin/
und
dî
vrucht
vornûwin,/
daz
mûste
sîn
bî
nachte/
durch
der
vîende
âchte/
und
daz
selbe,
daz
sî
dô/
in
grôzir
vêrlîchkeit
alsô/
und
mit
arbeit
sêwitin,/
andere
daz
mêwitin,/
sô
daz
in
lutzil
nutzis
wart/
von
irin
arbeitin
hart./
Nû
secht,
wî
hart,
wî
swêre/
in
daz
lebin
wêre,/
sô
was
in
in
îdoch
sô
grôz/
gots
gnâde,
dî
durchvlôz/
sô
gar
ir
herze
unde
ir
brust,/
daz
sî
dâvon
nâmin
lust/
und
vroude,
sô
sî
icht/
lidin
alsuchir
geschicht/
durch
den
minnesamen/
Jêsû
Christi
namen,/
durch
den
sî
wârin
ouch
gereit/
zu
trinkene
mit
sûzikeit/
des
mûtis
âne
zwîvils
wanc/
der
bittirlîchen
martir
tranc./
Diz
ist
eine
zûrede./
//Nû
sul
wir
hî
vorzuckin,/
dî
rede
lâzin
nuckin/
und
abir
her
învlichtin/
ein
teil
von
den
geschichtin,/
dî
nach
der
wârheit
jên/
in
andrin
landin
sîn
geschên.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundert
ein
und
drîzic
wârn,/
dî
milde
sente
Elizabet,/
als
uns
dî
wârheit
wizzin
lêt,/
des
krankin
lebins
hî
irstarb/
und
daz
himilrîch
irwarb/
in
decembre,
dô
man
las/
dî
drizêndin
Kalendas.
—/
In
des
selbin
jâris
vart/
vorhert
von
den
Tartrin
wart/
Ungirn
und
Polênerlant.
—/
Ouch
in
den
zîtin
hêr
Ferrant,/
der
kunic
von
Castellin,/
wart
gesehen
bewellin/
mit
strîtlîchir
tâte/
den
kunic
von
Granâte,/
der
der
Sarazênen
wîlt./
Mit
kreftin
er
in
sô
bevîlt,/
daz
er
im
vil
manche
zît/
zu
zinse
mûste
gebin
sît/
teglîch
in
dî
kammir
sîn/
goldis
tûsint
marrobortîn.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
zwei
und
drîzic
wârn,/
ein
jude
zu
Tolêtô/
gelegin
in
Ispanien
dô/
vant
ein
wundirlîchiz
bûch/
wundirlîchin
âne
sûch/
in
eime
steine,
der
was
ganz/
bûzin
sundir
allin
schranz/
und
doch
innewendic
hol./
Daz
bûch
sach
man
geschribin
vol/
mit
drîerhande
schrifte
sîn,/
êbrêisch,
krîchisch
und
latîn./
Sîne
bletir
holze
glîch/
wârin
unde
volliclîch,/
sô
vil
man
schrift
iz
habin
sach/
sam
ein
saltir,
unde
sprach/
von
drîer
werlde
undirscheit/
intscheidinde
dî
wîlicheit/
der
lûte
von
Adâmis
vrist/
unz
hin
an
den
Antecrist.
—/
Von
der
drittin
werlde
dô/
las
man
an
dem
bûche
alsô:/
›In
der
drittin
werlde
wirt/
gotis
sun,
des
himils
wirt,/
mensche
wundirlîch
geborn/
von
einir
magit
ûzirkorn,/
dî
sal
Marîa
sîn
genant./
Daz
kint,
der
werlde
heilant,/
wirt
lîdin
mertirlîchin
tôt/
und
dâmit
ûz
allir
nôt/
menschlîch
kun
irlôsin/
und
dî
craft
des
bôsin/
tûvilis
gar
machin
blas.‹/
Dô
der
jude
diz
gelas,/
er
wart
ûz
irrekeit
geslouft/
unde
cristinlîch
getouft/
mit
alle
dem
gesinde
sîn./
Dem
bûch
ouch
was
geschribin
în,/
iz
solde
werdin
vundin/
bî
kunic
Ferrandis
stundin.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
vunf
und
drîzic
wârn,/
dô
wart
dî
milde
Elizabet/
in
der
heilgin
zal
geset/
und
alsô
irhabin,/
daz
man
sî
heilic
habin/
solde
in
al
der
werlde
dô,/
von
pâbiste
Gregôriô/
dem
nûndin.
Diz
geschach
alsus:/
in
dem
convente
zu
Perûs/
der
brûdre
predigêre,/
dâ
ouch
der
pâbist
gewêre/
der
vil
sûzin
mûtir
clâr/
zu
lobe
wîte
ein
altar.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
nûn
und
drîzic
wârn,/
dî
dornîne
vrône/
unsirs
hêrrin
crône/
von
Constantinôpolim/
brâchte
Lûdewîc
mit
im,/
der
kunic
von
Vrankrîche,/
und
dî
wirdeclîche/
satzte
hin
zu
Parîs,/
dâ
von
dî
stat
hât
hôhin
prîs.
—/
In
des
selbin
jâris
vart/
der
Tartrin
dît
von
ôstin
wart/
quam
gevarn
mit
starkir
hant/
in
Ungirn
und
Polêner
lant,/
dâ
iris
heris
vane/
in
strîte
slûc
Colmane,/
der
des
kunigis
brûdir
was/
von
Ungirn.
Ouch
dâ
nicht
genas/
zu
Polênin
herzoge
Henrîch./
St
slûgin
in
und
gemeinlîch/
alliz,
daz
sî
quâmin
an,/
junc
und
alt,
wîb
unde
man/
mit
mortlîchin
vreidin./
Dî
vorwâznin
heidin/
dî
lant
sô
gar
vorwûstin,/
daz
gnûc
der
lûte
mûstin,/
dî
dâ
wârn
inthaldin/
ûf
bergin
und
in
waldin,/
einis
bergis
sich
genern/
und
des
stoub
vor
mel
dâ
zern.
—/
Ouch
sach
man
offinbâre/
in
dem
selbin
jâre,/
dô
der
brâchmânde
gelac,/
ûf
des
mândin
drittin
tac/
in
des
tagis
mittilvrist,/
daz
dî
sunne
leit
gebrist/
an
irme
schîne
sô
gar,/
daz
man
sach
dî
sterne
clâr/
ân
alle
hinderunge/
sam
in
der
demerunge.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
und
vîrzic
wârn,/
dô
sach
man
zu
Rôme
sîn/
den
vîrdin
pâbist
Celestîn/
unde
keisir
Friderîche/
den
andrin
an
dem
rîche.
—/
Nû
sî
dî
rede
hin
getân/
unde
griffin
widir
an/
des
landis
crônke,
dâ
wir
hân/
dî
materie
ê
gelân.
—/
Von
der
êrstin
vornoigîrunge
der
Prûzin
unde
von
dem
strîte
des
hern
Swantepolkis
widir
dî
brûdre
des
dûtschin
hûsis
in
unsirs
hêrrin
jârin
tûsint
zweihundirt
und
in
dem
andrin
und
vîrzigistin,
und
zum
êrstin
von
dem
nîde
des
tûvels
widir
den
wolganc
des
geloubin./
//Iz
wêr
zu
hô,
zu
breit,
zu
lanc/
mînen
cleinin
sinnen
kranc,/
daz
gar
zu
intrichtene/
und
ênzillîch
zu
tichtene,/
wî
grôzlîch,
wî
geweldiclîch,/
wî
hêrlîch
und
wî
rittirlîch/
der
meistir
und
dî
brûdre
sîn,/
dî
dâvor
genennit
sîn,/
recht
als
der
Machabêin
trucht/
wantin
mit
volligir
tucht/
darûf
ire
hende,/
daz
sî
der
cristnen
ende/
gebreittin
und
gemachtin
wît,/
des
sî
ouch
sô
manchin
strît/
behîldin
kein
der
heidenschaft/
und
irsturmit
hân
mit
craft/
sô
vil
irre
vestin,/
snôdin
unde
bestin,/
daz
ir
strîtlîche
sigenumft/
unz
an
des
jungstin
tagis
kumft/
mûz
mit
lobe
wesin
breit/
in
al
der
heilgin
cristinheit./
Und
dô
dî
burge
vorgeseit/
gebûwit
wâren
und
bereit/
mit
hulfe
Cristî
unsirs
hêrn/
im
zu
lob
unde
zu
êrn/
und
dî
dît
gesezzin
nâ/
in
dem
lande
alumme
dâ/
ir
helse
vil
zangir
doch/
undir
des
geloubin
joch/
und
der
brûdre
getwanc/
gebogin
hattin
sundir
wanc,/
darzû
sî
doch
nicht
wârin
brâcht/
ân
der
iren
grôze
slacht/
noch
âne
michil
blût,/
daz
vil
manic
cristin
gût/
hatte
darumme
vorgozzin/
durch
got
vil
unvordrozzin,/
und
dô
an
des
geloubin
craft/
dî
selbe
dît
was
wol
behaft/
und
hatte
zûgenomin/
vil
sêr
an
sêliclîchen
vromin,/
des
mochte
zwâr
nicht
lange/
der
ald
unreine
slange,/
der
vorgiftige
trache,/
der
leide
widirsache/
menschlîchin
heils,
irlîdin./
Er
wart
hezlîchin
nîdin/
den
wolganc
und
dî
sêlicheit/
der
vil
reinin
cristinheit,/
dî
dâ
pflac
sô
sêre/
î
mêr
und
î
mêre/
zu
Prûzin
wachsin
in
der
zît,/
und
daz
gotis
dînst
sô
wît/
in
dem
lande
sich
irbrach,/
daz
er
geschant
dî
heidin
sach/
und
dî
cristnin
mit
gewalt/
in
tugindin
stîgin
manicvalt,/
und
daz
got
nûwe
wundir/
gemeine
und
besundir/
urbarte
in
den
vristin/
bî
den
nûwin
cristin,/
daz
was
dem
hellehunde/
gar
ein
tôtlîche
wunde,/
dâvon
er
ouch
begunde/
irsûchin
in
der
stunde/
mêr
wen
tûsintleige
list/
in
vêrlîchir
mittewist,/
wî
er
mochte
schîzin/
geluppe
unde
gîzin/
sîne
mortlîche
vorgift/
in
daz
nûwe
gotisstift/
und
den
edlin
zartin/
gotlîchin
wîngartin/
mochte
gar
vorterbin/
und
allir
vrucht
interbin,/
(darûf
sô
was
er
wackir),/
und
wî
er
in
den
ackir/
gotis
alsô
vruchtsam/
gewurfe
sînes
trespis
sam./
Sô
lange
er
daz
anetreib,/
unz
sîn
valscheit
doch
becleib,/
als
er
ê
gedâchte./
Mit
vil
hartir
âchte/
man
in
leide
harmschar/
kein
der
cristinlîchin
schar/
stiftin
und
irweckin
sach,/
daz
in
sulchir
wîs
geschach./
Von
der
âchte,
dî
her
Swantepolc
ûf
den
geloubin
und
dî
cristnin
treib./
//Iz
was
in
Pomezênerlant/
ein
herzoge
sus
genant/
her
Swantopolc
gehezzin/
ûf
bôsheit
gar
vormezzin/
und
zu
allir
gûte
blint./
Er
was
gar
des
tûvils
kint/
und
ein
sun
der
vorlust./
Im
was
herze
unde
brust/
wârheit
und
trûwin
bol/
unde
valschir
trûgne
vol./
Dirre
selbe
Swantopolc/
begunde
an
der
Prûzin
volc/
sich
in
vrûntschaft
heftin,/
daz
nûwilîch
mit
creftin/
nâch
vil
manchim
strîte
hart/
zu
dem
geloubin
was
bekart./
Undir
der
vrûntschafte
wân/
trûc
er
heimelîchin
an/
mit
den
Prûzin
vorgeseit/
ein
engistlîche
valscheit,/
in
der
sich
mit
gelubde
walc/
zûzin
sus
der
lastirbalc,/
daz
sî
mit
gemeinre
macht/
dî
brûdre
woldin
tûn
vorâcht/
unde
gar
intlîbin/
odir
hin
vortrîbin/
ûz
Prûzinlande
mit
gewalt/
und
alliz,
daz
dâ
was
gezalt/
zu
cristinlîchim
namin./
Und
dô
sî
sus
vornâmin/
dî
rede,
wol
gevîl
sî
in/
unde
kartin
ûf
den
sin/
vil
nâch
algemeine,/
als
in
rît
der
unreine./
Dô
der
herzoge
sus
bericht/
dî
sô
lestirlîche
pflicht/
mit
den
Prûzin
hâte,/
dô
vestinte
er
drâte/
sîne
burge,
waz
der
lâgin/
bî
der
Wîzlin
in
den
tagin,/
als
im
sîn
valschir
wille
rît,/
und
leite
darûf
arge
dît,/
sundic
volc,
vormeinte
man,/
dî
den
brûdrin
wurdin
sân/
ein
gar
vîntlîchir
stric/
und
ein
schedelîchir
schric,/
want
sî
stêtlîch
pflâgin/
wartin
unde
lâgin/
von
den
selbin
vestin
sâ/
ûf
dî
Wîzil
hî
und
dâ;/
und
waz
sî
dâ
begriffin/
von
lûtin
unde
schiffin,/
dî
dî
brûdre
hôrtin
an,/
der
sach
man
sî
etslîche
vân/
und
mit
der
habe
vûrn
hin,/
dâ
sî
vil
wê
gewurchtin
in./
Ouch
sî
sumelîche/
dêswâr
vil
jêmirlîche/
mortin
und
irslûgin;/
mit
sulchin
ungevûgin/
vil
manchim
reinin
cristin
gût/
vorguzzin
sî
vreislîch
sîn
blût./
Und
daz
geschach
sô
dicke,/
daz
vor
deme
schricke/
sich
zujungist
nîman/
ûf
dî
Wîzil
torste
lân,/
der
dâ
von
der
brûdre
wein/
icht
gewerbis
mochte
pflein,/
odir
sô
hin
abe/
von
spîslîchir
habe/
mochte
brengin
ichtis
icht/
den
brûdern
in
der
geschicht,/
dî
zum
Elbinge
wontin
dâ,/
ouch
zur
Balge
und
andirswâ/
in
den
landin
dâ
nidin,/
dî
in
den
zîtin
lidin/
an
lîbnar
den
gebrechin,/
des
nîmant
kan
vol
sprechin./
Diz
woldin
lîbir
mit
gedult/
dî
brûdir
lîdin
in
unschult,/
wen
daz
sî
sich
woldin
wern/
und
an
den
herzogin
kêrn/
mit
râche
zu
den
vristin,/
want
er
hîz
ein
cristin.
—/
Von
eime
legâte
des
pebstlîchin
stûlis./
//In
den
selbin
zîtin
was/
pâbist
wurdin,
als
ich
las,/
der
vîrde
Innocentius,/
dô
sich
diz
jâmir
treib
alsus,/
daz
im
ouch
geoffinbârt/
in
dem
êrstin
jâre
wart/
sîner
pêbistîe,/
(darnâch,
daz
Marîe/
Cristum
den
heilant
gebar,/
was
daz
ubir
tûsint
jâr/
zweihundirt
vîrzic
und
drîe)/
want
der
hômeistir
wandils
vrîe,/
von
Salzâ
brûdir
Herman,/
hât
im
vil
gar
kunt
getân/
mit
weinlîchir
clage/
dî
mortlîche
plâge,/
dî
der
arge
Swantopolc/
ûf
daz
cristinlîche
volc/
treib
mit
swindir
âchte,/
und
daz
vil
sêre
swachte/
von
sîner
vurvolgunge/
des
geloubin
pflanzunge/
sô
nûwe
und
sô
junge/
zu
Prûzin
in
dem
lande./
Daz
tet
dem
pâbste
ande;/
dâvon
er
ouch
sô
hin
sande/
zu
Prûzin
ouch
vil
drâte/
dem
lande
zu
legâte/
einin
hêrrin
lobesam;/
Wihelmus
was
des
selbin
nam,/
und
was
bischof
zu
Mûtinâ,/
ouch
wart
zu
pâbiste
darnâ/
irwelit
und
benant
er;/
der
vîrde
Alexander/
wart
er
bî
namin
dô
gereit./
Dem
legâte
vorgeseit/
mit
vollir
gewalt
bevûl/
dort
der
pêbistlîche
stûl,/
swaz
er
in
der
stunde/
zu
Prûzin
werrin
vunde,/
daz
er
dî
solde
intrichtin./
Ouch
sô
hîz
er
in
schichtin/
dî
lant
in
vier
bischtûme,/
ûf
daz
mit
lobis
rûme/
got
geêrit
wurde
mê/
in
den
landin
denne
ê./
Dirre
selbe
legât/
sante
brîve
ûf
ir
stat/
hêrn
Swantopolc
durch
dî
nôt,/
in
den
er
hertlîch
im
gebôt/
mit
des
pâbstis
gewalt,/
dî
im
dô
was
zûgezalt,/
daz
er
nicht
ûbte
vurbaz/
sînen
tûvelischin
haz/
an
der
reinin
cristinheit,/
der
er
mit
swindir
bittirkeit/
was
ê
sô
gevêre/
gewesin
ein
êchtêre/
mit
alle
sînis
vlîzis
craft./
Nû
hatte
in
sô
gar
behaft/
der
arge
tûvil
an
sîn
seil,/
daz
er
sîner
sêlin
heil/
vil
gar
vorgezzin
hâte;/
dâvon
er
dem
legâte/
und
dem
pâbste
alsam/
wart
dô
ungehôrsam,/
daz
er
nâch
den
vristin/
ûf
dî
armin
cristin/
treib
mêr
plâgin
sundir
wân,/
den
er
hatte
vor
getân,/
zu
wazzir
und
zu
lande./
Er
vînc,
roubte,
brande/
und
morte
in
vreislîchirvûr/
alliz,
daz
im
widirvûr,/
daz
cristinlîchis
namin
jach./
Und
dô
der
legât
ouch
gesach/
an
dem
argin
herzogin,/
daz
er
sô
ungebogin/
vorhart
in
sîner
bôsheit
bleib/
und
waz
manung
er
an
in
treib,/
daz
der
nicht
an
im
becleib,/
sô
daz
er
wolde
begebin/
sîn
vormeintiz
lebin/
unde
wolde
strebin/
widir
in
der
kirchin
schôz,/
darûz
er
sich
hertlîch
schôz,/
dô
was
iz
ouch
wol
billich,/
dâ
der
vrevil
mêrte
sich,/
daz
dâ
der
castenunge
pîn/
solde
ouch
gemêrit
sîn./
Alsus
ouch
der
legât/
nicht
schûf
mit
der
manunge
rât,/
noch
ouch
mit
dem
banne/
an
dem
vorwâznen
manne./
Dô
greif
er
andre
wege
an,/
ûf
daz
er
mochte
widirstân/
sîner
bôsheite
kraft/
und
sîner
geselleschaft/
unde
lîz
kein
irm
gestrûze/
predigin
daz
crûze/
mit
pêbistlîchir
volbort/
in
den
landin
hî
und
dort/
und
in
den
rîchin,
dî
dâ
wârn/
darzû
bescheiden
in
den
jârn;/
und
dî
in
gotis
namin/
dô
daz
crûze
nâmin,/
den
gebôt
er
allintsam/
bî
rechtir
gehôrsam/
und
ouch
den
dûtschin
brûdrin
daz/
und
satzte
in
vor
ablâz/
alle
irre
sundin,/
daz
sî
den
argin
hundin,/
Swantopolke
und
der
trucht,/
dî
im
volgte
mit
unzucht,/
vurbaz
zu
allin
zîtin/
soldin
widirstrîtin/
recht
als
andrin
heidin,/
want
sî
abgescheidin/
wêrin
gar
durch
iren
mein/
von
der
cristinheite
rein,/
ûf
daz
der
geloube
gotis/
und
dî
behelder
sîns
gebotis,/
dî
vil
reinen
cristin,/
dî
dâ
in
den
vristin/
gesamint
manchirhande/
wârn
in
Prûzinlande,/
intladin
alsô
wurdin/
von
der
swêrin
burdin/
sô
gar
vreislichir
âchte,/
dî
mit
allir
machte/
der
tobinde
unreine
hunt/
ûf
sî
treib
zu
allir
stunt./
Von
der
vorherunge
der
niddirstin
lande
zu
Prûzin./
//Dô
diz
alsus
was
getân,/
Swantopolc,
der
gar
vorlân/
hatte
gotis
vorchte,/
nâch
bôsim
ergirz
worchte,/
want
er
was
vorzwîvilt
gar./
Er
lîz
im
werdin
offinbâr/
ein
ubil
alzû
lastirber,/
daz
er
hatte
unz
dâ
her/
getribin
und
angeleit/
in
tougintlîchir
valscheit,/
des
er
in
sulchir
wîse
pflac./
Er
schicte
daz
ûf
einin
tac/
mit
vil
argin
listin,/
daz
dî
nûwin
cristin,/
dî
vil
schîre
sîn
beweit/
zu
der
êrstin
irrekeit,/
gar
den
geloubin
leitin
nidir/
und
satztin
sich
den
brûdrin
widir/
mit
vorevelîchir
hant/
ubir
alle
Prûzinlant./
Und
dô
dî
Prûzin
ûf
den
mein/
ubir
al
daz
lant
gemein/
gesamint
wârin
gar
in
ein,/
dô
wart
der
vurste
trûwin
wan/
ir
herzoge
und
ir
houbtman/
und
zoite
mit
in
sân/
in
des
landis
nidirste
teil/
den
cristenin
gar
ûf
unheil/
und
zu
grôzim
harme;/
want
mit
gestractim
arme/
und
mit
gewâpintir
hant/
slûc
des
tûvils
wîgant/
in
gar
mertirlîchir
nôt/
al
dî
aldin
cristnen
tôt,/
dî
ê
von
dûtschin
landin/
durch
beschirmlîch
andin/
des
geloubin
und
durch
vrumin/
hin
zu
Prûzin
wârin
kumin/
und
hattin
dâ
beerbit
sich./
Ouch
wurdin
harte
jêmirlîch/
ir
wîb
gevangin
und
dî
kint,/
dî
vil
arbeitlîchin
sint/
mûstin
blîbin
ouch
behaft/
in
êwiclîchir
eiginschaft./
Dâ
mochte
man
jâmir
schouwin/
an
den
edlin
vrouwin,/
dî
dâ
irzogin
wârin
zart,/
daz
dî
mûstin
nû
sô
hart/
lîdin
manchis
smachtis
pîn/
und
dâbî
betwungin
sîn/
zu
pflegelîchir
arbeit/
in
vil
strengir
hertekeit./
Dêswâr
in
was
wers
denne
wê./
Swaz
ouch
an
in
jâmirs
mê/
und
smâheit
dâ
geschach,/
daz
reche,
der
daz
alliz
sach./
Ouch
sô
wart
von
dem
gehunde/
brûdir
Conrât
von
Dortmunde,/
ein
vil
reinir
man
dêswâr/
unde
vorbesichtic
gar/
zu
urlouge
und
ûf
strît,/
irslagin
in
der
selbin
zît/
mit
alle
sîm
gesinde./
Ouch
in
der
nôt
sô
swinde/
wurdin
al
dî
vestin/
von
den
leidin
gestin/
gewunnin
ûz
der
cristnin
hant/
sô
gar
ubir
al
dî
nidirstin
lant,/
daz
sî
ir
nî
dikeine/
diwedir
grôz
noch
kleine/
behîldin
in
der
lande
rinc/
ân
dî
Balge
und
den
Elbinc.
—/
Von
der
vorherunge
der
obirstin
lande
zu
Prûzin./
//Nicht
ubir
lange
zît
darnâch,/
als
daz
jâmir
sus
geschach,/
des
tûvils
sun
her
Swantopolc/
sich
abir
in
der
sundin
kolc/
tîfir
und
tîfir
warf/
dêswâr
mit
bôsheit
harte
scharf/
vortilginde
dî
cristinheit./
Er
besaminte
andirweit/
dî
nûwin
abtrunnigin
cristin,/
dî
mit
im
vûrn
in
den
vristin/
vîntlîch
mit
gewâpintir
hant/
in
dî
obirstin
prûzschin
lant,/
den
man
pflac
sulche
namen
gên:/
Colmen
unde
Pomezên,/
und
vorhertin
dî
dêswâr/
von
ende
unz
zu
ende
gar/
roubinde
unde
brinninde./
Ouch
sî
mit
kraft
gewinninde/
vortilgtin
al
dî
vestin,/
dî
crankin
zu
den
bestin,/
dî
in
der
cristnen
handen/
dâ
wârn
in
beidin
landen/
ân
drîe,
dî
sus
genennit
sîn:/
Thorûn,
Colmen
und
Reddin./
Darzû
sî
mit
unvûgin/
der
reinin
cristnin
slûgin/
mortlîch
in
des
tôdis
wê/
wol
vîrtûsint
unde
mê,/
und
daz
ich
ôt
dem
geb
ein
ort,/
sî
ûbetin
dô
sulchin
mort/
in
Prûzinlande
ubiral,/
daz
man
beide
berc
und
tal/
mit
cristinlîchim
blûte
sach/
gerôtit,
ô
wê,
ach
und
ach!/
Diz
schûf
der
arge
Swantopolc;/
des
sal
im
vlûchin
al
daz
volc!/
Diz
ist,
wî
Schartowitz
dî
burc
gewunnen
wart;
darûffe
sente
Barbarin
houbit
ouch
dô
wart
vundin./
//Wer
wêr
der
cristin
sô
ungût,/
der
ôt
vornumftigin
mût/
hête
unde
rechtin
sin,/
der
daz
lîze
strîchin
hin,/
daz
ein
einic
êchtêr/
sô
snôde
und
sô
ungewêr/
solde
den
geloubin/
sus
swechin
unde
toubin/
mit
sîner
valschin
bôsheit,/
der
mit
hartir
arbeit/
und
mit
kost
sô
grobe/
was
in
gotis
lobe/
sus
gewachsin
in
der
zît,/
daz
er
hôhe
unde
wît/
irdôz
in
Prûzinlandin,/
er
inmûste
andin/
nâch
allir
sîner
machte/
dî
mortlîche
âchte/
und
sô
leidin
smerzin/
in
mitlîdigim
herzin?/
Darumme
dô
dî
brûdre
sân/
gotis
lob
sus
undirgân/
und
daz
jêmirlîche
leit/
irbîtin
sus
der
cristinheit,/
ir
herze
în
bittirkeite
sôt./
Des
woldin
sî
vil
ê
den
tôt/
irweln
in
strîtis
wâge,/
wan
in
sulchir
plâge/
vurbaz
sêhn
bemeilgin/
ir
volc
und
ouch
ir
heilgin./
Dirre
brûdre
einre
was/
der
alde
marschalc,
als
ich
las,/
von
Bernheim
brûdir
Dîterîch,/
ein
rittir
dêswâr
lobelîch/
beide
mûtis
und
der
tât./
An
manheit
er
sô
hôhe
trat/
als
Ulixes
und
Hector/
dî
vrechin
helde
dâ
bevor./
Der
nam
dô
an
sich
schîre/
andirre
brûdre
vîre/
und
vîr
und
zwênzic
wêpenêre,/
mit
den
sich
machte
der
gewêre/
hin
an
sente
Barbern
nacht/
(als
sî
daz
hattin
vor
betracht)/
vor
dî
burc
zu
Schartowitz/
(vil
heimlîche
tribin
sî
ditz),/
dâ
sî
ouch
leitirn
leitin
an/
unde
quâmin
touge
sân/
in
dî
vestin
Swantopolks./
Nû
vundin
sî
darinne
volks/
wol
vumfzic
gar
strîtlîche
man;/
dî
wârin
ûf
dî
burc
getân,/
daz
sî
mit
hûte
nêmin
war;/
kein
den
dî
brûdre
und
dî
schar/
sich
satztin
menlîch
dô
in
strît./
Nû
wârin
gen
ûf
andre
sît/
sterkir
und
ouch
menlîch:/
des
wertin
sî
sich
crefticlîch/
und
leitin
vîentlîchin
zû/
den
brûdrin
mit
strîtis
mû./
Dâ
hîldin
einin
strît
sô
hart/
kein
einandir
beide
part:/
itzunt
dise,
itzunt
gene/
lidin
nôt
in
dem
gedene,/
sô
daz
man
sî
zurucke
dranc./
Sus
werte
der
sô
herte
pranc/
von
deme,
daz
ûfbrach
der
tac,/
unz
daz
dî
terziezît
gelac./
Dô
sach
ouch
an
dî
sînen
got/
nâch
sîner
tuginde
gebot,/
als
er
ôt
nimmir
pflît
vorlân/
dî
hoffenunge
zu
im
hân,/
unde
gab
von
himle
craft/
den
brûdrin,
daz
sî
sigehaft/
wurdin
an
der
dît
sô
arc./
Wî
sî
doch
wêre
zwîr
sô
starc/
vil
nâch
an
der
menige
zal,/
doch
slûgin
sî
vil
gar
zu
tal/
alle
der
vîande
trucht,/
âne
ob
ir
mit
der
vlucht/
sumelîchir
dô
genas,/
der
îdoch
vil
cleine
was./
Ouch
vîngin
unde
bundin/
dî
brûdre
in
den
stundin/
wol
vumfzic
unde
hundirt/
vrouwin,
dî
gesundirt/
ûf
dem
hûse
wârin,/
sundir
ire
barin./
Dô
diz
alsus
was
geschên,/
dî
brûdre
wurdin
ummespên/
in
dî
gadme
her
und
dar,/
dâ
sî
schatzis
nâmin
war/
und
ouch
andirre
habe./
Sust
quâmin
sî
her
abe/
in
einin
kelre
gegân,/
dâ
vundin
sî
inne
stân/
einin
wol
beslagnin
schrîn,/
darinne
sî
vorslûgin
sîn/
entswedir
silbir
odir
golt/
odir
andrin
rîchin
solt,/
als
ouch
dâ
was
gewisse,/
allein
sî
sêre
misse-/
achtin
dâ
des
schatzis
war./
Daz
schûf
unwitzinheit
vorwâr./
Und
dô
dî
reinin
cristin/
gebrâchin
ûf
dî
kistin,/
secht,
sî
vundin
in
der
stunt/
einin
sâldinrîchin
vunt,/
kein
dem
daz
golt
zu
achtin
ist/
und
allir
rîchtûm
als
ein
mist./
Dem
schrîne
was
gesetzit
în/
eine
buchse
silberîn,/
darinne
stûnt
ein
houbit
fîn,/
daz
hâte
megetlîchin
schîn/
an
forme
und
an
hâre./
Nicht
westin
sî
doch
zwâre,/
wes
daz
selbe
heilictûm/
odir
wî
iz
wêre
drum,/
unz
in
aldâ
widirlîf/
an
dem
houbite
ein
brîf,/
der
in
genzlîch
seite/
mit
intscheidinheite,/
daz
houbit
aldâ
inne/
wêr
der
merterêrinne,/
der
sûzin,
der
vil
clârin,/
der
reinin
mait
Barbarin./
Und
dô
sî
sust
vornâmin/
an
der
bîschrift
den
namin/
Barbarin
sô
minnesam,/
in
snellir
gêhe
ûf
sî
quam/
sô
unmêzlîchir
vroudin
slac,/
dâ
von
ir
iclîch
ouch
irschrac/
und
vîlin
kein
der
werdin/
langis
ûf
dî
erdin/
dankinde
got
innenclîch/
um
den
prisant
sô
minnenclîch,/
den
er
in
gab
sô
wundirlîch,/
daz
sich
dirscheinte
sundirlîch,/
daz
der
tac
den
bejac/
in
sô
sêliclîchin
wac,/
an
dem
ouch
der
juncvrouwin/
daz
houbit
abgehouwin/
was
von
iris
vatir
hant/
dort
verre
in
Egyptinlant/
vor
vil
manchim
jâre./
Wî
nû
daz
houbit
dare/
zu
Schartwitz
quêm
ûf
daz
hûs,/
daz
man
iz
barc
in
dem
clûs,/
des
will
ich
hî
gedagin./
Swer
daz
nû
wil
irjagin/
unde
ouch
wizzin
ebin/
dî
martir
und
daz
lebin/
Barbarin
der
hêrin,/
den
wil
ich
wege
lêrin./
Er
sûche
an
dem
bûche,/
daz
mit
grôzim
rûche/
von
der
selbin
magit
zart/
der
herzoge
lîchtir
art/
brûdir
Lûdir,
von
Brûnswîc/
des
stammis
ein
vurstlîchir
zwîc/
und
hômeistir
ouch
irkorn/
dem
dûtschin
ordene
bevorn,/
hât
gebrâcht
zu
dûtsche
ganz/
mit
getichte
âne
schranz;/
dâ
vindit
er
daz
sundir
wân./
Hîmite
sî
daz
hin
getân/
unde
sprechin
abir
vort,/
wî
dî
brûdre
wurbin
dort,/
dô
sî
den
tûwrin
hort/
vundin
in
des
schrînis
bort/
von
gote
in
irloubit./
Sî
hûbin
ûf
daz
houbit/
in
vil
reinis
herzin
guft/
und
trûgin
iz
hin
ûz
der
gruft/
dêswâr
mit
vroudin
harte
grôz,/
darundir
sich
îdoch
vorgôz/
vil
manic
inninclîchir
trân,/
dâ
sich
ir
andâcht
wîste
an./
Nû
stûnt
aldort
ein
aldiz
wîb,/
der
ouch
gebundin
was
der
lîb/
mit
den
gevangnin
vrouwin./
Dô
dî
begunde
schouwin,/
mit
welchir
wunne
vûgin/
daz
heilictûm
sî
trûgin,/
zû
den
brûdrin
sprach
sî
dô:/
›Ir
mugit
vil
wol
wesin
vrô/
und
vrouwit
ûch
von
rechtir
schicht,/
want
alle
des
geluckis
pflicht/
und
al
dî
êre,
dî
ir
hât/
intpfangin
hûte
an
dirre
stat,/
dî
hât
irwurbin
ûch
dî
mait,/
der
heilgiz
houbit
ir
dâ
trait./
Barbara
ist
sî
genant.‹
—/
›Wâvon
ist
dir
daz
irkant/
und
wer
hât
iz
bewîsit
dir?‹/
sprâchin
dî
brûdre
zu
ir./
›Ich
habe‹
sprach
sî
›stêticlîch/
manche
zît
gevlizzin
mich,/
daz
ich
mit
holdir
andâcht/
zu
sente
Barbren
mich
vlacht,/
dâvon
sî
mich
bedâchte/
hînt
in
dirre
nachte,/
dâ
ich
slâfis
pflac
allein,/
daz
sî
drîstunt
mir
irschein/
recht
als
ein
dirne,
dî
begurt/
und
wol
ebene
geschurt/
hette
sich
in
ire
cleit/
und
zu
wandirne
gereit./
Und
dô
ich
sî
alsus
gesach,/
vrâginde
ich
zûzir
sprach:/
»Juncvrouwe
gût,
wô
wilt
dû
hin?«/
Dô
sprach
sî
»wizze,
daz
ich
bin/
»darzû
gereit
in
disim
zil,/
»daz
ich
zu
dem
Colmin
wil/
»und
âne
widirstôrin/
»dâ
hûte
messe
hôrin.«/
Und
dô
sî
zu
der
drittin
stunt/
des
gesichtis
mir
wart
kunt,/
vil
nâ
sî
bî
mîn
bette
trat/
ahir
in
alsulchir
wât/
und
sprach
zu
mir:
»Vrûndinne
mîn,/
»got
lâz
dich
im
bevolin
sîn,/
»wen
ich
nû
von
hinnen
scheide.«/
Secht,
dô
wart
mir
alsô
leide,/
daz
mir
der
slâf
ein
teil
intsleif./
In
dem
twalme
ich
nâch
ir
greif/
und
wolde
sî
gehaldin
hân:/
dô
intweich
sî
mir
hin
dan./
Dô
vil
ich
von
dem
bette./
Vil
gerne
ich
dennoch
hette/
undirstandin
ire
vart/
und
volgt
îr
zu
der
ture
wart./
Dô
intspranc
sî
mir
hin
vur,/
und
dô
ich
quam
unz
in
dî
tur,/
dô
was
sî
mir
vorswundin./
Des
blict
ich
in
den
stundin/
nâch
ir
beide
her
und
dar./
Hîmit
ich
ûwir
wart
gewar/
in
der
burc
gewâpint
stân/
unde
schrei
den
wechter
an:/
»Wâfin,
immir
wâfin,/
»wechtir,
ubir
dîn
slâfin!/
»Dû
hâst
uns
nicht
bewart
wol,/
»wan
dî
burc
ist
vînde
vol.«/
Nû
secht,
von
dem
gesichte/
zwîvil
ich
mit
nichte,/
iz
enhabe
Barbara/
mit
irre
bet
an
gote
sâ/
irwurbin
ûch
in
dirre
vrist,/
daz
dise
burc
ûch
wurdin
ist,/
unde
wil,
daz
ir
zuhant/
brengit
hin
in
Prûzinlant/
ir
houbit,
dâ
ir
wirt
bereit/
êrin
unde
wirdekeit/
von
ûch
zwâr
verre
mê,/
denn
ir
hî
sî
irbotin
ê.‹
—/
Dô
dî
brûdre
gar
gehôrt/
sô
bescheidin
dise
wort/
hattin
ûz
der
aldin
munt,/
ein
nûwe
vroude
in
intstûnt,/
in
der
sich
iclîchir
lî/
weininde
nidir
ûf
dî
knî/
und
gemeinlîch
al
ir
rote/
danctin
dô
dem
gûtin
gote/
und
Barbarin
der
hêrin,/
daz
sî
zu
in
kêrin/
wolde
sô
genêdeclîch,/
als
sî
dâ
hôrtin
offinlîch./
Darnâch
brûdir
Dîterîch/
schicte
vil
genendiclîch/
brûdre
und
gewâpinte
man,/
dî
dî
burc
soldin
vorstân/
unde
ir
pflein
mit
warte,/
und
selbir
dannin
karte/
mit
einre
sumelîchin
schar,/
dî
mit
im
kumin
wâren
dar,/
und
vûrte
kein
dem
Colmin
hin/
den
sô
tûwrin
gewin/
daz
heilictûm
sô
wêhe./
Und
dô
sî
in
dî
nêhe/
quâmen
sô
hin
zu
der
stat,/
vil
wol
geordint
kein
in
trat/
dî
lobelîche
pfafheit/
mit
ornâte
angeleit/
und
gezîrit
schône/
in
processiône/
mit
heilictûm
und
vanen./
Ouch
volgite
der
banen/
mit
andâcht
zwâr
vil
reine/
al
daz
volc
gemeine/
ûz
der
stat,
wîb
unde
man./
Barvûz
sach
man
dise
gân;/
sô
gîngin
gene
wullîn./
Ouch
sach
man
dô
vil
manche
sîn/
mit
inprantin
kerzin./
Alsus
in
lûtirm
herzin/
und
mit
vil
grôzir
zucht/
gînc
dî
cristinlîche
trucht/
dem
heilictûm
inkegin./
Und
dô
sî
wurdin
nêgin/
unde
quâmen,
dâ
iz
was,/
langis
nidir
an
daz
gras/
vîlin
sî
dô
alle/
mit
gebetis
schalle/
kegn
dem
houbte
vrône./
Darnâch
in
sûzim
dône/
irhûb
dî
pfafheit
einin
sanc/
unde
richtin
iren
ganc/
widir
kegn
der
stat
wart/
mit
dem
heilictûme
zart./
Darumme
wart
ein
michil
dranc/
und
ein
wunninclîchir
clanc./
Dî
pfaffin
sûze
sungin,/
dî
glockin
lûte
clungin,/
dî
leigin
ire
leise/
sungin
dî
wegereise,/
und
daz
ich
ôt
dem
geb
ein
ort,/
dô
wart
vroude
grôz
gehôrt/
von
der
cristinlîchin
schar,/
dar
sich
doch
vil
manic
zâr/
mischte
in
der
zît
inmanc,/
als
ir
innekeit
sî
twanc./
Und
dô
mit
sulchir
andâcht/
wart
unz
in
dî
kirche
brâcht/
daz
heilige
houbit
vorgenant,/
messe
hûb
man
an
zuhant/
mit
vil
grôzir
achperkeit/
von
sente
Barbarin
der
meit,/
daz
wol
dem
amte
ebin
lac,/
want
daz
was
irre
martir
tac,/
an
dem
sî
was
irstorbin
ê,/
als
ich
habe
gesprochin
mê./
Ouch
wart
irvullit
nû
daz
wort,/
daz
sî
zu
der
aldin
dort/
gesprochin
hatte
sundir
tôrn:/
›Ich
wil
hûte
messe
hôrn/
zu
dem
Colmen
dort
vorwâr;‹/
daz
ouch
nû
geschach
vil
gar./
Und
dô
dî
messe
vollinquam,/
mit
gesange
man
ûfnam/
daz
heilictûm
gebenedît/
unde
trûc
iz
in
der
zît/
ûf
dî
burc
durch
sichirheit,/
dâ
iz
in
hôhir
wirdekeit/
rastit
uns
an
dise
vrist./
Dî
burc
der
alde
Colmen
ist;/
dâ
sûchin
iz
noch
hûte/
lûte
ubir
lûte,/
want
dâ
ist
der
genâdin
vlût:/
sô
grôze
wundir
got
dâ
tût/
durch
Barbaram
dî
magit
gût/
unde
zeichin
alsô
vil,/
daz
ir
nîman
weiz
ein
zil./
Dâvon
ich
beslîzin
wil/
in
kurzen
worten
langin
sin:/
iz
quam
nî
nîmant
al
dâhin,/
der
ôt
genâdin
rûchte/
und
dî
mit
andâcht
sûchte/
an
Barbaren
der
magit
wert,/
er
wurde
ir
alsô
vil
gewert,/
daz
er
mûst
offinlîchin
gên,/
wundir
wêr
an
im
geschên,/
er
wêr
ouch
sundic
odir
rein./
Des
sint
dâ
zeichin
sô
gemein,/
daz
si
nicht
vor
wundir
stân./
Man
wil
daz
vor
wundir
hân,/
ob
îman
dannen
gînge,/
sô
daz
er
nicht
intpfînge/
gewonlich
dâ
der
sâldin
pfant./
Ô
wol
dich,
wol
dich,
Prûzinlant,/
vrou
dich,
vrou
dich
immer
mêr,/
daz
der
prisant
alsô
hêr/
rûin
wil
in
dîner
schôz/
unde
wesin
dîn
genôz!/
Ouch
vroie,
vroie,
vroie
dich,/
dû
dûtschir
ordin,
sunderlîch,/
daz
dû
sus
begnâdit
bis!/
Jâ
hâst
dû
des
ein
pfant
gewis/
von
der
sûzin
Barbaran,/
daz
sî
dich
nimmer
wil
vorlân./
Irbuit,
irbuit
ir
wirde
grôz,/
daz
sî
vlechte
sundir
drôz/
zu
dir
in
stêtin
gunstin
sich/
und
mit
dir
blîbe
êwiclich:/
sô
blîbis
dû
intladin/
gar
allirhande
schadin/
und
stîgis
in
den
grâdin/
zûwachsindir
genâdin,/
daz
unz
an
dem
jungistin
tac/
dir
sâldin
nicht
gebrechin
mac./
Ô
zarte
Barbara,
nû
blîb/
bî
uns
unde
von
uns
trîb,/
waz
dû
uns
weist
widir
sîn,/
durch
dî
bittir
martir
dîn!/
Diz
ist,
wî
Schartowitz
belegin
wart
und
wî
nûnhundirt
Pomerênen
wurdin
geslagin./
//Dô
Swantepolc
der
bôse
wicht/
irvrîsch
dî
wârheit
der
geschicht,/
wî
Schartowitz
im
was
vorlorn/
und
den
brûderin
irkorn,/
ummêzlich
er
betrûbit
wart/
und
karte
mit
der
vart/
alle
sînis
herzin
sin/
ûf
vorgiftige
râche
hin/
und
besaminte
zuhant/
al
dî
Prûzin
vorgenant,/
dî
abtrunnigen
cristin,/
mit
den
er
in
den
vristin/
vîentlîchin
ouch
belac/
und
hertlîch
sturmin
pflac/
zu
pflege
wol
vumf
wochin/
dî
vestin
vor
gesprochin/
stellinde
dâ
vur
den
berc/
manchirleige
hantwerc,/
dâ
man
vestin
mit
brechin
pflît./
Doch
wertin
sich
in
der
zît/
sô
menlîch
und
sô
swinde/
dî
brûdre
und
ir
gesinde,/
dî
belegin
darûffe
wârn,/
daz
in
nicht
schatte
dirre
vârn./
Und
want
der
êchter
vorgeseit/
vol
was
allir
trûginheit,/
des
sach
man
pflegelîchin/
in
werbin
trûginlîchen,/
nnd
treib
sô
lange
daz,/
unz
daz
zulest
der
gotis
haz/
durch
sîne
sunde
ûf
in
quam./
Daz
meiste
teil
er
an
sich
nam/
des
heris,
daz
er
hatte
dâ,/
unde
lîz
daz
andre
sâ/
vor
dem
hûse
ligin/
unde
zôch
vorswigin/
und
in
heimelîchir
wîs/
nachtis
ubir
der
Wîzlin
îs/
hin
zu
Colmen
in
daz
lant,/
daz
er
mit
mechtigir
hant/
vorherte
manicvaldiclîch./
Nû
hûb
sich
brûdir
Dîterîch,/
der
vorgesprochene
marschalc,/
kegen
des
tûvils
lastirbalc/
gar
mit
einre
cleinin
rote/
hulfe
hoffinde
an
gote,/
der
dâ
slêt
mit
lîchtir
wer/
ein
grôziz
als
ein
kleiniz
her/
und
gesigit
wâ
er
wil,/
und
bestreit
in
in
dem
zil/
und
slûc
mit
sulchir
pflâge/
dî
vîande
an
dem
tage,/
daz
sî
lidin
michil
nôt./
Ir
blibin
ûf
dem
velde
tôt/
volliclîch
nûnhundirt;/
dî
anderin
gesundirt/
dannen
quâmen
mit
der
vlucht./
Alsus
wart
dâ
der
brûdre
trucht/
von
gote
des
sigis
gewert./
In
wurdin
ouch
der
vîende
pfert/
wol
vîrhundirt
als
ich
las/
ân
andrin
roub,
des
vil
dâ
was,/
und
Swantopolc
der
valsche
man/
quam
mit
wênic
lûtin
dan/
mit
schandin
und
mit
unheile/
widir
zu
jeme
teile/
des
heris,
daz
er
dort
gelân/
hatte
vor
dem
hûse
stân./
Er
quam
al
dar
sô
lîse,/
daz
jene
in
keinre
wîse,/
dî
ûf
der
burc
belegin
wârn/
geprûvin
mochtin
noch
irvarn,/
wî
der
strît
dort
wêr
geant./
Des
wart
ein
brûdir
ouch
gesant/
von
dem
hûse
heimelîche/
hin
zu
brûdir
Dîterîche/
zu
irvarne
dî
geschicht./
Und
dô
er
genzlîch
in
bericht/
hatte,
wî
der
strît
geschach,/
er
sant
in
widir
unde
sprach:/
›Ouch
sold
ir
werdin
hûte
irlôst,/
wil
uns
bî
sin
der
gotis
trôst./
Sît
ôt
ûf
der
burc
gereit,/
und
wen
ir
uns
sêht
andirweit/
mit
strîte
an
dî
vîende
slân,/
sô
kumit
uns
zu
hulfe
sân/
alle
von
dem
hûse
dort.‹/
Darzû
sprach
er
dise
wort:/
›Und
wer
den
sic
behalde,/
des
hûsis
der
ouch
walde.‹/
Dô
sus
Swantopolc
intsûb,/
daz
der
marschalc
sich
irhûb/
und
mit
strîte
abir
an/
wolde
in
und
sîn
her
bestân,/
her
hatte
zeichin
vil
gewiss/
an
dem
êrstin
strîte
diss,/
den
er
hatte
sus
verlorn,/
daz
der
engistlîche
zorn/
gotis
ûf
in
was
inzunt/
und
im
inzogin
in
der
stunt/
hatte
sînis
schirmis
schilt/
durch
sîn
suntlîchiz
unbilt,/
des
wart
sîn
herze
crefte
sôr,/
al
sîn
manheit
weich
ûf
hôr/
und
vorzagete
sô
gar,/
daz
er
einre
kleinin
schar/
mit
eime
grôzin
here
sâ/
nicht
getorst
irbeitin
dâ,/
sundir
vluchtic
dannen
schît/
lestirlîch
mit
sîner
dît./
Dô
der
marschalc
daz
gesach,/
daz
daz
her
sich
dannen
brach,/
almeclîch
mit
den
sînen
er/
stapfte
zu
den
bûdin
lêr,/
dî
man
in
ouch
dô
burnin
sach./
Er
lîz
nicht
wesin
im
zu
gâch/
den
vluchtigin
vîandin
nâch,/
want
er
lâge
sich
vorsach/
und
vorchte
dî
nackeit/
des
herzogin
vorgeseit/
als
einis
vuchsis,
der
da
pflît/
mit
sînen
listin
undir
zît/
betrîgin
des
jegêris
sin./
Des
torste
er
nicht
volgin
in;/
sundir
er
hîlt
dâ
den
tac/
mit
den
sînen
unde
pflac/
an
dem
hûse
machin
widir,/
swaz
dâ
was
geworfin
nidir/
mit
blîdin
in
des
sturmis
dram./
Und
dô
iz
an
den
âbint
quam,/
er
lîz
ûf
deme
hûse
mê,/
den
dâ
was
gewesin
ê,/
von
werlîchin
mannen/
unde
zôch
von
dannen.
—/
Diz
ist,
wî
Nakil
dî
burc
den
brûdren
wart
und
wî
Pomerênenlant
wart
vorhert./
//Nû
was
der
legât
vorgeseit/
mit
grôzir
sorcveldikeit/
und
mit
allis
vlîzis
craft/
darûf
pflegelîch
gehaft,/
wî
er
sô
gewurbe,/
daz
Swantopolc
vorturbe/
des
geloubin
êchtêr/
und
wî
dî
cristenheit
gewêr/
und
der
geloube
nême
zû./
Dâvon
dô
er
gesach,
daz
nû/
daz
urloige
sich
began/
etslîchir
mâze
wol
anlân/
in
der
dûtschin
brûdre
hant,/
dî
vurstin
von
Polênerlant/
besante
er
vil
schîre,/
herzogin
Kasimîre/
und
den
herzogin
von
Kalîs,/
darzû
dî
eldisten
brûdre
wîs/
und
rît
mit
trûwin
in,/
daz
sî
allintsamint
hin/
mit
allim
irim
volke/
zugin
ûf
Swantopolke,/
den
gotis
vorvolgêr
sô
gram./
Nû
wârin
sî
gehôrsam/
vil
gerne
dem
legâte;/
des
saminten
sî
drâte/
ûf
Swantopolc
ein
michil
her/
und
zugin
ungevêr/
vor
sîn
hûs
Nakil
genant/
und
slûgin
ûf
zuhant/
her
und
dar
ir
gezelt/
vor
der
burc
ûf
daz
velt/
nâch
rittirlîchin
schichtin./
Darnâch
sî
ûfrichtin/
blîdin
vor
des
hûsis
berc/
unde
manchirhande
werc,/
dâmit
man
vestin
brechin
pflît./
Und
dô
ouch
jene
in
der
zît,/
dî
von
Swantopolkis
wegin/
wârin
ûf
der
burc
belegin,/
sich
sâhin
sus
vorbûwin,/
in
begonde
grûwin,/
sô
daz
sî
dingetin
abe/
den
lîb,
darzû
ir
habe,/
und
antwortin
ûf
daz
hûs/
den
brûdren
âne
sturmis
prûs,/
daz
sî
ouch
mantin
in
dem
zil/
mit
brûdern
und
mit
luitin
vil;/
und
mit
dem
andrin
here/
nâmen
sî
dî
kêre/
vort
in
Pomerênerlant,/
daz
ouch
vîentlîch
durchrant/
wart
dô
von
der
gotis
schar/
von
ende
unz
zu
ende
gar/
dî
lenge
und
dî
breite./
Man
sach
sî
an
der
reite/
Swantopolkin
gar
vorhern,/
swaz
daz
vûer
mochte
zern;/
dâ
hêtte
man
wol
nâch
gekart/
Ouch
slûgin
sî
an
der
vart,/
swaz
sî
manne
quâmen
an;/
wîb
und
kint
tribin
sî
dan/
und
einin
roub
ummâzin
grôz./
Und
dô
sî
iz
dâ
gehertin
blôz,/
mit
vroudin
sî
sich
wandin/
heim
kegen
irin
landin.
—/
Diz
ist,
wî
iz
wart
gevrit
zwischen
hêrn
Swantepolk
und
den
brûdrin./
//Dô
sus
irgangin
was
dî
geschicht/
von
gotis
genêdiclichir
pflicht,/
der
iz
sus
vûgte
sundir
wân,/
Swantopolc,
der
tumme
man,/
der
ê
vorstockit
und
vorstart/
in
ungeloubin
was
sô
hart,/
daz
in
nîman
kunde/
irweichin
von
der
sunde/
mit
bete
noch
mit
mîte,/
noch
mit
drouwegebîte,/
daz
er
welde
bîgin
sich/
widir
recht
geloubiclîch/
in
der
heiligin
kirchin
schôz,/
darûz
er
sich
sô
erglîch
schôz,/
dem
begonde
gebin
nû/
ein
teil
vornumfte
dise
mû,/
dâmite
er
sich
bevangin
sach./
Ouch
was
er
wurdin
alsô
swach,/
daz
im
nicht
intochte/
noch
er
ouch
inmochte/
den
brûdrin
vurbaz
widirstân;/
des
greif
er
dô
ein
andirz
an./
Vur
dî
brûdir
und
den
legât/
er
dêmûticlichen
trat/
unde
sprach
sus
offinbâr/
mit
rûwigim
gebêrde
zwâr:/
›Ô
wê
leidir
mir,
ich
hân/
lestirlîche
mein
getân/
widir
den
geloubin
gots/
und
dî
heldêre
sîns
gebots;/
daz
rûwet
mich
und
ist
mir
leit/
unde
vlê
mit
innekeit,/
daz
ir
mir
tût
genêdiclîch/
irbarminde
ûch
ubir
mich,/
want
ich
gote
bûzin
wil/
und
ûch
bezzirn
alle
zil./
Und
daz
ir
diz
geloubit,/
sô
sêht,
hî
ist
mîn
houbit./
Nemit
mich
zu
eigene
hin/
mit
allim
deme,
des
ich
bin/
gewaldic
ê
gewesin,/
ûf
daz
ich
ôt
genesin/
muge
an
der
sêlin
mîn!/
Sô
lât
ûch
sus
gebezzirt
sîn!‹/
Nâch
disin
wortin
der
legât/
hatte
manchirhande
rât/
mit
den
brûdrin
hîvon./
Er
sprach:
›Wir
sîn
an
im
gewon,/
daz
er
ofte
hât
zutrant/
sîns
gelobtin
vridis
bant./
Des
ist
im
zu
geloubene
swêr.‹/
Dâ
inkegin
wûc
ouch
er,/
daz
man
der
genâdin
tur/
nîmanne
sol
beslîzin
vur,/
der
ôt
sûchit
sî
mit
ger./
Hî
zwischin
der
legât
gewêr/
hîlt,
dô
daz
im
dûchte
sîn/
daz
beste
nâch
den
sinnin
sîn,/
daz
was
stêtis
vridis
pflicht./
Er
wûc
daz
ebin,
daz
man
nicht/
wen
ôt
in
des
vridis
zît/
des
vridis
schepper
êrin
pflît./
Darumme
er
in
dô
enpfînc,/
als
im
der
brûdre
rât
gehînc,/
zu
gnâdin
der
cristinheit,/
doch
mit
sulchir
undirscheit,/
daz
ein
sûne
sundir
schranz/
zwischin
Swantopolken
ganz/
und
sô
den
brûdrin
vurbaz/
wêre
sundir
allin
haz./
Des
gab
er
in
zu
pfande/
dî
burc
in
sînem
lande/
Schartowitz,
von
der
ich
ê/
ouch
gesprochin
habe
mê./
Darzû
den
eldistin
sun
sîn,/
der
was
geheizin
Mestowîn,/
gab
er
in
zu
gîsle
dare,/
ouch
sînen
burcgrêvin
Wîmare/
und
sînen
hergrêvin
Wojac./
Noch
mêr
gewisheit
er
in
pflac/
dâmit
er
vridis
sich
vorbant;/
er
swûr
mit
ûfgeleitir
hant/
und
mit
often
wortin
sô/
ûf
gotis
êwangeliô,/
daz
er
zu
allin
vristin/
widir
al
uncristin/
den
brûdrin
helfen
wolde/
und
daz
er
nicht
ensolde/
dikeine
wîs
sich
stroubin/
vurbaz
kegn
dem
geloubin/
noch
kegn
der
gotis
cristinheit,/
als
er
dâ
vor
was
gereit./
Ûf
dise
sachin
vorgenant/
gab
er
den
brûdrin
zu
hant/
sînin
brîf,
dô
sach
man
an/
vil
ganz
sîn
ingesigil
hân/
durch
stête
und
gewisse/
der
dinge
gezûgnisse./
Dô
diz
was
alsô
irgân,/
man
antwort
im
widir
sân/
sîne
gevangnin
allintsam,/
swâ
man
indirt
sî
vornam/
wesin
ubir
al
dî
lant,/
manc
den
man
sunderlîchin
vant/
wol
sibinzic
edele
wîb/
âne
manchin
andrin
lîb/
von
vrouwin
unde
kindin/
und
anderin
gesindin/
hôhir
unde
swachir
art./
Ouch
hîldin
kegin
im
sô
hart/
dî
brûdre
sint
des
vridis
bunt,/
daz
sî
joch
zu
keinre
stunt/
ûf
dî
heidin
rîtin/
odir
mit
in
strîtin/
woldin
wedir
hî
noch
dort/
âne
sînes
râtis
wort./
Diz
ist
von
der
anderin
vorkêrunge
Swantepolkis
und
von
dem
strîte
an
deme
Rensin./
//Abir
want
zu
allir
vrist/
menschlîch
sin
geneigit
ist/
lîchtlîch
hin
zu
missetât/
und
dî
sittin
kûme
lât,/
dî
er
ûf
von
jugint
hât/
brâcht
unz
in
des
aldirs
grât,/
alsus
ouch
dirre
Swantopolc,/
allir
erge
ein
tîfir
kolc,/
dêswâr
nicht
lange
des
vormeit./
Sîne
angeborne
bôsheit/
lîz
er
werdin
offinbâr./
Dô
vorgangin
was
ein
jâr,/
sînes
heilis
er
vorgaz/
unde
des
eidis,
den
ê
maz/
sîn
hant
und
ouch
sîn
zunge/
ûf
vridis
vestenunge/
mit
willin
vrîes
mûtis/
und
joch
sînes
blûtis/
vorgaz
der
vil
unreine,/
sînin
sun
ich
meine,/
und
dî
andrin
sîne
man,/
dî
er
zu
giselin
getân/
den
brûdrin
hatte,
als
ich
ê
sprach./
Den
geswornin
vrid
er
brach,/
der
von
im
vorbrîvit
was./
Zusamene
er
abir
las,/
als
im
sîn
valschir
mût
gerît,/
al
dî
vornogîrte
dît/
unde
von
Sudowin
ouch/
unzellîch
volc,
mit
den
er
zouch/
hin
zu
Colmin
in
daz
lant./
Dî
stiftin
mort
unde
brant/
und
jâmirs
alzu
vil,/
und
daz
ich
ôt
dem
geb
ein
zil,/
sî
vorwûstin
alsô
gar/
daz
lant
zumâle
her
und
dar,/
daz
man
nicht
inweste/
noch
dorf,
noch
stat,
noch
veste/
mê
in
al
dem
lande
sîn/
wen
Thorûn,
Colmen
und
Reddin./
Und
dô
mit
âchte
swinde/
des
tûvils
gesinde/
daz
lant
durchvarin
hatte/
und
gemacht
sô
matte,/
sî
zugin
vur
den
Colmen
hin/
und
blibin
durch
uppigin
sin/
in
guftin
manicvaldin/
al
den
tac
dâ
haldin,/
unz
daz
der
âbint
trat
herzû./
Dô
zugin
sî
durch
legirs
rû/
an
ein
brûch
hinabe,/
daz
sich
mit
urhabe,/
zôch
ûz
dem
sêhe
Rensin./
Nû
wart
dî
brûdir
irgrensin,/
dî
ûf
dem
hûse
wârin/
zum
Colmin
in
den
jârin,/
daz
jâmir,
daz
dâ
was
geschên/
und
daz
sî
soldin
vur
in
sên/
dî
cristnin
kint
unde
wîb/
und
ouch
manchis
mannis
lîb/
hin
trîbin
von
der
heidinschaft/
in
êwige
eiginschaft./
Dâvon
dô
sî
irspêtin,/
daz
dî
heidin
hêtin/
sich
an
daz
brûch
gelegirt
dâ,/
sî
zugin
in
des
nachtis
nâ/
mit
vîrhundirt
mannen
ôt./
Und
dô
dî
heidin
durch
daz
mot/
wol
halb
gebrochin
hattin
sich,/
dô
wolde
brûdir
Dîterîch,/
der
alde
marschalc,
ûf
ein
heil/
anrîtin
daz
hindirste
teil./
Er
sprach:
›Irheb
wir
hî
den
strît;/
want
ê
gen
ûf
andir
sît/
her
widir
kumen
durch
den
vort,/
sô
mugin
dise
sîn
irmort!‹/
Diz
dûcht
ouch
gût
dî
eldistin
sin;/
abir
brûdir
Berlewîn/
der
nûwe
marschalc
widirsprach/
disen
rât.
›Nein,
nein‹,
er
jach,/
›mich
dunkit
daz
vil
baz
getân,/
daz
wir
dî
vordistin
bestân.‹
—/
Dâ
inkegin
hôrte
man/
dî
eldistin
brûdre
sprechin
sân,/
want
sî
dûchte,
ob
sî
an/
dî
vîende
vorne
soldin
slân,/
daz
sî
drungin
sî
ûf
wer,/
sô
nicht
gewîchin
mocht
ir
her./
Doch
allein
dî
eldstin
al/
vordûchte,
daz
er
missehal/
von
des
aldin
râte;/
sô
volgitin
sî
im
drâte/
und
rittin
an
vil
hart/
der
vîende
vordiste
part,/
daz
ouch
zuhant
greif
an
dî
vlucht./
Dâ
jaite
nâ
der
cristenin
trucht/
manchir
wegen
durch
den
bor/
alliz
ûf
der
vîende
spor./
Dâ
bleib
vil
manic
heide/
tôt
ligen
ûf
der
heide./
Und
dô
dî
cristinlîche
schar/
was
zustrouwit
her
und
dar,/
dô
quam
der
marschalc
von
geschicht/
bî
einin
berc
sô
hin
gericht/
mit
vîr
und
zwênzic
cristin./
Dâ
vant
er
in
den
vristin/
vîrtûsint
Prûzin
haldin,/
dî
sich
zu
strîte
staldin;/
und
dô
dî
selbin
ouch
gesân,/
daz
aldâ
der
brûder
van/
bî
in
alsô
cranc
irschein/
und
der
cristnin
was
sô
clein,/
al
ir
zageheit
vorswein;/
des
irhûbin
sî
gemein/
sich
kegin
in
aldâ
in
strît/
und
irslûgin
in
der
zît/
den
marschalc
und
dî
mit
im
wârn./
Darnâch
sî
ouch
ummevarn/
begondin
in
vreislîchin
girn/
nâch
den
brûdirn
und
den
irn/
her
und
dar
in
strîtis
dram,/
unz
sî
irslûgin
allintsam/
dî
brûdir
und
ir
vîrhundirt/
âne
zêne,
dî
gesundirt/
sich
vluchtic
dannen
spîldin/
und
sus
den
lîb
behîdin.
—/
Nû
quâmen
ouch
aldar
gerant/
dî
brûdre
von
Thorûn
zuhant,/
als
diz
was
alreist
irgân,/
und
mit
in
zweihundirt
man/
ûf
dî
stunt
und
an
dî
stat,/
als
in
der
marschalc
gesat/
hatte
dar
zu
kumen;/
und
dô
dî
den
unvrumen/
und
daz
jâmir
sâgin,/
wî
dî
brûdir
lâgin/
und
ir
volc
irslagin,/
sî
begondin
jagin/
vluchtic
dannen
sundir
sparn./
Nû
wurdin
in
dî
Prûzin
vârn/
unde
volgin
vaste
nâch./
In
dem
rinnin
ouch
geschach,/
daz
der
cristin
vîlin
gnûc,/
dî
dî
prûzsche
dît
irslûc./
Dô
iz
sus
Swantopolke/
und
sîm
vormeintin
volke/
nâch
willin
gar
irgangin
was,/
dî
dît
den
roub
zusamne
las,/
des
dâ
was
unmâzin
vil/
von
wîbin,
kindin
in
dem
zil/
und
ouch
ein
teil
von
mannen/
und
tribin
von
dannen/
mit
michilim
goidin/
und
mit
grôzin
vroidin./
Manc
den
gevangnin
was
Mertîn,/
den
man
nante
von
Golîn,/
ein
man
zu
strîte
zangir,/
und
eine,
dî
gînc
swangir,/
sînre
swestren
und
dô
dî/
nicht
inmochte
volgin
î/
durch
dî
swêrikeit
des
barn/
dem
here,
daz
kegn
hûse
varn/
pflac
mit
grôzir
île,/
dô
wart
ouch
in
der
wîle/
der,
der
sî
gevangin
treib,/
dô
sî
sô
ofte
hindin
bleib/
noch
inmochte
volgin,/
sô
sêre
ûf
sî
irbolgin,/
daz
er
ân
irbarmin/
den
lîb
ûfhîb
der
armin,/
sô
daz
daz
kint
dâ
zuhant/
lebinde
vîl
ûf
den
sant/
und
dî
vrouwe
bleib
dâ
tôt./
Dirre
mein
und
dise
nôt/
Mertîne
sô
nâhin
gînc,/
und
sô
grôzin
haz
er
vînc/
darumme
kên
der
heidinschaft,/
daz
er
sint,
dô
er
inthaft/
von
irre
gevencnisse
wart,/
sî
slûc
mit
manchir
pflâgin
hart/
ân
alle
barmherzikeit,/
als
ûch
wirt
hernâch
geseit./
Dô
sus
dî
vîande/
quâmen
von
dem
lande/
und
dî
brûdre
wurdin
spên/
daz
ubil,
daz
dâ
was
geschên/
und
daz
grôze
herzeleit/
an
der
reinen
cristinheit,/
ir
iclîch
zu
dem
andrin
sprach,/
daz
vil
jâmirlich
geschach:/
›Wê
uns!
durch
waz
sîn
wir
geborn,/
sint
uns
daz
jâmir
ist
irkorn,/
daz
wir
hî
mûzin
schouwin/
sus
unsir
volc
zuhouwin,/
zustuckit
und
zuribin,/
sô
gene
wec
getribin!/
Ô
wê,
hêrre
got,
ô
wê!/
wâfin
hût
und
immirmê!/
sul
wir
nû
sehin
unsir
lant/
kumin
in
der
vîende
hant?/
Ô
wê
dî
wîsin
aldin,/
dî
man
mit
râte
waldin/
sach
diss
landis
hî
und
dort,/
ligin
jâmirlich
irmort,/
darzû
dî
jungin
helde,/
dî
man
ûzirwelde/
und
zu
strîte
wârin
balt,/
dî
hât
der
vîende
swert
gevalt!/
Diz,
hêrre,
dir
geclagit
sî;/
juncvrouwin,
vrouwin,
dî
dâ
vrî/
wârin
ê,
darzû
dî
kint,/
êwiclîch
voreigint
sint/
gar
in
bittirlîchir
dol./
Diz
lant,
daz
ê
was
lûte
vol/
und
wunnenclîch
besat,/
nû
sêht,
wî
daz
vorwûstit
stât!/
Dî
gotishûsir
sîn
vorbrant/
und
ir
zîrheit
gar
vorwant,/
Al
unsir
clârheit
ist
vorhert;/
wir
sîn
jâmirlîch
vorschert/
den
unreinin
heidin;/
dî
hêrschin
uns
mit
vreidin;/
in
ist
gewalt
ob
uns
gegebin./
Wê,
waz
sal
uns
mê
daz
lebin!/
Wir
sîn
vortorbin
leidir!‹/
Nû
rizzin
ire
cleidir/
dî
brûdir
in
grôzir
jâmirkeit/
und
zugin
an
hêrîne
cleit,/
darin
sî
clage
ûbtin./
Ouch
mit
in
dî
betrûbtin/
cristin,
dî
dâ
wârin
blibin,/
al
zû
weinlîch
jâmir
tribin./
Von
eime
zeichene,
daz
dâ
geschach./
//Nû
vûgtiz
sich
ouch
nâch
der
zît,/
dô
irgangen
was
der
strît,/
daz
dî
burgerinne/
in
betrûbtim
sinne/
von
dem
Colmin
ûz
der
stat/
quâmen
an
dî
walstat,/
ûf
daz
sî
dannen
hûbin/
ir
tôtin
und
begrûbin/
nâch
cristinlîchin
sitin./
Nû
was
eine
mit
in,/
dî
dennoch
vant
iren
man/
vil
kûmelich
daz
lebin
hân./
Und
dô
dî
vrouwe
wolde/
in
dannen,
als
sî
solde,/
kên
dem
Colmen
brengin,/
er
wart
dâ
widirstrengin./
›Lât
mich‹,
sprach
er,
›sterbin
hî!‹/
Dâ
inkegin
sprâchin
dî,/
dî
dâ
ummestûndin
in:/
›Warûf
meinit
diz
dîn
sin,/
daz
dû
nû
begeris
sâ,/
daz
man
dich
hî
sterbin
lâ‹?
—/
›Das
wil
ich
kundin
ûch‹,
er
jach,/
›vil
offinlîch;
ich
hûte
sach/
daz
sô
her
dî
magit
clâr/
quam,
dî
Cristum
uns
gebar,/
ich
meine
dî
wandils
vrîe/
trôsterin
Marîe,/
in
wunnenclîchim
schouwin./
Vur
ir
zwû
juncvrouwin/
trûgin
kerzin
schône
inprant./
Sô
trûc
sî
in
irre
hant/
ein
sûze
rûchbêr
rouchvaz./
Iren
ganc
sî
ummemaz/
zu
allin
den
lîchnamin/
cristenlîchis
namin,/
dî
hîrumme
ligin
tôt./
Lîblîch
sî
sich
zûzin
bôt./
berouchinde
sî
allintsam./
Zujungist
sî
ouch
zu
mir
quam/
und
dô
sî
des
intsebete,/
daz
ich
dennoch
lebete,/
mit
alsulchim
trôste/
sî
lîblîch
zu
mir
kôste‹:/
»Ô
vil
lîber
kempfe
mîn,/
»nû
lîd
vrôlîch
dise
pîn!/
»An
dem
drittin
tage/
»volendit
sich
dîn
clage,/
»want
dû
den
irsterbin
solt/
»und
den
himilischen
solt/
»mit
wunnen
alzû
grôz
intpfân,/
»als
alle
dî
intpfangin
hân,/
»dî
durch
mich
hî
ir
lebin/
»hân
in
den
tôt
gegebin.«
—/
›Mit
disen
wortin
ouch
vorswein/
von
mir
dî
sûze
magit
rein.‹/
Nû
vûrtin
sî
den
wundin/
mit
in
in
den
stundin/
zu
dem
Colmin
widir,/
dâ
ouch
der
gûte
sidir/
vil
ebin
ûf
den
drittin
tac,/
als
er
ê
saite,
tôt
gelac./
Und
dô
sô
glîche
sîne
wort,/
dî
er
hatte
gesprochin
dort,/
mit
der
geschicht
irvolgtin
sich,/
im
geloubte
sichirlîch/
gemeinlîch
al
dî
rote/
unde
danctin
gote/
und
der
trûtin
mûtir
sîn,/
Marîen
der
kunigîn,/
dî
von
nôtin
tût
intladin/
und
pflît
hôhir
gnâdin/
alle
dî
gezwîdin,/
dî
icht
durch
sî
lîdin./
Von
zweier
wîbe
krîgin
um
einin
man./
//Dô
nâch
dirre
slachte/
der
vîentlîchin
âchte/
der
colmische
bischof
gewêr/
gesach
sô
wûste
und
sô
lêr/
den
Colmen
manne
wesin/
(want
sî
ungenesin/
wârin
blibin
alle/
in
des
strîtis
valle),/
dî
witwin
er
allintsam/
in
eime
râte
vor
sich
nam/
und
satzte
in
offinlîchin
daz/
vor
allir
sundin
ablâz,/
daz
iclîche
iren
knecht/
nême
ûf
êlîche
recht,/
ûf
daz
der
gotis
gloube/
sô
gar
nicht
wurde
toube/
noch
zumâle
hingeleit/
von
der
vînde
vreidikeit./
Hîvon
irbôt
sich
dî
geschicht,/
dô
durch
andâchticlîche
pflicht/
zwû
vrouwin
zu
der
kirche
wart/
soldin
gân,
und
an
der
vart/
wurdin
sî
aldort
gewar/
toplin
in
der
bûvin
schar/
einen
knabin,
der
was
risch,/
kreftic,
schône
unde
vrisch./
Doch
wârin
snôde
sîne
cleit./
Nû
sprach
dî
eine
irre
meit/
vil
heimelîche
dise
wort:/
›Sîstû
genin
knabin
dort?/
Breng
in
in
dî
herberge/
und
sag
im
sundir
erge,/
daz
er
dâ
beit
(iz
wirt
sîne
vrume)/
unz
ich
von
der
kirchin
kume!‹/
Dî
andre
merkte
wol
den
sin;/
des
sante
sî
ouch
balde
hin/
vil
toigintlîch
ir
dirne;/
sî
sprach:
›Louf,
bis
virne!/
Hâstû
genen
knecht
gesên?/
Den
lâz
dir
mit
nicht
intspên,/
in
zu
hûse
mit
dir
nim/
unde
lâz
ôt
nicht
von
im;/
bis
im
mit
gûtir
pflage
bîe,/
unz
ich
widir
kumen
sîe.‹/
Nû
was
ouch
wol
genendir/
dî
leste
und
behendir,/
wen
dî
êrste
magit
dô:/
dâvon
ir
gelanc
alsô,/
daz
sî
den
knabin
an
sich
las./
Und
dô
dî
vrouwe
kumen
was,/
sî
cleit
in
ûf
von
vûze
gar/
unde
lîz
sich
offinbâr/
mit
im
trûwin
zu
der
ê./
Und
dô
gene,
dî
dâ
ê/
ire
mait
ûzsande,/
dise
mêre
irkande,/
wî
sî
was
vorsûmit/
des
knabin
und
beglûmit,/
sî
gevînc
hezlîchin
nît,/
den
sî
trûc
vil
manche
zît/
kegn
genre,
dî
sî
sus
betroic/
und
den
knabin
ir
intzoic./
Dirre
selbe
knabe/
von
Halle
sô
her
abe/
kumin
was
und
ouch
geborn/
und
wart
sint
sô
hô
irkorn/
an
wîsheit
unde
an
prîse/
tugintlîchir
wîse,/
daz
man
in
Prûzinlande/
nicht
glîchis
im
irkande./
Von
dem
betrûbnisse
der
brûdre
nâch
dem
strîte./
//Nû
vroite
sich
in
vroidin
grôz/
Swantopolc
der
wûtegôz,/
daz
dî
brûdre
wârn
irslain/
und
begonde
abir
train/
erg
ûf
erge,
leit
ûf
leit,/
und
vornûwit
andirweit/
mit
bittirkeit
dî
wundin/
der
brûdre
in
den
stundin./
Er
want
al
sînen
vlîz
daran,/
wî
er
daz
volk,
daz
undirtân/
den
brûdrin
was
und
dô
dêswâr/
gevangin
mit
vil
grôzir
vâr,/
den
brûdrin
intzuge/
unde
sî
gebuge/
an
sich
nâch
sîner
valschin
ger./
Diz
warb
vil
tougintlîchin
er/
mit
gâbe
und
mit
bete,/
und
allein
er
hête/
sumelîche
sus
geblant,/
daz
sî
wârn
im
zûgewant/
in
gunstlîchir
pflichte,/
doch
von
vorbesichte/
gotlîchir
ordenunge
wart/
von
den
brûdrin
daz
bewart,/
daz
nîman
getorste
sich/
an
in
haldin
offinlîch/
noch
urbarin,
daz
er
warb./
Alsus
sîn
argelist
vortarb./
Diz
ist,
wî
Swantepolc
Colmerlant
herte
und
wî
sîn
her
vortranc./
//Dô
Swantopolc
dâ
vorgeseit/
nicht
schûf
mit
der
valscheit,/
dî
er
hatte
angeleit/
zu
schandin
der
cristinheit,/
er
vant
ein
andir,
als
ich
las,/
dî
ergir
unde
swêrir
was./
In
dûchte
kumen
sîn
dî
zît,/
der
sîn
tûvelischir
nît/
hatte
lange
ê
begert,/
in
der
er
setin
solt
sîn
swert/
an
den
armin
cristin,/
der
dâ
in
den
vristin/
nâch
des
letstin
strîtis
schicht/
vil
wêninc
was
blibin
icht/
zu
Prûzin,
unde
dâcht
alsô/
ân
allirhande
widirdrô/
gar
leschin
und
vorbrunkin/
des
geloubin
vunkin,/
der
dâ
krenclîch
dennoch
glam./
Zweitûsint
man
er
an
sich
nam,/
dî
dâ
tochtin
wol
in
strît,/
mit
den
er
vûr
ûf
andir
sît/
der
Wîzlin
zu
schiffe
zuhant/
und
zôch
in
Colmerlant./
Dâ
herte
er
und
brante
gar/
in
dem
lande
her
und
dar/
zwêne
tage
und
zwû
nacht/
mit
sînre
tûvelischin
macht,/
swaz
ê
den
Prûzin
ubirbleib./
Dî
wîle
er
diz
jâmir
treib/
und
in
dem
lande
ummezouch,/
dô
hattin
von
dem
Colmen
ouch/
sich
dî
brûdere
besamt/
und
ir
luite
allintsamt/
edele
und
burgêre,/
und
dô
sî
dî
êchtêre/
sulch
ubil
sâhin
ûbin,/
sî
wurdin
sich
betrûbin,/
als
sî
wol
irscheintin./
Sî
sûfztin
unde
weintin,/
als
sî
twanc
ir
smerze./
Sî
slûgin
an
dî
herze/
unde
schrêhin
bermelîch:/
›Irbarme,
hêrre,
irbarme
dich/
ubir
dîn
vil
armiz
volc,/
daz
der
arge
Swantopolc/
mit
nôtin
twingit
herbe!/
Ei,
sûzir
got,
dîn
erbe/
gib
sô
gar
nicht
in
vorlust/
nâch
des
tûvils
abekust!‹
—/
Waz
sal
ich
andirs
sprechin
mê?/
Den
cristin
was
wirs
denne
wê./
In
den
swindin
âchtin/
dî
brûdere
sus
gedâchtin,/
stritin
sî
dî
vîende
an/
unde
wurdin
sigis
wan,/
sô
wêre
Prûzinlant
vorlorn/
und
daz
hoffin
in
vorkorn,/
daz
immer
mê
daz
selbe
lant/
quême
in
der
cristin
hant./
Sus
wurde
der
geloube/
dâ
êwiclîchen
toube;/
daz
wêre
irme
herzin
swêr./
Dî
edlin
unde
burgêr/
besamnit
von
dem
Colmin
dô/
sprâchin
zu
den
brûdrin
sô,/
sî
woldin
lîbir
êrlîch/
in
den
tôt
gebin
sich/
und
in
strîte
sterbin,/
wen
alsô
vorterbin/
in
lebelîchir
volleist./
Nû
quam
der
starke
gotis
geist/
in
dî
brûdere
dâ
în
zwârn,/
und
in
alle,
dî
dâ
wârn,/
und
alleine
wêre/
kegn
der
vîende
here/
alzû
kranc
ir
rote,/
doch
hoftin
sî
an
gote,/
daz
er
in
solde
bîgestân./
Sus
sprengtin
sî
dî
vîende
an/
vor
dem
Colmin
der
stat./
Dâ
wart
ein
herte
strît
gehât/
zwischin
in
in
der
zît./
Ir
vîlin
gnûc
von
beidir
sît,/
dî
dâ
blibin
ligin
tôt./
Zûlest
sach
an
der
sînen
nôt/
der
vatir
der
barmherzikeit,/
der
mit
grôzir
sûzikeit/
in
allim
betrûbnisse/
dî
sînen
vil
gewisse/
sterkin
unde
trôstin
kan,/
und
gab
den
brûderin
sân/
und
den
iren
sulche
craft,/
daz
Swantopolc
wart
zagehaft/
und
alle
sînes
heris
trucht./
Sî
wurdin
neigin
sich
in
vlucht/
kegen
der
stat
ân
ummegrif,/
dâ
sî
hattin
ê
dî
schif/
an
der
Wîzelen
gelân,/
darin
sî
hoftin
kumin
dan,/
des
gote
lob!
doch
nicht
geschach,/
want
man
wundirlîchin
sach/
kumin
einen
wint
sô
scharf,/
der
dî
schif
zumâle
warf/
verre
von
dem
stadin
hin./
Daz
wart
der
vîende
ungewin,/
want
iz
in
mit
den
schiffin
hî/
sam
dort
Paligânô
gî,/
dem
kunge
Sarrazînen,/
der
dâ
sigelôs
mit
sînen/
vor
Karle
dem
keisre
vlouch./
Alsus
irgînc
iz
disen
ouch;/
want,
dô
sî
an
den
stadin
quâmin/
und
der
schif
dâ
nicht
vornâmin,/
sî
vortôrtin
alsô
gar,/
daz
sî
wedir
her
noch
dar/
den
brûdrin
mochtin
entwenkin./
Sî
mûstin
sich
vortrenkin/
in
der
Wîzil
allintsam;/
ôt
Swantopolc
von
dannen
quam/
und
der
sînen
cleine./
Dî
andrin
algemeine,/
swaz
der
was
dem
swerte/
intrunnen,
dî
gewerte/
des
tôdis
gar
der
Wîzlin
vlût./
Alsus
der
milde
got
sô
gût/
sînem
volke
hulfe
irbôt,/
daz
dâ
was
in
grôzir
nôt./
Diz
ist,
wî
ein
vride
widdir
gemacht
wart
mit
Swantepolke
und
er
den
brach
und
wî
er
bûwete
Zantir
dî
burc./
//Nû
wârn
dî
brûdre
durch
daz
heil/
dêswâr
gevrouwit
wol
ein
teil/
und
doch
in
angist
grôz
gesat,/
want
ir
macht
was
wurdin
mat,/
sint
daz
ir
volc
wart
irmort,/
als
ir
hât
dâ
vor
gehôrt./
Des
stûndin
sî
in
zwîvelât/
unde
sûchtin
manchin
rât,/
wî
sî
dî
lant
behîldin,/
der
sî
sô
krenclîch
wîldin/
in
arbeitlîchir
pîne./
Nû
was
zû
dem
Redîne/
ein
brûdir
vrum,
Rabe
genant,/
an
gûtim
râte
wîs
irkant/
und
menlîch
an
der
tât./
Der
gab
den
brûdrin
disin
rât,/
daz
sî
sentin
sundir
zogin/
von
Ôstirrîche
dem
herzogin/
Mestwîne,
Swantopolkis
sun,/
(den
man
in
ê
zu
gîsle
tûn/
sach
durch
vridis
sichirheit)/
und
mit
intscheidinheit,/
wî
iz
um
sî
wêr
gewant,/
imputtin
hin
in
dûtsche
lant,/
in
Bêmin
und
in
Polên/
und
swâ
sî
hulfe
sich
vorsên,/
und
irclaitin
dâ
dî
nôt,/
dî
sich
Prûzinlande
bôt,/
und
daz
der
geloube
sân/
darinne
mûste
gar
vorgân,/
irwent
iz
got
vil
snelle
nicht/
und
ouch
irre
hulfe
pflicht./
Dô
dise
clegelîchin
mêr/
wârin
wurdin
schallebêr/
in
den
landin
vorgenant,/
meistir
Poppe
quam
zuhant/
und
mit
im
brûdere
vîre./
Darzû
quâmen
schîre/
ouch
sechs
brûdere
starke/
von
Mîssin
und
ûz
der
Marke/
und
von
Duringin./
Sô
tet
zu
disin
dingin/
dêswâr
ouch
vil
tugintlîch/
der
herzoge
von
Ôstirrîch./
Ûf
sîne
kost
er
sande/
zu
hulfe
Prûzinlande/
drîzic
schutzin
gerittin/
wol
nâch
strîtlîchin
sittin./
Eiâ,
wî
von
herzin
vrô/
wurdin
dirre
geste
dô/
dî
armin
brûdre
und
ir
volc!/
Abir
dâwidir
Swantopolc/
dirre
mêr
vil
sêre
irschrac./
Sô
grôze
vorchte
ûf
in
wac,/
daz
er
dâ
vridis
rûchte/
unde
gnâde
sûchte/
an
den
brûdrin
in
dem
zil./
Er
gelobte
alsô
vil,/
daz
sî
im
echt
getrûwitin/
und
mit
im
vornûwitin/
den
aldin
vride
andirweit./
Îdoch
sîn
alde
bôsheit,/
dî
im
angeborn
was
î,/
er
darumme
nicht
inlî./
Er
nekte
alle
stunde/
dî
brûdere,
swâ
er
kunde,/
in
bedaktir
valscheit,/
und
sô
man
um
dî
nakheit,/
dî
von
im
alsô
geschach,/
in
strêflîchin
ansprach,/
des
achte
er
vil
cleine./
Zuletst
ouch
der
unreine/
began
sîn
argiz
neckin/
offinlîch
inpleckin,/
daz
er
hemischlîch
barc./
Er
saminte
ein
her
vil
starc/
und
zouch
uf
dî
Kuyow/
ân
allir
entsagunge
drow/
in
herzogin
Kasimîris
lant./
Dâ
stifte
er
roub
unde
brant/
vil
grôz
in
den
vristin./
Er
slûc
dâ
manchin
cristin/
zu
tôde;
ouch
vînc
er
ir
gnûc./
Alsus
mit
im
der
arge
trûc/
von
luitin
und
von
habe/
grôzin
roub
her
abe,/
und
dâ
man
in
darumme
ansprach,/
vil
stolzlîch
er
dâwidir
jach:/
›Jâ,
ich
wil
den
vîndin
mîn,/
swî
ich
mac,
zu
pflege
sîn/
ein
êchtêr
und
ein
neiser/
und
daz
nicht
durch
den
keiser/
noch
ouch
durch
den
pâbist
lân,/
noch
durch
keinen
lebindin
man!/
Und
an
den
brûdrin
sundirlîch/
sprach
er
sus:
Wolt
ir,
daz
ich/
vride
mit
ûch
halde,/
sô
wil
ich,
daz
ir
balde/
mir
wider
gebit
mînen
sun.‹/
Und
dô
sî
des
woldin
nicht
tûn,/
er
vorvolgte
abir
als
ê/
sî
offinbêrlîch
unde
mê./
Er
bûwete
darnach
vil
schîr/
eine
burc,
dî
hîz
Zantîr./
Dî
legte
er
an
eine
stat,/
dô
dî
Wîzil
und
der
Nogat/
dî
zwei
wazzir
nâmin/
iren
vluz
zusamin,/
und
ûf
dî
burc
er
beschît/
dêswâr
ungetrûwe
dît/
zu
allir
bôsheit
swinde,/
dî
der
brûdir
gesinde/
und
ir
luite
sidir/
diwedir
ûf
noch
nidir/
lîzin
varn
mit
schiffin/
sî
enwurdin
angegriffin,/
gewunt
und
ouch
beroubit/
und
des
lebins
betoubit.
—/
Diz
ist,
wî
dî
Swetze
gebûwit
wart
und
wî
sî
gesturmit
wart./
//Dô
dî
brûdir
intsûbin,/
daz
sich
in
irhûbin/
abir
nûwe
strîte/
von
Swantopolkes
sîte,/
dî
er
schûf
durch
sîne
gûf;/
sî
gâbin
sîme
sune
ûf/
Schambore,
irme
vrûnde
sâ/
daz
hûs
zu
Schartowitz
aldâ/
mit
allim
dem
gerête/
unde
nutze,
den
iz
hête./
Nû
mugt
ir
spên
hîrundir/
ein
ungewonlîch
wundir,/
daz
Swantopolkis
sune
sich/
kegn
im
satzte
vîentlîch/
durch
der
vreise
ungevûc,/
dî
er
ûf
dî
cristin
trûc,/
und
den
geloubin
leite
an./
Und
dô
diz
was
alsus
getân,/
dî
brûdre
santin
drâte/
botin
dem
legâte/
der
bêbistlichin
sîtin,/
der
dô
in
den
zîtin/
was
in
dûtschin
landin
dâ./
Und
ouch
dem
hômeistre
sâ/
wurdin
brîve
dâ
gesant,/
dî
ouch
machtin
gar
irkant,/
wî
iz
abir
in
gelegen/
was
von
Swantopolkis
wegen/
zu
Prûzin
in
dem
lande./
Und
dô
dî
mêr
irkande/
der
vorgenante
legât,/
zuhant
er
selbe
ûftrât/
und
predigte
offinbâr/
eine
crûzevart
vorwâr/
widir
den
vil
argin
hunt/
und
gebôt
ouch
in
der
stunt/
von
des
pâbistis
gewalt,/
daz
man
predigte
vil
balt/
daz
crûze
gemeinlîchin/
in
al
den
ummerîchin./
Aber
want
der
argin
mein/
ist
sô
bôse
und
unrein,/
daz
sî
sich
vrouwin
der
geschicht,/
swen
sî
gestiftin
ubils
icht,/
des
vroit
sich
ouch
der
bôsewicht,/
daz
er
hatte
ûfgericht/
den
cristnen
sulche
ubirlast/
an
Zantîr,
dem
hûse
vast,/
dan
sî
lidin
grôze
mû,/
und
begonde
noch
darzû/
ein
andre
burc
zu
bûwin
dort/
obin
an
der
Wîzlin
bort/
ein
halbe
mîle
von
der
stat,/
dem
Colmen,
dâ
dî
nû
stât/
benidene
ûf
andir
sît/
der
Wîzlin,
dâ
sî
noch
lît./
Dî
burc
er
Swetze
nante./
Sîn
gemûte
wante/
dar
ûf
der
unholde,/
daz
er
genzlîch
wolde/
tûn
den
brûdrin
vorspart/
beide
ûfvart
und
nidirvart/
zu
schiffe
ûf
dem
wâge./
Diz
was
in
gar
ein
plâge,/
want
sî
swêrlîch
dâ
inparn/
niddir
und
ouch
ûf
zu
varn/
durch
nôtdurft
manchirhande./
Und
dô
der
meistir
irkande,/
daz
er
des
bûwins
began,/
er
gebôt
den
brûdrin
sân/
dî
dô
zu
dem
Colmen
wârn,/
daz
sî
zu
schiffe
soldin
varn/
mit
iren
lûtin
niddirwart,/
sô
wold
er
ouch
ungespart/
von
Thorûn
mit
den
brûdrin
sîn/
zu
rosse
wol
gereit
sîn/
und
darzû
herzog
Kasemir,/
und
in
zu
hulfe
kumin
schîr/
an
dî
stat
zur
Swetze
hin./
Darûf
gînc
des
meistirs
sin,/
daz
er
wolde
hân
gewert,/
ob
iz
mochte
sîn
beschert,/
daz
bûwin,
daz
aldâ
geschach./
Und
dô
Swantopolc
gesach/
dî
brûdre
in
den
schiffin,/
daz
sî
zu
ûbre
griffin,/
und
woldin
zu
im
an
daz
velt,/
er
lîez
ûfnêmin
dî
gezelt/
und
warf
dî
brucke
ab,/
dî
zûganc
zu
dem
hûse
gab/
und
hûb
sich
balde
an
dî
vlucht./
Doch
dô
er
sach
der
brûdre
trucht,/
dî
zu
rosse
quâmin
dar,/
und
des
ebin
wart
gewar,/
daz
dî
geritnen
mochtin
nicht/
zusamme
kumin
in
der
schicht/
mit
den
Colmenêrin,/
dî
dâ
zu
schiffe
wêrin,/
durch
dî
tûfe
der
Bdâ,/
dî
zwischin
in
gînc
aldâ,/
dô
irmannete
er
widir/
und
karte
umme
sidir/
kegn
der
burc
mit
sîner
schar./
Und
als
er
wart
gewar,/
daz
sich
darûf
neigte/
der
meistir
und
daz
zeigte,/
daz
er
wolde
tretin
zû/
der
nûwin
burc
mit
sturmis
mû,/
er
macht
in
kurzir
wîle/
mit
vil
grôzir
île/
dî
brucke,
dî
er
ê
zubrach,/
unde
machte
sich
darnâch/
zuhant
mit
sîme
here
dan./
Doch
liez
er
dâ
drîhundirt
man,/
dî
des
hûsis
waldin/
soldin
und
iz
haldin/
kegn
den
brûdrin
mit
wer./
Nû
trat
ouch
zû
der
brûdre
her/
mit
Kasimîre
dem
herzogin/
unde
begondin
swinde
lôgin/
der
burc
mit
sturme
harte,/
dâkên
mit
wer
sich
karte/
gene
dît,
dî
sî
besaz./
Zwischin
in
was
mortlîch
haz./
Des
wart
al
dâ
ein
sô
swinde
strît,/
daz
ir
vil
ûf
beidir
sît/
intpfîngin
verche
wundin./
Ouch
sach
man
in
den
stundin/
vil
manchin
gerne
von
der
burc/
nemen
sulchis
vallis
turc,/
daz
er
bleib
des
lebins
blas./
Und
want
dî
burc
sô
veste
was,/
daz
man
in
lîchtlîchir
schicht/
ir
gewinnen
mochte
nicht,/
des
lîzen
sî
dî
brûdre
stân,/
und
dô
sî
wârin
kumin
dan,/
dô
quam
vil
schîre
Swantopolc/
hin
widir
und
darzû
sîn
volc/
und
machtin
in
dem
zil/
dî
burc
zur
Swetze
vestir
vil.
—/
Wî
dî
burc
Puttirberc
gebûwit
wart./
//Brûdir
Poppe
vorgenant,/
des
ordins
hômeistir
irkant,/
begonde
prûvin
in
der
vrist/
Swantopolkis
herbe
list/
und
dî
daran
merkin,/
daz
er
sich
pflac
sterkin/
mit
vestin,
dî
er
bûwete/
und
manchir
sît
vornûwete./
Des
wolde
er
daz
lant
bewarn/
zu
Prûzin
von
kunftigin
vârn,/
dî
Swantopolc
im
keginwac./
Zwischin
dem
Aldin
hûse
lac/
und
dem
Colmen
der
stat,/
dî
dâ
nû
ist
gesat,/
ein
berc
veste
unde
hô./
Darûf
lîz
er
bûwin
sô/
eine
burc
und
daz
werc/
nante
er
den
Puttirberc,/
want
der
berc
ouch
sô
hîz./
Ûf
den
berc
er
blîbin
lîz/
zwelf
brûdere
gewêre/
und
vil
wêpenêre,/
dî
ir
soldin
nemin
war./
Und
daz
man
dise
burc
aldar/
den
hômeistir
bûwin
sach,/
darumme
daz
dêswâr
geschach,/
daz
der
ungetrûwe/
den
berc
nicht
mit
gebûwe/
begriffe
unde
machte
vast/
den
cristnen
zu
ubirlast./
Diz
ist
von
dem
ansturmen
der
stat
und
der
burg
Elbinge./
//Nû
vornam
her
Swantopolc,/
daz
dî
brûdir
und
ir
volc,/
von
dem
Elbinge
ich
meine,/
wârin
algemeine/
gereisit
ûz,
als
man
sî
îsch./
Und
dô
der
gotis
vîent
irvrîsch/
der
geschichte
ganze
mêr,/
er
saminte
ein
kreftic
her/
und
zôch
vor
den
Elbinc./
Sîn
hoffenunge
darûf
gînc/
sint
iz
dâ
was
manne
ân,/
daz
er
solde
sundir
wân/
gewinnin
burg
unde
stat/
ân
allirhande
widirsat./
Und
als
dî
vrouwin
diz
gesân,/
daz
dî
nôt
gînc
heran,/
als
der
sturm
urkunde
gab,/
sî
leitin
algemeine
ab/
ir
vrouwelîch
gebende/
und
zugin
an
genende/
wâpin
und
menlîchin
sin./
Sî
trâtin
an
dî
zinnen
hin,/
dâ
sî
ouch
bewîstin
sich/
zu
der
wer
sô
menlîch,/
daz
nîndirt
an
den
wîbin
rein/
zegelîchir
mût
irschein./
Und
dô
daz
her
diz
hât
irkorn,/
sî
hettin
alle
wol
gesworn/
daz
dî
brûdir
sidir/
wêrin
kumin
widir/
und
darzû
der
burger
volc./
Des
weich
hin
dan
her
Swantopolc/
mit
schandin
vor
den
wîbin,/
dî
man
in
vortrîbin/
in
menlîchir
wîse
sach./
Vil
ofte
daz
ouch
mê
geschach/
in
dem
lande
manchir
wegn,/
sô
dî
man
urlougis
pflegn/
soldin
und
gereisit
wôrn,/
daz
dî
vestin
wêrn
vorlorn/
gewesin
von
der
vîende
pflicht,/
inhettiz
undirstandin
nicht/
dî
kûnheit
der
wîbe/
mit
werlîchim
lîbe./
Diz
ist
von
eime
rittere
Swantepolks./
//Swantopolc
der
swinde/
hatte
zu
gesinde/
undir
sîner
manne
schar/
einen
rittir,
der
sô
gar/
dî
brûdre
trûc
in
vorchte,/
daz,
swâ
er
indirt
horchte/
der
dûtschin
brûdre
namin,/
al
sîne
lit
irquâmin,/
sîn
herze
joch
sô
sêre
irschrac,/
daz
al
sîn
lîb
irbibin
pflac./
Nû
geburt
iz
ûf
ein
zît,/
daz
her
Swantopolc
besît/
in
einiz
sîner
dorfir
quam/
durch
kurze
wîle
unde
nam/
darzû
sîner
rittir
ein
teil,/
mit
den
er
wolde
wesin
geil/
unde
in
wirtschaft
goidin./
Nû
wold
er
zu
vroidin/
ein
getûsche
machin,/
des
man
mochte
lachin./
Des
sprach
er
heimelîchin/
sus
zu
sumelîchin:/
›Lât
daz
blîbin
ungemelt:/
wir
wollin
sendin
ûf
daz
velt/
gerittin
einen
knabin,/
und
sô
wir
denne
habin/
der
kost
ein
teil
genumin,/
sô
sol
er
jainde
kumin/
unde
sprechin,
daz
gevêr/
ûf
uns
kum
der
brûdir
her,/
unde
beschouwe
wir
spotlîch,/
wî
daz
wolle
stellin
sich/
der
zagehafte
rittir.‹/
Nû
wart
dâ
ein
gevlittir/
von
den
herrin
und
ein
pfnust./
Si
sprâchin
algemeine
sust,/
iz
wêr
ein
lechirlîchir
sin./
Sus
schickte
man
den
botin
hin./
Nû
was
daz
fôrest,
daz
man
tet,/
den
brûdrin
vil
wol
vorspêt,/
des
hattin
sî
mit
irre
macht/
vorholnlîch
sich
ûzgemacht/
ûf
geluckis
vrumin/
unde
wârin
kumin/
bî
daz
selbe
dorf
aldar./
Des
wart
ir
ouch
der
knecht
gewar/
unde
irschrac
vil
sêre./
Er
nam
dî
widirkêre/
balde
kegn
dem
dorfe
wert./
Implôst
vûrte
er
sîn
swert/
swenkende
alumme./
Er
jaite
sundir
krumme/
mit
geschrei
unde
blas,/
dâ
Swantopolk
sîn
herre
was./
›Bald
ûf!‹
sprach
er
›vlît
durch
got,/
want
ich
sage
ûch
sundir
spot/
in
ernstlîchir
wârheit,/
daz
dî
brûdre
algereit/
zîhin
vîentlîch
dâ
her.‹/
Dô
gene
hôrtin
dise
mêr,/
dî
den
schimpf
ê
machtin,/
vil
gemelîch
sî
lachtin./
Abir
genre
rittir/
inpfînc
dî
mêr
vil
bittir:/
dô
man
dî
brûdre
nante,/
sîn
varwe
sich
vorwante,/
er
spranc
vil
snel
ubir
den
tisch/
unde
vlôch
von
dannen
risch,/
dâvon
ein
lachin
grôz
geschach./
Abir
dô
der
bote
sach,/
daz
dî
andrin
sîne
wort/
vor
einen
gam
intpfîngin
dort,/
er
wart
mit
starkin
eidin/
dî
mêr
in
andirweidin:/
›Vorwâr
ûch
daz
gesagit
sî,/
daz
der
brûdre
her
hî
bî/
ist
itzunt
vil
nâhin.‹/
Dô
wart
ouch
dannen
gâhin/
der
herzoge
unreine/
mit
eime
knechte
alleine./
Noch
bleib
dâ
dî
andre
trucht./
Und
dô
er
sich
gab
zu
der
vlucht/
unde
vaste
dannen
brach,/
im
jaite
ein
brûdir
hezlîch
nâch,/
dem
daz
was
bevolin./
Und
dô
er
nicht
irholin/
den
herrin
mocht,
ûf
den
er
wûc,/
den
knecht
er
im
abeslûc/
tôt,
in
einis
vlîzis
stram./
Darzû
der
andrin
allintsam/
Swantopolkis
manne/
quam
nikeinre
danne,/
want
dî
brûdre
sî
vorwâr/
vîngin
unde
slûgin
gar./
Diz
ist
von
eime
schifstrîte./
//Brûdir
Poppe
vorgenant,/
der
hômeistir,
was
gewant/
mit
vlîz
in
allin
vristin/
ûf
daz
heil
der
cristin,/
wî
er
daz
gemêrin/
mochte
nâch
gotis
êrin./
Des
sante
er
gerade/
brûdere
Conrâde,/
den
man
nante
Bremêr,/
unde
mit
im
wêpenêr,/
daz
sî
mit
drîn
schiffin/
soldin,
dî
begriffin/
und
geladin
mit
spîse
wârn,/
hin
zu
dem
Elbinge
varn,/
der
dâ
dî
cristnin
wurden
vil
zîr./
Und
dô
sî
bî
den
Zantîr/
in
dî
nêhe
quâmin,/
schîre
sî
vornâmin/
al
dâ
Swantopolke/
sîn
mit
sînem
volke,/
der
in
hatte
dâ
vorleit/
in
zwênzic
schiffin
gereit./
Und
dô
brûdir
Conrât/
gesach,
waz
im
dâ
zûtrat,/
geringe
er
dî
schicht
vorslûc./
Sîn
herze
gar
an
gote
wûc,/
an
den
er
dô
genante/
und
dî
sînen
mante,/
daz
sî
rûtin
crefticlîch/
und
ûf
dî
vîende
schictin
sich;/
daz
vil
snelle
ouch
geschach./
Mit
creftin
man
sî
rûin
sach/
den
stram
zutal
ân
ummegrif/
ûf
der
Pomerênin
schif,/
und
trâfin
dî
sô
harte,/
daz
ir
manchiz
karte/
den
bodin
ûf,
dî
bort
zutal./
Dî
anderin
zubrâchin
al./
Dô
sach
man
wischin
ûf
den
grunt/
vil
manchin
Polen
in
der
stunt,/
des
bûch
in
dem
geprûse/
wart
eine
quappinrûse./
Und
dô
dî
vîende
sâhin/
dem
ûbere
sô
nâhin/
der
brûdere
schif
dâ
strîchin
nû,/
dô
lîfin
sî
mit
steinen
zû/
unde
wurfin
swinde/
ûf
daz
schifgesinde,/
des
brûder
Conrât
mû
gewan:/
im
wart
gewurfin
ûz
ein
zan./
Ouch
wart
der
andren
gnûge/
vorsêrt
in
der
unvûge./
Îdoch
sî
alle
quâmin/
dan
in
gotis
namin/
mit
lîbe
und
mit
dinge/
wol
zu
dem
Elbinge,/
dâ
sî
ouch
nâch
den
stundin/
ir
smerzin
wol
vorwundin./
Ein
andir
schifstrît./
//Dî
brûdere,
dî
in
den
jârn/
al
dâ
zum
Elbinge
wârn,/
hattin
dirre
schif
gebeit/
mit
grôzir
vordrozzinheit,/
want
sî
wârin
ungespîst./
Und
dô
sî
wurdin
des
irwîst,/
wî
iz
in
Colmerlande
stûnt,/
sî
santin
widir
ûf
der
stunt/
dî
schif
mit
andrin
botin/
ûz
iris
selbis
rotin;/
und
dô
dî
quâmin
an
dî
vart/
hin
ûf
kegn
der
Swetze
wart,/
dô
hatte
abir
Swantopolc/
besamint
dâ
ein
michil
volc/
gewâpint
ûf
der
brûdre
mû/
und
zehin
schif
darzû./
Dâmite
streit
er
sî
ouch
an./
Nû
was
aldâ
sîn
houbetmann/
unde
treib
vreislîche/
ûf
brûdir
Friderîche,/
der
von
Wîdâ
was
genant/
und
obriste
was
irkant/
ubir
dî
mernêre./
Er
was
im
vil
gevêre/
und
râmte
sîn
sô
lange,/
unz
er
in
durch
ein
wange/
mit
eime
spere
gestach./
Doch
galt
im
daz
ungemach/
brûdir
Friderich
wol
gnûc:/
zu
tôde
er
in
aldâ
slûc./
Ouch
quam
iz
in
der
wîle,/
dô
in
gêhir
île/
dî
brûdir
ir
schif
ûfrûtin/
und
sî
dî
vîende
mûtin,/
daz
sô
sîchte
wart
der
wâc,/
daz
ir
einiz
dâ
belac/
ûf
dem
sande
dêswâr,/
daz
sî
wedir
her
noch
dar/
sich
mochtin
bewegin./
Dô
wurdin
in
zûlegin/
dî
vîende,
als
ir
haz
gebôt,/
und
slûgin
in
dem
schiffe
tôt/
zwêne
brûdir,
als
ich
vornam,/
unz
brûdir
Friderîch
doch
quam;/
der
rette
dî
gevertin
sîn/
und
nam
sî
zûzim
în./
Sus
blibin
von
der
brûdre
sît/
zwêne
brûdre
in
der
zît/
und
von
irme
gesinde
drî./
Ouch
gelâgin
tôt
dâbî/
der
vîende
zwênzic
man./
Dî
andrin
quâmin
alle
dan./
Diz
ist
von
eime
edlin
manne,
der
sich
begab
in
des
dûtschin
hûsis
orden./
//Nicht
ubir
lange
zît
darnâch/
in
Prûzinlande
kost
gebrach/
ûf
den
hûserin
sô
gar,/
daz
dî
brûdere
vorwâr/
und
ir
volc
lidin
grôze
nôt./
Sî
wâren
vil
nâch
hungirs
tôt./
Des
schrêhin
sî
mit
innekeit/
an
got,
des
sûze
mildekeit/
den
betrûbtin
alle
vrist/
bî
mit
ganzim
trôste
ist,/
daz
er
in
hulfe
sente/
und
iren
kummir
wente./
Daz
tet
ouch
got,
want
er
is
gût./
Einis
edlin
mannis
mût/
von
Krakou
neicte
er
darûf,/
daz
er
vorlî
der
werlde
gûf/
und
zu
dem
ordin
sich
begab./
Der
selbe
sante
vor
herab/
drî
grôze
schif,
dî
wâren
wol/
geladin
und
gevullit
vol/
mit
wîne
und
mit
mete/
und
mit
andrim
gerête,/
des
zu
spîse
was
behûf./
Drîhundirt
rindir
er
ouch
schûf,/
pfert
und
andirs
vîhis
vil./
Diz
vant
er
alliz
in
dem
zil/
zu
Thorûn,
als
ich
vornam./
Darnâch
er
ouch
selbe
quam;/
des
wart
al
daz
lant
gemeit./
Mit
vil
grôzir
wirdekeit/
wart
er
dort
intpfangin/
und
wol
mit
im
begangin./
Alsus
nam
er
an
sich
gereit/
des
dûtschin
hûsis
ordinscleit/
und
wart
daz
lant
vil
wol
getrôst/
und
ûz
nôtin
grôz
irlôst./
Wî
di
brûdere
im
strite
slûgin
tûsint
und
vumfzic
Pomerênen./
//Nû
sante
brûdir
Poppe
hin,/
der
hômeistir,
ûf
den
sin/
vorholinlîch
spehêre,/
dî
im
daz
gewêre/
irvûrn
und
machtin
kunde,/
wes
Swantopolc
begunde/
odir
waz
er
tête./
Binnen
des
ouch
hête/
der
hômeistir
vorgenant/
herzogin
Kasimîr
besant./
Des
volc
und
ouch
des
meistirs
her/
zusamne
quâmin
mit
ir
wer/
bî
der
burc
zu
Wischegrot./
Der
meistir
beidin
hern
gebôt,/
daz
sî
ûfrichtin
ir
gezelt/
und
dâ
lêgin
ungemelt,/
unz
iz
zît
wurde
sidir./
Nû
quâmin
ouch
dî
botin
widir/
und
jâhn,
daz
Swantopolc/
und
mit
im
ein
michil
volc/
aldâ
zur
Swetze
lêge/
und
dî
burc
vestin
pflêge./
Des
was
daz
ir
allir
rât,/
daz
man
in
an
der
selbin
stat/
bestritte
unde
rente
an./
Der
Colmenêre
zehin
man/
wurdin
dâ
vorûz
gesant/
gerittin
und
des
gemant,/
daz
sî
dî
vîende
ankêrtin/
und
daz
her
irvêrtin,/
rentin
beide
ab
und
zû/
unde
tribin
sî
ûf
mû./
Und
dô
diz
selbe
sus
geschach,/
eine
rote
sich
ûzbrach/
von
der
vîende
here
sân,/
der
wârin
wol
zwênzic
man./
Dî
hûbin
kegn
den
zehenen
sich/
und
rantin
mit
in
vîentlîch;/
daz
ouch
sô
lange
sich
nû
treib,/
unz
daz
einre
tôt
dâ
bleib,/
ein
rittir
von
der
vîende
schar./
Dî
andrin
wurdin
dô
gewar/
aldâ
der
brûdre
vane
ouch,/
dâvon
ir
iclîch
dannen
vlouch/
widir
zu
Swantopolke,/
der
ouch
mit
allim
volke/
an
dî
vlucht
sich
balde
nam./
Ûf
dî
burc
ein
teil
ir
quam,/
und
dî
rote
dô
genas;/
dî
andrin
alle,
waz
der
was,/
dî
vorslant
des
wâgis
grunt/
odir
vraz
des
swertis
munt./
Sus
iz
ûf
den
tac
gerît,/
daz
der
pomerênschin
dît/
man
dî
brûdre
sach
irslân/
tûsint
unde
vumfzic
man./
Des
sigis
wart
grôz
lob
geseit/
gote
und
der
reinen
meit/
Marîen
von
den
brûdrin
al./
Dâ
wart
ein
wunnenclîchir
schal,/
want
al
ir
trûrin
was
nû
toub./
Sî
vûrtin
dannen
rîchin
roub;/
dâmitte
sich
ouch
wande/
daz
her
vrôlîch
zu
lande./
Von
eime
zeichne,
daz
geschach./
//In
den
zîten,
als
ich
las,/
ein
pilgerîm
von
Mîssin
was/
in
daz
lant
zu
Prûzin
kumin,/
der
daz
crûze
an
sich
genumin/
hatte
kegn
der
heidinschaft./
Des
gelubde
was
geschaft,/
daz
er
ein
jâr
zu
Prûzin
bleib./
Und
dô
dî
zît
sich
gar
vortreib,/
dô
hûb
er
sich
kegn
lande
wart./
Ûf
des
selbin
wegis
vart/
geschach
iz,
daz
er
tôt
gelac./
Nû
hât
er
einen
sun,
dem
pflac/
wesin
sêre
bange,/
daz
hin
heim
sô
lange/
sich
des
vatirs
kumft
ûfzouch./
Des
hûb
er
sich
zujungist
ouch/
nâch
dem
vatir
in
Prûzinlant./
Und
dô
er
dô
sîn
nicht
invant,/
den
weg
er
widdir
heimwert
nam;/
dâ
er
von
geschichte
quam/
in
ein
dorf,
dâ
ein
bischof/
wîete
einen
kirchhof./
Und
dô
der
bischof
ummegî/
sprenginde
dâ
unde
hî/
der
tôtin
grebir,
dî
dâ
wârn,/
dô
wart
sich
im
dâ
offinbârn/
ein
gesichte
wundirlîch./
Er
sach,
daz
sich
dâ
sundirlîch/
ein
grab
ûftet
und
darûz
spranc/
ein
tôtir,
der
dâ
vor
nicht
lanc/
was
begrabin
an
der
stat./
Der
mensche
bî
dî
kirche
trat/
und
an
dî
want
sich
leinte./
Diz
wundir
sich
irscheinte/
dem
bischof
alleine;/
doch
bat
der
gotis
reine/
gote,
daz
iz
offinbâr/
wart
al
dâ
ouch
al
der
schar,/
dî
dâ
hin
was
kumin./
Der
bischof
dô
durch
vrumin/
den
tôtin
hertelîch
beswûr,/
daz
er
im
mit
wortin
pûr/
der
wârheit
seite
mêre,/
wan
und
wer
er
wêre/
und
warum
er
ûz
dem
grabe/
wêr
getretin
sô
hinabe./
Dô
sprach
der
tôte:
›Ich
bin
gesîn/
wol
ein
jâr
ein
pilgerîn/
durch
got
in
Prûzinlande;/
und
dô
ich
widir
wande/
mich
kegn
mîner
gegenôt,/
dô
begreif
mich
hî
der
tôt/
und
wart
hî
begrabin;/
und
want
ich,
dô
man
habin/
mich
dennoch
sach
mîn
lebin,/
hatte
vil
unebin/
nach
velschlîchir
tucke/
gebrochin
abe
ein
stucke/
ackirs
mîme
nâkebûr,/
des
was
bittirkeit
sô
sûr/
unde
jâmir
mir
irkorn,/
daz
ich
solde
sîn
verlorn/
und
vortûmit
immer
mê./
Abir
want
ich
hatte
ê,/
den
ich
starb,
vorbundin
mich/
daz
ich
wolde
vlîzeclîch/
andin
gotis
ande/
widir
dî
vîande/
Cristî
und
des
crûzis
sîn,/
des
ist
gewandilt
mir
dî
pîn/
der
hellin
ungehûer/
in
ein
vegevûer,/
und
darinne
mûz
ich
sîn/
sô
lange,
unz
dî
vrûnde
mîn/
den
ackir
gebin
widir;/
sô
werde
ich
ouch
sidir/
zuhant
ûz
allir
nôt
irlôst/
und
in
himele
getrôst.‹
—/
Do
diz
was
alsus
geschên,/
der
bischof
wart
sich
ummesên/
und
dî
lûte
vragin
an,/
ob
îman
kente
disen
man./
Dô
sprach
der
sun:
›Hêrre,
jâ,/
der
tôte
ist
mîn
vatir
sâ/
und
ich
gelobe
an
disme
zil,/
daz
ich
gar
den
ackir
wil/
widirgebin
an
dî
stat,/
dannen
in
mîn
vatir
hât/
bôslîch
gezogin
an
sich./
Des
gelobe
hûte
ich.‹/
Dô
sprach
der
bischof
bermelîch:/
›Ô
gûtir
man,
nû
lege
dich/
in
dîn
grab;
got
geb
dir
rû!‹/
Daz
geschach.
Dô
tet
sich
zû/
daz
grab
widir
in
dem
zil.
—/
Nû
merkit,
wî
genâden
vil/
gibit
Crist
den
sînen/
getrûwin
pilgerînen,/
sî
sîn
lebind
odir
tôt./
Dî
sich
gebin
hî
in
nôt/
mit
lîbe
und
mit
gûte/
und
in
willigim
mûte,/
darzû
stête
sîn
gereit,/
daz
sî
dî
heilige
cristinheit/
nâch
irre
macht
beschirmin/
vor
der
ungehirmin/
heidenischin
dîte,/
den
wil
er
zu
mîte/
daz
êwige
lebin/
in
himilrîche
gebin.
—/
Von
eime
strîte,
dô
der
Pomerênen
tôt
gelâgin
tûsint
und
vumfhundirt./
//Dô
des
pâbistis
legât,/
von
dem
ir
ê
vornumin
hât,/
gekundit
selbe
hâte/
daz
crûze
in
predigâte,/
und
iz
ouch
predigin
gebôt/
in
rîchin
und
in
gegenôt/
in
dûtschin
landîn
manchirsît,/
dî
darzû
in
der
zît/
gelegin
und
bescheidin
wêrn,/
dô
wâren
vurstin
unde
hêrn/
in
dûtschin
landin
vorwâr,/
dî
diz
jâmir
bewegin
gar/
wart,
daz
dî
arme
cristinheit/
zu
Prûzin
in
dem
lande
leit;/
darum
der
tugintlîche/
herzoge
von
Ôstirrîche/
zu
hulfe
deme
lande/
Drusigêre
sande,/
der
sîn
truchtsêze
was,/
mit
vil
rittern,
als
ich
las,/
und
andrin
mannen,
dî
dâ
wârn/
geûbt
zu
strîte
in
den
jârn./
Ouch
quam
dô
ein
rittir
rein,/
hêr
Heinrîch
von
Lîchtinstein,/
und
mit
im
pilgerîme
vil./
Mit
disen
gestin
nâch
dem
zil/
und
mit
herzogin
Kasimîre/
der
meistir
und
dî
sînen
schîre/
in
Pomerênen
machtin
sich/
unde
zugin
vîentlîch/
mit
gewalt
durch
al
daz
lant/
stiftinde
roub
unde
brant/
wol
nûn
tage
und
nûn
nacht./
Sô
gar
der
meister
mit
der
macht/
daz
lant
durchvûr
und
durchtreib,/
daz
nindir
dâ
ein
winkil
bleib,/
er
mûste
werdin
toube/
von
brande
und
von
roube./
Bin
der
zît
daz
diz
geschach,/
Swantopolk
sich
umme
brach/
und
besaminte
mit
wer/
michil
unde
grôz
ein
her/
von
sînen
Pomerênin/
und
darzû
von
genin/
Prûzin,
den
er
rât
ê
gab,/
daz
sî
den
brûdrin
trâtin
ab/
und
den
touf
vorsmêtin,/
den
sî
intpfangin
hêtin,/
unde
zôch
den
brûdrin
nâch./
Im
was
bange
und
gâch,/
wî
er
sich
gerêche,/
den
roub
in
abe
gebrêche./
Des
volgte
er
in
snelle
sâ/
und
lac
î
des
nachtis
dâ,/
dannen
sî
des
morgins
wârn/
mit
irme
here
vort
gevarn/
heim
kegn
irme
lande
wert./
Sîne
ros
und
sîne
pfert/
lîz
er
zu
den
statin/
stallin,
dâ
ê
hatin/
dî
brûdre
ire
pfert
gestalt./
Ouch
wurdin
dî
gezelt
gezalt,/
darzû
ir
herwege,/
und
an
dem
gelêge/
vant
der
sûre
Swantopolc,/
daz
zwîer
grôzir
wêr
sîn
volc,/
wen
der
brûdre
wêre
dô./
Des
wart
sîn
herze
in
vroudin
vrô;/
er
trôste
wol
dî
sînen
dort/
und
gab
in
dise
wort:/
›Vrout
ûch,
lât
alle
clage,/
wir
wollin
morgin
an
dem
tage/
tûn
den
dûtschin
alsô
wê,/
daz
dî
Prûzin
immir
mê/
und
dî
Pomerênen
gar/
von
irme
joche
sullin
zwâr/
und
von
irs
getwangis
pîn/
êwiclîch
intladin
sîn.‹/
Des
morgins,
dô
der
brûdir
her/
von
der
herberge
nam
dî
kêr,/
dô
rantin
sumelîche
man/
ûz
Swantopolkis
here
an/
den
roub
(und
was
sô
vil,/
daz
er
betrette
in
dem
zil/
volleclîch
zwû
mîle)/
und
slûgin
in
der
wîle/
wol
drîzic
man
von
der
schar,/
dî
des
roubis
nam
dô
war./
Und
dô
dem
meistir
dise
mêr/
quâmen,
dô
wart
Drusigêr/
von
dem
here
ouch
zuhant/
in
zu
hulfe
hin
gesant./
Und
dô
er
des
wart
gewar,/
daz
der
vrûnde
her
und
dar/
alsô
vil
irslagin
lac,/
sam
ein
zage
er
irschrac/
und
hûb
von
dannen
sich./
Diz
merkte
wol
her
Heinrîch/
von
Lîchtinstein,
dâ
von
er
sân/
sprengete
dî
vînde
an./
Dî
wichin
vor
im
als
ein
stoub./
Sus
nam
er
widir
in
den
roub,/
den
sî
hattin
abe
getrant./
Diz
wart
Swantopolc
irkant,/
des
quam
er
vil
snel
gevarn/
zu
hulfe
sînen
mit
drîn
scharn./
Und
dô
dî
Kujauwêre
sâhn/
sô
vil
der
vînde
kegn
in
gâhn,/
sî
vorgâzin
allir
trucht/
unde
griffin
an
dî
vlucht/
ân
ein
rittir,
der
dâ
hîz/
her
Mertîn
von
Cruschewiz/
und
dem
was
ir
vane/
bevolin
dô,
und
âne/
der
herzoge
Kasimîr./
Der
rît,
daz
man
besente
schîr/
hern
Heinrîch
von
Lîchtinstein./
Dî
wîle
schiktin
sich
gemein/
dî
brûdre
in
strit
und
ouch
ir
volc./
Und
dô
daz
merkte
Swantopolc,/
daz
dî
brûdre
woldin
nicht/
im
intwîchin
in
der
geschicht,/
dô
las
er
ûz
wol
tûsint
man/
der
bestin,
dî
er
mochte
hân,/
unde
in
sulche
lêre
gab,/
daz
sî
soldin
tretin
ab/
von
den
rossin
in
der
zît,/
sô
sî
sêhn
zûgên
den
strît,/
und
soldin
machin/
ein
schrîen
und
ein
brachin/
und
alsus
den
brûdrin
zû/
tretin
mit
strîtlîchir
mû,/
und
sî
vor
sich
setztin/
ir
schilde
und
ôt
letztin/
mit
den
spern
der
cristnen
pfert./
›Des
sigis
werde
mir
gewert‹/
sprach
er
›gar
mit
vrumin,/
ob
sî
zu
uns
kumin:/
want
ir
wâpin
sint
sô
swêr,/
daz
sî
wedir
hin
noch
her/
sich
gewendin
mugin/
noch
zu
strîte
tugin.‹/
Dô
dî
her
ûf
beidir
sît/
geordint
hattin
sich
ûf
strît,/
dô
quam
widir
zu
der
gemein/
her
Heinrîch
von
Lîchtinstein./
und
dô
er
an
dî
vîende
sach,/
zuhant
er
zu
den
brûdrin
sprach:/
›Sûmit
nicht,
daz
ist
mîn
rât,/
want
sûmen
hî
zu
schadin
gât.‹/
Dô
irhûbin
sî
ouch
sich/
kegn
den
vîendin
ellintlîch/
und
trâfin
zusamin/
mit
in
in
gotis
namin./
Dô
wart
ein
strît
vil
grûwesam,/
der
doch
ein
vrôlich
ende
nam/
den
cristinlîchin
heltin,/
want
sî
des
tagis
veltin/
ûf
dem
velde
sundir
wân/
der
vîende
vumfzêhnhundirt
man,/
alsô
daz
in
den
vristin/
nî
mensche
manc
den
cristin/
intpfînc
tôtlîche
wundin,/
sundir
in
den
stundin/
sturbin
in
zêhn
ros
aldâ,/
dî
dî
vînde
stâchin
sâ,/
als
daz
ê
mit
suirkeit/
Swantopolc
hât
ûz
geleit./
Unde
dô
des
strîtis
dram/
ein
ende
lobelîch
genam/
(daz
zwâr
von
gote
mûste
sîn),/
dî
brûdre
und
dî
pilgerîn/
hûbin
sich
kegn
lande
sân/
unde
vûrtin
mit
in
dan/
tûsint
ros
gesundirt/
und
darzû
sechshundirt/
und
andre
pfert,
wâpin,
habe,/
dî
sî
den
vîndin
slûgin
abe,/
der
ich
keine
achte
habe/
hî
in
rechenunge
wîs,/
und
darzû
des
sigis
prîs,/
der
in
von
der
gotis
hant/
wart
dô
zeichinlîch
gesant./
Des
sî
lob
mit
wirdekeit,/
Jêsû
Criste,
nû
geseit/
dîme
sûzin
namen/
und
êwiclîchin!
Âmen./
Nû
hatte
brâcht
vil
bôse
mêr/
hin
zu
Torûn
Drusigêr/
der
truchtsêze,
als
ich
hân/
dâ
vor
vorjehn,
dô
er
intran/
mit
den
sînen
gar
vorzait./
Er
hatte
offinbar
gesait,/
daz
der
meistir
wêre/
mit
al
dem
cristnen
here/
irslagin
dort
in
strîte
tôt./
Dô
was
in
jâmirlîchir
nôt/
sô
grôze
clage
intstandin/
in
beidin
disen
landin/
zu
Colmen,
zu
Polênen,/
daz
nîman
des
sol
wênen,/
diz
wêr
in
wol
sô
grôz
ein
leit,/
als
in
dâ
vor
war
î
bereit./
Abir
ûf
den
andrin
tac,/
dô
dî
vesperzît
gelac/
und
alz
daz
her
in
vollir
craft/
widir
heim
quam
sigehaft,/
nû
merkit,
ob
icht
wurdin
vrô/
dî
betrûbtin
cristnen
dô!/
Dêswâr
ir
vroude
wart
sô
grôz,/
daz
sî
mit
schalle
ubirdôz/
al
dî
jâmirbernde
nôt,/
dî
in
der
andre
tac
ê
bot./
Wî
sich
dî
brûdre
vorsûntin
mit
hêrn
Swantopolc./
//Dô
sus
Pomerênerlant/
was
vorwûst
und
vorbrant/
und
gar
gemacht
zu
nichte/
von
gotis
rechtim
gerichte,/
hêr
Swantopolc,
der
î
dâ
vor/
trûc
den
hals
trotzlîch
inpor/
sûchinde
zu
allir
vrist/
beide
mit
macht
und
mit
list,/
wî
er
den
geloubin/
vorterbin
und
beroubin/
mochte
ubir
Prûzinlant,/
der
dâ
nûwelîch
was
geplant/
mit
cristinlîchim
blûte,/
des
der
ungûte/
selbe
durch
des
tûvils
spil/
vorgozzin
hatte
sêre
vil,/
und
ê
sam
ein
lewe
bram
—/
der
wart
nû
stille
als
ein
lam,/
sîn
houbit
lîz
er
nîgin/
und
daz
antlitze
intsîgin/
als
ein
betrûwit
rûwic
man,/
unde
quam
dî
brûdre
an/
mit
dêmûteclîchir
vlê,/
daz
sî
gerûchtin,
als
sî
ê/
hattin
ofte
mê
getân,/
zu
genâdin
in
intpfân./
Nû
wûgin
ouch
dî
brûdre
daz,/
swenne
er
benôtit
saz/
und
was
ungeweldic,/
daz
alle
zît
einveldic/
was
sîn
schîn
und
sîn
lût/
und
undir
lemmerînre
hût/
trûc
ein
vuchsîn
herze,/
daz
ûf
der
cristnen
smerze/
allir
trugene
was
vol,/
daz
der
ûzganc
wîste
wol/
(want
diz
was
nû
dî
dritte
stunt,/
daz
er
den
vride,
den
sîn
munt/
den
brûdrin
swûr
mit
eidin
starc,/
brach
mit
manchir
valschheit
arc):/
des
vorchtin
sî
sîn
lîgen,/
er
wurde
sî
abir
trîgen./
Abir
want
man
alle
vrist/
sol
vride
sûchin
âne
list/
und
want
ein
schepper
ist/
des
vridis
und
ein
minner
Crist,/
dâvon
dî
brûdre
abir
vort/
nâch
manchirhande
undirwort/
machtin
abir
sidir/
vride
mit
im
widir./
Von
brûdir
Heinrîche
von
Wîdâ
dem
drittin
lantmeister
in
unsirs
hêrrin
jârn
tûsint
zweihundirt
sibin
und
vîrzic./
//Brûdir
Heinrîch
von
Wîdâ/
was
in
Prûzinlande
dâ/
der
dritte
meistir
vorwâr/
und
trûc
daz
amt
achte
jâr./
Dirre
brâcht
in
Prûzinlant/
den
hêrrin
von
Wîdâ
genant/
mit
vumfzig
ûzirweltin/
ellinthaftin
heltin,/
der
menlîch
tât
vil
wît/
was
irschollin
in
der
zît,/
und
andirre
edlin
gnûc,/
dî
dî
gotis
min
irwûc/
ûz
dûtschin
landin
manchirwein,/
daz
sî
strîtis
woldin
pflein/
durch
cristinlîchin
namin,/
dî
alle
mit
im
quâmin./
Der
selbe
brûdir
Heinrîch/
was
gewesin
êlîch/
und
nam
îdoch
an
sich/
dêswâr
vil
bescheidinlîch/
des
dûtschin
hûsis
ordin;/
sîn
wîb,
dî
im
was
wordin/
an
der
ê
gesellic,/
gab
im
des
loube
willic/
und
begab
ouch
williclîch/
in
ein
vrouwinclôstir
sich,/
daz
man
nante
Cronswitz./
Brûdir
Heinrîch
hatte
ditz/
gebûwit
selbe
und
gestift/
und
belân
mit
rîchir
gift./
Dâselbins
wart
er
ouch
darnâch/
begrabin;
(abir
daz
geschach/
nâch
manchis
strîtis
hertikeit,/
dî
er
an
dem
amte
streit/
menlîch
und
êrlîch
dêswâr,/
als
hernâch
wirt
offinbâr,)/
want
der
hômeistir
hatte
in/
geladin
zu
capitle
hin,/
und
an
dem
selbin
wege/
wart
er
sûchelêge,/
dâvon
er
starb
und
wart
begrabin,/
als
wir
dâ
vor
gesprochin
habin./
Wî
dî
brudre
eine
burc
gewunnen
und
nanlin
sî
Cristburc./
//Dô
brûdir
Heinrîch
vorgeseit/
der
meistir
mit
intscheidinheit/
an
den
brûdrin
irvûr,/
waz
ubils
in
velschlîchir
vûr/
Swantopolc
der
ungewêre/
und
darzû
sîne
volgêre,/
dî
abtrunnigin
cristin,/
hattin
vor
den
vristin/
getribin
durch
des
tûvils
rûm/
ûf
den
armin
cristintûm/
zu
Prûzin
in
dem
lande,/
er
wart
in
swindir
ande/
wendin
sîne
ger
darûf,/
wî
er
ir
erclîche
gûf/
vorterbte
und
vordructe/
und
ôt
hô
ûfgezucte/
des
geloubin
heilikeit;/
darûf
was
al
sîn
vlîz
geleit./
Des
saminte
er
dî
brûdre
sîn/
und
darzû
dî
pilgerîn,/
mit
den
er
eine
reise
zouch./
An
der
reite
quam
er
ouch/
vorholnlîch
mit
der
macht/
an
des
heiligin
Cristis
nacht/
vor
eine
burc,
dî
was
gesat/
zu
Pomezênen,
dâ
noch
stât/
daz
burcwal
offinlîch
irkant,/
und
Aldin
-
Cristburc
genant./
Dô
dî
nacht
daz
mittil
lîf/
und
al
dî
burcdît
herte
slîf,/
dô
leitin
sî
ir
leitirn
zû/
und
irstigin
âne
mû/
daz
hûs,
darin
sî
slûgin/
nâch
vîentlîchin
vûgin/
unde
vîngin
swaz
dâ
was./
Ouch
besatzt
iz,
als
ich
las,/
mit
brûdrin
und
mit
wêpenêrn/
der
meistir,
dî
iz
soldin
wern/
und
sîn
pflegn
mit
hûte./
Und
want
Cristus
der
gûte/
in
sînre
nacht
daz
heil
in
gab,/
daz
sî
dî
burc
gewunnin
ab/
den
Cristisvîandin,/
dâvon
sî
sî
nandin/
Cristisburc,
und
zwâr
der
nam/
von
menschinsinne
nicht
dar
quam./
sundir
Cristus
der
heilant/
in
irme
herzin
in
sô
vant./
Wî
dî
stat
Colmen
brâcht
wart
an
dî
stat,
dâ
sî
nû
lît./
//In
den
selbin
zîtin
quam/
der
edle
vurste
lobesam,/
der
dâ
Ânlant
was
genant,/
mit
rittirn
vil
in
Prûzinlant,/
und
ân
andirs
gûtis
vil,/
daz
er
dâ
schûf
in
deme
zil/
zu
nutze
der
cristinheit,/
sô
wart
von
im
herabgeleit/
vom
Aldinhûse
dî
stat/
der
Colm
und
an
den
bere
gesat,/
dâ
sî
ouch
noch
huite
lît./
Dî
wandelunge
in
der
zît/
was
ûzirmâzin
heilsam/
Colmerlande
allintsam./
Von
manchirleige
—
—
teidinge
Swantepolkis./
//Dô
Swantopolc
vornumin/
hatte,
daz
sô
kumin/
der
meistir
was
zu
lande,/
botin
er
im
sande/
bittinde
vrûntlîche,/
daz
er
hêrn
Heinrîche/
im
sente
von
Lîchtinstein./
Dô
zu
im
quam
der
rittir
rein,/
er
hûb
ûf
vor
im
und
intslôz/
manchirhande
clage
grôz,/
wî
unrecht
daz
im
soldin
hân/
dî
dûtschin
brûdre
getân./
Zu
jungist
er
sus
seite:/
›Ich
bin
des
gereite/
zu
vorbindene
mich
sân,/
daz
ich
zu
allim
rechte
stân/
den
brûdrin
zu
Prûzin
wil/
und
waz
sî
wollin
alle
zil,/
daz
wil
ich
mit
vlîze
tûn,/
ob
sî
mir
widir
mînen
sun/
wollin
gebin,
den
ich
in/
dâ
vor
zu
gîsle
satzte
hin.‹
—/
Dô
antwort
im
hêr
Heinrîch/
und
sprach
vil
sitticlîch:/
›Der
hoffenunge
ûch
vorzît,/
daz
man
zu
keinir
zît/
ûch
widirgebe
ûwir
kint;/
wan
ir
hât
gebrochin
sint/
nicht
eines,
sundir
manche
stunt/
den
vride,
durch
des
sichrin
munt/
ir
iz
zu
gîsle
gâbit./
Zu
den
heidin
ir
babit/
ûch
gesellit
und
gepflicht/
und
hât
mit
in
vornicht/
und
vorterbit
dî
eristinheit/
in
unmenschlîchir
vreislîchkeit/
zu
Prûzin
in
dem
lande/
mit
roube
und
mit
brande;/
und
den
geloubin,
der
aldâ/
was
vil
wol
irhabin
sâ/
mit
nôtin
vil
und
arbeit,/
den
hât
ûwir
bôsheit/
vortiligit
gar
offinlîch./
Ir
hât
dî
cristnin
jâmirlîch/
geslagin,
gevangin
und
gemort/
und
mit
hezlîchir
volbort/
juncvrouwin
unde
wîb
gehaft/
in
der
heidin
eiginschaft./
Dâvon
ir
nicht
rechtis
hât;/
genâde
sûcht,
daz
ist
mîn
rât!‹/
Abir
want
den
bôsin
leit/
ist
zu
hôrin
dî
wârheit/
in
strêflîchir
ande,/
darum
sîn
ôrin
wande/
Swantopolc
der
stumme
gouch/
von
dirre
strâfunge
ouch,/
dî
antrûc
der
rittir
gût./
Er
tet
alsam
dî
slange
tût,/
dî
dâ
bezeichint
uns
dî
tôrn:/
sî
vorstopfit
ire
ôrn,/
swen
ir
meistir
sî
bespricht,/
daz
sî
der
worte
hôre
nicht./
Dem
tet
wol
dirre
glîche./
Doch
lîz
er
hêrn
Heinrîche/
âne
mûe
von
im
zîn/
widir
zu
dem
Colmen
hin,/
der
ouch
dem
meistir
gar
vorjach,/
wî
und
waz
er
kegn
im
sprach./
Darnâch
kurzlîch
mit
botin
gnûc/
abir
Swantopolc
irwûc/
den
meistir,
daz
er
mit
im
quam/
ûf
einen
werdir
intsam/
in
der
Wîzlin
gelein./
Dâ
hôrte
man
sî
rede
pflein/
dêswâr
kegn
einandir
vil./
Îdoch
ûf
daz
letzte
zil/
schidin
sî
von
dannen
sich/
in
zorne
vil
unminenclîch./
Wî
Swantopolc
den
vride
ûfsaite
und
herte
daz
lant
zu
Kujaw./
//Nâch
dirre
zît
nicht
ubir
lanc/
Swantopolc
abir
twanc/
sîn
aldir
tûvelischir
haz,/
daz
er
der
woltât
gar
vorgaz,/
dî
im
der
brûdre
gûte
irbôt,/
dô
er
was
in
strenge
nôt/
und
in
angist
grôz
gevalt./
Gût
er
in
mit
arge
galt,/
als
ôt
î
dî
bôsin
pflein./
Er
begonde
manchirwein/
in
mortlîchin
êchtin/
der
brûdre
lût
anvechtin;/
daz
er
vorholn
doch
begînc./
Disn
irslûc
er;
gen
er
vînc/
und
betrûbt
sî
manchir
wîs./
Zuletzt
lîz
ouch
der
gîf
unwîs/
bleckin
sîner
erge
gûf/
und
saite
den
vride
ûf/
den
brûdrin
und
den
cristnen
gar/
und
begond
sî
offinbâr/
vêdin
unde
vechtin
an,/
als
er
hatte
ê
getân./
Er
saminte
ein
michil
her/
unde
zouch
vil
gewêr/
in
hêrn
Kasimîris
lant,/
daz
dâ
Kujaw
ist
genant./
Das
lant
er
ungewarnit
vant./
Dâ
stift
er
roub
unde
brant/
und
treib
dâ
jâmir
gnûc./
Vil
cristnen
er
zu
tôde
irslûc/
und
stumelte
manchin
lîb./
Kinde,
meide
unde
wîb/
vûrt
er
mit
im
her
abe/
und
darzû
rîche
habe./
Wî
Cristburc
wart
vorlorn./
//Nû
was
der
unvlâte
kolc,/
der
unreine
Swantopolc,/
îtil
allis
gûtis/
cristinlîchis
blûtis/
dennoch
turstig
und
unsat;/
dâvon
er
mit
suntlîchir
tât/
vorevelîchin
vurbaz
trat/
widir
sînen
schepfer./
Er
vleiz
sich
mit
allir
ger/
und
mit
macht,
wî
daz
er/
irzurnte
den
hôestin
got./
Vorsmêhinde
gar
sin
gebot/
wûc
er
ûf
des
tûvils
teil./
Des
hazte
er
der
cristnen
heil/
und
der
brûdre
allirmeist/
daran,
daz
der
gotis
geist/
der
craft
in
wolde
gunnen,/
daz
sî
hattin
gewunnen/
nûwelîch
vor
den
zîten/
sundir
widirstrîten/
ûz
der
Pomezânen
hant/
eine
burc,
als
ich
irkant/
ûch
dâ
vor
gemachit
hân./
Daz
dâchte
der
vorwâzene
man/
mit
vîentlîchir
ande/
rechin
und
besande/
alle
sînis
heris
craft./
Darzû
wart
von
im
geschaft,/
daz
al
dî
Prûzin
ê
getouft/
mit
alle
irre
macht
gehouft/
zu
sîme
hofe
quâmin/
und
mit
im
intsamin/
sich
kein
den
cristin
nâmin./
Und
want
er
trûgne
vol/
was,
des
kond
er
trîgin
wol/
ûf
der
cristinheit
unheil,/
sîn
her
in
zwei
teil/
er
schichte
dêswâr
harte
listiclîch./
Mit
der
einen
schar
er
sich/
vorne
zu
der
burg
irhûb,/
dâ
er
sî
crenkist
sîn
intsûb;/
daz
andir
teil
trat
hindin
zû,/
unde
worchtin
michil
mû/
den
brûdrin
mit
sturme
hart,/
daz
vil
gnûc
zu
tûne
wart/
allin,
dî
darûffe
wârn,/
dî
eine
sîte
zu
bewarn./
Und
dî
wîle
sî
den
ort/
wertin,
dô
sach
man
aldort/
brechin
în
daz
hindre
her/
ân
allis
widirsatzis
wer./
Dâ
wîstin
iris
hazzis
zorn/
dise
hindene,
gene
vorn/
in
mortlîchin
unvûgin/
sô
lang,
unz
sî
irslûgin/
ûf
der
burc
dî
brûdre
gar/
und
al
irs
gesindis
schar./
Wî
Cristburc
widdir
gebûwit
wart
von
den
brûdrin./
//Dirre
clegelîchin
schicht,/
dî
Swantopolc
der
bôse
wicht/
sô
mortlîch
hatte
geûbit,/
vil
sêre
wârn
betrûbit/
der
meistir
und
dî
brûdre
al,/
want
sî
crenkte
dirre
val/
vil
sêre,
dî
dâ
lâgin
tôt,/
unde
merktin
in
der
nôt,/
daz
sî
dî
vorevle
dît/
andirwîs
inmochtin
nit/
bekêrin
noch
betwingin/
noch
zu
geloubin
bringin;/
sinmûstin
êrst
sundir
wân/
eine
vestin
mang
in
hân,/
dannen
sî
sî
pflegelîch/
anvechtin
allirtegelîch./
Des
samintin
sî
andirweit/
von
pilgerîmen
vil
gemeit/
eine
lobelîche
schar,/
dî
von
dûtschin
landin
dar/
quâmen
pflegelîchin/
durch
dî
gnâdin
rîchin/
und
den
grôzin
ablâz,/
den
man
in
von
gote
maz/
in
des
crûzis
predigât,/
daz
man
predigte
an
manchir
stat./
Mit
den
gestin
vorgeseit,/
dô
alliz
daz
was
vorbereit,/
daz
man
darf
zu
gebûwe/
einre
vestin
nûwe,/
zugin
dî
brûdre
ouch
zuhant/
zu
Pomezênen
in
daz
lant/
und
wandiltin
dî
stat/
der
burc,
dâvon
ir
mich
ê
hât/
hôrt
sprechin
allintsamen,/
und
doch
nicht
den
namen,/
Cristburc
ich
dâ
meine./
In
dem
namen
reine/
bûwtin
sî
sî
in
der
zît/
dar,
dâ
sî
noch
hûte
lît,/
zu
lobe
und
zu
êrin/
Cristô
unsirm
hêrin;/
und
ûf
dî
burc
man
ouch
dô
schûf/
alliz,
des
dâ
was
behûf/
zu
kost,
zu
hûte
in
dem
zil/
und
ouch
wêpenêre
vil./
Darnâch
nicht
ubir
lange
vrist/
gehalf
in
der
sûze
Crist,/
daz
von
den
brûdrin
eine
stat/
bî
dî
burc
wart
gesat,/
darîn
cristne
quâmen,/
dâ
ir
wonunge
nâmen/
und
satztin
tegelîch/
dêswâr
vil
unzegelîch/
den
lîb
mit
dem
gûte/
vor
des
geloubin
hûte./
Wî
geistlîch
dî
brûdre
zu
Cristburc
lebtin./
//Ûf
disme
hûse
in
den
jârn/
zu
Cristburc
dêswâr
brûdir
wârn,/
dî
dâ
trûgin
ebin/
ein
vil
geistlîch
lebin/
an
wachin,
betin,
vastin./
Sî
pflâgin
lutzil
rastin,/
und
ich
daz
beslîze
ôt:/
sî
hîldin
vesticlîch
durch
got/
dî
reglin
und
des
ordins
joch/
unde
wârn
dâbî
doch/
rittre
vrech
zu
allir
zît/
und
irwegin
gar
ûf
strît,/
alsô
daz
man
ûf
prîsis
sin/
mochte
wêrlîch
jên
von
in:/
sî
sîn
zu
clôstremunche
gût/
und
hân
zu
velde
rittirs
mût./
Undir
disin
was
irkant/
ein
brûdir,
von
Glîzberc
genant,/
der
was
sô
grôzir
heilikeit,/
als
uns
dî
wârheit
von
im
seit,/
daz
an
eime
karvrîtage,/
dô
mit
inneclîchir
jage/
man
begînc
daz
ammecht/
nâch
der
cristenheite
recht/
von
unsirs
hêrrin
martirât,/
dirre
brûdir
zû
hin
trat/
und
mit
innekeit
vil
scharf/
sich
an
sîne
vengin
warf/
vor
ein
crûze
hulzîn,/
daz
man
nâch
Cristis
martir
sîn/
sach
aldâ
gesnitzit./
Und
dô
er
sus
irhitzit/
in
andâcht
sich
zû
hin
bôt/
zu
kussene
dî
wundin
rôt/
an
des
crûzis
bilde,/
der
sûze
Crist,
der
milde,/
tet
dâ
wundirlîchin
schîn,/
wî
lîb
im
wêr
der
rittir
sîn:/
als
man
offinlîch
intsûb,/
daz
bilde
hulzîn
sich
irhûb/
bîginde
sîne
arme
sân/
und
wold
den
brûdir
ummevân./
Îdoch
intweich
der
gûte,/
want
er
in
dêmûte/
sich
dûchte
des
unwirdic
sîn./
Her
sprach:
›Ô
lîbir
hêrre
mîn,/
ich
bin
vil
ungenême;/
des
ist
dir
ungezême,/
daz
dû
sô
zu
mir
nâhis/
und
mich
ummevâhis!‹
—/
Ouch
was
ein
andir
brûder
dâ,/
ein
rittirlîchir
helt
î
sâ/
und
in
andâcht
gotis
truit,/
der
an
sîner
blôzin
huit/
vor
einen
nachtgurtil
trûc/
eine
kettin
grob
gnûc,/
dî
was
von
îsene
gesmit./
Unz
an
sîn
ende
treib
er
dit./
Diz
ist,
wî
vil
Pomerenen
unde
Prûzin
geslagin
wurdin./
//Dô
andirweit
gebûwit
was/
Cristburc,
als
ich
dâ
vor
las,/
sô
veste
und
sô
nûwe,/
Swantopolc
der
ungetrûwe/
wart
des
betrûbit
und
gemût,/
und
dî
prûzsche
dît
ungût/
betrûbte
sich
darumme
gar./
Sî
gedâchtin
her
und
dar/
und
sûchtin
manche
list,/
wî
sî
mochtin
in
der
vrist/
dî
burc
abir
gewinnen,/
vortilgin
und
vorbrinnen./
Zu
jungist
wurdin
sî
gemein/
mit
Swantopolke
des
in
ein,/
daz
sî
mit
al
irre
craft/
Cristburc
woldin
tûn
behaft/
und
nimmir
kumin
dan,/
iz
inwurd
in
undirtân/
und
wêre
gar
zustôrt./
Des
besamintin
ouch
dort/
dî
Prûzin
ein
michil
her/
und
santin
vor
vil
wêpenêr,/
dî
mit
hûte
soldin
pflein/
der
herwaine
undirwein,/
der
sî
vor
hin
hattin
vil/
geschickit
in
dem
selbin
zil/
mit
wâpin
und
mit
lîbnar./
Nû
wurdin
von
Cristburc
gewar/
dî
brûdre
dirre
rote./
Sî
genantin
an
gote/
und
rittin
an
dî
schar/
und
dî
slûgin,
daz
sî
gar/
tôt
ûf
dem
velde
blibin./
Dî
waine
sî
ouch
tribin/
ûf
daz
hûs
Cristburc
hin/
unde
buttin
den
gewin./
Und
dô
dî
leidin
mêre/
dem
prûzischin
here/
gesait
wurdin
und
irkant,/
sî
wurdin
gar
in
zorne
inprant/
und
zurittin
in
ummûte/
ielîchir
heim
zu
sîme
gûte./
Nû
was
ouch
in
der
zît
vil
schîre/
Swantopolc
zu
dem
Zantîre/
kumin
mit
der
hôstin
macht,/
dî
im
dô
was
zûgeacht,/
und
lîz
ob
al
daz
velt/
slain
ûf
vil
gezelt/
in
rûmlîchir
hôchvart./
Ouch
er
dô
zu
râte
wart,/
daz
er
vor
hin
sante/
vil
rittre
unde
benante/
darzû
wêpenêre
vil/
und
bevûl
in
in
dem
zil,/
daz
sî
im
irvûrn
dî
mêre,/
ob
Cristburc
belegin
wêre,/
als
iz
vor
was
angeleit./
Nû
was
ouch
dî
geleginheit/
den
brûdrin
wol
kunt
getân;/
des
sprengtin
sî
dî
vîende
an/
und
irslûgin
ir
vil
gnûc./
Daz
andre
teil
sich
gar
irwûc/
der
vlucht
in
zegelîchir
gere/
widir
hin
zu
dem
here/
mit
geschreie
harte
grôz,/
daz
ouch
in
daz
her
irdôz,/
und
der
zegelîche
schal/
daz
grôze
her
intherzte
al,/
daz
sî
griffin
an
dî
vlucht/
her
ein
trucht,
dâ
ein
trucht./
Und
dô
dî
brûdre
daz
gesâhin,/
sî
begondin
nâch
in
gâhin/
und
irslûgin
in
der
zît/
vil
der
pomerênschin
dît./
Ein
teil
sî
ir
dâ
vîngin./
Ouch
ir
vil
dâ
vorgîngin/
in
der
Wîzlin
strâme./
Îdoch
der
gotis
grame/
Swantopolc
intwischte
dan/
zu
schiffe
und
sînre
man/
ein
teil,
der
doch
was
cleine./
Nû
was
ouch
der
unreine/
allir
sînre
herismacht/
in
der
reise
sô
geswacht,/
daz
er
kegn
den
brûdrin
mê/
sich
urloigis
gar
vorzê.
—/
Von
eime
strîte
in
Nattangin,
dâ
geslagin
wurdin
vir
und
vumfzic
brûdre
und
vil
andir
cristnen./
//Nû
was
sint
den
vristin,/
daz
dî
nûwin
cristin,/
dî
Prûzin
ich
meine,/
Swantopolc
der
unreine/
dem
geloubin
hât
intrant/
und
nâch
sîner
ger
gewant,/
den
brûdrin
in
vêde
hart/
dî
strâze
sô
gar
vorspart/
zu
wazzre
und
zu
lande/
von
lâge
manchir
hande,/
daz
in
dî
lant
hin
niddir/
noch
ouch
sô
her
widdir/
intkumin
mochte
nîman,/
er
inzuge
starke
dan./
Dâvon
der
meister
benande/
gnûc
brûdre,
dî
er
sande/
und
ouch
wêpenêre
vil,/
dî
an
sich
nâmen
in
dem
zil/
dî
brûdre,
waz
der
in
den
jârn/
zum
Elbinc
und
zur
Balge
wârn,/
und
zugin
mit
gewâpintir
hant/
sô
hin
in
Nattangirlant,/
daz
sî
vorhertin
her
und
dar/
mit
brande
und
mit
roube
gar/
und
irslûgin
vil
der
dît./
Und
dô
ir
vart
sich
dannen
schît,/
dô
vundin
sî
in
allin
wein/
dî
vîende
sô
starc
gelein/
daz
sî
in
wertin
dî
ûzvart,/
unde
drungin
sî
sô
hart,/
daz
sî
wichin
zurucke/
in
ein
dorf,
hîz
Crucke./
Und
dô
diz
irsâgin/
dî
Prûzin,
sî
belâgin/
dî
brûdre
in
dem
dorfe
sâ/
und
hîldin
kegn
einandir
dâ;/
nicht
sî
hinîn,
nicht
gen
herûz/
torstin
ûf
strîtis
gestrûz./
Doch
zu
jungist
wart
sô
grôz/
der
Prûzin
trucht,
dî
dâ
zûvlôz/
und
dî
brûdre
ummerane,/
daz
sî
mûstin
âne
danc/
vor
der
vîende
dringin/
sich
aldâ
vordingin,/
daz
in
sulchir
wîs
geschach:/
zu
gîsle
man
sî
setzin
sach/
brûdir
Heinrîch,
als
ich
las,/
Botel,
der
dâ
marschalc
was,/
und
andre
brûdre
drîe./
Diz
was
der
Prûzin
ger,
dâbîe/
soldin
sich
gevangin
gebin/
dî
andrin
sô,
daz
ir
lebin/
solde
blîbin
unvorsmalt./
Diz
gedinge
alleine
schalt/
brûdir
Jân,
hûscomdûgir/
von
der
Balg,
ein
helt
sô
tûgir./
Er
sprach:
›Ich
rât
intrûwin,/
daz
wir
ûf
gôte
bûwin,/
der
nîmande
zwâr
vorlât,/
der
zu
im
hoffenunge
hât,/
und
dî
vîende
anrîtin;/
lîbir
menlîch
strîtin,/
wen
daz
wir
uns
vorsetzin/
und
lâzin
alsô
letzin,/
daz
uns
hî
zu
vorchtin
stât.‹/
Hîwidir
was
der
andrin
rât./
Gemeine
blibin
sî
daran,/
als
ich
vor
gesprochin
hân:/
gîsele
sî
satin/
und
dô
sî
diz
getâtin/
und
sich
den
Prûzin
gâbin./
dô
wart
kegn
in
irhabin/
dêswâr
ein
unbescheidin
strît./
Dî
Prûzin
brâchin
in
der
zît,/
swaz
sî
hattin
ê
gesworn/
und
ûbtin
iren
zorn/
vreislîch
an
den
cristnen
ôt./
Vîr
und
vumfzic
brûdir
tôt/
slûgin
sî
in
den
vristin/
und
darzû
al
dî
cristin,/
dî
mit
in
dar
gereisit
wârn./
Diz
was
in
unsirs
hêrrin
jârn/
tûsint
und
drithalb
hundirt/
ân
einiz
ab
gesundirt./
Dô
dirre
vreislîche
mort/
zu
Cruckin
was
geschên
aldort,/
dô
stacte
ein
Natange/
ûf
einis
speris
stange/
brûdir
Jânis
houbt
zuhant,/
des
hûscomdûris
vor
genant/
und
hûb
iz
ûf
vil
hô./
Mit
sulchin
wortin
jach
er
dô:/
›Hêtte
dîme
râte
gût/
gevolgit
dînre
brûdre
mût,/
dêswâr
sî
wêrin
hinnen
kumin/
unirslain
mit
grôzim
vrumin.‹/
Manc
disen
cristnin
vorgeseit/
ein
brûdir
sulche
martir
leit:/
dî
Prûzin
in
den
stundin/
um
einen
boum
in
bundin/
mit
sîner
arme
gabil/
und
snittin
ûz
den
nabil,/
der
des
gedirmis
was
ein
doum,/
und
zwictin
in
in
den
boum./
Darnâch
mit
hartin
pflâgin/
begondin
sî
in
jagin/
den
boum
alum
und
umme,/
unz
in
mancvaldir
crumme/
dî
derme
sich
ûzreiftin/
und
um
den
boum
becleiftin./
Alsus
der
brûdir
reine/
in
der
martir
meine/
mit
des
geloubin
volleist/
gab
ûf
gote
sînen
geist.
—/
Wend
und
widir
wende/
von
ende
unz
zu
ende/
durchsûchinde
dâ
und
hî/
dî
schrift
des
martilogii,/
dunvindist
nîndir
drinne
sîn,/
daz
in
martilîchir
pîn/
î
kein
heilig
irsturbe
sus;/
joch
der
vorevele
Tarquinius,/
der
dâ
vant
zum
êrstin
mâle/
alle
mertirlîche
quâle,/
sulche
martir
nî
irvant./
Dâvon
sô
ist
uns
irkant,/
daz
nî
kein
heilge
dâ
vor
mê/
geleit
an
sulchir
martir
wê./
Nû
sêt,
wî
got
der
hêrre
grôz/
sîn
volc
in
swerte
dâ
beslôz!/
Dî
arge
dît
nâch
wunschis
lôz/
ir
blût
sam
wazzir
dâ
vorgôz,/
daz
iz
daz
lant
al
um
bevlôz/
unde
nîman
sich
ûzschôz,/
der
sî
in
der
erdin
schôz/
begrûbe,
sundir
man
lîz
blôz/
ir
vleisch
ûf
dem
gevilde/
den
voglin
und
dem
wilde/
zu
spîslîchir
gilde./
Ô
sûzir
got
vil
milde,/
intwende
dînes
zornis
strîch;/
irbarme,
hêrre,
irbarme
dich!/
Lâz
dich
irbarmen,
hêrre
gût,/
dîner
armin
knechte
blût,/
daz
sô
jâmirlîchin
ist/
vorgozzin,
und
in
kurzir
vrist/
irgîz
in
râche
dînen
zorn/
ûf
dî
dît,
dî
dich
vorlorn/
hân
und
dich
nicht
betin
an/
und
dînen
namen
gar
vorsmân!/
Ei,
sûzir
got
vil
hêre,/
durch
dînes
namin
êre/
bis
den
dînen
gnêdic/
und
mache
sô
getwedic/
dî
heidin,
daz
sî
icht
durch
spot/
uns
sprechin
an:
›Wâ
ist
ir
got?‹
—/
Wî
mit
pilgerînen
daz
lant
widir
betwungin
wart./
//Dirre
grôze
gotis
slac,/
der
ûf
den
brûdrin
sus
gelac/
und
ûf
irme
volke
al,/
zuhant
in
dûtsche
lant
irschal/
beide
vurstin
unde
hêrin,/
dî
ouch
beweit
von
disin
mêrin/
und
von
der
leidin
burdin/
in
mitlîdunge
wurdin./
Dâvon
ubir
kurze
vrist/
unse
lîbir
hêrre
Crist,/
der
dî
sînen
pfligit
slân/
und
sî
ouch
wol
heilin
kan,/
gôz
sîner
genâdin
vlût/
in
sumelîchir
vurstin
mût,/
daz
sî
woldin
andin/
daz
leit,
daz
in
den
landin/
dâ
zu
Prûzin
was
geschên,/
als
ir
mich
nû
hôrtit
jên./
Der
einre
was
geheve/
von
Brandinburc
der
marcgrêve,/
der
quam
in
Prûzinlant
gevarn/
mit
macht
in
unsirs
hêrrin
jârn/
tûsint
zweihundirt
vumfzic
ein./
Darnâch
quam
der
bischof
rein/
von
Merseburc
vorwâre/
in
dem
andrin
jâre/
unde
grêve
Heinrîch/
von
Swarzburc.
Dirre
iclîch/
brâchte
mit
im
volkis
vil/
und
durchrittin
in
dem
zil/
der
abtrunnigen
Prûzin
lant,/
dî
ûch
sîn
dâ
vor
genant,/
hernde
beide
her
und
dar/
iclîchir
mit
sîner
schar/
einre
vor,
der
andir
nâch./
Diz
tribbin
sî
sô
gevâch;/
sî
vîngin,
slûgin,
roubitin,/
unz
sî
sô
gar
betoubitin/
dî
dît
in
al
den
gegenôtin,/
daz
sî
mûstin
sich
von
nôtin/
den
brûdrin
abir
irgebin/
und
nâch
ir
willin
lebin./
Von
der
zît
dî
Pomezênin,/
Ermin
und
Pogezênin,/
Bartin
und
Natangin/
lîzin
gar
ir
prangin/
und
ir
urlouge
sidir/
unde
trâtin
widir/
in
des
geloubin
gebot,/
als
daz
ordinte
got,/
Cristus
unsir
heilant,/
in
des
gotlîchir
hant/
alle
gewalt
stêt
vil
slecht/
und
ouch
allir
rîche
recht./
Sus
sî
sich
undirtâtin/
den
brûdrin
unde
satin/
gîsle
durch
sichirheit./
Des
sî
gote
lob
geseit!/
In
den
selbin
zîtin/
hatte
mit
den
dîtin/
Swantopolc
gehaldin
zû/
unde
hatte
sulche
mû/
von
kost
und
von
arbeit/
getragin,
daz
gar
hin
geleit/
was
vollin
alle
sîne
macht./
Des
wart
ein
sûne
gemacht/
zwischin
im
und
den
brûdrin
dô/
von
eime
archidiâconô/
von
Leôdien
irkant,/
und
was
Jacôbus
genant./
Pâbist
sint
der
selbe
wart,/
des
wart
der
name
im
vorkart/
und
genant
in
der
wirde/
Urbânus
der
vîrde./
Dî
sûne
Swantopolc
von
nôt/
hîlt
dô
ganz
an
sînen
tôt./
Sus
entte
daz
urloige
sich,/
daz
er
hatte
vîentlîch/
kegn
den
brûdrin
vorwâr/
gehât
unz
in
daz
elfte
jâr,/
und
Prûzinlant
began/
darnâch
in
vride
stân.
—/
Eine
undirredde./
//Nû
lân
wir
eine
wîle
rûn/
dî
materie
unde
tûn/
mit
undirred
ein
teil
bekant/
der
geschichte,
dî
volant/
in
andrin
landin
manchir
sît/
sîn
ouch
binnen
dirre
zît./
Dô
von
unsirs
hêrrin
geburt/
wârin
mit
zal
vollinvûrt/
tûsint
und
zweihundirt
jâr/
ouch
drîe
und
vîrzic
gar,/
Innocencius
der
vîrde/
mit
pêbistlîchir
wirde/
des
stûles
zu
Rôme
wîlt;/
sô
Friderîch
der
andre
hîlt/
rîchzinde
vil
schône/
dî
keiserlîche
krône.
—/
In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
zwelfhundirt
wârin/
unde
vîrzic
vorgân/
darzû
vumfe,
dô
sach
man/
den
selbin
Innocencium/
habin
ein
concilium/
zu
Lugdûne
in
der
stat,/
dâ
ouch
wart
von
im
gesat,/
daz
man
octâve
solde
hân/
und
dî
vîerlîch
begân/
mit
amte
êwiclîchin
vort/
von
dem
veste
der
gebort/
der
reinen
wandils
vrîen/
gotis
mûtir
Marîen./
Ouch
zu
der
selbin
stunde/
den
gûtin
sente
Êmunde,/
von
Cantilberc
den
erzbischof,/
irhûb
der
pêbistlîche
hof/
und
sente
Stanizlauwe/
den
bischof
von
Crakauwe,/
den
der
vormeinte
vurste/
irslûg
in
argir
turste,/
und
den
heiligen
mertirêre/
des
ordins
der
predigêre/
sente
Petrum
ouch
dâbîe./
Dise
heiligin
hêrrin
drîe/
der
sêlige
pâbist
dô/
in
dem
selbin
conciliô/
wol
lobelîchin
zîrte/
und
sî
canonizîrte,/
sô
daz
sî
nû
dî
kirche
hât/
vor
heilig
und
ir
vest
begât./
Dô
Cristî
unsirs
hêrrin
jâr/
zwelfhundirt
und
vîrzic
gar/
darzû
sechse
vorgîngin,/
dô
wart
dort
von
Duringin/
ein
lantgrêve
hôch
geborn/
zu
rômischim
kunge
irkorn.
—/
Von
brûdir
Conrâde
dem
vumftin
hômeistir./
//Brudir
Conrât,
der
dâ
was/
zu
Duringin,
als
ich
las,/
lantgrêve
ê
gewesin,/
dem
dûtschin
hûs
irlesin/
wart
der
vumfte
hômeistir./
Des
ordins
er
ein
reistir/
was
zwâr
an
geistlîchir
zucht/
in
gar
lobelîchir
tucht,/
dî
wîle
im
daz
lebin/
ûf
erdin
was
gegebin,/
daz
man
in
ouch
sach
endin/
an
der
nûndin
kalendin/
des
oustin
(daz
ist,
sô
ir
habint/
des
grôzin
sente
Jâcobs
âbint)/
und
zu
Martburc
begrabin
lît,/
als
noch
sîn
grab
urkunde
gît./
Dô
man
disen
gotis
dein/
dennoch
sach
der
werlde
pflein,/
eine
stat
gewunnin
er/
hatte,
dî
hîz
Fritzeheler,/
und
dâ
gewurbin
in
der
zît,/
als
man
in
sulchin
sachin
pflît./
Und
dô
er
darnâch
sich
begebin/
wolde
in
ein
geistlîch
lebin,/
want
er
dâ
ê
betrûbete/
vil
manchin,
des
er
ûbete/
mit
dêmût
sulche
bûze:/
barhoubit
und
barvûze/
er
des
kirchhovis
crumme/
gînc
vor
den
crûzin
umme/
unde
lac
darnâch
gestrakt/
vor
der
kirchin
tur
intdakt/
in
der
vorgenantin
stat/
und
sich
mit
einre
gertin
bat/
slân
daz
volk,
dî
er
dâ
trûc,/
um
der
missetât
unvûc,/
den
er
mit
schandin
ûf
sî
wûc./
Und
dô
in
dâ
nîman
inslûc,/
dâbî
er
iz
nicht
enlî:/
in
der
stat
dâ
unde
hî/
von
hûse
er
zu
hûse
gî,/
vallinde
ûf
sîne
knî/
vor
einer
iclîchin
tur./
Daz
hûsgesinde
her
vur/
bat
er
gên
mit
vlêhe
schûr/
und
hîz,
daz
sî
nâch
willekur/
in
vor
dî
sunde
soldin
slân./
Ouch
gîzinde
vil
manchin
trân/
bat
er
im
dî
schult
vorlân,/
dî
er
hêtt
an
in
begân,/
daz
ouch
vil
lûtirlîch
geschach./
Gnûc
man
ir
mit
im
weinen
sach/
mitlîdinde
daz
ungemach,/
daz
an
im
ûz
mit
rûwe
brach./
Dî
stat
der
vurste
sô
durchgînc,/
daz
er
nî
slege
mê
intpfînc,/
sundir
ôt
ein
aldiz
wîb/
dî
durchslûc
im
sô
den
lîb/
mit
der
scharfin
rûtin,/
daz
man
in
sach
blûtin,/
rêchinde
an
im
dî
schult./
Daz
leit
der
herre
mit
gedult./
Der
selbe
brûdir
Conrât/
von
seldsênir
schichte
tât/
den
sô
sâldinrîchin
rât/
zu
dem
êrstin
anevînc,/
der
ouch
an
im
vollingînc,/
daz
er
den
dûtschin
ordin
intpfînc./
Und
daz
geschach
in
sulchir
wîs./
Der
vorgenante
hêrre
wîs/
intwichin
was
zu
einre
zît/
von
der
menge
hin
besît/
ûf
Deneburc
dî
vestin,/
dâ
er
wold
in
restin/
von
têdingin
habin
rû,/
und
hât
im
genumin
zû/
zwêne
sînre
lîbstin
man,/
mit
den
er
kurzwîle
hân/
wold,
im
glîche
junge:/
Hartman
von
Helderunge/
und
Dîtrîch
von
Grûningin./
Zu
disen
jungelingin/
hât
er
ouch
gesindis
clein./
Und
dô
aldâ
mit
in
gemein/
der
lantgrêve
in
vroidin
saz/
und
schimpf
kegn
schimpfe
maz,/
sam
kumpanîe
daz
wil
hân,/
dô
quam
ein
ledic
vrouwil
gân./
Und
als
der
hêrre
dî
gesach,/
vrâginde
er
zûzir
sprach:/
›Wannen
kumistû,
dirne?‹/
Sî
antwort
im
gevirne/
mit
wortin
sus
vormezzin:/
›Hêrre,
ich
hab
gesezzin/
in
gem
gestrûche
disin
tac/
dâ
sûchinde
mînen
bejac/
dêswâr
vil
vrostic
unde
naz!‹/
Und
dô
er
gehôrte
daz,/
er
sprach:
›Dû
arme
durftigîn,/
dû
lîdis
um
der
helle
pîn/
und
um
daz
êwige
wê/
hî
bittirlîchis
jâmirs
mê,/
wen
manch
ander
mensche
tût/
um
daz
himelische
gût.‹/
Sî
sprach
›Ô
herre,
edilz
blût,/
lât
daz
bedenkin
ûwerin
mût,/
daz
ich
mir
durftiginnin/
nicht
andirs
kan
gewinnin,/
dâmitte
ich
irner
den
lîb.‹/
Dô
sprach
er:
›Nû
sag
mir,
wîb,/
woldistû
kûschlîchin
lebin,/
ob
dir
wêr
sô
vil
gegebin,/
daz
dû
genern
mochtis
dich?‹/
Dî
arm
irsûfzin
jêmirlîch/
began
und
heize
weinen/
und
sprach
zu
dem
vil
reinen:/
›Jâ
ich,
jâ
ich,
jâ
vorwâr!‹/
Dô
lîz
der
edle
vurste
clâr/
sich
durch
got
irbarmin/
den
kummir
der
vil
armin/
und
schûf
ir
gulde
alsô
vil,/
daz
sî
an
iris
lebins
zil/
dâvon
dî
lîbnar
mochte
hân/
unde
wol
genûgic
stân./
Dô
diz
was
irgangin
dort,/
den
lantgrêvin
sîne
wort/
begondin
widirstechin,/
dî
er
ê
pflac
sprechin,/
dô
er
dî
strâfunge
scharf/
an
dî
sunderinne
warf,/
und
wart
merkin,
daz
der
sin/
vil
strêflîchir
trat
ûf
in/
wen
ûf
dî
vrouwe
vorgenant,/
kegn
der
dî
wort
wâren
gewant;/
want
alleine
wêre/
ir
lebin
wandilbêre,/
doch
er
sich
ergir
achte/
und
daz
alsô
betrachte:/
daz
daz
wîb
ê
sundete,/
nôtdurft
sî
darzû
schundete/
und
kummirbêre
armût./
Er
wûc
sô
stête
irn
mût,/
daz
sî
nicht
sundin
tête,/
ob
sî
dî
lîbnar
hête:/
sô
suntte
er
ôt
mûtis
mur/
und
von
vrîer
willekur,/
want
andirs
nicht
wen
wollust/
zu
der
sundin
abekust/
in
î
schuntte
unde
treib./
In
den
gedanken
er
sô
bleib/
und
dâmitte
al
dî
nacht/
sich
bekummirte
unde
vacht,/
sô,
daz
dâvon
sîn
herze/
gewan
rûwige
smerze/
und
vil
lutzil
slâfis
pflac./
Des
morgins,
dô
irschein
der
tac,/
Hartman
unde
Dîterîch/
mit
gedankin
semelîch/
wârin
ouch
bevlochtin,/
dâvon
sî
nicht
inmochtin/
geslâfin,
jân
sî
beidintsam./
Und
dô
er
daz
von
in
vornam,/
der
vor
begriffene
gedanc/
abir
in
sîn
herze
sanc/
tîfir
unde
tîfir
î,/
sô
daz
er
mit
in
beidin
gî/
in
vil
baldir
snelle/
zu
sent
Niclaus
capelle,/
dî
er
zu
Glatbach
weste
sîn,/
barvûz
unde
wullîn/
mit
grôzir
andâcht
unde
bat/
den
gûtin
got
im
gebin
rât/
ûf
dî
geschicht.
—
Nû
sêt,
zuhant/
wart
von
gote
im
îngesant,/
daz
er
machte
ungespart/
zu
dem
pâbste
sîne
vart/
mit
lutzil
sînre
knechte/
unde
bîcht
im
slechte/
ûz
bittirs
herzin
grunde/
alle
sîne
sunde,/
dî
er
von
kinde
î
begînc,/
und
ablâz
dâvor
intpfînc/
mit
gewêrir
bûze,/
dî
im
der
vil
sûze/
pâbist
sulche
wîs
beschît,/
daz
er
solde
den
abît/
des
dûtschin
ordins
nemin/
und
im
den
lân
gezemin/
zu
tragin
an
sîn
ende/
vor
alle
missewende./
Dô
er
diz
sus
volande/
und
widir
quam
zu
lande,/
der
herzoge
von
Ôstirrîch/
bôt
dem
herrin
tugintrîch/
dî
tochtir
sîn
zu
wîbe,/
der
er
zwâr
sîme
lîbe/
vorgonde
und
sî
gar
vorkôs,/
want
vil
veste
und
nicht
lôs/
was
sîn
sêligir
wille./
Doch
was
dî
sache
stille,/
durch
dî
er
sich
der
ê
intslôz,/
dî
er
ouch
darnâch
machte
blôz/
etslîchin
sînen
tougin/
und
dî
mit
nazzin
ougin/
bat
manende
getrûwelîch,/
daz
sî
durch
gote
lûtirlîch/
mitsamint
im
ir
lebin/
in
den
ordin
gegêbin/
des
dûtschin
hûsis
vorgeseit,/
des
sî
wârin
ouch
gereit/
durch
sîne
lîb
und
sîne
vlê,/
doch
durch
gotis
minne
mê,/
unde
in
gotis
namen/
den
ordin
mit
im
nâmen./
Dî
wîle
sich
diz
alsô
treib,/
eine
vêde
im
anecleib/
von
eime
sîner
rittere,/
der
dâ
mûtis
bittere/
besaminte
sich
starke/
und
sînis
landis
marke/
ein
teil
mit
roube
herte./
Und
dô
er
dannen
kêrte/
trîbinde
kegn
hûse
wart,/
im
widirlîf
an
der
vart/
von
sînre
burc
ein
bote
her/
brenginde
im
leide
mêr./
Er
jach,
daz
sîn
vil
lîbiz
wîb/
hête
jêmirlîch
den
lîb/
mit
eime
kinde
vorlorn,/
daz
mit
ir
tôt
geborn/
zu
der
werlde
wêre./
Diz
leit
sô
clagebêre/
vant
er
nâch
des
botin
jên/
ebin
in
der
zît
geschên/
dî
wîl
er
in
dem
lande/
hernde
ummerande,/
und
der
schicht
vil
sêr
irquam./
Betrûbit
er
zu
herzin
nam,/
daz
mit
sulchir
plâge
nôt/
in
bevaldin
hatte
got/
darumme,
daz
er
wolde,/
als
er
nicht
insolde,/
irwendin
sînis
herrin
mût/
von
dem
vorsatze
gût,/
den
er
mit
willin
stête/
itzunt
begriffin
hête,/
unde
in
sulche
rûie
quam,/
daz
er
den
roub
allintsam/
den
beroubtin
widirgab/
unde
machte
sich
hin
ab,/
dâ
er
den
lantgrêven
vant,/
unde
vîl
vor
in
zuhant/
vlêhinde,
daz
er
dî
schult/
an
im
vorsêhe
mit
gedult,/
dî
er
vorevelîch
ê
brach./
Der
lantgrêve
zûzim
sprach:/
›Wî
torstis
dû
irschînen/
vor
den
ougin
mînen/
schuldic
sulchir
missetât?‹
—/
›Hêrre,
ûwir
gûte
hât‹,/
sprach
er,
›dî
ich
an
ûch
weiz,/
mir
der
hoffenunge
intheiz/
gegebin
gar
mit
sichirheit,/
daz
mir
sulle
âne
leit/
genâde
von
ûch
kumin,/
want
ich
hab
genumin/
genzlîch
in
mîn
herze
dit,/
daz
ich
âne
widirtrit/
mit
ûch
wil
ouch
mîn
lebin/
dem
gûtin
gote
irgebin/
in
den
dûtschin
ordin
dort.‹/
Dô
der
lantgrêve
dise
wort/
vornam
von
im,
er
wart
sô
vrô,/
daz
er
im
vîl
von
vroidin
dô/
um
den
hals
vil
minnenclîch/
und
vorgab
im
innenclîch/
al
dî
bruche,
dî
er
î/
widir
in
dâ
vor
begî./
Darnâch
der
gotis
wîgant/
und
der
rittir
vorgenant,/
ouch
Hartman
unde
Dîterîch,/
darzû
manch
rittir
lobelîch/
unde
edelinge
vil/
voreint
in
gote
in
dem
zil/
kegn
Martburc
mit
einandir
vûrn/
und
in
den
ordin
sich
dâ
swûrn./
Und
dô
man
sî
dâ
solde,/
alse
man
ouch
wolde,/
cleidin
mit
dem
abitte/
nâch
des
ordins
sitte/
und
sî
gestrakt
vorwâre/
lâgin
vor
dem
altâre/
irdischir
lust
vil
gar
irwein/
und
ob
in
des
ordins
sein/
ein
reinir
prîstir
dâ
las/
unde
sô
hin
kumin
was,/
daz
er
mit
lûtir
stimme
swanc/
begonde
singin
disen
sanc:/
›Veni,
sancte
spiritus,‹/
daz
zu
dûte
sprichit
sus:/
›Ey,
nû
kum,
heiligir
geist,/
der
hôistin
sûzikeit
volleist,/
irvulle
unde
gib
dich
în/
den
herzin
der
getrûwin
dîn/
und
dînre
lîbe
vûer/
inzunde
in
in
gehûer‹
—/
nû
secht,
dô
lîz
got
werdin
schîn,/
daz
er
zu
dem
dînste
sîn/
dî
sô
edlin
helde/
sundirlîch
irwelde:/
want,
dô
der
prîstir
angehûb/
›Veni‹,
alzuhant
intsûb/
mit
gesichte
offinbâr/
al
dî
ummestênde
schar,/
daz
als
einis
vûers
flam/
der
heilige
geist
dar
ûf
sî
quam/
und
sî
schînbêrlîch
besaz./
Ouch
sô
wart
geprûvit,
daz,/
î
mêr
iclîches
sinne/
in
der
gotis
minne/
wârn
irhitzit
und
inzunt,/
î
grôzir
flamme
ob
im
stûnt.
—/
Den
lantgrêve
vorgenant/
und
hômeistir
sint
irkant/
got
mit
sîme
geiste/
irlûchte
und
durchreiste,/
daz
er
der
lûte
touge/
weste
sundir
louge,/
dâvon
er
ouch
mit
nichte/
in
sîme
angesichte/
mochte
den
irduldin,/
der
dâ
lac
in
schuldin/
unkûschlîchir
unvlâte./
Dise
rede
hâte/
ein
abt
vornumin
und
gehôrt/
unde
wart
darûf
bekort,/
daz
er
irvarn
dî
mêre/
wold,
ob
iz
wâr
wêre,/
daz
er
sus
von
im
vornam,/
unde
zu
dem
meistre
quam/
mit
zwên
jungelingin,/
dî
er
mit
den
dingin/
gar
bewollin
weste./
Zuhant
ouch,
dô
dî
geste/
der
hômeistir
an
gesach,/
vil
ernstlîch
er
zu
in
sprach,/
daz
sî
dannen
gîngin./
Von
dem
wort
intpfîngin/
sî
rûwige
scheme,/
dî
in
wart
bequême:/
want
sî
gîngin
an
der
stat/
bîchtin
ire
missetât./
Und
dô
sî
diz
getâtin,/
widir
hin
sî
trâtin/
abir
vor
den
gotisman./
Und
dô
er
sî
geblikte
an,/
dî
ougin
er
kegn
himele
bôt/
unde
sprach:
›Ô
mildir
got,/
vil
lîbir
hêrre
Jêsû,/
wî
gar
barmherzic
bis
dû,/
des
ich
wol
intsabin/
hab
an
disen
knabin:/
dî
wârn
ê
des
tûvils
kint/
unde
nû
sî
gotis
sint.‹/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
vîrzic
nûne
wârn,/
der
lantgrêve
gewêre,/
ein
kunic
der
Rômêre,/
von
dem
tôde
wart
gevelt/
und
nâch
im
zu
kunic
irwelt/
grêve
Wilhelm
von
Hollant/
den
man
ouch
darnâch
zuhant/
daz
lebin
sach
vorlisen:/
in
slûgin
tôt
dî
Frisen./
Alsus
dî
beide
sturbin,/
ê
sî
dî
crône
irwurbin./
Dô
tûsint
jâr
von
gots
geburt/
und
drithalbhundirt
wârn
volvûrt,/
Heinrîche
den
vil
starkin/
kunic
von
Denemarkin/
mortlîch
sîn
jungistir
brûder
slûc/
und
vornûwete
den
unvûc/
den
ê
Abele
tet
Kaîn,/
und
tet
daz
ûf
den
sin,/
daz
er
undir
sîn
gebot/
daz
rîch
brêchte.
Abir
got/
daz
vil
schîre
slichte/
mit
rechtim
gerichte,/
want
in
des
andrin
jâris
vart/
er
ouch
von
den
Frisin
wart/
irslagin
und
mortlîch
vorschalt./
Alsus
er
mort
mit
morde
galt./
Disin
mort
vil
ebene/
hatte
dennoch
bî
lebene/
dem
kunige
vorgeseit/
sente
Wenzlaw
mit
wârheit,/
dô
er
in
slâfe
im
irschein,/
der
ouch
semelîchin
mein/
von
sînem
brûdere
leit,/
dô
er
sîn
lebin
im
vorsneit/
wol
vor
drîhundirt
jârin/
durch
andirs
nicht
inzwârin,/
wen
daz
zu
Bêmin
im
geschaft/
wurd
des
landis
hêrschaft./
Ouch
bat
in
dem
irscheinen/
sente
Wenzlaw
den
reinen/
selbin
kunic
Heinrîche,/
daz
er
in
sîme
rîche/
eine
kirche
stifte/
und
dî
rîchlîch
begifte/
in
sînis
namin
êre;/
daz
ouch
tet
der
hêre./
Zu
Revil
er
benande/
ein
stat
dort
in
Lîflande,/
darûf
er
ouch
lîz
bûwin/
zu
lobe
dem
getrûwin/
hêrn
sente
Wenzlawe/
ein
achbêr
clôstir
grawe.
—/
Dô
sich
Cristô
vorlîfin
gar/
zwelfhundirt
vumfzic
und
ein
jâr,/
keisir
Friderîch
des
andrin
bar,/
den
sâ
dî
tochtir
im
gebar/
des
kungis
von
Jêrusalêm
—/
Conrât
sus
was
der
name
em
—/
der
vûr
sô
crefticlîche/
zu
Pulle
in
daz
rîche,/
daz
er
zu
Nâpils
in
der
stunt/
dî
mûrin
brach
unz
in
den
grunt./
Darnâch
in
dem
jâre/
nêstvolginde
vorwâre/
vorlôs
er
ouch
daz
lebin,/
want
im
wart
vorgebin.
—/
Dâmit
sî
diz
hin
getân/
und
griffin
abir
an/
dî
crônke,
dâ
wir
ê
hân/
dî
materie
gelân./
Von
dem
urlouge
kên
den
Samin
und
wî
Girmow
wart
gehert./
//Manchirleige
strîte/
sîn
in
êrstir
zîte/
kegn
den
Samin
geschên,/
der
mich
allir
zu
vorjên/
vordrûzit,
wen
iz
wêre
zu
lanc./
Doch
wil
ich
ir
hî
inmanc/
ûch
ein
teil
machin
bekant./
Brûdir
Heinrîch
Stange
genant/
von
Cristburc
der
cometûwer,/
ein
helt
zu
strîte
tûwer,/
von
des
meistirs
gebote/
nam
an
sich
ein
michil
rote/
brûdir
und
wêpenêre/
und
zôch
in
strîtis
gere/
in
unsirs
hêrrin
namin/
sô
hin
kegn
dî
Samin,/
und
trettin
in
daz
lant/
ubir
sê,
dâ
nû
genant/
eine
burc
Lôchstete
lît/
(want
iz
was
dô
wintirzît)/
unde
hertin
beidirsît/
daz
gebît
lanc
unde
wît/
mit
roube,
brande,
slachte/
nâch
vîentlîchir
âchte/
unz
an
daz
dorf
Girmowe./
In
werlîchir
schouwe/
begeintin
in
dî
Samin
dâ/
und
legtinz
in
sô
nâ,/
daz
dî
brûdre
und
ir
her/
nâmin
zu
der
vlucht
dî
kêr./
Dô
diz
der
comdûr
gesach,/
kegn
den
vîendin
er
ûzbrach,/
ûf
daz
er
sî
irrete/
sô
lanc,
unz
sich
gevirrete/
sîn
volc
und
dannen
quême/
und
keinen
schadin
nême./
Recht
als
ein
lewe
er
dô
streit/
sundir
alle
zageheit,/
unz
er
der
Samin
vil
vorsneit./
Zu
jungist
doch
in
ummereit/
dî
menige
der
heidin,/
dî
in
swindin
vreidin/
slûgin
ûf
in
sêre/
î
mê
und
î
mêre,/
unz
sî
von
dem
pferde/
in
veltin
ûf
dî
erde./
Dô
diz
brûdir
Herman,/
sîn
brûdir,
sach,
sich
began/
irwegin
gar
sîn
herze/
in
bittirlîchir
smerze,/
daz
er
solde
schouwin
an/
sînen
brûdir
sô
irslân,/
der
im
was
vleischlîch
geborn./
In
bevîng
ein
michil
zorn,/
in
dem
er
zûrante/
und
dâ
ummewante/
sîn
hant
vil
ellintlîchin/
mit
slegin
und
mit
stichin/
und
daz
alsô
lange
treib,/
unz
der
vîende
vil
dâ
bleib/
um
in
ligin
in
der
stunt,/
etlîche
tôt,
etlîche
wunt./
Sus
schutzte
er
den
brûdir
sîn/
und
worchtin
beide
michil
pîn/
aldâ
manchim
Samin./
Zu
lest
sî
beidintsamin/
blibin
ouch
dâ
ligin
tôt./
Daz
andre
volc
ân
alle
nôt/
sich
dî
wîle
dannen
nam/
und
wol
zu
lande
quam./
Ein
wundir,
daz
an
dem
selbin
commentûre
brûdre
Heinrîche
Stangin
geschach./
//Von
disim
brûdre
Heinrîche/
Stange,
von
dem
iche/
ûch
habe
dâ
vor
geseit,/
vornam
ich
in
der
wârheit/
ein
zeichin
harte
wundirbêr./
Zu
einen
zîtin
knîte
er/
vor
dem
altâre
mit
andâcht,/
und
als
sîn
innekeit
volbrâcht/
was
an
dem
gebete,/
got
bat
er,
daz
er
tête/
im
mit
etlîchim
zeichin
schîn,/
ob
er
der
genâdin
sîn/
an
ichte
wirdic
wêre./
Und
dô
der
vil
gewêre/
begerlîch
dise
wort
gesprach,/
ein
schône
wundir
dâ
geschach./
Ein
bilde
aldâ
vorwâre/
stûnt
ûf
dem
altâre,/
daz
gesnitzt
von
holze
was/
nâch
Cristis
martir,
als
ich
las./
Daz
bilde
lôste
sîne
hant/
obin
von
des
nagils
bant/
und
gab
im
sînen
sein/
in
crûzewîs,
und
dô
der
dein/
den
zeichinlîchin
sein
intpfînc,/
genûgic
er
von
dannen
gînc./
Daz
wundir
alsô
zarte/
sach
und
offinbârte/
ein
prîstirbrûdir
tugintlîch/
zu
Cristburc
—
hîz
hêr
Heidinrîch
—/
der
dô
in
der
capellin
lac/
in
einem
winkil,
dâ
er
pflac/
in
tougintlîchin
geistin/
sîn
andâcht
gote
leistin.
—/
Von
der
vorwickunge
des
sigis
kên
den
Samin./
//Dô
dî
brûdre
hâtin/
gebûwit
und
besatin/
dî
burc
zu
der
Balge/
ûf
des
habis
swalge,/
dô
begundin
râmin/
dî
heidenischin
Samin,/
wî
sî
der
brûdre
lebin/
irvarn
mochtin
ebin/
und
ouch
ir
geleginheit./
In
der
wîse
wart
gereit/
der
eldstin
einre
und
gesant/
zur
Balge;
und
dô
dî
brûdre
irkant/
hattin
sîns
gewerbis
sin,/
sî
intpfîngin
lîblîch
in/
und
wîstin
im
vil
gar,/
al
ir
tûn
her
unde
dar/
in
capellin,
rebbintêre,/
in
slâfhûse,
und
dô
ere/
ebin
al
ir
tûn
besach,/
er
zôch
von
dannen
unde
sprach/
alsô
zu
den
lantlûten
sîn:/
›Wizzit,
daz
dî
brûdre
sîn/
als
wir
vleisch
unde
bein/
und
tragin
mit
uns
ubir
ein/
an
wâpene
und
an
spîse/
und
an
manchir
wîse;/
doch
habin
sî
ein
undirscheit/
von
uns
an
einre
gewonheit,/
dî
uns
vorterbit
sundir
wân./
Den
sittin
sî
zu
pflege
hân,/
daz
sî
ûf
des
nachtis
stân/
und
zusamin
alle
gân/
in
ir
bethûs,
daz
dâ
ist,/
und
tagis
ouch
in
manchir
vrist/
und
irbîtin
inneclîch/
mit
lobe
irme
gote
sich;/
und
des
intûn
wir
nicht./
Wizt
vorwâr,
daz
von
der
geschicht/
in
strîte
sî
uns
an
gesigin/
und
wir
sigelôs
geligin.‹/
Ouch
hatte
dirre
Same
wol/
gesên
dî
brûdre
ezzin
kol,/
des
dî
Prûzin
nicht
inpflâgin/
nutzin
dennoch
bî
den
tagin./
Des
wânte
er,
iz
wêre
gras./
›Ich
sach
ouch
sî,‹
sprach
er,
›vor
âz/
zu
des
lîbis
generde/
gras
ezzin
sam
dî
pferde./
Dâvon
wer
mochte
widirstân/
dem
volke,
daz
alsô
sich
kan/
in
der
wiltnisse
generen/
und
gras
vor
spîse
zeren?‹/
Wî
dî
Samin
wurdin
betwungin./
//Dô
dî
vorgenantin
dît,/
als
ich
ûch
ouch
ê
intschît,/
ich
mein
dî
Pomezênin,/
Ermin,
Pogezênin,/
Natangin
unde
Bartin/
zu
dem
geloubin
kartin,/
dô
bleib
noch
der
Samin
lant/
rechtis
geloubin
gar
geblant,/
want
sî
unbetwungin
wârn./
Des
vûgte
Cristus
nâch
den
jârn,/
daz
er
dî
menschheit
hât
intpfân,/
dô
der
tûsint
wârn
irgân/
zweihundirt
vumfzic
vîre
ouch,/
daz
in
daz
lant
zu
Prûzin
zouch/
von
Bêmin
kung
Ottackir,/
ein
hêrr
in
strîte
wackir/
und
an
tuginde
lobesam./
Ouch
marcgrêve
Otte
mit
im
quam/
von
Brandinburc,
der,
als
ich
las,/
sîn
marschalc
ûf
der
reise
was,/
ein
man
menlîchir
turste,/
von
Ôstirrîch
der
vurste/
und
der
marcgrêve
von
Mêrn./
Vil
starc
gemannit
dise
hêrn/
hîltin
ire
hove./
Ouch
quâmen
dâ
bischove,/
hêrrin
dêswâr
lobelîch,/
von
Colmen
bischof
Heinrîch/
und
ein
bischof
von
Ermelant,/
der
was
hêr
Anshelmus
genant./
Ouch
quam
in
der
lûne/
von
Olmunz
bischof
Brûne./
Dise
drîe
bischove
gût/
hattin
manchis
mannis
mût/
darûf
gewant
mit
lêre,/
daz
sî
durch
gotis
êre/
dô
wurdin
pilgerîne./
Ouch
sach
man
von
dem
Rîne,/
von
Sachsin,
von
Duringin,/
von
Mîsin
sô
her
swingin/
und
von
landin
manchirwein/
manchin
ellinthaftin
dein/
von
gravin,
rittirn,
knechtin,/
dî
dâ
woldin
vechtin/
durch
got
mit
den
heidin/
und
andin
an
den
leidin/
daz
unrecht
des
hêrrin
zart,/
der
durch
uns
gecrûzgit
wart./
Und
dô
dî
rotin
quâmin/
al
in
ein
her
zusamin,/
dô
achte
man
sundir
wân/
mê
den
sechzic
tûsint
man/
strîtlîchir
in
dem
here./
Wî
vil
dâ
wagene
wêre/
mit
wâpnen
und
mit
spîse,/
der
zal
bin
ich
nicht
wîse;/
ich
wêne
î,
ir
wêre
vil./
Nû
quam
daz
her
ûf
daz
zil/
zum
Elbing
und
in
der
zît,/
als
iz
wintir
wesin
pflît,/
dô
wold
der
alde
vîant/
menschlîchis
heilis
hân
irwant/
mit
sînir
tûvlischin
list,/
daz
sus
geordint
hatte
Crist/
in
sîner
vorbesichtikeit/
zu
des
menschin
sêlikeit./
In
der
wîs
er
des
began:/
er
schuntte
zû,
daz
zwêne
man
—/
der
eine
was
von
Ôstirrîch/
der
ander
ein
Sachse,
sus
las
ich
—/
dî
hûbin
einis
krîgis
zorn/
in
einre
mul,
wer
dâ
sîn
korn/
zum
êrstin
solde
malin./
Der
zwîtrachte
prâlin/
wûchs
zu
jungist
alsô
grôz,/
daz
iz
vor
dî
hêrn
irdôz,/
dî
sich
darnâch
învlâchtin/
in
krîgilîchin
zwîtrachtin,/
daz
nicht
dî
rittir
alleine/
noch
andir
volc
gemeine,/
sundir
ouch
der
kunic
inzwârn/
und
andre
vurstin,
dî
dâ
wârn,/
ir
wâpin
hattin
angeleit/
und
zu
strîte
sich
bereit/
kegn
einandir
gemeine./
Abir
der
gotis
reine/
bischof
von
Olmunz
drundir
quam/
und
dî
vêde
undirnam/
und
wol
sûnlîch
berichte./
Nâch
dirre
geschichte/
zôch
der
kunc
von
Bêmin
dan/
ân
sîn
volc
zur
Balge
sân,/
dâ
er
ouch
einen
Samin
vant,/
der
Gedûne
was
genant,/
als
daz
geschikt
dî
brûdre/
hattin
in
listin
lûdre./
Vil
tage
ûf
im
hatt
er/
und
Wissegaudin
vater/
von
Medenouwe
sô
was
er,/
und
des
geslechtis
hêr,/
dî
nû
heizin
Kandemînen./
Er
was
gewesin
bî
den
sînen/
jârin
dâ
der
bestin
ein/
unde
weste
wol
gemein/
al
der
Samin
heriscraft./
Nû
was
iz
alsô
geschaft,/
daz
daz
her
quam
hernâch;/
und
dô
er
êrst
ein
teil
gesach/
von
dem
here,
zu
im
sprach/
der
kunic:
›Nû
berichte
mich/
des
ich
hî
wil
vrâgin
dich!/
Mochte
in
Samelande
ich/
icht
geschaffin
mit
der
schar?‹/
Dô
sprach
Gedûne:
›Nein,
vorwâr‹./
Darnâch
zwîr
alse
vil
ir
quam;/
dô
sprach
Gedûne
abir
alsam./
Zum
drittin
mâle
drîes
mê;/
dô
antwort
er
abr
als
ê./
Zu
jungist
quam
daz
her
alganz,/
von
dem
ouch
des
îsis
glanz/
allirwegin
was
bedakt./
Dô
wart
mit
vrâge
vorgerakt;/
der
kunc
sprach:
›Wî
dunkit
dich
nû?/
Mac
ich
icht
den
Samin
zû/
unde
mit
strîte
sî
bestân?/
Jâ‹,
sprach
Gedûne,
›sundir
wân‹;/
›dî
reise
ist
nû
umbezilt./
Dû
macht
varin,
swar
dû
wilt,/
und
alle
dîne
gere/
irvullin
mit
dem
here,/
daz
ich
alhî
hab
gesêhn.‹
—/
Und
dô
diz
was
alsus
geschêhn,/
den
kunc
sach
man
im
reichin/
sînre
banîre
zeichin/
und
hîz
in
dî
steckin/
ûf
sînes
erbis
eckin/
und
ouch
sîner
vrûnde,/
ûf
daz
dî
urkunde/
in
solde
wesin
ein
beschirm/
vor
der
Dûtschin
ungehirm./
Nû
was
der
Prûze
ein
teil
zu
laz,/
want
er
nicht
inwiste,
daz/
dî
Dûtschin
wârin
alsô
balt./
Des
wart
sîn
vrume
dâ
vorsnalt./
Zu
lange
er
dâ
sûmete;/
daz
sûmen
in
beglûmete./
Dô
er
zu
hûse
quam,
er
vant/
hûs
und
habe
gar
vorbrant/
beide
der
vrûnde
und
ouch
sîn./
Doch
was
daz
sîn
hôeste
pîn,/
daz
sîn
gesinde
gar
irslagin/
was
mit
allin
sinen
mâgin,/
darzû
sîn
brûdir,
der
dâ
hîz/
Ringil,
als
ich
mir
sagin
lîz.
—/
Alsus
der
kunic
vorgenant/
sprengete
in
Samelant/
zu
Medenow
in
daz
gebît/
und
irslûc
gar
vil
der
dît;/
sumelîche
er
ouch
vînc./
Daz
andre
alliz
dâ
vorgînc,/
swaz
daz
vûer
mochte
zern./
Und
dô
er
alsus
getreib
daz
hern/
den
tac
mit
allir
sîner
macht,/
dô
bleib
er
ouch
dâ
ubir
nacht./
Des
andrin
tagis
zôch
er
vort/
in
dî
gegenôte
dort/
zu
Rudowe
und
gewan/
aldâ
dî
burc
den
Samin
an/
unde
tet
mît
âchte/
aldâ
sô
grôze
slachte/
an
den
samischin
dîtin,/
daz
sî
begondin
bîtin/
gîsle
mit
grôzir
vlê/
dem
kunige,
daz
er
vortmê/
sî
zu
gnâdin
intpfînge/
unde
des
nicht
vorhînge,/
daz
man
daz
volc
zumâle/
vortilgte
in
sulchir
quâle./
Darnâch
er
vil
gar
durchzouch/
dise
gegenôte
ouch:/
Quedenowe,
Waldowe,/
Kayme
unde
Tapiowe;/
und
ûf
daz
er
nicht
sulchin
mort/
dô
begînge
alsô
dort,/
sâ
brâchtin
sî
im
durch
den
vûc/
zu
gîsle
irre
kindir
gnûc,/
darzû
sî
sich
vorbundin,/
daz
sî
zu
allin
stundin/
âne
widirschundin/
woldin
gotis
vrûndin,/
den
brûdrin,
wesin
undirtân/
und
den
geloubin
gern
inpfân/
unde
werdin
cristin./
Nâch
den
selbin
vristin,/
dô
diz
was
volgeant,/
der
kunc
dî
gîsle
benant/
beschît
den
brûdrin
dô
sân/
unde
zogte
her
dan/
unz
zu
dem
berge
und
an
dî
stat,/
dâ
Kungisberc
nû
ist
gesat,/
und
rît
den
brûdrin
sâ,/
daz
sî
eine
burg
aldâ/
bûwitin
durch
sichirheit/
und
durch
beschirm
der
cristinheit./
Zu
der
bûwunge
er
ouch
schôz/
und
gab
in
gâbe
grôz/
als
sînen
wirdin
wol
gezam./
Alsus
sîn
arbeit
ende
nam,/
der
pilgerînschin
betevart./
Des
zôch
der
edle
kunic
zart/
mit
vroidin
sô
hin
glîche/
widir
in
sîn
rîche.
—/
Von
der
bûwunge
der
burc
Kungisberc./
//Nâch
des
kunigis
abevart/
wart
nicht
lengir
gespart:/
dî
brûdre
sundir
beitin/
begondin
zu
bereitin/
gezouwis
und
gereitis
gnûc,/
des
zu
gebûwe
was
vûc;/
und
dô
daz
alliz
was
gereit,/
dô
wart
ein
reise
ûzgeleit,/
in
der
dî
brûdre
nâmin/
dî
Prûzin
allintsamin,/
den
sî
dô
getrûwitin,/
an
sich
unde
bûwitin/
ûf
den
vorgenantin
berc/
einre
vestin
burge
werc,/
dâ
noch
daz
alde
hûs
ist./
Dî
burc
sî
nantin
in
der
vrist/
Kungisberc,
dem
grôzin
hêrn/
kung
Ottackir
zu
êrn,/
der
êrst
zu
der
bûwunge
rît./
Dî
selbe
burc
dî
prûzsche
dît/
Twangste
nante
in
der
stunt,/
nâch
einim
walde,
der
dâ
stûnt./
Dise
bûwunge
inzwârn/
geschach
in
unsirs
herren
jârn/
tûsint
drithalbhundirt/
und
vumfe
drûf
gesundirt./
In
den
selbin
zîten
wart/
gelâzin
brûdir
Burghart/
genant
von
Hornhûse/
aldâ
ûf
dem
hûse/
zu
eime
comdûre./
Ouch
gab
man
im
zu
stûre/
brûdre
unde
volkis
vil,/
dî
bî
im
blibin
in
dem
zil./
Darnâch
wart
dî
burc
gesat/
mit
gebûwe
an
dî
stat/
des
selbin
bergis
sô
besît,/
dâ
sî
ouch
noch
hûte
lît,/
mit
zwên
mûrin
bevân,/
dâ
sîn
wol
nûn
turme
an./
Wî
Samelant
von
den
uncristin
wart
vorhert
und
dî
burc
Wilow
wart
gebûwit./
//Des
selbin
jâris,
als
ich
las,/
daz
Kungisberc
gebûwit
was,/
dô
zurntin
dî
Nadrowin,/
Schalowin
und
Sudowin,/
dî
besezzin
heidin,/
daz
sich
von
in
gescheidin/
dî
Samelander
hêtin/
unde
wârn
getretin/
in
ein
cristinlîchiz
leben/
und
hattin
sich
irgebin/
den
brûdrin;
want
daz
worchte/
in
alsulche
vorchte,/
daz
sî
wurdin
ouch
darnâch/
betwungin,
als
iz
doch
geschach./
Dô
besamintin
sî
sich/
und
hertin
crefticlîch/
aldâ
in
Samelande/
mit
roube
und
mit
brande,/
und
slûgin
unde
vîngin./
Und
dô
sî
daz
begîngin/
unde
soldin
widir
dan/
zogin,
dô
gevîl
in
sân/
sulch
ein
rât
in
den
mût,/
der
sî
alle
dûchte
gût,/
daz
sî
zu
Wilow
machtin/
eine
burg
und
achtin/
dî
zu
einre
warte/
und
vor
ein
slôz
sô
harte,/
daz
dî
brûdre
dâvur/
nicht
mochtin
nâch
ir
willekur/
mit
den
Samin
gereisin/
und
ungewarnt
geneisin/
aldâ
dî
nadrowschin
lant./
Und
dô
dî
burc
was
volant,/
dô
bleib
Tirske
aldâ/
zu
eime
houbtmanne
sâ/
und
sîn
sun
Mandele,/
darzû
der
helde
vele./
Daz
andre
volc
nam
dî
vart/
iclîchir
hin
zu
hûse
wart./
Nû
schûf
der
wundirbernde
rât/
gotis,
der
dâ
ubirgât/
in
sîner
wîsheite
wist/
alle
trugin
unde
list,/
daz
dî
dinc,
dî
durch
wer/
hatte
der
Nadrowin
her/
in
irvundin
und
gemacht,/
zu
valle
wurdin
in
ein
schacht/
und
ir
selbmachter
strik/
warf
sî
in
mortlîchin
schrik,/
want
dî
gotis
gûte/
tet
Tirskin
gemûte/
des
houbtmannis
inzwârn/
und
ouch
den,
dî
mit
im
wârn/
ûf
der
vestin
vorgenant,/
sô
irlûcht
und
inprant/
mit
sîner
gnâdin
vûer,/
daz
sî
dî
gote
ungehûer/
vorwurfin
und
vorsmâtin/
und
zu
den
brûdrin
trâtin/
in
cristnengeloubin/
und
hulfin
den
betoubin/
und
vortilgin
mit
craft/
dî
vorwâzene
heidinschaft.
—/
Wî
Wûnsdorf
gehert
wart
und
eine
burc
dâ
gewunnen./
//Nû
was
dî
gelêge/
und
ouch
al
dî
wege/
in
dî
bîgeseznen
lant/
deme
Tirsken
wol
bekant./
Des
bûwt
ûf
sîns
geleitis
stûr/
von
Kungisberc
der
comentûr/
unde
lût
zusamin/
in
ein
her
dî
Samin/
unde
reiste
mit
der
dît/
zu
Wûnsdorf
in
daz
gebît,/
daz
er
ouch
ungewarnit
vant,/
unde
stalte
zû
zuhant/
mit
leitirn
und
gerête,/
daz
er
dâ
mit
im
hête,/
unde
trat
mit
sînen
an/
sturmende,
unz
er
gewan/
dî
burc,
dî
dâ
genennit
was/
Capostête,
als
ich
las./
Ûf
der
selbin
vestin
gnûc/
vînc
er
heidin
unde
slûc/
und
zu
aschin
sî
vorbran./
Nicht
inquam
er
ouch
von
dan,/
unz
er
daz
gebîte
gar/
vorherte
beide
her
und
dar/
mit
roube,
morde,
brande./
Dô
schît
er
êrst
zu
lande./
Wî
Wûnsdorf
sich
satzte./
//Nâch
dirre
schicht
vorwâre/
in
dem
andrin
jâre/
besaminte
sich
andirweit/
der
comentûwer
vorgeseit/
von
Kungisberc
brûder
Burghart/
unde
machte
eine
vart/
mit
einem
here
starke/
abir
in
dî
marke/
zu
Wûnsdorf,
dâ
er
ouch
belac/
eine
vestin,
dî
man
pflac/
nennen
Ouctolîte,/
dî
er
in
der
zîte/
gewan
und
vorbrante
ouch;/
darzû
daz
lant
er
durchzouch/
roubinde
und
vâhinde,/
burninde
unde
slâhinde/
dî
vîende
der
cristenheit./
Nû
sâhin
daz
vreislîche
leit/
ouch
in
inkegin
schurgen/
dî
dît
von
den
drîin
burgen,/
dî
sus
namen
hêtin:/
Gundow,
Angetêtin,/
Unsatrapis
dî
dritte./
Sî
merktin
ebin
ditte,/
daz
got
vor
dî
brûdre
vacht/
und
vorblichin
was
ir
macht/
sô
gar,
daz
sî
in
keinem
wân/
den
cristin
mochtin
widirstân./
Hîvon
sî
gîsle
satin/
und
sich
undirtâtin/
den
brûdrin
dêmûticlîch/
und
dem
geloubin
cristinlîch./
Wî
ein
teil
des
landis
Natangin
wart
gehert./
//Dise
nûwen
cristin/
von
Wûnsdorf
in
den
vristin/
der
commentûwir
an
sich
nam,/
darzû
sîn
volc
allintsam,/
daz
er
mochte
dô
gehân,/
und
zogte
mit
den
sân/
zu
Natangin
in
ein
gebît,/
daz
mit
der
Natangischin
dît/
nicht
lîbete
des
vridis
pflicht,/
der
dâ
was
zuletst
bericht,/
unde
macht
iz
toube/
mit
brande
unde
roube./
Goduckin
er
ouch
tôte,/
der
der
gegenôte/
houbtman
zu
den
zîtin
was/
mit
zwên
sunen,
als
ich
las,/
darzû
andris
volkis
vil./
Er
vûrt
ouch
dannen
in
dem
zil/
sîn
wîb
und
sîn
gesinde
gar/
mit
andirme
roube
vorwâr./
Von
der
kumft
des
marcgrêven
von
Brandinburc./
//In
dem
selbin
jâre/
unsirs
hêrrin
vorwâre/
tûsint
drithalbhundirt/
vumfe
darûf
gesundirt/
quam
zu
Prûzin
sundir
wân/
von
Brandinburc
marcgrêve
Jôhan,/
ein
hêrre
in
strîte
grôzir
tucht,/
und
mit
im
ein
michil
trucht/
von
rittirn
unde
knechtin,/
dî
alle
gertin
vechtin/
durch
got
kegn
dî
heidinschaft,/
ob
iz
in
mochte
sîn
geschaft./
Nû
was
der
wintir
alsô
lâ,/
dô
sî
wârin
kumin
sâ,/
daz
sî
wedir
hî
noch
dâ/
den
vîendin
mochtin
alsô
nâ/
kumen,
daz
sî
hêttin
icht/
in
geschat
in
keinir
schicht;/
want
iz
ist
alsus
gelegin/
den
landin
dâ
in
mittewegin,/
dâ
ist
wâg
unde
mot/
und
sulch
ungeverte
ôt,/
daz
zu
rosse
dâ
dî
vart/
iclîchim
hêre
ist
vorspart,/
iz
sî
der
wintir
danne
sô
hart,/
daz
mit
sîner
kelde
art/
er
dî
wege
brucke./
Dem
hêrrin
daz
gelucke/
in
den
zîten
was
vorseit;/
des
was
im
und
den
sînen
leit,/
daz
ir
ger
alsô
vortarb./
Îdoch
ir
wille
lôn
irwarb/
hoffe
ich
ganz
an
gote./
Sus
mûste
er
und
dî
rote/
âne
strîtis
ande/
widir
varin
zu
lande./
Von
brûdir
Gêrharde
dem
meistre
von
Prûzinlande./
//Von
Hirzberc
brûdir
Gêrhart/
zu
Prûzin
vîrde
meistir
wart/
und
trûc
daz
ammecht
zwei
jâr./
Vil
gûtis
stifte
er
vorwâr/
ûf
nutz
dem
selbin
lande./
Darnâch
er
sich
wande/
kegn
dûtschin
landin
widir/
unde
wart
dâ
sidir/
zu
lantmeistir
gehabin./
Dâ
starb
er
ouch
und
wart
begrabin./
Von
eime
lobelîchen
lebene
eines
brûdirs
des
conventus
zû
Kungisberc./
//In
der
zîte
rente/
sach
man
in
dem
convente/
Kunsberg
einen
brûdir
sîn/
genennit
Herman
Sarrazîn,/
und
was
von
Swâbin
geborn./
Der
selbe,
dô
der
dâ
bevorn/
in
werltlîchir
wîse
was,/
dô
pflag
er
stête,
als
ich
las,/
daz
er
Marîen
gotis
trût,/
sîn
tochtir,
mûtir
und
sîn
brût,/
sô
rechte
lîb
hatte
î,/
daz
er
des
mit
nichte
lî,/
swer
in
durch
iren
namen
bat/
iz
wêre
dit
odir
dat,/
den
bitter
er
gewerte,/
swes
er
an
im
gerte,/
ob
im
der
macht
ôt
nicht
gebrach./
Hîvon
in
einir
zît
geschach,/
dô
er
in
eines
strîtis
dram/
gevangin
einen
rittir
nam/
und
den
beschatzin
solde/
nâch
willin,
als
er
wolde,/
den
rittir
hîlt
er
harte/
in
bandin
und
mit
warte,/
ûf
daz
er
im
ôt
gêbe
vil./
Zu
jungist
satzt
er
im
ein
zil,/
eine
beschatzunge
grôz,/
unde
sprach:
›Nû
wizzit
blôz,/
sulch
gelt
sult
ir
mir
gebin,/
odir
ich
wil
ûwir
lebin/
âne
vrist
vorschrôtin.‹/
Der
rittir
was
in
nôtin,/
want
er
nicht
enhâte/
der
beschatzunge
state./
Des
twang
in
manig
angist
hart./
Zu
jungist
im
gerâtin
wart,/
daz
er
eine
bete/
alsus
an
im
tête,/
daz
er
durch
Marîe/
dî
reine
wandils
vrîe/
in
nicht
sô
hô
beschatzte./
Zuhant,
dô
er
gesatzte/
dise
bete
kegin
im,/
er
sprach:
›Rittir,
nû
vornim,/
dî
bete
dir
sô
nutze
sî:/
bis
allir
beschatzunge
vrî!‹/
Von
dem
selbin
brûdre./
//Dirre
brûdir
Herman,/
dô
der
itzunt
was
intpfân/
zu
dem
dûtschin
ordin/
und
îdoch
nicht
wordin/
dennoch
des
ordins
brûdir
was,/
dô
sold
er
rîtin,
als
ich
las,/
inpfâhin
der
cleidunge
segn.
—/
Nû
fecht
—
dô
vant
er
undirwegn/
ûf
einem
plâne
rittir
vil/
ûbinde
dâ
rittirspil/
mit
juste,
mit
hurdîren,/
mit
schuste,
mit
turnîren./
Und
dô
er
in
dî
nêhe
quam,/
einen
rittir
er
vornam/
ûf
der
bane
dâ
gereit/
mit
wâpenin
wol
angeleit/
und
rittirlîch
gezîrit,/
man
unde
ros
vorlankenîret,/
vor
dem
wart
sus
gecreîret,/
ob
îmant
dô
wêre/
sô
tuchtic,
sô
gewere,/
der
in
mit
dem
spere/
wold
in
schuste
bestân/
umme
habe,
als
der
man/
dâ
zu
velde
quême;/
daz
rîtin
ouch
gezême/
zu
êrin
der
juncvrouwin
sîn./
Dô
diz
hôrte
Sarrazin,/
der
rede
bleib
er
unvorzait./
Er
hofte
an
dî
zarte
mait,/
dî
er
in
lîbe
hatte
irkorn/
und
ir
zu
dînste
sich
gesworn,/
Marîen
ich
dô
meine./
Durch
dî
sûze
reine/
stapft
er
ûf
dî
bane,/
und
allis
zwîvils
âne/
sprencte
er
den
rittir
an/
und
stach
in
sundir
wân/
in
dem
êrstin
rîtin,/
daz
man
in
sach
glîtin/
mit
valle
ûf
dî
erde./
Dî
wâpin
mit
dem
pferde/
er
den
armin
dâ
vorgab/
und
reit
alsô
her
ab.
—/
Von
dem
selbin
brûdre./
//Dô
dirre
selbe
brûdir/
gelîz
des
werlde
lûdir/
und
in
den
ordin
sich
geswûr,/
alle
îtillîche
vûr/
meit
er
vollinclîchin
dô/
und
steig
an
tugindin
hô./
Dâvon
ouch
daz
irvundin
wart,/
daz
Marîe
dî
magit
zart/
in
touginlîchim
trôste/
ofte
mit
im
kôste./
Und
in
einir
zît
geschach,/
daz
er
sî
im
irschînen
sach/
mit
betrûbtim
antlitze./
Dâ
vrâgte
er
mit
witze,/
von
welchir
hande
swêre/
sî
betrûbit
wêre./
Dô
antwurte
sî
unde
sprach:/
›Mir
ist
daz
ein
ungemach,/
daz
dî
lîbin
sune
mîn,/
des
dûtschin
ordins
brûdre
dîn,/
ôt
ettiswenne
pflâgin/
redin
unde
vrâgin/
in
collâcien
mit
gir/
von
mîme
sune
und
von
mir/
und
von
der
heiligin
lebin./
Nû
louft
ir
rede
unebin;/
swen
sî
zusamin
kumin,/
ir
kôsen
gibt
unvrumin;/
sî
trinkin
odir
ezzin,/
unsir
sî
vorgezzin/
unde
kêrin
irin
sin/
mit
îtillîchin
wortin
hin/
ûf
wertlîchir
vurstin
tât,/
waz
der
iclîchir
begangin
hât;/
daz
sint
in
sûze
mêre/
und
ist
mir
ein
swêre.‹
—/
Von
brûdre
Hartmanne
dem
lantmeistre
zu
Prûzin./
//Der
vumfte
meistir,
als
ich
las,/
zu
Prûzin
in
dem
lande
was/
von
Grûnbach
brûdir
Hartman/
und
was
drîe
jâr
daran./
Des
werc
mit
dem
namin/
trûgin
glîch
zusamin,/
want
er
was
ein
man
vil
hart./
Ein
zûname
im
ouch
wart,/
daz
man
in
nante
Wâtmâl/
in
dem
lande
ubiral/
nâch
eime
grobin
tûche,/
daz
er
in
kargim
rûche/
êrst
dî
brûdre
tragin
hîz./
Dirre
selbe
ouch
burnin
lîz/
zum
Elbinge
offinbâr/
vor
alle
der
gemeinen
schar/
zwêne
sînir
brûdere,/
dî
nâch
des
tûvils
lûdere/
sich
hattin
ein
teil
gericht/
und
zu
den
Prûzin
gepflicht,/
dô
dî
nach
dem
strîte
sich/
vornôgîrtin
ubillîch,/
der
zu
Kûrlande
geschach,/
als
ûch
gesait
wirt
hernâch./
Und
dô
der
pâbist
diz
vornam,/
in
sô
grôzin
zorn
er
quam,/
daz
er
den
selbin
Hartman/
gebôt
der
meistirschaft
irlân/
und
in
in
dî
jârbûze
î/
setzin,
darzû
alle
dî,/
dî
gegebin
hattin
rât/
zu
der
unbescheidnen
tât.
—/
Von
der
bûunge
einer
burc
Karsowin
ûf
sente
Georginberge./
//In
den
selbin
zîtin
wart/
gesant
brûdir
Burghart/
von
Hornhûsen
genant/
von
Prûzin
hin
in
Lîflant/
und
den
brûdrin
dâ
gegebin/
zu
meistere;
und
want
er
ebin/
weste
dî
geleginheide/
dirre
lande
beide/
und
konde
minnenclîch/
irbîten
allin
lûtin
sich,/
des
vûgete
der
gotis
degn,/
daz
dî
brûdre
beidir
wegn/
von
Prûzin
und
Lîflande/
in
glîchir
wâge
ande/
an
kost
und
an
arbeit/
bûwitin
eine
burc
gereit/
als
man
mochte
schouwin/
aldâ
zu
Karsowin/
ûf
sente
Georginberge/
widir
der
heidin
erge,/
des
in
den
selbin
vristin/
was
vil
nôt
den
cristin./
Und
dô
dî
burc
gebûwit
was,/
von
beidin
landin
man
ûzlas/
brûdir
genûg
und
wêpenêre,/
dî
zu
strîte
hattin
gere,/
daz
sî
dî
burc
soldin
bewarn./
Daz
was
in
unsirs
hêrrin
jârn/
tûsint
und
drithalbhundirt/
nûne
darûf
gesundirt./
Von
eime
strîte
in
Kûrlande,
dâ
andirhalbhundirt
brûdir
und
vil
cristinerlûte
geslagin
wart./
//In
den
jârin
unsirs
hêrin/
dô
der
vorloufin
wêrin/
tûsint
und
zweihundirt/
und
sechzic
drûf
gesundirt,/
dî
brûdre
von
Lîflande
quâmin/
und
dî
von
Prûzin
zusamin/
in
zwên
herin
mechtic/
und
alsô
eintrechtic,/
daz
sî
dî
brûdre
woldin/
spîsin,
als
sî
soldin/
ûf
sente
Georginberge
aldâ./
Und
dô
sî
quâmin
in
dî
nâ/
bî
dî
burg,
ein
bote
quam,/
von
dem
man
bôse
mêr
vornam./
Er
jach,
daz
wol
vîrtûsunt/
Littowin
hêttin
in
der
stunt/
ein
ende
von
Kûrlande/
mit
roube
unde
brande/
alzû
vreislîch
vorhert;/
ouch
sô
hatte
ir
swert
vorzert/
manchin
cristinlîchin
lîb;/
und
daz
sî
kindir
unde
wîb/
unde
roubis
habe/
sô
vil
tribin
hin
abe,/
daz
des
nîmant
voltrachtin/
mochte
noch
volachtin./
Dô
dise
mêre
vornâmin/
dî
brûdre,
sî
irquâmin/
darzû
dî
her
beidirsît/
und
begondin
in
der
zît/
sich
vil
snelle
richtin
zû,/
als
sî
woldin
dise
mû/
an
den
heidin
andin/
und
ûz
iren
landin/
lôzin
dî
armen
cristin,/
dî
sî
in
den
vristin/
tribin
hin
gevangin./
Und
dô
sî
sus
begangin/
wârin,
wî
sî
schiktin
sich,/
dô
vrâgte
brûdir
Heinrîch,/
den
man
dô
marschalc
hatte,/
einen
der
hîz
Matte/
und
was
von
Pomezên,/
Pippînis
sun,
sus
hôrte
ich
jên,/
in
welchir
wis
er
rîte,/
daz
sî
der
heidin
dîte/
nû
mit
strîte
quêmin
an./
Dô
antworte
im
der
man/
und
sulchin
rât
dâ
gab,/
er
sprach:
›Ich
râte,
daz
wir
ab/
tretin
von
den
pferdin/
und
schickin,
daz
dî
werdin/
von
uns
gevirrit
sô
wît,/
daz
nîmant
habe
besît/
darzû
zu
vlîhin
dî
mûze,/
unde
strîte
wir
zu
vûze;/
sus
mûz
daz
volc,
sô
sî
inpern/
der
pferde,
sich
bî
nôte
wern/
und
in
dem
strîte
blîbin;/
andirs
sî
zutrîbin/
sich
in
vlucht
sundir
wân.‹/
Den
rât
widirsprâchin
sân/
von
Revele
dî
rittirschaft,/
dî
dem
kunge
sô
gehaft/
von
Denemarkin
wârin/
mit
dînste
in
den
jârin,/
und
ouch
andre
lûte
gnûc./
Ir
meinunge
darûf
wûc,/
daz
sî
nicht
âne
pferde/
von
der
wâpene
swêrde/
in
strîte
mochtin
dûrin./
Nû
trâtin
her
dî
Kûrin,/
dî
ouch
dâmite
vûrin/
in
der
reise
gemeinlîch,/
unde
bâtin
vleilîch,/
ob
iz
sô
gevûgte
sich,/
dô
der
cristnen
rote/
genêm
den
sic
von
gote,/
daz
man
in
wîb
unde
ir
kint/
vrîe
wolde
widir
gebin
sint./
Der
bete
zu
gewerne/
hêttin
dî
brûdre
gerne/
sich
irscheinit
in
vorwâr;/
abir
dî
gemeine
schar/
von
beidin
landin
widirsprach/
dise
rede
unde
jach,/
daz
man
iz
solde
haldin/
mit
in
nâch
der
aldin/
gewonheit,
als
man
hatte
ê/
getân
in
manchim
strîte
mê./
Hîvon
gewunnen
sulchen
nît/
dî
Kûrlander
in
der
zît/
mit
zorne
ûf
dî
cristin,/
daz
sî
in
den
vristin,/
dô
der
brûdir
trucht
began/
dî
Littouwin
strîtin
an,/
in
velslîchin
unvûgin/
vîentlîchin
slûgin/
hindin
ûf
der
brûdir
her/
sam
vornôgîrte
dît
gevêr./
Sus
dî
Littowin
vorne,/
sî
hindirwart
mit
zorne,/
ûf
dî
cristnen
strittin/
in
sô
hezlîchin
sittin,/
daz
daz
volc
der
wer
vorzeich/
und
von
den
brûdrin
weich/
vluchtic
gemeinlîche./
Doch
wîstin
sumelîche/
edelin
von
Prûzin
sich/
den
brûdren
dâ
getrûwlîch,/
sô
daz
sî
blibin
bî
in
stân./
Der
einer,
als
ich
vornumin
hân,/
von
Quednow
was
ein
Same/
Sclôde
was
sîn
name,/
Nalubin
vatir
irkant./
Dirre
Prûze
vorgenant/
rîf
zusamen
in
der
stunt/
al
sîne
mâge
unde
vrûnt,/
dî
man
aldâ
wesin
sach,/
unde
menlîch
zu
in
sprach:/
›Ô
ir
vrumin
lûte,/
ir
sult
gedenkin
hûte/
an
der
schônin
kleidre
wât,/
dî
ir
oft
intpfangin
hât/
von
der
brûdre
mildekeit,/
unde
lât
des
lîbis
kleit/
durch
jenir
kleidir
varwe
fîn/
huite
in
der
martir
pîn/
mit
ûwerim
blûte
rôtin!/
Gedenkit
in
disin
nôtin/
an
des
metis
sûzekeit,/
der
ûch
von
in
was
gereit/
mit
anderen
getrenkin,/
unde
lât
ûch
schenkin/
des
bittirlîchin
tôdis
tranc/
huite
mit
in
um
den
danc,/
der
ûch
wirt
gegebin
dort/
mit
êwigir
vroidin
hort/
in
des
himils
lande/
um
des
geloubin
ande!‹/
Nâch
dirre
manunge
gût/
gevaztin
sî
sô
starkin
mût,/
daz
sî
âne
sûmen
gar/
trâtin
bî
dî
brûdre
dar/
ellintlîchin
in
den
strît/
unde
strittin
in
der
zît/
sam
dî
tûrin
kempfin./
Man
sach
ir
swert
dâ
dempfin/
manchin
stolzin
heidin/
in
vîentlîchin
vreidin./
In
den
stunden
aldâ
wart/
ein
strît
sô
vreislîch
und
sô
hart,/
daz
von
beidin
sîtin
vil/
volkis
in
dem
selbin
zil/
vallinde
dar
tôt
bleib./
Dî
nôt
sich
alsô
lange
treib,/
unz
iz
doch
ubir
dî
cristin
gînc,/
als
des
got
dô
vorhînc./
Dî
heidin
dâ
den
sig
irkurn/
und
dî
brûdre
vorlurn,/
want
iris
heris
macht/
was
vorswundin
und
geswacht,/
sint
daz
dî
gemeine
trucht/
von
in
karte
zu
der
vlucht./
In
dem
strîte
tôt
gelac/
an
sente
Margarêtin
tac/
brûdir
Burghart,
als
ich
las/
von
Hornhûsin,
der
dô
was/
meistir
ubir
Lîflant,/
und
brûdir
Heinrîch
Bote
genant,/
der
marschalc
dâ
von
Prûzin./
Ouch
blibin
in
den
strûzin/
brûdre
sus
gesundirt/
wol
vumfzig
unde
hundirt/
âne
andir
cristinlîche
dît,/
der
sô
vil
was,
daz
ich
nit/
ir
mac
hî
beschrîbin
al,/
want
ich
nicht
enweiz
der
zal./
Got,
der
sî
alle
zalde,/
mit
êwigir
sâlde/
in
den
tôt
vorgelde!/
Der
strît
ûf
einem
velde/
geschach
dort
in
Kûrlande/
bî
einis
wazzirs
strande,/
daz
man
Durbin
nande./
Ô
sûzir
got,
diz
ande!
—/
Dô
dirre
mort
was
irgân,/
dô
volgetin
dî
vîende
sân/
den
vluchtigin
cristin,/
dî
ouch
in
den
vristin/
alsô
gar
vorzagit
wârin,/
swâ
sî
mochtin
ubirvarin/
drîe
heidin
oder
vîre,/
dî
sach
man
ir
vil
schîre/
irslân
sundir
alle
wer/
lîchte
hundirt
oder
mêr,/
odir
sî
vorjagin/
sam
dî
veigin
zagin./
Eiâ
und
ach,
nû
merkit,/
wî
sêre
dâ
gesterkit/
wurdin
dî
vîande/
von
sô
manchirhande/
roube,
wâpin,
pferdin/
dî
sî
den
gotis
werdin/
heldin
nâmen
in
der
stunt,/
der
sô
manic
tûsunt/
ûf
dem
velde
hî
und
dort/
lâgin
jâmirlîch
irmort!/
Dêswâr
ires
rûmis
guft/
zôch
sich
hô
ûf
in
dî
luft./
Ô
hêrre,
ire
craft
zurîb/
und
ir
guftin
gar
zutrîb,/
daz
sî
irkennen
rechte,/
daz
nîmant
andirs
vechte/
vor
uns,
wen
dû,
hêrre
got!/
Durch
dîner
tuginde
gebot/
ande
dîner
knechte
blût,/
daz
in
alsô
grôzir
vlût/
vorgozzen
ist
mit
vreidin/
von
den
argin
heidin!
—/
Von
den
vorzeichnen
des
stritis./
//Brûdir
Herman
Sarrazîn
—/
dô
der
mit
den
brûdrin
sîn/
dî
selbe
reise
solde
zîn,/
in
der
man
sach
den
strît
geschîn/
aldort
in
Kûrlande,/
als
ich
dâ
vor
benande
—/
Marîa
dô
dî
magit
rein/
in
sûzim
blicke
im
irschein/
unde
sprach
vil
senfteclîch:/
›Lîber
vrûnt,
ich
lade
dich/
zu
der
wirtschaft
mînes
suns,/
dâ
dû
dich
vroien
salt
mit
uns/
in
êwigir
sêlikeit.‹/
Hîvon
dô
er
was
gereit/
und
ûzrîtin
solde
dô,/
hôrte
man
in
sprechin
sô/
zu
brûdrin
sumelîchin/
dêswâr
vil
minnenclîchin:/
›Ô
vil
lîbin
brûdre
mîn,/
got
mûz
ûwir
pfleger
sîn/
unde
gesein
ûch
êwiclîch!/
Nimmer
mêr
gesecht
ir
mich/
lebinde
ûf
erdin,/
want
ich
von
der
werdin/
gotis
gebererinne/
geladin
bin
von
hinne/
zu
den
êwigin
wunnin./
Got
des
gerûche
gunnin/
beide
ûch
unde
mir,/
(daz
ist
genzlîch
mîne
gir,)/
daz
wir
kumen
zusamen/
in
himelrîche.
Âmen.‹
—/
Ein
andir
vorwisunge
des
strîtis./
//Ein
vrouwe
in
einer
clûsin
was/
zu
dûtschin
landin,
als
ich
las,/
dî
was
ein
swestir
irkant/
brûdir
Conrâdis,
der
genant/
was
von
Vûchtewangin
in
der
vart/
und
sint
hômeistir
wart/
des
ordins
von
dem
dûtschin
hûs./
Dise
vrouwe
in
der
clûs/
vûrt
ein
heilic
lebin
rein,/
dâvon
ir
unsir
hêrre
irschein/
und
macht
ir
offinbâr/
dî
slachtunge
vil
gar/
in
al
sulchir
schichte./
Sî
sach
in
eime
gesichte/
dî
brûdre
und
ir
wêpenêre/
strîtin
kên
der
heidin
here/
und
daz
dî
cristnen
den
val/
nâmen
in
dem
strîte
al/
und
wurdin
gar
irslain./
Ouch
sach
sî
sêlin
train/
dî
engele
mit
vroidin
grôz/
in
des
himelrîchis
schôz./
Abir
ein
andir
vorwîsunge
des
strîtis./
//Ein
semelîch
gesichte/
sach
von
der
geschichte/
zu
Prûzin
ein
gebûwir/
einveldig
und
unsûwir,/
gotevorchtic,
gût,
gerecht/
und
an
allin
dingin
slecht./
Der
sach
in
der
selbin
stunt,/
als
im
daz
got
machte
kunt,/
und
wart
vil
offinbâr/
obin
in
der
luft
gewar,/
daz
dî
brûdre
strittin/
nâch
ellintlîchin
sittin/
widir
dî
Littouwin./
Und
dô
er
diz
wart
schouwin,/
iz
wundirte
in
swinde./
Des
rîf
er
sîn
gesinde/
unde
sprach:
›Ei,
sêt
ir
nicht,/
wî
in
gar
menlîchir
pflicht/
dî
brûdre
unse
hêrrin/
sich
mit
strîte
sperrin/
aldort
kegn
den
heidin?/
Sêt,
wî
von
in
scheidin/
dî
Prûzin
itzunt
in
der
vlucht/
und
ouch
der
Lîflender
trucht!‹/
›Sêt,
nû
stên
dî
brûdere
ein/
unde
bî
in
volkis
clein/
wernde
sich
mit
strîte/
ûf
iclîche
sîte,/
want
sî
habin
ebin/
dî
vîende
ummegebin!/
Ô
wê
der
clegilîchin
nôt!/
Ich
sêh,
daz
man
dî
brûdre
tôt/
slêt
und
îr
volgêre./
Nû
sêh
ich
dî
gewêre/
Marîen,
dî
Cristum
gebar,/
der
engele
unde
der
meide
schar/
ir
sêlin
ûf
in
wunnen
schôn/
vûren
in
den
himel
vrôn.‹
—/
Dî
clûsnerinne
und
der
man,/
von
den
ich
nû
gesprochin
hân,/
sâhin
beide
glîche,/
dô
zu
himelrîche/
dî
sêlin
wurdin
al
irhabin,/
zwû
sêlin
mit
vorteile
habin/
mê
clârheit
unde
zîrde/
an
sundirlîchir
wirde,/
wen
dî
anderin
gemein./
Dî
sêlin
zweir
brûdre
rein/
wârin,
als
in
dô
wart
schîn,/
der
eine
Herman
Sarrazîn,/
der
andre
von
Glîzberc
genant,/
von
dem
ûch
ouch
ist
vor
irkant,/
daz
got
an
im
besundir/
worchte
ein
michil
wundir/
zu
Cristburg
ûf
dem
hûse./
Dî
vrouwe
in
der
clûse/
und
der
gebûwir
vil
rein/
trûgin
des
ouch
ubir
ein,/
als
sî
dô
vornâmin,/
daz
al
dî
sêlin
quâmin/
zu
des
himils
sâldin/
und
wurdin
gar
behaldin/
sundir
eine,
dî
vortarb./
Waz
sachin
ir
dî
nôt
irwarb,/
daz
sî
zur
helle
nême
pflicht,/
daz
weiz
got,
ich
weiz
sîn
nicht./
An
der
geschicht
sal
man
vorstân/
unde
geloubin
sundir
wân,/
daz
Cristus,
unsir
hêrre
gût,/
der
âne
sache
nicht
intût/
und
nî
getet
ûf
erdin,/
selbir
lîz
gewerdin/
an
des
strîtis
tage/
des
vornôgîrins
pflâge/
und
ouch
sumelîche
mê,/
dî
beide
sidir
und
ouch
ê/
in
sînem
volke
geschân,/
unde
merkin
recht
daran,/
daz
dî,
dî
dâ
blibin
tôt,/
um
ir
arbeitlîche
nôt/
nâmen
iris
dînstis
lôn/
in
dem
himilrîche
vrôn,/
und
dî
uberblibne
schar,/
dî
gesetzit
bleib
in
vâr,/
baz
unde
baz
sich
hefte/
an
des
geloubin
crefte/
und
ouch
mit
strîte
toubete/
dî
dît,
dî
nicht
geloubete;/
want
des
geloubin
tuginheit/
vortirbit
ofte
in
sichirheit/
unde
sichir
danne
stât,/
swen
sî
ist
in
vâr
gesat./
Daz
selbe
ist
ouch
zu
merkin/
an
andrin
gûtin
werkin./
Wî
Lenzeburc
wart
vorbrant
und
vil
Prûzin
darûffe./
//Dî
brûdre
in
den
zîten
wârn/
von
den
Prûzin
des
in
vârn,/
daz
sî
woldin
abekêrin/
dem
geloubin
und
sêrin/
dî
cristinheit
mit
âchte./
Und
dô
man
sî
vordâchte/
alsus
dirre
ubiltât,/
dô
was
zu
vogite
gesat/
ob
Nattangin
und
Ermelant/
brûdir
Volrât,
der
genant/
was
der
Wundirlîche./
Der
name
dêswâr
glîche/
sîme
sittin
ouch
gezam,/
want
man
wundirs
gnûc
vornam,/
daz
er
ûbte
hî
und
dâ./
In
den
selbin
vristin
sâ/
einis
âbindis
solde/
der
vogit,
als
er
wolde,/
trinkin
sînen
âbinttranc,/
darzû
er
hatte
ouch
durch
danc/
geladin
des
landis
bestin/
zu
Lenzinburg
ûf
dî
vestin;/
und
dô
sî
alsô
sâzin,/
kegn
einandir
mâzin/
rede
unde
wârin
vrô,/
dô
schikte
iz
ir
einer
sô,/
daz
daz
licht
wart
ûzgetân,/
und
begondin
râmin
sân/
des
vogitis
mortlîchin/
mit
houwin
und
mit
stichin/
und
hêttin
in
ouch
irmort/
in
den
vristin
aldort,/
hêtte
er
nicht
angehât/
vorborgin
wâpinlîche
wât./
Und
zuhant
nâch
der
stunt,/
dô
daz
licht
wart
inzunt,/
dô
lîz
der
vogit
schouwin/
zustochin
und
zuhouwin/
sîne
cleidir
manchirsît/
unde
vrâgte
in
der
zît/
dî
geste
ûf
urteilis
ger,/
waz
ein
sô
valschir
morder/
solde
lîdin
um
den
mein./
Dô
antwortin
sî
gemein,/
sîn
schult
von
rechte
wolde,/
daz
man
in
burnen
solde.
—/
Darnâch
brûdir
Volrât/
ir
abir
zu
hûse
bat/
ûf
dî
selbe
burc
vil
mê,/
wen
dirre
was
gewesin
ê/
unde
pflag
ir
mildeclîch./
Und
dô
sî
ubirtrunkin
sich,/
sî
begondin
abir
ôt/
rûnen
vaste
ûf
sînen
tôt./
Unde
dô
er
daz
irhôrte,/
dî
rede
in
bekorte,/
daz
er
von
in
gînc
hinvur/
und
vorsperrete
dî
tur;/
darzû
leite
er
vûer
an/
und
dî
geste
gar
vorbran,/
darzû
di
burg
allintsam./
Sus
dâ
dî
wirtschaft
ende
nam./
In
des
selbin
jâris
vrist,/
dô
dî
Prûzin
den
gebrist/
sâhin
des
unstatin,/
den
dî
brûdre
hâtin/
in
dem
Kûrschin
strîte
intpfân,/
dâvon
wir
ê
gesprochin
hân,/
sô
daz
sî
sêre
geswechit
wêrn/
an
brûdern
und
an
wêpenêrn,/
an
pferdin,
wâpnen,
der
sî
vîl/
vorlorn
hattin
in
dem
zil,/
und
an
manchin
dingin
ôt,/
der
dâ
zu
urloige
ist
nôt,/
sî
bewîstin
andirweit/
ir
angeborne
bôsheit/
offinlîch
den
cristin./
An
des
êwangelistin/
sente
Mathêi
ôbinde/
sî
sam
dî
hunde
tobinde/
vîlin
durch
des
tûvils
rûm/
in
irin
êrstin
irretûm/
und
satztin
vîentlîch/
wider
den
geloubin
sich/
vechtinde
dî
brûdre
an./
Dî
Samin
einen
houbtman/
kurn,
der
hîz
Glande;/
dî
von
Ermelande/
Glappin
in
ûzweltin;/
zu
hergrêven
zeltin/
Auctume
dî
von
Pogezên;/
dî
Nattangin
sach
man
gên/
an
Heinrîche,
der
Monte
hîz;/
der
Bartin
dît
sich
vorlîz/
an
einen,
der
hîz
Diwan,/
daz
der
solde
sî
vorstân./
Daz
vil
cristinlîchis
blûtis
wart
vorgozzin./
//Dirre
houbtlûte
iclîch/
besaminte
mit
den
sînen
sich/
und
wurdin
des
in
ein,/
daz
sî
woldin
algemein/
sich
samnin
ûf
einen
tac,/
als
der
von
in
bescheidin
lac,/
mit
gewâpintir
hant/
und
ubir
al
dî
lant/
tilgin
unde
tôtin/
mit
vreislîchin
nôtin,/
swer
dâ
Cristum
nente/
und
mit
geloubin
kente;/
daz
ouch
leidir
sô
geschach./
Mit
grimme
man
sî
reisen
sach/
daz
lant
al
durch
und
umme/
dî
lenge
und
ouch
dî
crumme/
mordinde
dî
cristin,/
swaz
sî
ir
in
den
vristin/
bûzin
den
vestin
vundin./
Etliche
sî
ouch
bundin/
und
brâchtin
sî
gehaft/
in
êwige
eiginschaft./
Man
sach
sî
mein
ouch
stellin/
an
kirchin,
an
capellin,/
beide
gewît
und
ungewît,/
dî
gar
vorbrante
ir
argir
nît./
Dî
heiligen
sacramente/
der
kirchin,
dâ
dî
rente/
unsir
sêlikeit
an
stât,/
wurdin
gar
von
in
vorsmât,/
ich
meine
gotis
lîchnam/
und
dî
olunge
alsam./
Dise
heilikeit
sô
grôz/
betastin
sî
mit
hendin
blôz/
und
trâtin
sî
zur
erdin/
mit
michilin
unwerdin./
Darzû
daz
messegewête,/
dî
vaz
und
daz
gerête,/
daz
gote
was
geheiligit,/
wart
von
in
gar
bemeiligit/
und
unbillîch
geûbit./
Von
in
wurdin
betrûbit/
mit
manchir
martir
swêre/
dî
prîstere
gewêre/
und
manic
gewîtir
helt,/
dî
got
zu
dînste
hât
irwelt./
In
den
selbin
gezîtin/
nâmin
dî
Sambîtin/
durch
ires
schimpfis
lûdir/
einen
prîstirbrûdir/
des
dûtschin
hûsis,
der
zu
in/
was
gesant
ûf
sulchin
sin,/
daz
er
sî
solde
toufin/
und
ûz
sundin
sloufin,/
daz
sî
dô
gar
vorsmêtin,/
und
zwischin
zwein
bretin/
prestin
sî
sô
lange/
den
hals
im
mit
getwange,/
unz
er
alsô
vorstikte./
Den
tôt
dî
dît
sô
schikte/
im
in
hônlîchin
dûtin;/
sî
sprâchin:
›Heiligin
lûtin/
vûgit
sulchir
martir
schicht,/
sint
daz
wir
inturrin
nicht/
gîzin
ir
gewîtiz
blût.‹/
Diz
jâmir
ande,
hêrre
gût!/
Von
dem
strîte
zu
Pokarwin,
dâ
vil
cristinerluite
wurdin
geslagin./
//In
den
jârin
unsirs
hêrin/
dô
der
tûsint
vorgangin
wêrin/
zweihundirt
sechzic
darûf
ein,/
irschal
der
unmenschlîche
mein/
sô
hin
ûz
in
dûtsche
lant,/
der
ûf
dî
cristnin
was
gewant/
zu
Prûzin
mit
vil
bittirkeit,/
dâvon
ouch
wurdin
beweit/
vurstin,
grêvin,
hêrrin
gnûc./
Zu
jâmirunge
sî
irwûc/
und
zu
mitlîdunge,/
daz
dî
nûwe
pflanzunge/
des
geloubin
solde,/
als
der
tûvil
wolde,/
sô
jâmirlîch
werdin
vornicht,/
dî
dâ
sô
pînlîch
ûfgericht/
was
in
lustsame
vrûte/
mit
manchis
cristnen
blûte,/
daz
dâ
was
vorgozzin./
Des
wârin
sî
vordrozzin/
unde
woldin
rechin/
daz
unrecht
und
vorbrechin/
in
cristinlîchir
ande./
Von
Reider
man
nande/
einen
hêrrin
lobesam;/
der
selbe
dô
zu
Prûzin
quam/
und
mit
im
manig
edil
dein/
von
dûtschin
landin
manchirwein/
zu
hulfe
disem
lande
sô,/
mit
den
ouch
dî
brûdre
dô/
zugin
in
Nattangirlant/
stiftinde
roub
unde
brant,/
ouch
slûgin
unde
vîngin./
Dô
sî
des
gnûc
begîngin/
sî
kartin
widir
an
dî
stat,/
dâ
Brandinburc
nû
ist
gesat,/
unde
slûgin
ir
gezelt/
aldâ
ûf
an
daz
velt./
Nû
dûcht
iz
beide
nutze
sîn,/
dî
brûdre
und
dî
pilgerîn,/
daz
von
deme
here/
ein
teil
dî
widirkêre/
nêm
in
daz
lant
vorgeseit/
zu
Nattangin
und
andirweit/
iz
hernde
durchrentin,/
tilgtin
unde
brentin,/
swaz
dâ
ê
was
blibin
heil,/
und
des
heris
andre
teil/
beite
aldâ
sidir,/
unz
sî
quêmin
widir./
Dî
wîle
sî
diz
schûfin,/
dô
hattin
sich
berûfin/
dî
Nattangin
zusamin/
vil
mechtig
unde
quâmin/
zu
Pokarwin,
als
ich
las,/
dâ
daz
eine
teil
ouch
was/
des
cristninheris
blibin,/
und
mit
strîte
tribin/
ûf
sî
vîentlîchin./
Dâwidir
ouch
menlîchin/
sich
satztin
in
den
vristin/
dî
brûdre
unde
andre
cristin/
und
besundirn
einir/
ein
rittir
gût,
ein
reinir,/
her
Schenkil
von
Bintheim
genant;/
und
von
Westvâlerlant/
was
der
hêrre
kumin./
Er
hatte
dort
vornumin/
in
einis
bischovis
predigât,/
dî
er
zu
dem
volke
tat,/
daz
der
cristnin
sêlin
al,/
dî
zu
Prûzin
tôdis
val/
von
den
uncristnen
nêmin,/
zu
himelrîche
quêmin/
ân
alle
vegevûer./
Diz
wûc
der
helt
vil
tûer/
allim
solde
gar
bevorn./
Er
nam
sîn
ros
mit
den
sporn/
und
brach
sich
ûz
besundir;/
sîn
sper
slûg
er
undir/
nâch
rittirlîchir
manheit/
unde
crefticlîch
durchreit/
der
vîende
spitze
und
ir
her./
Dêswâr
vil
manchin
Prûzin
swêr/
was
daz
selbe
rîtin,/
want
er
zu
beidin
sîtin/
in
sô
scharfin
grûz
dâ
bôt,/
daz
ir
vil
gelâgin
tôt./
Ê
er
sî
durchrante/
und
dô
sich
ouch
gewante/
der
gotis
kempfe
lobesam/
und
dem
her
inmittin
quam,/
dô
wart
der
helt
irslagin./
Ouch
wart
dâ
angetragin/
von
den
Bartin
beidirsît/
ein
sô
vîentlîchir
strît,/
daz
ir
vil
tôtlîchin
wunt/
und
ouch
tôt
in
der
stunt/
vîlin
aldâ
beidinthalb./
Daz
strîtin
sich
sô
lange
walb,/
unz
doch
zu
jungist
leidir/
der
hêrre
von
Reidir/
selbe
ouch
irslagin
wart/
und
mit
im
ein
michil
part/
des
heris
und
dî
brûdre
gar,/
dî
dâ
wârn
in
der
schar./
Ouch
wurdin
gnûc
der
cristin/
gevangin
in
den
vristin;/
dî
andrin
griffin
an
dî
vlucht./
Nû
quam
ouch
widir
gene
trucht,/
dî
in
Nattangin
was
gesant,/
dî
wîle
diz
dinc
sus
was
geant./
Und
dô
sî
wurdin
nâhin/
der
walstat
unde
sâhin,/
daz
der
cristnin
her
vorlorn/
hatte
und
den
sic
vorkorn,/
und
in
keinir
hulfe
pflicht/
geleistin
mochtin
in
der
schicht,/
want
der
vîende
was
zu
vil,/
sî
mûstin
dannen
in
dem
zil/
vorholne
wege
wîchin/
betrûbit
bittirlîchin./
Dô
irgân
was
dirre
mort/
dî
Nattangin
woldin
dort/
den
gotin
tûn
ein
opfir
grôz/
und
lîzin
ire
lôz/
undir
dî
cristnin
sâ,/
dî
sî
gevangin
hattin
dâ./
Daz
lôz
ûf
einen
burger
quam/
von
Meideburg,
als
ich
vornam,/
edil
und
rîch
irkant;/
Hirzhals
was
er
genant./
Und
dô
ûf
in
der
angist
trat,/
Heinrîch
Monten
er
sâ
bat,/
daz
er
bedêchte
dî
woltât,/
dî
er
im
ofte
in
der
stat/
zu
Meideburc
dâ
vor
irbôt,/
und
hulfe
im
ûz
der
nôt,/
dî
in
nû
bekorte./
Und
dô
Heinrîch
diz
hôrte,/
zweiis
er
in
lôste/
von
des
opfirs
rôste,/
want
daz
lôz
î
ûf
in
wûc./
Zum
drittin
mâle
abir
slûc/
ûf
in
daz
lôz
alsam
ê./
Dô
begert
er
ouch
nicht
mê/
lengir
dêswâr
vristin
sich;/
sundir
er
gab
williclîch/
sich
selbir
ûz
der
rote/
Cristô
dem
wârin
gote/
zu
opfire
gewisse/
in
wârir
bekentnisse/
des
geloubin
alsô
wert./
Dô
bundin
sî
in
ûf
sîn
pfert/
und
brantin
in
dâmitte/
nâch
ires
opfirs
sitte./
Nû
merkit
hî
besundir/
von
gote
ein
schône
wundir,/
daz
an
dem
burger
geschach,/
als
der
selbe
Heinrîch
sprach/
und
andirre
Prûzin
vil,/
dî
dâ
wârin
in
dem
zil./
Mit
eidin
hôrte
man
dî
jêhen,/
daz
sî
offinlîch
gesêhen/
hêttin
eine
tûbe
ê,/
dî
wêre
wîzir
den
ein
snê,/
vlîgin
in
der
stunde/
ûz
des
burgêris
munde,/
dô
er
in
des
vûeris
vreist/
solde
ûfgebin
sînen
geist.
—/
Von
der
vorzeichenunge
des
strîtis./
//In
dûtschin
landin
was
ein
wîb,/
dî
dâ
hatte
iren
lîb/
gote
sô
irgebin,/
daz
sî
ein
heilic
lebin/
vûrte
in
einir
clûsin./
Dî
hôrte
ein
michil
prûsin/
und
ein
grôz
geschelle/
obin
irre
zelle,/
want
eine
grôze
schar
dâ
vûr/
von
tûvelin,
dî
sî
dâ
beswûr,/
daz
sî
ir
sundir
dagin/
dî
wârheit
soldin
sagin,/
wâhin
ir
reise
wêr
gewant./
Dô
sprâchin
sî:
›Kegn
Prûzinlant;/
dâ
wirt
morne
ein
swinde
strît,/
in
dem
volkis
vil
gelît/
tôt
von
beidin
partin;/
dâ
wolle
wir
hin
wartin,/
waz
uns
teilis
dâ
gebur.‹/
Dô
sprach
sî
sô:
›Wen
ir
hî
vur/
widir
varit
sô
her
dan,/
sô
sagit
mir,
wî
iz
irgân/
dort
in
deme
strîte
sî.‹/
Und
dô
sî
widir
quâmen
bî/
der
vrouwin
zelle
vorgeseit,/
sî
sprâchin,
daz
dî
cristinheit/
wêre
wurdin
sigis
lam/
und
ir
sêlin
allintsam,/
der
lîchame
lêgin
tôt,/
vorwundin
hêttin
alle
nôt/
und
wêren
behaldin/
in
êwigin
sâldin,/
sundir
drî
alleine,/
der
vorsatz
was
unreine:/
sî
wârin
dar
nicht
kumin/
um
der
sêlin
vrumin,/
sundir
ir
mût
was
geleit/
ûf
rûm
und
ûf
îtilkeit./
Wî
daz
vil
pilgerîme
wurdin
irslagin./
//In
dem
selbin
jâre,/
als
ich
las
vorwâre,/
der
grêve
von
Barboige/
durch
got
in
daz
urloige/
sich
sô
hin
kegn
Prûzin
nam;/
vil
rittirschaft
ouch
mit
im
quam,/
mit
den
er
zouch
in
Samelant;/
und
dô
er
dâ
roub
unde
brant/
gestifte
beide
her
und
dar,/
sich
saminte
der
Samin
schar/
und
bestrittin
in
aldâ/
an
sente
Agnêtin
tage
sâ./
Dô
wart
der
grêve
sêre
wunt;/
der
andrin
wurdin
in
der
stunt/
gevangin
sumelîche,/
irslagin
ouch
etlîche./
Ouch
sumelîche
nâmin/
dî
vlucht
und
dannen
quâmin./
Wî
dî
burc
Heilsberc
vorwûstit
wart./
//Nicht
ubir
lanc
nâch
dirre
zît/
dî
Prûzin
durch
des
tûvils
nît/
besamintin
sich
in
drî
her/
und
hattin
in
zu
wer/
drî
blîdin
lâzin
bûwin;/
mit
den
sach
man
sî
zûwin/
vor
dî
burc
zu
Heilisberc/
und
richtin
dâ
ir
werc/
zu
vîentlîchim
sturme
ûf,/
und
belâgin
sî
mit
gûf/
sô
lange
unz
man
dî
cristin,,/
dî
dâ
in
den
vristin/
ûf
der
burc
belegin
wêrn,/
von
hungirs
twange
sach
vorzern/
wol
drithalbhundirt
pferde./
Zuletst
joch
zu
generde/
mûstin
dî
selbin
lûte/
ezzin
der
pferde
hûte./
Zu
jungist
doch,
dô
in
gebrach/
der
kost
zumâle,
man
sî
sach/
dî
burc
dâ
lâzin
eine
stân/
und
touge
intwîchin
dan/
zum
Elbinge
in
dî
stat./
Nû
wârn
zu
gîsle
in
gesat/
zwelf
Prûzin,
dî
sî
mit
in
dô/
ouch
hatten
brâcht
von
dannen
sô;/
dî
blenttin
sî
und
santin
sidir/
sî
zu
iren
vrûndin
widir./
Wî
Kungisberc,
Crûzeburc
und
Barthinstein
wurdin
belegin./
//Nû
sach
dî
tûvelische
dît,/
daz
nâch
wunsche
ir
gerît/
und
ôt
gar
nâch
willin
gînc,/
swaz
sî
argis
angevînc/
zu
harme
der
cristinheit./
Des
sprâchin
sî
in
uppikeit:/
›Sâ,
wî
lange
sal
diz
wern?/
Wol
dan,
wir
wollin
abeschern/
und
tilgin
cristinlîchin
nam/
von
disin
landin
allintsam,/
sô
daz
man
sî
nicht
kenne/
und
joch
nindirt
nenne!‹/
In
dem
vorevele
sî
sich,/
besamintin
dô
crefticlîch/
und
belâgin
al
gemein/
dî
drîe
burge,
Barthinstein,/
Crûzeburc
und
Kungisberc/
und
richttin
ûf
dâ
werc;/
um
der
burg
iclîche/
drî
bercvrit
vil
werlîche/
bûwitin
in
den
zîten
sî/
und
mannetin
sô
starke
dî/
mit
strîtlîchin
wêpenêrn,/
daz
dî
dâ
belegin
wêrn,/
nindirt
mochtin
ûf
noch
ab/
von
lâge,
dî
sî
ummegab./
Waz
anvechtunge
unde
vâr,/
waz
kummers,
waz
gebrechin
swâr/
dî
brûdre
in
den
vristin/
liddin
und
dî
cristin,/
dî
mit
in
belegin
wârn/
ûf
den
burgin
in
den
jârn,/
daz
mac
nîmant
vol
achtin,/
besinnen
noch
vol
trachtin,/
want
sî
wurdin
darzû
brâcht/
von
ubirgrôzis
hungirs
macht,/
dâ
sî
schâfe,
rindir,
swîn/
und
al
dî
pfert,
dî
gesîn/
ûf
den
burgin
wârn
dort,/
vorzertin,
daz
sî
mûstin
vort/
dî
hûte
von
dem
vihe
ôt/
ezzin
vor
dî
hungirsnôt./
Der
ungewontin
spîse
hart/
vil
manic
brûdir
zanlôs
wart/
und
ouch
andre
lûte/
kûgende
dî
hûte./
Von
brûdir
Helmerîche
dem
sechstin
lantmeistre
zu
Prûzin./
//Brûdir
Helmerîch
der
was/
sechste
meistir,
als
ich
las,/
zu
Prûzin
in
dem
lande/
und
dô
mit
vlîzis
ande/
er
wol
drî
jâr
gepflac/
des
amtis,
tôt
er
gelac/
und
wart
begrabin
sît/
zu
Colmensê,
dâ
er
noch
lît./
Marschalc
was
ouch
in
der
zît/
zu
Prûzin
brûdir
Dîterîch,/
ein
man
zu
strîte
ellintlîch/
und
zu
gote
innenclîch./
Wî
dî
burc
Resil
wart
zustôrt./
//Dô
dî
brûdre,
dî
dâ
wârn/
zu
Resil
ûf
der
burc,
irvarn/
hattin
von
gewizzin
mêrn,/
daz
alsô
belegin
wêrn/
dî
drîe
burge
vorgeseit,/
in
wart
angist
unde
leit,/
want
grôze
vorchte
ûf
sî
trat,/
dâvon
sî
sûchtin
manchin
rât,/
waz
in
zu
tûne
wêre
gût./
Zuletst
belac
darûf
ir
mût,/
daz
sî
dî
burc
vorbrantin/
und
sich
dannen
wantin/
vorholnlîch
intwîchinde/
durch
dî
wiltnisse
strîchinde./
Von
eime
sigge,
dâ
dî
grêvin
von
Julich
und
von
Marchâ
slûgin
drîtûsint
Samin./
//Dô
sô
manchir
hande
leit/
und
sô
grôze
jâmirkeit/
und
sô
bittre
harmschar/
dî
brûdre
und
dî
cristneschar/
in
Prûzinlande
ubirgân/
hatt,
als
ich
gesprochin
hân,/
daz
sî
allir
crefte
wan/
vil
nâ
itzunt
wârn
vorgân,/
sî
begondin
algemein/
beide
grôz
unde
clein/
sich
bittirlîch
betrûbin/
unde
jâmir
ûbin,/
als
sî
dô
irscheintin;/
sî
claitin
unde
beweintin/
sô
lange
ir
leitlîch
ungemach,/
unz
der
trêne
in
gebrach./
Nîmant
den
andrin
kunde/
getrôstin
in
der
stunde,/
want
sî
vorchtin
sêre,/
daz
got
ûf
sî
wêre/
in
alzu
grôzim
zorne
inprant/
und
hette
sich
gewant/
von
in
mit
genâdin
gar,/
want
sî
itzunt
zwei
jâr/
gestrittin
hattin
manchin
strît/
und
gelâgin
alle
zît/
sigelôs
mit
grôzir
mû,/
sô
gînc
î
den
vîendin
zû/
gelucke
an
allin
dingin./
Dî
nôt
sach
man
sî
twingin/
zu
rûwigin
smerzin./
In
dêmût
des
herzin/
und
mit
heizin
zêrin/
begondin
sî
dô
kêrin/
ir
ougin
ûf
kegn
himelrîch/
unde
schrehin
innenclîch/
zu
gote
mit
gebete,/
daz
er
in
hulfe
tête./
Daz
ouch
geschach.
Sî
wurdin
irhôrt./
Der
milde
got
irweite
dort/
zwêne
grêvin
lobelîch/
von
Marche
und
von
Julich,/
daz
sî
quâmin
in
Prûzinlant/
mit
grôzir
macht,
dî
in
benant/
was
dô
zu
gesinde/
von
strîtêrin
swinde./
Dise
geste
quâmin
zwârn/
in
Cristî
unsers
hêrrin
jârn/
tûsint
drithalbhundirt/
und
zwelfe
drûf
gesundirt/
zu
Kungisberg
um
vesperzît,/
als
sente
Vincencien
âbint
lît,/
und
woldin
dannoch
hân/
des
selbin
âbindis
getân/
ein
sturmin
an
dî
bercvrit,/
dâ
daz
hûs
vorbûwit
mit/
was
ê
von
den
dîtin./
Doch
iz
widirrîtin/
dî
brûdre,
want
dî
tagezît/
zu
kurz
was
ûf
sô
hartin
strît./
Des
morgins,
dô
der
tag
irschein,/
und
der
cristnin
her
gemein/
zûtrat
und
sturmin
soldin/
dî
bercvrit,
als
sî
woldin,/
dô
wâren
dî
Samin
alle
dan/
intwichin,
daz
ein
einic
man/
darûffe
nicht
wart
vundin,/
und
hattin
in
den
stundin/
den
pilgerîn
durch
plâge/
vîentlîche
lâge/
an
der
strâzin
geleit./
Nû
wart
der
grêve
des
beweit/
von
Julich
und
in
zorn
inprant,/
daz
im
dî
Samin
wârn
intrant./
Ir
lâgin
was
im
umbekant;/
sus
irhûb
er
sich
zuhant/
und
zouch
ummûtic
dannen/
mit
allin
sînen
mannen,/
dî
mît
im
wârn
kumin
dar,/
unde
hatte
keine
vâr/
vor
der
tougin
lâge
list./
Îdoch
rîtin
in
der
vrist/
dî
brûdre
im
getrûwelîch,/
daz
er
daran
bewarte
sich/
unde
sente
botin
vor,/
dî
dâ
besêhn
der
strâzin
spor,/
ob
lîchte
îmant
dî
wege/
zu
schadin
im
vorlêge./
Der
botin
einre,
als
ich
las,/
Stanteke
genennit
was./
Der
traf
der
Samin
warte,/
dî
ouch
dô
ûf
in
karte/
und
gab
im
wundin
grôz./
Îdoch
des
pferdis
er
genôz,/
daz
in
sô
snelle
von
in
trûc,/
daz
in
dî
dît
nicht
tôt
irslûc./
Sus
quam
der
gerant
vorwâr/
mit
blûtigim
swerte
bar/
und
melte
dî
lâge./
Dî
geste
dô
nicht
trâge/
sich
ordintin
zu
strîte./
Der
grêve
in
der
zîte/
von
Marchâ
mit
sînen
scharn/
bestreit,
dî
dâ
gerittin
wârn;/
dî
andrin
dî
zu
vûze;/
mit
vîentlîchim
grûze/
begeintin
sî
den
vîendin
dâ./
In
was
beidir
sîtin
gâ/
zusamne,
als
sî
twang
ir
zorn./
Dî
reinen
grêvin
wol
geborn/
sam
dî
lewin
unvorvêrt/
natztin
in
der
zît
ir
swert/
in
manchis
Prûzin
blûte./
Mit
ellintlîchim
mûte/
strittin
sî
sô
lange
ôt,/
unz
daz
in
der
milde
got/
mit
grôzim
prîse
gab
den
sic/
sundir
schedelîchin
schric./
Dâ
blibin
vil
der
vîende
tôt;/
ein
teil
intquam
ir
ouch
der
nôt/
vluchtic,
dî
doch
wârin
wunt./
Sô
weich
ir
vil
in
der
stunt/
in
ein
dorf,
daz
dâ
lac,/
daz
man
dô
Calige
pflac/
und
nû
Sclunien
heizin./
Vil
manic
hart
puneizin/
mûste
man
dâ
mit
in
hân,/
ê
man
sî
darûz
gewan./
Sî
wertin
alsô
herticlîch/
kegn
den
pilgerînen
sich/
und
tâtin
in
sô
grôze
mû,/
daz
von
Kungisberc
darzû/
dî
brûdre
mûstin
kumin
gar/
und
ir
wêpenêre
zwâr./
Dî
satztin
dô
kegn
listin
list/
in
menlîchir
mittewist/
strîtinde
dî
vîende
an./
Daz
strîtin
werte
sundir
wân/
sô
lange
und
was
sô
harte,/
unz
daz
von
beidir
parte/
ir
dâ
tôt
gelâgin
gnûc/
und
wunt;
îdoch
got
wûc/
mit
hulfe
zû
den
sînen/
reinen
pilgerînen,/
daz
sî
dî
Samin
slûgin
al,/
der
man
acht
in
rûmir
zal/
mê
den
drîtûsint
wesin./
Ouch
sô
hab
ich
gelesin,/
daz
andirre
Prûzin
vil/
tôt
ouch
ûf
daz
selbe
zil/
blibin
ûf
dem
velde
wît;/
des
sî
got
gebenedît!/
der
der
sînen
nicht
vorzît/
dî
lenge,
sundir
trôst
in
gît/
unde
weiz
des
wol
dî
zît,/
als
uns
wîsit
dirre
strît,/
want
ebin
ûf
den
selbin
tac/
als
dî
jârgezît
gelac,/
daz
zu
Pokarwin
was
irgân/
der
strît,
dâ
den
sic
gewan/
dî
abtrunnige
bôse
dît,/
als
ich
ûch
dâ
vor
intschît,/
sus
sî
ouch
gelâgin/
in
disim
strît
irslagin.
—/
Von
der
vorwickunge
des
sigis./
//Disin
mort
der
Samin/
dî
brûdre
vornâmin/
von
einem
Prûzin,
der
was
alt./
Der
sprach:
›Wizzit,
daz
gevalt/
werdin
mit
des
tôdis
slac/
dî
Samin,
swenne
nû
der
tac/
sente
Vincencien
instât;/
und
ob
daz
nicht
sus
irgât,‹/
jach
er,
›mîn
houbt
mir
abeslât!‹/
Welchir
hande
geist
im
tat/
vorbescheidin
dî
geschicht/
sô
gewis,
des
weiz
ich
nicht;/
îdoch
dô
der
geste
schar/
schît
von
Kungisberc
sô
gar/
sundir
allis
strîtis
wân/
ûf
den
tac,
den
der
man/
hatte
vorbescheidin/
den
ungetouftin
heidin,/
den
Samin,
zu
valle,/
dô
wart
er
mit
schalle/
geluginstrâfit
offinlîch./
Doch
sô
hîlt
er
vestinclîch/
sîne
ê
gesprochenin
wort/
unde
sprach:
›Noch
hûte
irmort/
dêswâr
dî
Samin
werdin,/
odir
man
dî
erdin/
ûfsperrin
iren
munt
gesît/
und
vorslindin
gar
dî
dît/
sam
Dathan
und
Abiron.‹/
Waz
sol
ich
mê
sprechin
dâvon?/
Vil
gar
iz
ûf
den
tac
geschach,/
als
der
Prûze
ê
vorjach.
—/
Von
den
getrûwin
Samin,
dî
sich
dô
zu
den
brûdrin
tâtin./
//Dirre
plâge
ungewin/
gab
dêswâr
dikeinen
sin/
den
Samin
noch
sulche
vornumft,/
daz
sî
icht
dî
widirkumft/
dennoch
woldin
grîfin
an/
und
mit
geloubin
gân/
in
der
cristinheite
schôz,/
sundir
in
voreble
grôz/
wurdin
sî
beweit
noch
mê/
kegn
gotis
strâfunge
den
ê,/
urloiginde
hezlîchir
vil/
kegn
den
brûdrin
nôch
dem
zil;/
sundir
sumelîche
man/
der
edilstin,
dî
lîzin
sân/
hûs
und
erbe
ligin/
und
zu
den
brûdrin
krigin/
mit
wîbin
unde
kindin/
und
allin
irn
gesindin./
Dî
selbin
ouch
bewîstin
sich/
den
brûdrin
sint
getrûwelîch./
Von
dem
strîte
der
brûdir
widir
dî
Samin
und
zu
êrstin
kên
dem
gebîte
Quedenow./
//Von
Quedenow,
als
ich
las,/
Sclôdin
sun
Nalube
was,/
ein
man
vreislîch
und
turstic
gnûc/
dâvon
er
vor
schande
wûc,/
ob
er
solde
sô
snellîch/
undirtûn
den
brûdrin
sich,/
unde
wolde
in
der
geschicht/
sînen
vrûndin
volgin
nicht,/
dî
zu
den
brûdrin
kartin
dô./
Hîvon
dî
brûdre
ouch
alsô/
wurdin
widir
in
beweit,/
daz
ein
reise
ûzgeleit/
ouch
vil
snelle
wart
ûf
in./
Und
dô
sî
zîhin
soldin
hin,/
Wargullin,
sînen
brûdir,
wart/
nâch
nâtûrlîchir
art/
jâmerin
der
reise,/
in
der
durch
tumme
vreise/
sîn
brûdir
solde
sus
vorgân./
Hîvon
er
loube
des
gewan/
an
den
brûdrin,
daz
er
in/
warnen
mûste
ûf
gûtin
sin./
Alliz
sûmin
er
vorbrach/
und
vil
hezlîch
zu
im
sprach:/
›Balde
ûf,
Nalube,
balde/
unde
vlûch
kegn
walde/
inwîchende
des
tôdis
pîn!/
Sich,
nû
mûst
dû
ein
vlîhir
sîn,/
sint
dû
nicht
dem
râte
mîn/
noch
der
andrin
vrûnde
dîn/
wîslîch
woldis
volgin!/
Ûf
dich
ist
irbolgin/
sô
hezlîch
der
brûdre
zorn,/
daz
dîn
lebin
ist
vorlorn/
sundir
widirstrebin./
Vlûch,
wilt
dû
lengir
lebin,/
want
sî
jagin
al
dâ
her!‹/
Und
hûb
sich
dô
vil
balde
er/
und
vluchtic
dannen
schît/
zu
Schôkin
in
daz
gebît/
und
intquam
alleine./
Daz
andre
algemeine/
gesinde
unde
habe/
tribin
sî
her
abe/
und
zubuitin
dî
vil
gar./
Darnâch
sô
manic
harmschar/
ûf
den
Nalubin
ouch
sich
wab,/
daz
er
den
brûdrin
sich
irgab/
und
irwarb
mit
prîse/
nâch
cristinlîchir
wîse/
ein
vil
lobelîchiz
wort/
in
dem
lande
hî
und
dort./
Wî
swêrlîch
Kungisberc
—
—
was
zu
spîsene./
//Nû
wârn
in
ir
bôsheit/
dî
Prûzin
kegn
der
cristinheit/
vil
gar
vorsteint
und
vorhart;/
dâvon
gedâcht
von
in
wart,/
wî
sî
mochtin
Kungisberc/
dî
burc,
daz
gots
irwelte
werc,/
zustôrn
und
vorterbin,/
ûf
daz
dâ
nicht
geerbin/
gotis
lob
mochte
an
der
stat./
Abir
der
gotlîche
rât/
vornichtte
gar
zu
allir
vrist/
ir
argin
vunde
und
ir
list,/
swî
sî
dî
irtrachtin/
dem
hûse
zu
âchtin./
Sî
hattin
wol
dî
merke,/
daz
sî
mit
keinre
sterke/
dî
burc
kundin
gewinnen./
Des
wurdin
sî
sinnen,/
wî
sî
mit
listin
herbin/
sî
mochtin
vorterbin/
und
vortilgin
in
dem
zil./
Schif
lîzin
sî
bûwin
vil,/
dâmit
sî
woldin
schadin/
den
schiffin,
dî
geladin/
mit
spîse
wurdin
gesant/
zu
Kungisberc
von
Colmerlant/
und
von
dem
Elbinge,/
ûf
daz
sus
abgînge/
den
brûdrin
dâ
des
lîbis
nar/
und
vorturbin
hungirs
gar./
Von
disem
schricke
alsô
sûr/
wart
betrûbt
der
commedûr/
und
dî
brûdere
gemein./
Zu
jungist
wurdin
sî
in
ein,/
daz
sî
touge
einin
man/
santin,
der
dî
schif
ouch
sân/
bornde
durchrenkte/
und
sî
alsô
vorsenkte./
Daz
treib
er
sô
dicke/
in
zu
widirschricke,/
daz
sî
der
mû
und
arbeit
grôz/
und
der
kost
zuletst
vordrôz/
und
mûstin
abelân/
der
brûdre
schif
zu
vechtin
an,/
der
sî
itzunt
gnûge/
hattin
mit
unvûge/
beroubit
und
vorterbit/
und
daz
luit
gesterbit,/
daz
sî
î
zu
stundin/
in
den
schiffin
vundin.
—/
Von
der
vorterbunge
der
bruckin,
dî
dî
Prûzin
hattin
gebûwit
ûf
den
Pregor./
//Dô
dî
Prûzin
in
der
schicht/
dî
burc
kondin
vorterbin
nicht,/
durch
argin
rât
sî
quâmin/
abir
al
zusamin/
unde
wurdin
denkin,/
manchin
rât
ûzlenkin,/
list
in
liste
vlechtin,/
wî
sî
ôt
vollinbrêchtin/
ir
begunne
bôsheit,/
dî
sî
hattin
ûz
geleit./
Und
dô
siz
wol
gewûgin,/
her
und
dar
vorslûgin,/
zu
jungist
doch
ir
allir
rât/
bleib
ûf
sulchin
sin
gesat,/
daz
sî
eine
brucke/
der
burc
zu
ungelucke/
bûwitin
aldâ
inpor/
ûf
daz
wazzir
den
Pregor/
und
ein
bercvrit
veste
vort/
îquedir
ûf
der
bruckin
ort,/
dâmit
den
schiffin
dî
zûvart/
alsô
gar
vorsperrit
wart/
kegn
Kungisberc
dem
hûse
ôt,/
daz
dî
brûdre
vil
nâ
tôt/
darûffe
hungirs
wârin./
Und
dô
sî
in
den
vârin/
sich
merktin
ungenesin,/
sî
dûchte
bezzir
wesin,/
daz
sî
in
strîte
sturbin,/
wen
hungirs
sô
vorturbin./
Des
leitin
sî
ir
wâpin
an/
und
machtin
sich
zu
schiffe
sân./
Und
dô
sî
quâmin
in
dî
nêh/
der
bruckin,
in
vil
snellir
gêh/
wurfin
sî
ir
ankir;/
doch
quam
ein
wint
sô
swankir,/
den
man
sî
sach
druckin/
unz
hin
an
dî
bruckin./
Diz
vûgte
gotis
vorbesicht./
Nû
tocht
ouch
lengir
sûmin
nicht:/
der
brûdir
rote
ûf
den
grât/
der
bruckin
dâ
zusamin
trat,/
dâ
sî
ouch
in
den
stundin/
vil
der
Prûzin
vundin,/
dî
zu
strîte
wârn
gereit/
mit
wâpenen
wol
angeleit,/
mit
den
sî
dâ
zusamin/
slûgin
in
gotis
namin/
ûf
der
bruckin
nidin./
Sô
wâren
ûf
den
bercvridin/
ob
irn
houbtin
Prûzin
mê,/
dî
in
tâtin
harte
wê./
Dô
wart
mang
in
sô
hart
ein
strît,/
als
î
vor
odir
nâch
der
zît/
solde
ûf
der
erdin/
von
cleinem
volke
werdin;/
und
dô
der
strît
gewerte
gnûc,/
got
den
sînen
hulfe
wûc/
von
himele
vil
zeichinlîch,/
want
iz
was
unmugelîch/
dêswâr
menschlîchir
craft,/
daz
sî
soldin
sigehaft/
werdin
an
der
menie
grôz./
Got
in
ôt
dî
craft
îngôz,/
daz
sî
dî
vîende
slûgin
dan/
und
vortilgetin
ouch
sân/
bercvrid
unde
brucke,/
sô
daz
nindirt
ein
stucke/
ir
dâ
bleib
an
der
stat,/
dâ
sî
wâren
ê
gesat./
In
dem
strîte
ouch
geschach,/
daz
vluchtigin
Prûzin
nâch/
gâhte
brûdir
Gebehart,/
der
ein
Sachse
was
von
art;/
und
in
des
selbin
loufis
vart/
einem
Prûzin
von
im
wart/
ein
slac
sô
scharf
durch
den
gil,/
daz
im
daz
houbt
dâ
intpfîl./
Daz
houbit
lîz
er
ligin
dâ/
und
lîf
den
andrin
nâ/
vaste
mit
dem
strumpfe./
Zu
jungist
im
der
dumpfe/
bestûnt
mit
alsulchir
nôt,/
daz
er
vîl
dânidir
tôt./
Gemeine
unde
sundirlîch/
dûcht
sî
alle
wundirlîch/
dirre
louf
sô
gemelîch;/
abir
er
was
gremelîch/
dem
loufêre
nemelîch/
und
den
Prûzin
schemelîch./
Wî
Kungisberc
wart
angevochtin./
//Darnâch
kurzlîch
als
ich
las/
Heinrîch
Monte,
der
dâ
was/
der
Nattangin
houbitman,/
saminte
im
sundir
wân/
ein
her
michil
unde
starc/
in
sulchim
vorsatze
arc,/
daz
er
wolde
sturmic
werc/
stiftin
widir
Kungisberc/
und
dî
burc
anstrîtin./
Und
dô
er
hin
quam
rîtin/
vor
Kungisberg
ûf
daz
velt,/
dî
brûdir
im
ein
kegingelt/
begondin
aldâ
wegin./
Sî
zugin
im
inkegin/
ûf
daz
velt
mit
irre
schar./
Nû
sach
Heinrîch
Monte
dar/
und
wart
vil
snel
gewar,/
daz
ein
brûdir
schikte
sich/
zu
spanne,
der
hîz
Heinrîch/
Ûlinpusch,
alsus
las
ich,/
want
er
ein
armbrost
vûrte
dâ./
Ûf
den
brûdir
was
im
gâ;/
und
dô
er
im
quam
in
dî
nêh,/
er
sprach
zu
im
mit
wortin
smê:/
›Ich
wil
dich
hûte
sendin/
zu
himele
ân
irwendin.‹/
Mit
den
wortin
er
daz
sper/
durch
in
stach
nâch
sînre
ger/
und
macht
in
swêrlîch
wunt./
Îdoch
wart
er
sint
gesunt/
der
sô
verchin
wundin./
Nû
was
in
den
stundin/
ein
knecht
bî
im,
der
diz
sach/
und
ouch
sînen
hêrrin
rach./
Ein
wurfsper
vûrt
er
vil
scharf;/
in
Heinrîch
Monten
er
daz
warf./
Dî
wunde
im
misserît,/
daz
er
vil
snelle
dannen
schît/
widir
in
sîn
gebît,/
darzû
alle
sîne
dît./
Wî
abir
dî
Prûzin
Kungisberg
anvâchtin
und
von
einre
wundirlîchin
geschicht
eins
armbrostis./
//Nîmant
gar
vol
sprechin
mac,/
wî
dî
Samin
nacht
und
tac/
und
ouch
andir
Prûzin/
darûf
pflâgin
lûzin/
und
offinbêrlîch
werbin,/
daz
sî
ôt
vorterbin/
mochtin
Kungisberc
dî
burc,/
dâvon
ouch
des
tôdis
turc/
nam
vil
manch
man
beidir
sît./
Des
geschach
zu
einre
zît,/
daz
dar
quam
der
Samin
her/
unde
wârin
sô
gevêr/
vechtinde
dî
burc
dâ
an,/
daz
dî
brûdre
nicht
bestân/
mochtin
kegn
in
vor
dem
tor,/
sî
mûstin
vor
in
vlîn
ûf
hôr./
Dî
vlucht
sô
nôtlîch
was
ouch
î,/
daz
ein
brûdir
ligin
lî/
sîn
armbrost
dâ
gespannen/
unde
vlôch
von
dannen./
Daz
armbrost
hûb
ein
Same
ûf/
unde
hîng
in
tummir
gûf/
iz
an
den
hals
durch
wundir./
Iclîchin
dâ
besundir/
wundirte
des
sêre,/
warzû
iz
nutze
wêre,/
und
begondin
iz
dêswâr/
betastin
beide
her
und
dar./
Zu
jungist
doch
ir
einir
vant/
daz
gemerke;
mit
der
hant/
druckte
er
den
sluzzil/
und
snalt
im
ab
den
druzzil,/
daz
er
tôt
aldâ
belac./
Der
Samin
schar
des
sêr
erschrac/
unde
vorchtin
mêre/
dî
armbrost
vil
sêre./
Wî
daz
stetil
Kungisberg
ûf
sente
Niclaus
berge
wart
vorterbit./
//Dî
brûdre
hattin
in
der
zît,/
dâ
noch
dî
capelle
lît/
sente
Nicolaî/
Kungisberc
dem
hûse
bî,/
ein
cleiniz
stetil
gesat,/
und
want
ir
vestenunge
mat/
was,
hîvon
dî
Samin/
vorholn
darîn
quâmin,/
slûgin,
vîngin,
waz
dâ
was,/
ân
ob
vluchtig
icht
genas./
Durch
dî
sache
wart
dî
stat/
darnâch
in
den
tal
gesat/
zwischin
dî
burg
und
den
Pregor;/
dâ
lît
sî
vestir
denne
vor,/
dô
sî
ûf
dem
berge
lac./
Got
pfleg
ir
vort,
der
ir
î
pflac!/
Wî
Dramenow
daz
dorf
wart
vorhert
und
vil
Samin
wurdin
geslagin./
//Nîmant
gar
geschrîbin
kan/
und
ob
iz
wêr
geschribin
dan,/
sô
wêr
iz
kûme
geloublîch,/
wî
stête
und
wî
vlîziclîch/
sich
zu
allin
zîtin/
dî
brûdre
in
hartin
strîtin/
arbeittin
kegn
den
Samin,/
ûf
daz
sî
sî
dem
namin/
machtin
cristinlîchir
ê/
widir
undirtân
als
ê./
Hîvon
dô
sî
vordrungin,/
geswechtin
und
betwungin/
dî
umgeseznen
dîte/
ubir
dî
gebîte/
zu
Wargin
und
zu
Quedenow,/
zu
Schôkin
und
zu
Waldow/
und
andre,
dî
in
lâgin
nâ,/
dô
reistin
sî
mit
here
sâ/
ûf
daz
gebît
Pobêtin,/
und
sî
ouch
dô
hêtin/
Dramenow
daz
dorf
vorhert/
gebrant,
gevangin
und
vorzert/
mit
dem
swerte
volkis
vil./
Sî
kartin
dannen
in
dem
zil/
mit
eime
roube,
der
was
grôz./
Der
dît
sich
dô
zusamne
schôz/
ûz
der
gegenôte/
eine
michil
rote/
und
volgtin
den
brûdrin
nâch./
Vorwâr
in
was
zu
strîte
gâch;/
des
sprengtin
sî
sô
hertlîch
an/
dî
brûdre,
daz
sî
vorlân/
hattin
itzunt
iren
roub/
und
wârn
an
wer
sô
toub,/
daz
sî
griffin
an
dî
vlucht./
Doch
was
ein
man
hôhir
tucht,/
brûdir
Heinrîch,
den
man
hîz/
Ûlinpusch,
der
zwâr
nicht
lîz/
abe
von
menlîchir
wer./
Er
mûte
eine
al
daz
her/
der
Prûzin
alsô
sêre,/
daz
dî
widirkêre/
sîne
hergevertin
nâmin/
und
zu
manheit
widir
quâmin/
und
bestrittin
andirweit/
dî
vîende
dô
mit
vreidikeit/
und
slûgin
dâ
vorwâr/
der
Samin
eine
grôze
schar,/
dî
tôt
ûf
dem
velde
blibin./
Darnâch
sî
vrôlîch
dannen
tribin/
gemêrt
iren
êrstin
roub/
ân
der
Samin
urloub./
Wî
dî
brûdre
gesigetin
an
den
Samin
in
dem
gebîte
zu
Bêtin./
//Ein
gegenôt
in
Samelant/
lît,
dî
Bêtin
ist
genant;/
darinne
wontin
in
der
zît/
gar
vreislîche
lûte
ûf
strît/
unde
hattin
grôze
macht;/
ûz
eime
dorfe
wârn
geacht,/
daz
man
zu
strîte
mochte
hân/
vumfhundirt
tuchtige
man./
Des
torstin
sî
mit
nichte/
dî
brûdre
in
keinre
schichte/
hernde
vbirrîtin,/
noch
ouch
kegn
in
strîtin/
mit
irre
macht
alleine./
Hîvon
sî
des
in
eine/
wurdin,
daz
man
sande/
botin
kegn
Lîflande,/
dî
den
meistir
vlêtin,/
daz
er
ûf
dî
von
Bêtin/
in
hulfe
benente/
und
in
ouch
dî
sente/
an
eine
stat,
ûf
einen
tac,/
der
von
in
bescheidin
lac./
Nû
machtin
sich
dî
brûdre
ûz/
von
Kungisberg
ûf
strîts
gestrûz/
mit
alle
ires
heris
macht/
und
quâmin,
als
iz
was
gemacht,/
an
dem
tage
an
dî
stat,/
als
ir
vor
vornumin
hât,/
und
begondin
vreislîch
ôt/
dî
vorgenante
gegenôt/
mit
roube
und
mit
brande
hern,/
dennoch
dî
Lîflender
wêrn/
nindirt
dâ
irscheinit./
Des
wurdin
ouch
voreinit/
in
zorne
vil
grimmeclîch/
dî
Samin
und
besamtin
sich/
in
strît
kegn
der
brûdir
her./
Und
als
sî
itzunt
allir
wer/
woldin
hân
vorzigin/
und
zu
der
vlucht
gesigin,/
als
sî
twanc
der
vîende
kraft,/
dô
quam
ouch
aldâ
zûgestaft/
daz
her
der
Lîflandêre/
mit
rossin
vil
gewêre/
den
vîendin
gevêre/
gar
nâch
der
brûdir
gere,/
dî
irre
kumft
ouch
wurdin
vrô,
—/
ô
wî
vrô,
wî
herzinvrô!
—/
unde
slûgin
mit
in
dô/
dî
vîende
nidir
als
ein
strô,/
sô
daz
ir
keinre
nî
genas,/
der
dâ
zu
velde
kumin
was./
Sî
vîngin
wîb
unde
barn,/
waz
der
îndirt
aldâ
wârn/
und
alle
daz
gebûwe,/
alt
unde
nûwe,/
wart
zu
aschin
gar
vorbrant,/
swaz
man
des
ôt
indirt
vant/
beide
dâ
und
andirswâ/
alum
in
den
gebîtin
nâ./
Wî
dî
Samin
den
brûdrin
sich
abir
irgâbin./
//Dô
dî
Samin
alsus
wârn,/
mit
manchirhande
harmscharn/
geplâgit
hertlîch
und
gemant/
von
gote
mit
der
brûdir
hant/
und
ouch
andirre
cristin,/
sô
daz
sî
in
den
vristin/
nicht
lengir
mochtin
sich
gewern,/
dô
sach
man
sî
betwungin
kêrn/
an
den
geloubin
widir/
und
daz
sî
ouch
sidir/
in
stête
woldin
habin,/
gîsele
sî
des
gâbin./
Wî
dî
Samin
abir
sich
vornoigîrtin
ûz
dem
gebîte
Rinow./
//Nû
lîz
der
tûvil,
der
î
neit/
vride
unde
sêlikeit,/
daz
nicht
lange
sô
bestân;/
er
schuntte
erclîch
abir
dran/
dî
samische
dîte/
dî
in
dem
gebîte/
dâ
zu
Rinow
wonte,/
daz
sî
abir
donte/
ûf
des
ungeloubin
spor,/
als
sî
gewandirt
hatte
vor,/
und
sich
vornoigîrte./
Sus
sich
daz
hantîrte:/
sî
besamintin
ein
her/
unde
nâmin
hin
dî
kêr/
mit
vîentlîchim
prûsin/
vor
dî
burc
Vischhûsin,/
dî
benant
dô
was
zu
hove/
dem
samischin
bischove,/
unde
sturmtin
daran./
Darûffe
nicht
wen
zwêne
man/
wârn,
hab
îch
vornumin
recht,/
ôt
ein
brûdir
und
sîn
knecht,/
dî
in
der
zît
den
gestin/
hîldin
vor
dî
vestin/
und
der
pflâgin
mit
hûte./
Abir
got
der
gûte/
dâ
selbe
was
wechtêre/
widir
dî
êchtêre,/
beschirminde
dî
burc
vorwâr/
zeichinlîch;
want
dô
dî
schar/
was
kumin
an
daz
burgetor,/
der
pfortin
rime
hînc
hin
vor;/
îdoch
sî
got
sô
blante,/
daz
ir
keinir
irkante/
den
rimen,
noch
des
wart
gewar./
Jâ
wêr
dî
burc
gewesin
gar/
in
geoffint
und
vorlorn,/
hettin
sî
dî
snûr
irkorn,/
dî
an
dî
clinke
was
gehaft
—/
diz
hette
eines
vingirs
craft/
dâ
vil
schedelîch
volant
—/
inhêt
iz
got
nicht
selb
irwant/
unde
sî
gemachit
blint./
Nû
sturmtin
sî
dî
burc
dâ
sint/
etslîche
wîle
ûf
vrumin
wân/
unde
zoitin
dô
von
dan./
Wî
daz
gebît
Rinow
wart
vorterbit
und
getôtit,
dî
darinne
wontin./
//Dô
von
Kungisberge/
dî
brûdre
dise
erge/
der
Prûzin
vornâmin,/
in
michlin
zorn
sî
quâmin/
und
besamintin
zuhant/
ir
her
und
waz
irkant/
in
getrûwir
Samin
wârn./
Mit
den
sach
man
sî
sô
hin
varn/
in
daz
gebît
Rinowe/
mit
vîentlîchir
drowe/
und
irslûgin
al
dî
man/
dî
daz
gebît
dô
mochte
hân;/
wîb,
kint
und
dî
habe/
tribin
sî
her
abe./
Alsus
gesaz
dô
abir
nû/
Samelant
in
vridis
rû.
—/
Wî
Tapiow
vnd
Loustete
gebûwit
wurdin./
//Binnen
disen
zîten,/
daz
sich
dî
Sambîten/
vornoigîrit
andirweit/
hattin,
als
ûch
ist
geseit,/
dî
brûdre
sâ
bûwetin/
zwû
burge,
dan
sî
trûwetin/
dempfin
und
gesweigin
baz/
irre
valscheite
haz/
und
ire
vîentlîche
drow./
Dî
eine
burc
hîz
Tapiow/
ûf
dem
Pregore
gelein,/
dî
dî
Prûzin
nennin
pflein/
in
irre
sprâche
Surgurbi./
Darnâch
man
dî
andre
sî/
sach
bûwin
sô
hin
abe,/
ûf
dem
vrischin
habe/
nâ
bî
der
gesalznin
sê;/
Witlandisort
hîz
sî
ê,/
nû
heizit
sî
Louchstete./
Ein
Same,
Laustiete/
genennit,
wonte
an
der
stat,/
nâch
dem
dî
burc
den
namin
hât./
Wî
Girdauwin
vorwûstit
wart./
//Bî
den
selbin
zîten
was/
in
Bartinlande,
als
ich
las,/
woninde
ein
Prûze
gût,/
der
hatte
cristinlîchin
mût./
Girdauwe
sô
was
er
genant;/
achtbêr
unde
rîch
irkant/
was
er
in
den
tagin/
an
gûte
und
an
mâgin./
Sîns
geslechtis
lebit
vil/
noch,
dî
man
in
disem
zil/
Rendalien
zu
nennin
pflît./
Eine
burg
er
in
der
zît/
besaz,
dî
man
Girdawin
hîz/
nâch
im;
unde
want
er
lîz/
allis
ungeloubin
spot/
unde
leiste
gots
gebot,/
minnende
dî
cristinheit,/
hîvon
er
grôze
gremde
leit/
unde
vîentlîche
nôt,/
dî
im
mit
urloige
bôt/
sîn
ummesezne
lantdît,/
dî
dô
von
dem
geloubin
schît/
und
in
ungeloubin
trat,/
sam
ê
nâch
des
tûvils
rât,/
der
allir
gûte
ist
gehaz./
Und
dô
er
kummirs
vil
besaz/
aldâ
von
strîtis
ubirlast,/
zu
jungist
im
sô
gar
gebrast/
spîse,
daz
er
dâ
lengir
nicht/
behertin
mochte
von
der
schicht,/
er
dî
burg
vorbrante/
und
sich
von
dannen
wante/
mit
wîbe
unde
kindin,/
mit
habe
vnd
gesindin/
kegn
Kungisberc,
dâhin
er
quam/
und
sich
zu
den
brûdrin
nam.
—/
Wî
sechs
brûdre
und
vil
cristin
wurden
geslain
und
Waistotenpil
dî
burc
wart
vorbrant./
//Zu
Bartin
in
dem
lande/
man
eine
burg
irkande/
dâ
gebûwit
ûf
ein
vlîz,/
daz
dî
Gobere
dô
hîz./
Dî
vestin
hîz
Waistotenpil/
und
was
der
brûdre
in
dem
zil,/
als
mir
dî
schrift
urkunde
gît./
Nû
geschach
in
einre
zît,/
daz
dî
Prûzin
quâmin/
und
mit
roube
ûfnâmin/
zwei
dorfir
bî
dem
hûse
nâ./
Den
brûdrin
und
den
iren
gâ/
wart
ûf
dî
vîande./
In
zornigir
ande/
îltin
sî
dem
here
nâch./
Ûz
ir
lâge
man
dâ
sach/
sprengin
zû
dî
Prûzin,/
dâ
sî
ê
pflâgin
lûzin/
und
slûgin
in
den
vristin/
sechs
brûdre
und
vil
cristin,/
der
zal
ich
nicht
geschribin
vant./
Mildir
got,
dir
ist
irkant,/
wî
vil
unde
wer
sî
sîn;/
intpfâch
sî
zu
den
vroudin
dîn/
durch
dîn
heilige
martirât!
—/
Nû
wârn
dî
Prûzin
noch
nicht
sat/
der
arbeit,
dî
sî
tribin
zû/
den
brûdrin
mit
pînlîchir
mû,/
want
sî
in
wârn
î
gevêr./
Sî
besamintin
ein
her/
gar
creftic
von
volkis
vil/
und
zugin
vur
Waistotenpil/
dî
burg
und
sî
belâgin/
und
hertis
sturmis
pflâgin/
aldâ
mit
alle
irre
macht/
von
dem
morgin
unz
an
dî
nacht/
einen
ganzin
langin
tac./
Îdoch
der
brûdre
wer
sich
wac/
widir
sî
sô
crefticlîch,/
daz
sî
dannen
hûbin
sich/
widir
heim
kegn
hûse;/
und
nâch
dem
geprûse/
sô
vêrlîchir
burdin/
dî
brûdre
merkin
wurdin/
dî
burc
sîn
sô
unveste,/
daz
sî
dâ
sulchir
geste/
vîentlîchin
anestôz/
nicht
mochtin
âne
schadin
grôz/
vurbaz
ubirhertin;/
darum
sî
dannen
kêrtin,/
daz
îdoch
geschach
vorholn./
Dî
burc
brantin
sî
zu
koln./
Von
Wisenburg
und
wî
zwenzic
brûdir
geslain
wurdin
und
al
ir
her./
//Wisenburg
ein
hûs
genant/
dî
brûdre
ouch
in
Bartinlant/
hattin
ûf
dem
ûbere/
des
wazzirs,
daz
man
Gubere/
noch
zu
nennin
ist
gewon./
Dî
selbe
burc
dô
Walewon/
dî
Prûzin
nennin
pflâgin./
Nû
quam
dar
in
den
tagin/
der
Sudouwin
her
mit
craft,/
dî
an
sich
ouch
hattin
geschaft/
vil
der
ummeseznin
dît,/
mit
den
sî
alle
daz
gebît/
um
dî
burc
her
und
dar/
brantin
und
vorhertin
gar/
in
vreislîchir
swinde./
Nû
hattin
zu
gesinde/
dî
brûdre
einen
valschin
man,/
der,
dô
dî
vîende
kartin
dan,/
in
mit
allim
vlîze
rît,/
daz
sî
volgetin
der
dît/
sundir
alle
vorchte./
An
den
brûdrin
worchte/
der
heidenische
rât
aldâ,/
daz
sî
den
vîendin
jaitin
nâ/
mit
irme
her
in
gire./
Abir
dô
sî
schîre/
der
Prûzin
nicht
inkondin/
irvolgin,
sî
begondin/
kegn
hûse
kêrin
widir,/
daz
der
vorrêtêre
sidir/
irwante
und
sprach
zu
in,/
daz
sî
allis
zwîvils
sin/
lîzin
unde
zugin
vort;/
sî
vundin
dî
Sudowin
dort/
blôz
und
allir
wer
vorzigin/
an
der
Wangrapien
ligin/
(alsus
genennt
ist
ein
vlîz)./
Der
brûdre
trucht
sich
ûf
in
lîz/
unde
tâtin
sînen
rât./
Und
dô
sî
nêhetin
der
stat,/
dî
vîende
wârin
dâ
gereit,/
als
iz
vor
was
ûzgeleit/
und
sprengtin
sî
gelîchin
an./
Dô
dî
brûdre
sich
gesân/
vorrâtin
sô
velschlîchin,/
ûf
einen
berc
sî
wichin/
nâ
dâ
bî
gelein
vorwâr,/
dannen
sich
dî
gotis
schar/
ellintlîchin
werte./
Dâ
wart
ein
strît
sô
herte,/
daz
ir
vil
von
beidir
sît/
tôt
gelâgin
in
der
zît./
Und
dô
daz
slân
sich
lange
gnûc/
vreislîch
zwischin
in
gewûc,/
zuletst
doch,
als
daz
got
vorhînc,/
dî
cristinheit
dô
undirgînc./
Dî
Prûzin
nâmin
ubirhant/
und
der
sic
wart
in
benant./
Zwênzic
brûdre
in
der
nôt/
sach
man
aldâ
blîbin
tôt/
und
al
ir
her,
daz
dar
ôt
quam./
Alsus
der
strît
ein
ende
nam./
Wî
Wisenburc
vorwûstit
wart./
//Wisenburc,
dî
ir
mich
ê/
hât
gehôrt
ouch
nennin
mê,/
belegin
von
den
Prûzin
was/
vil
nâ
drî
jâr,
als
ich
las,/
in
vîentlîchin
schichtin./
Man
sach
sî
dâ
ûfrichtin/
vor
der
burc
drî
blîdin,/
von
den
dî
brûdre
lîdin/
mûstin
ofte
wurfe
grôz/
unde
manchin
anestôz/
von
sturmin,
des
sî
tegelîch/
pflâgin.
Nû
gevûgt
iz
sich/
den
brûderin
ûf
einen
tac,/
daz
des
heris,
daz
dâ
lac,/
abgerittin
was
ein
teil,/
dâvon
in
geschach
daz
heil,/
daz
sî
der
blîdin
ein
irstritin/
und
sî
ûf
dî
vestin
mit
in/
brâchtin
mit
gewaldis
craft./
Von
der
blîdin
wart
geschaft/
in
vil
helflîche
wer,/
want
sî
dâmit
der
vîende
her/
brâchtin
ofte
in
grôze
mû/
und
hattin
ouch
dî
wîle
rû./
Ubir
etlîche
zît
darnâch/
den
brûdrin
sô
gar
gebrach/
und
den
iren
der
lîbnar,/
daz
sî
nicht
lengir
mochtin
zwâr/
gevristin
dâ
ir
lebîn./
Des
mûstin
sî
begebin/
dî
burc
und
touge
dannin
varn./
Diz
was
in
unsirs
hêrrin
jârn/
tûsint
drithalbhundirt/
drîzên
darûf
gesundirt,/
daz
sî
dannen
gîngin./
Dî
strâze
sî
gevîngin/
kegn
Masow
dem
lande./
Und
dô
diz
irkande/
dâ
der
Bartin
houbitman,/
den
man
nante
Diwan,/
daz
dî
brûdir
intrunnin
wêrn/
mit
allin
iren
wêpenêrn,/
er
jait
in
nâch
ûf
der
vlucht/
mit
einre
strîtlichin
trucht/
in
vil
snellir
île;/
und
dô
er
gûte
wîle/
in
sô
nâch
gejagete,/
sîn
volc
vil
gar
vorzagete,/
want
dî
pfert
irlâgin
in./
Dô
gevîl
im
in
den
sin,/
daz
er
las
ûz
dem
volke
sân/
dî
bestgeritnin
drîzên
man/
und
jaite
mit
den
vor/
den
brûdrin
nâch
ûf
irme
spor/
unz
er
sî
doch
irvolgete
—/
sîn
zorn
hezlîch
irbolgete
—/
und
reit
sî
an
mit
sîner
macht./
Nû
wârn
alsô
gar
vorsmacht/
dî
brûdir
und
ir
gevertin,/
daz
sî
sich
cleine
wertin,/
want
sî
nicht
inmochtin/
noch
zu
strîte
tochtin/
vor
unmacht
und
vor
mûdekeit./
Dâvon
er
ir
drîe
vorsneit/
mit
dem
ansprengin
in
den
tôt,/
und
dô
dî
andrin
ouch
dî
nôt/
in
sâhin
gên
inkegin,/
sî
begondin
regin/
ir
unmechtigin
hende/
mit
wer
alsô
genende,/
daz
der
houbtman
wart
wunt/
sô
sêre,
daz
in
in
der
stunt/
dî
Prûzin
kûme
brâchtin
dan./
Dî
brûdir
dô
abir
sân/
ûf
ir
strâze
hûbin
sich/
und
quâmin
dannin
vridelîch./
Wî
Crûzeburc
vorterbit
wart./
//In
unsirs
hêrrin
jâre
zal/
dô
der
wârin
ubir
al/
vorgangin
tûsint
und
dâbî/
zweihundirt
sechzig
und
drî,/
dô
wart
Crûzeburc
belein/
daz
hûs
von
der
Nattangin
wein,/
dî
iz
drî
jâr
bekummirtin/
und
mit
drîn
blîdin
dummirtin/
daran
nâch
sturmis
sittin./
Ouch
mit
drîn
bercvrittin/
vorbûwtin
sî
dî
burg
alum;/
îdoch
sô
inwart
nicht
tum/
von
der
werke
vreidikeit/
zuhant
der
brûdre
ellintheit,/
dî
des
hûses
wîldin,/
want
sî
iz
lange
hîldin/
mit
menlîchir
wer
in
vor./
Ofte
vur
daz
burgetor/
sô
hin
ubir
dî
brucke/
sach
man
ûf
gelucke/
dî
brûdre
loufin
und
ir
man,/
dî
dâ
hîldin
ûf
dem
plân/
manch
sperwechsil,
manch
gestrûze,/
in
den
ouch
vil
manic
Prûze/
tôt
von
iren
handin
bleib./
Dô
sich
diz
drî
jâr
getreib/
und
dî
brûdre
bin
der
zît/
manchin
sigehaftin
strît/
behîldin
an
den
Nattangin,/
in
begonde
sêre
bangin,/
want
in
was
der
spîse
labe/
vil
gar
itzunt
gegangin
abe,/
sô
daz
sî
cleine
westin,/
waz
sî
zu
dem
bestin/
angrîfin
soldin
in
der
vrist./
Zu
letst
twanc
sî
doch
der
gebrist,/
daz
sî
dî
burc
lîzin
stân/
wûste
unde
zugin
dan/
vorholnlîch
in
einre
nacht./
Nû
wart
zuhant
ouch
kunt
gemacht/
den
Nattangin
ir
abvart./
Nicht
wart
lange
dô
gespart./
Sî
jaitin
nâch
ân
undirlaz/
und
slûgin,
als
sî
twang
ir
haz,/
al
dî
cristenin
dâ
tôt;/
nicht
wen
zwêne
brûdre
ôt/
mit
lebne
dannen
quâmin./
Crist,
durch
dînen
namin/
intpfâch
sî
allintsamen/
in
dîn
rîche!
Âmen./
Wî
Bartinstein
belegin
wart./
//Ûf
der
burc
zu
Bartinstein/
wârn
vîrhundirt
man
gemein/
von
brûdrin
unde
wêpenêrn/
gezalt,
dî
sich
mochtin
wern,/
dî
wîle
sî
belegin
was./
Dî
Prûzin
hattin,
als
ich
las,/
gebûwit
drumme
drî
bercvrit/
vil
veste
und
besatzt
dî
mit/
tûsint
und
drîhundirt
mannin/
zu
strîte
vrech,
dî
nimmer
dannin/
quâmin
zu
dikeinin
zîtin./
Dâbî
hattin
sî
drî
blîtin,/
mit
den
sî
ofte
pflâgin,/
dî
ûf
dem
hûse
lâgin,/
anvechtin
mit
sturmis
pflicht./
Îdoch
gewunnin
sî
dâ
nicht,/
swî
dicke
sî
ouch
sturmtin
dran,/
want
in
wart
î
sô
widirstân,/
daz
sî
drabe
mûstin
kêrn/
beide
mit
schadin
und
unêrn./
Dirre
hanc,
genre
kroch;/
etlîche
man
hin
dannin
zôch,/
den
betoubit,
disen
tôt,/
als
des
sturmis
recht
gebôt./
Sulchir
kurzewîle
sich/
sach
man
dî
brûdre
tegelîch/
ûf
der
burc
genîtin./
Ouch
sî
mit
den
dîtin/
manch
geloufte
hîldin,/
dâmit
sî
abespîldin/
manchin
Prûzin
von
der
trucht./
Dêswâr
in
menlîchir
tucht/
geschach
dâ
ebintûre
vil./
Ûf
der
burc
was
in
dem
zil,/
als
ich
vornam
dî
rede,/
ein
man,
hîz
Milegede./
Der
was
starc,
menlîch
und
rîsch/
und
zu
urloige
alsô
vrisch,/
daz
in
dî
Prûzin
achtin
ein/
vor
dî
andrin
halb
gemein,/
dî
ûf
dem
hûse
wârin./
Des
wurdin
sî
im
vârin,/
und
zu
râte
gîngin/
wî
sî
in
gevîngin/
und
irmortin
in
der
vrist./
Darûf
sî
manche
valsche
list/
irsûchtin
unde
vundin/
und
der
alsus
begundin./
Touge
lâge
sî
hin
dan/
schicktin,
darnâch
einin
man/
sî
ûzsantin
ûzirwelt,/
der
zu
strîte
was
ein
helt,/
der
sô
hin
kegn
dem
hûse
schrê,/
sam
Golias
ouch
tet
ê/
dem
israhêlschin
here,/
ob
dâ
indirt
wêre/
ûf
der
burc
sô
kûne
ein
man,/
der
dâ
torste
in
bestân/
mit
kampfe
sundir
helfe
pflicht./
Und
dô
Milgede
dî
geschicht/
vornam,
er
wart
der
rede
vrô/
und
zuhant
urloubis
dô/
an
den
brûdrin
gerte
—/
des
man
in
ouch
gewerte
—/
zu
vechtne
den
vormeznin
kampf./
Im
was
der
valscheite
gampf/
vorholn
und
ouch
den
brûderin,/
dâmitte
sî
in
lûderin/
woldin
ûf
des
tôdis
as,/
dâvon
im
vil
gâhe
was/
zu
dem
kempfin
ûf
dem
plân,/
und
er
nêhin
im
began./
Er
nam
dî
vorgeschichte
vlucht./
Dô
prelte
ûf
ouch
gene
trucht,/
dî
dâ
ê
vorborgin
lac./
Milgede
der
valscheit
irschrac,/
want
er
nicht
zurucke/
immochte
ûf
gelucke./
Dî
vart
er
nâch
dem
kempfin
wûc/
und
in
an
dem
loufe
slûc,/
daz
er
tôt
dâ
ligin
bleib./
Vurbaz
er
sîn
loufin
treib,/
unz
er
doch
begreif
den
walt,/
want
er
was
zu
vûze
balt./
Sus
er
von
den
vîendin
quam/
und
in
tougin
stîgin
nam/
dî
vart
kegn
dem
hûse
widir,/
darûf
er
quam
gesunt
ouch
sidir./
Ich
wên,
daz
wêr
den
Prûzin
leit./
Nû
wurdin
sint
von
in
geleit/
im
sô
oft
und
dicke/
lâge
unde
stricke/
manchirwîs
dâ
unde
hî,/
unz
zu
jungist
doch
vol
gî/
an
im
irre
liste
rât,/
want
sî
mit
hemischir
tât/
den
degin
sô
ellinthaft/
slûgin
unde
nicht
mit
craft./
In
semelîchir
wîse/
sî
von
hôhim
prîse/
menlîchir
tât
irkant/
slûgin
einen
wîgant,/
der
was
Troppe
genant./
Ô
Criste,
sûzir
heilant,/
den
himel
gib
zu
erbe/
den
heldin
sô
bederbe,/
dî
durch
dînen
namin
gût/
vorguzzin
sô
menlîch
ir
blût!/
Nû
worchte
vroide
und
ouch
nôt/
dirre
zweir
helde
tôt/
ûf
der
burc
den
cristin;/
dâwidir
in
den
vristin/
dî
Prûzin
hôhe
vroide/
in
michelim
gegoide/
mit
grôzim
schalle
ûbetin;/
dâwidir
sich
betrûbetin/
dî
brûdere
in
herzin/
von
jâmirberndin
smerzin,/
dî
in
bôt
der
helde
val./
Nû
woldin
sî
der
Prûzin
schal/
dempfin
und
irs
rûmis
gûf;/
des
lîzin
sî
dâ
richtin
ûf/
zwêne
galgin
hô
impor/
vor
Bartinstein
dem
burgetor/
unde
hîngin
sundir
wân/
drîzic
gîsele
daran,/
dî
sî
dâ
gevangin/
hîldin,
und
intpfangin/
von
den
Prûzin
hattin
ê./
Daz
angesichte
tet
sô
wê/
den
Prûzin,
dâ
sî
sâhin/
sô
jâmirlîchin
hâhin/
vor
in
ir
mâge
und
ir
kint,/
daz
sî
allir
vroiden
sint/
vorgâzin
manche
tage./
In
jâmirbernde
clage/
wante
sich
ir
kallin;/
gemischit
wart
mit
gallin/
irre
wunnin
sûzekeit/
und
ir
lîb
gekart
in
leit./
Wî
dî
drî
bercvrit
wurdin
vorstôrt
und
mê
wen
tûsint
Prûzin
wurdin
geslain./
//Darnâch
ein
krîc
vil
swinde/
hûb
sich
von
dem
gesinde/
der
brûdre
mit
den
Prûzin,/
dî
man
dâ
inbûzin/
Bartinstein
beligin
sach;/
um
einin
kezzil
daz
geschach,/
in
dem
dî
Prûzin
sîdin
pflâgin,/
swaz
in
geheiligit
in
den
tagin/
nâch
irre
ê
wart
und
geslagin./
Den
kezzil
dô
man
solde
tragin/
von
eime
bercvride
sâ/
zu
dem
anderin,
unde
dâ/
nam
der
gezoc
den
urhab/
unde
sich
dô
lange
wab,/
unz
von
dem
hûse
quâmin/
mit
brûdrin
intsamin/
wol
andirhalbhundirt
man/
darzû;
und
alsô
began/
wachsin
dâ
ein
michil
strît,/
in
dem
dî
brûdre
zu
der
zît/
den
kezzil
in
intruktin/
und
ouch
dô
voldruktin/
strîtinde
unz
sô
hin
bîe,/
daz
sî
dî
bercvrit
alle
drîe/
mit
gotis
hulfe
irlîfin./
Dâ
lâgin
unde
slîfin/
der
Prûzin
vil
von
trunkinheit,/
den
ouch
der
slâf
mit
bittirkeit/
wart
in
des
tôdis
slâf
gewant;/
ir
slûc
aldâ
der
brûdre
hant/
vil
nâ
drîzênhundirt,/
dî
ê
ûzgesundirt/
und
dâhin
geschickit
wârn/
dî
bercvride
zu
bewarn./
Lutzil
quam
ir
keiner
dan;/
dî
bercvrit
man
ouch
gar
vorbran,/
und
alsô
irgînc
der
strît,/
daz
nîmant
von
der
brûdre
sît/
vortarb
dâ,
wen
der
marschalc
ôt;/
der
starb
dâ.
Dem
genâde
got!/
Wî
Bartinstein
wart
vorlorn./
//Nû
bûwtin
sî
dî
bercvrit
widir/
in
dem
vîrdin
jâre
sidir/
von
der
zît,
daz
sî
belein/
hattin
dî
burc
Bartinstein./
Diz
was
in
unsirs
hêrrin
jârn/
dô
der
tûsint
vorgangin
wârn,/
zweihundirt
sechzic
vîre
drûf,/
daz
dî
Prûzin
durch
ir
gûf/
dî
bercvrit
vornûwetin/
und
andirweite
bûwetin,/
sî
manninde
mit
lûtin
mê/
und
mit
wer,
wen
gene
ê,/
dem
hûse
zu
getwange./
Diz
tet
den
brûdrin
bange,/
want
in
dî
spîse
abegînc/
unde
mangil
grôz
bevînc/
sî
und
ire
luite,/
daz
sî
durre
huite/
von
pferdin
unde
rindin/
mûstin
ân
irwindin/
ezzin
vor
dî
hungirnôt;/
(ich
wêne,
daz
in
kindebrôt/
dâ
vil
sûze
wêre)./
Und
dô
alsulche
swêre/
dî
brûdre
und
ir
gevertin/
nicht
lengir
mochtin
hertin;/
sî
dâchtin,
wî
sî
quêmin
dan./
Doch
ê
sî
daz
griffin
an,/
daz
sî
dannen
zugin,/
drîes
sî
betrugin/
dî
Prûzin
sulchir
wîse:/
sî
besatztin
lîse/
unde
touge
ire
wer/
zu
irvêrne
der
vîende
her,/
und
lâgin
sus
vorborgin/
vil
stille
von
dem
morgin/
unz
hin
an
den
mittintac,/
daz
sich
nîman
regin
pflac/
nâch
der
brûdre
wille./
Dise
tîfe
stille/
sulchin
wân
den
Prûzin
gab,/
daz
sî
alle
wêrin
ab/
von
der
burg
intrunnin./
Hîvon
sî
begunnin/
mit
eim
gemeinin
prûse/
loufin
kegn
dem
hûse;/
want
in
was
allin
darîn
gâ./
Und
dô
sî
quâmin
alsô
nâ,/
daz
iz
gene
dûchte
zît,/
ûz
den
zinnin
manchir
sît/
sî
ir
stille
brâchin;/
sî
schuzzin,
wurfin,
stâchin/
unde
tôttin
ir
dâ
gnûc./
Vil
man
ir
ouch
von
dannen
trûc,/
dî
in
den
tôt
wârin
wunt;/
und
dô
sî
alsô
drîstunt/
dî
Prûzin
î
beglûmetin,/
nicht
sî
iz
dennoch
rûmetin./
Von
dem
hûse
als
ich
las,/
ein
brûdir
gût
darûffe
was,/
der
von
êrstin
sîn
gebet/
vil
innenclîch
zu
gote
tet,/
daz
er
in
wolde
sundir
sparn/
in
den
nôtin
offinbârn,/
waz
in
nâch
sînre
gere/
zu
tûn
daz
beste
wêre./
Nû
sêt,
dô
quam
von
himle
dort/
ein
stimme,
dî
alsulche
wort/
in
latîne
sprach
zu
em:/
›Judêâ
et
Jêrusalem,/
alle
vorchte
salt
ir
lân/
unde
morgin
hinnen
gân!/
Jâ
wirt
mit
ûch
wesin
got!/
Blîbit
stêtis
herzin
ôt,/
sô
wert
ir
mit
trôstlîchin
spehen/
gotis
hulfe
ob
ûch
sehen!‹
—/
Dô
dî
stim
in
wart
irkant,/
des
andrin
tagis
sî
zu
hant/
sich
und
ir
gesinde
gar/
teiltin
ebin
in
zwû
schar;/
daz
heilictûm
man
mite
nam./
Dî
eine
schar
mit
heile
quam/
zu
Kungisberg
in
snellir
vart;/
dî
andre
trucht
ouch
wol
bewart/
quam
zu
dem
Elbinge
hin./
Nû
hattin
sî
dort
hindir
in/
ûf
Bartinstein
der
burc
gelân/
einin
brûdir,
dô
sî
dan/
vûrn,
der
nicht
intochte,/
daz
er
in
volgin
mochte,/
want
er
was
alt,
crank
unde
blint./
Der
arme
gûte
brûdir
sint/
etslîche
tage
vristte
sich./
Er
pflac
alle
tegelîch/
nâch
gewonheit
lûtin,/
dî
tagezît
bedûtin,/
dâmitte
er
dî
vîende
trôc;/
und
dô
sich
diz
lange
ûfgezôc,/
daz
sî
nîmant
dâ
sâhin,/
sî
begundin
nâhin/
alenziln
hin
zu
der
burc./
Und
dô
sî
keinen
widirturc/
von
volke
vornâmin,/
unz
in
das
hûs
sî
quâmin/
unde
tôttin
den
brûdir
gût/
vorgîzinde
sîn
aldiz
blût,/
und
der
burc
dô
wîldin,/
von
der
sî
darnâch
hîldin/
manch
urloige,
manchin
strît/
ûf
dî
brûdre
manche
zît./
Wî
dî
burc
Wilowe
wart
beleggin./
//In
der
selbin
zît
geschach,/
daz
man
von
undîtin
sach,/
Prûzin
und
Sudowin,/
darzû
von
Littowin,/
besamint
ein
vil
kreftic
her,/
daz
mit
hantwerkin
und
mit
wer/
in
Samelant
dô
reisete/
und
vîentlîch
dâ
vreisete/
als
î
vîent
ûf
vîende
pflac./
Daz
selbe
her
Wilow
belac,/
eine
burc
genant
alsô./
Dî
Littouwin
wurdin
dô/
geschikt
zu
einre
sîtin/
der
burc
mit
einre
blîtin;/
ûf
andir
sît
dî
andre
dît/
ouch
vor
eine
blîde
rît,/
dâmite
sî
dâ
tegelîch/
sturminde
vorsûchtin
sich./
Wol
achte
tage,
als
ich
las,/
daz
sturmin
unvorvenclîch
was,/
want
sî
schûfin
cleine./
Zu
jungist
sî
gemeine/
trâtin
zû
mit
allir
craft,/
dî
in
was
aldâ
beschaft./
Dî
schutzin
schuzzin
pfîle
scharf;/
gevâch
man
mit
den
blîdin
warf/
zu
dem
hûse
steine
grôz./
Beide
gewâpint
unde
blôz/
gîngin
zû
mit
sturmis
drô;/
dise
holz,
gene
strô/
mit
vûere
dâ
trugin
zû,/
dâvon
gene
grôze
mû/
lidin,
dî
dâ
wârn
belein/
ûf
der
burg.
Îdoch
ein
dein/
was
undir
in;
hîz
Heinrîch./
Behende,
darzû
menlîch/
was
der
kegn
dî
vîande./
Tûpadil
man
in
nande./
Er
was
der
schutzin
kunst
gelart/
wol
meistirlîchin
unde
wart/
des
dûtschin
ordins
sît./
Dirre
sterkte
in
der
zît/
daz
belegne
volk
zu
wer,/
und
daz
vûer,
daz
gevêr/
dem
hûse
wart
getragin
an,/
half
in
ofte
dirre
man/
mit
ellinthaftin
pflichtin/
vorleschin
und
vornichtin./
In
dem
sturme
alsô
hart/
dêswâr
vil
manic
heiden
wart/
beide
irslagin
unde
wunt./
Ouch
wart
irschozzin
in
der
stunt/
von
Heinrîch
Tûpadele/
ein
Littouwe
von
adele/
und
von
gewalt
vil
hô;/
der
was
irkant
hergrêve
dô/
ubir
der
Littouwin
schar./
Ouch
wart
er
andirsît
gewar,/
daz
der
blîdinmeistir
steic/
und
ûf
in
dî
hôhe
kreic/
zu
bezzirne
ich
weiz
nicht
waz;/
und
als
er
ûf
dî
tocken
saz,/
Heinrîch
nam
sîn
gemerke/
von
des
armbrostis
sterke/
und
mit
einem
pfîle
bant/
zu
der
blîdin
im
dî
hant,/
daz
sî
daran
clebete./
Dô
des
dî
dît
intsebete,/
daz
er
sô
vreislîchin
schôz,/
iz
schûf
in
sô
irvêrndin
drôz,/
daz
sî
von
dem
sturme
sân/
lîzin
unde
zugin
dan.
—/
Wî
brûdir
Helmerîch
der
lantmeistir
mit
vîrzic
brûdrin
und
mit
vil
cristnin
wart
geslain./
//In
des
selbin
jâris
vrist/
als
irkant
dî
wârheit
ist,/
der
Nattangin
houbitman,/
Heinrîch
Monte,
nam
sich
an,/
daz
er
besaminte
ein
her/
michil
unde
stark
von
wer/
unde
zôch
in
Colmerlant,/
dâ
er
mort
unde
brant/
mit
vreisin
stifte
alsô
grôz,/
daz
al
daz
lant
gebûdis
blôz/
wart
von
den
leidin
gestin;/
sundir
ôt
dî
vestin/
blibin
stên
mit
grôzir
nôt./
Allirwein
dî
erde
rôt/
verbte
der
ungûte/
mit
cristinlîchim
blûte,/
des
er
gôz
unmâzin
vil./
Roubis
er
ouch
âne
zil/
von
wîbin
unde
kindin,/
pferdin
unde
rindin,/
und
andre
habe
dannen
treib./
Aftir
im
ôt
nicht
inbleib;/
alliz
er
iz
mit
im
nam./
Und
dô
dise
nôt
vornam/
sô
jâmirbêr,
sô
clegelîch/
der
meistir,
brûdir
Helmerîch,/
er
besaminte
zuhant/
al
dî
craft,
dî
im
benant/
was,
und
zôch
den
vîendin
nach/
ân
undirlâz.
Alsus
geschach,/
daz
er
ûf
der
Lubbouwe/
zu
sichtigir
anschouwe/
sî
irvolgete
und
irreit./
Dâ
wart
ouch
lengir
nicht
gebeit;/
der
meistir
snel
mit
witze/
schikte
sîne
spitze/
wol
ordinlîch
zu
strîte/
und
mante
in
der
zîte/
dî
sînen
zwâr
vil
minneclîch,/
daz
sî
strittin
ellintlîch/
um
den
himelischin
hort,/
den
sînen
soldenîrin
dort/
got
wil
gebin
sundir
wân./
Sus
slûgin
dô
dî
vîende
an/
dî
strîter
unsir
vrouwin./
Nû
hattin
sich
behouwin/
dî
Prûzin
und
vorheinit,/
des
wart
von
in
begeinit/
den
cristenin
mit
hertir
wer./
Zuletst
sî
nâmen
doch
dî
kêr/
ûz
dem
haine
an
dî
vlucht./
Dô
volgete
nâch
der
brûdre
trucht/
ir
vil
manchin
slâhinde./
In
der
vreise
gâhinde/
wart
zustroit
der
cristnen
schar/
ûf
dem
velde
her
und
dar,/
als
sî
zuzôch
der
vîende
twanc,/
daz
der
vane
bleib
vil
kranc./
Dô
diz
dî
Prûzin
sâhin,/
sî
begundin
gâhin/
kobirnde
sich
sô
hin
widir/
in
dem
hagin,
dô
sî
sidir/
hûbin
einen
nûwen
strît,/
der
vil
lange
werte
sît/
in
mortlîchir
schichte./
Zuletst
got,
des
gerichte/
ist
umbegrîflich,
des
vorhî,/
daz
iz
ubir
dî
sînen
gî,/
alsô
daz
meistir
Helmerîch/
unde
brûdir
Dîterîch/
der
marschalc
vorturbin;/
ouch
mit
in
dâ
sturbin/
vîrzic
brûdre,
als
ich
las,/
und
al
ir
her,
daz
aldâ
was./
An
dem
leidin
tage/
gelac
sô
swinde
plâge/
mit
jâmirberndir
clage/
von
des
strîtis
vlâge/
ûf
der
armin
cristinheit/
zu
Prûzin,
daz
sî
wart
gereit/
und
geachtit
swêrre/
unde
schadebêrre,/
wen
in
Kûrlande
genre
schric,/
dô
dî
brûdre
ouch
den
sic/
vorlorn,
als
ich
ûch
saite
ê;/
want
alleine
volkis
mê/
bleib
in
geme
strîte
tôt,/
doch
wâs
grôzir
dise
nôt,/
want
vil
gar
dî
wîsin,/
dî
menlîchin,
dî
grîsin,/
dî
mit
hôhim
râte/
und
ellinthaftir
tâte/
Prûzinlant
ûfhîldin/
und
sîn
mit
schirme
wîldin,/
alhî
vorgîngin
alle/
mit
des
tôdis
valle./
Eiâ,
daz
lâz
lûtirlîch,/
vil
sûzir
Crist,
irbarmin
dich,/
und
daz
grôze
jâmir
rich,/
des
in
Prûzinlande
sich/
dô
dî
arme
cristinheit/
ûbite
mit
bittirkeit!/
Darnâch
an
der
walstat/
ein
einsidil
was
gesat,/
der
des
nachtis
dicke/
sach
mit
clârim
blicke/
vil
lîchtir
kerzin
brinnin/
dem
ummecreise
binnin,/
dâ
dî
cristnin
lâgin/
mit
nôtin
ê
irslagin./
Daran
irschein
wol
offinbâr,/
daz
dî
cristinlîche
schar,/
dî
dâ
vorgozzin
hât
ir
blût,/
von
Cristô
dem
kunge
gût/
intpfangin
hatte
schône/
der
martirâte
crône,/
dî
in
hôhir
wunne/
lîchtir
den
dî
sunne/
dort
zustrouwit
iren
schîn./
Des
mûze
Crist
gelobit
sîn,/
der
dî
machit
dort
sô
vîn,/
dî
durch
in
hî
lîdin
pîn!/
Von
brûdir
Lûdewîge,
dem
sibintin
lantmeistir
zu
Prûzin./
//Nû
wart
nâch
des
strîtis
steim/
brûdir
Lûdewîc
von
Baldinsheim/
meistir
ubir
Prûzinlant,/
und
was
der
sibinde
benant/
in
unsirs
hêrrin
jâre
zal,/
dô
der
wârin
ubir
al/
zwelf
hundirt
sechzic
vumf
irgân,/
und
pflac
sechs
jâr
daran/
mit
bîsorgin
ûbin
sich./
Marschalc
was
brûdir
Friderîch,/
der
von
Holdinstête/
den
bînamin
hête./
Von
der
kumft
vil
pilgerime
in
Prûzinlant
und
wî
Brandinburc
gebûwit
wart./
//Dô
dise
herbe
swêre/
alsô
jâmirbêre/
und
dî
leidin
mêre,/
wî
iz
zu
Prûzin
wêre/
um
dî
vestin
al
gewant,/
dî
den
cristnin
wârn
intwant,/
als
ich
tet
dâ
vor
irkant,/
irschullin
hin
in
dûtsche
lant,/
wî
hert
iz
lac
der
cristinheit,/
iz
wurdin
hêrrin
vil
beweit/
von
kungin
unde
vurstin,/
dî
nâch
gote
durstin/
pflâg
in
wârir
minne
ger./
In
was
daz
zu
hôrne
swêr,/
doch
swêrir
vil
zu
lîdin,/
daz
durch
des
tûvils
nîdin/
der
cristinegeloube/
solde
werdin
toube/
zu
Prûzin
und
vorschranzit,/
der
dâ
her
gepflanzit/
was
sô
swêrlich
von
begunst/
mit
vil
manchir
vreisin
runst/
cristinlîchis
blûtis./
Dî
hêrrin
sulchis
mûtis/
wurdin
gar
voreinit
darûf,/
daz
sî
dî
hezlîche
gûf/
der
Prûzin
woldin
druckin/
und
mit
craft
ûfzuckin/
den
geloubin
gotis
widir,/
der
gevellit
was
dânidir/
in
dem
lande
manchirsît./
Sus
man
sich
hebin
in
der
zît/
sach
in
gûtir
ande/
hin
kegn
Prûzinlande/
ûf
den
pilgerîmschin
stîc/
den
herzogin
von
Brûnswîc/
und
den
lantgrêvin
von
Doringin./
Man
sach
dise
hêrrin
bringin/
mit
in
ouch
in
deme
zil/
volkis
und
gerêtis
vil,/
des
zu
urloige
was
gevûc./
Îdoch
lutzil
nutzis
trûc/
dî
reise
irre
betevart,/
want
sô
weich
der
wintir
wart,/
daz
sî
den
vîendin
keine
mû/
mochtin
dô
getrîbin
zû./
Des
wârn
sî
leitlîch
beswêrt/
und
vûrn
hin
kegn
lande
wert./
Diz
was
in
unsirs
hêrrin
jârn,/
dô
der
tûsint
vorgangin
wârn/
zweihundirt
darzû
vumfzehen./
Des
nêhstin
jâris
wart
gesehen/
darnâch
ouch
kumin
starke/
von
Brandinburc
der
marke/
marcgrêve
Otte;
mit
im
zouch/
dô
sîn
sun,
sîn
brûdir
ouch./
Dî
hêrrin
drî
intsamin/
durch
unsirs
hêrrin
namin/
sô
her
zu
Prûzin
quâmin/
der
cristinheit
zu
trôste./
Îdoch
sî
nicht
irlôste/
von
ires
jâmirs
rôste/
dennoch
dirre
hêrrin
kumf;/
want
der
wintir
wart
sô
stumf,/
daz
man
alliz
reisin
gar/
vorbern
mûste
und
vorbar;/
dâvon
in
leide
gnûc
geschach./
Îdoch
dô
der
marcgrêve
sach,/
vorhindirt
sînis
willin
tât,/
er
bûwete
mit
der
brûdre
rât/
eine
burg
alsô
hinab/
bî
den
Vrisching
an
daz
hab/
(Vrischinc
meine
ich
daz
vlîz)./
Daz
hûs
man
Brandinburc
dô
hîz,/
nâch
des
marcgrêven
houbitstat./
Den
namin
an
der
burg
er
bat/
habin
im
gewisse/
zu
êwigir
hugnisse,/
und
vûr
alsô
zu
lande
widir.
—/
Nâch
dem
andrin
jâre
sidir/
der
Behemin
kunig
Ottackir,/
ein
helt
zu
strîte
wackir,/
quam
zu
Prûzin
ouch
gevarn./
Diz
was
in
unsirs
hêrrin
jârn/
dô
man
mit
zal
der
achte/
zwelfhundirt
sêchzig
achte,/
daz
sîne
kumft
wart
irkant./
Dirre
vurste
vorgenant/
was
mit
vrechir
rittirschaft/
und
mit
grôzis
heris
craft/
ouch
in
den
zîtin
kumin/
den
cristnin
zu
vrumin,/
want
er
sî
hofte
hân
getrôst/
und
ûz
allir
nôt
irlôst./
Daz
ouch
dô
gar
vorschaffin/
wart
von
des
wintirs
slâffin,/
want
noch
dî
zît
was
kumen
nicht,/
in
der
sich
mit
helflîchir
pflicht/
wolde
got
irbarmin/
ubir
sîne
armin,/
dî
dâ
lidin
jâmirs
wê./
Er
wolde
sî
kastîgin
mê/
mit
sorgin
unde
pîne
swêr./
Des
mûste
dî
begerte
ger/
des
kunigis
sîn
hingeleit./
In
vil
trûbir
bittirkeit,/
als
man
an
im
irkande,/
zouch
er
hin
zu
lande/
und
lîz
dî
armin
cristin/
blîbin
in
den
vristin/
in
vêrlîchir
mittewist./
Daz
lâz
dich
irbarmin,
Crist!/
Von
brûdir
Ulrîche,
wî
der
vumfzic
Prûzin
vorterbete./
//In
den
zîten,
als
ich
las,/
zu
Kungisberg
ein
brûdir
was,/
Ulrîch
von
Meideburc
genant,/
menlîch
und
sô
stark
irkant,/
daz
er
alleine
ubirtrat/
vil
lûte
mit
creftigir
tât;/
daz
wol
merclîch
was
daran:/
zwêne
gewâpinte
man/
an
zwêne
vingere
er
nam/
unde
hûb
sî
beidintsam/
ân
iren
danc
hô
ûf
impor,/
wen
er
sî
ôt
gevazzit
vor/
zurucke
hatte
in
den
gurt./
Dirre
wart
geschickit
durt/
mit
brûdrin
unde
knabin,/
daz
sî
soldin
habin/
mit
beschirmis
ummegrif/
in
irre
hûte
dâ
dî
schif,/
dî
in
daz
lant
von
ubir
sê/
kumin
wârin,
der
dâ
ê/
dî
Prûzin
gnûc
vorterbetin/
und
dî
lûte
sterbetin,/
dî
man
darinne
wesin
sach./
Hîvon
in
einre
zît
geschach,/
dô
brûdir
Ulrîch
eine/
mit
gehulfin
cleine/
was
an
der
warte
blibin,/
daz
sô
her
getribin/
vumf
schif
quâmin,
in
den
vil/
Prûzin
wârin
in
dem
zil,/
dî
der
cristnin
schif
ûzslân/
woldin,
als
sî
ê
getân/
ouch
vil
ofte
hêtin./
Und
dô
sî
im
genêtin/
wol
in
vollis
râmis
sweif,/
ûz
sîme
schiffe
er
begreif/
den
mastboum
in
dî
hande,/
dâmit
er
slege
wande/
ûf
dî
schif
sô
ungehuir,/
daz
beide
rimin
unde
stuir/
dî
Prûzin
vallin
lîzin./
In
dî
schif
sich
gîzin/
wart
dô
wazzirs
alsô
gnûc./
dî
wîl
er
vaste
ûf
sî
slûc,/
unz
sî
zu
grunde
sunkin,/
und
aldâ
vortrunkin/
in
den
schiffin
vumfzic
man./
Dô
dî
anderin
gesân/
daz
sô
unbehende
slân,/
balde
vluhin
sî
von
dan.
—/
Von
Swantepolkis
tôde
des
herzogin
von
Pomerênin
und
wî
sîn
sun
Mestiwîn
sich
kên
dî
brûdre
satzte./
//In
den
gezîten
ouch
geschach,/
daz
man
Swantopolc
sach,/
den
Pomerênschin
herzogin,/
von
dirre
werlde
zogin/
des
gemeinen
vleischis
pfat;/
und
dô
im
vaste
kegintrat/
mit
stôzin
hart
des
tôdis
pîn,/
er
rîf
vor
sich
dî
sune
sîn/
und
den
sîn
letste
sêlgerêt/
mit
alsulchir
lêre
tet:/
›Kindir‹
sprach
er,
›hôrt
mich/
und
behaldit
vesticlîch/
in
gehugde
dise
wort!/
Kegn
dî
dûtschin
brûdre
dort/
hab
ich
urloige
grôz
getrain/
leidir
mir
bî
mînen
tain,/
indem
ich
vleiz
mich
alle
vrist/
mit
craft
und
ouch
mit
argir
list/
sî
anvechtin
und
vorladin/
manchirwîs
mit
manchin
schadin,/
als
ir
gehôrt
habt
und
gesehen./
Sô
wil
ich
des
dî
wârheit
gehen,/
want
mir
nâhit
nû
der
tôt:/
sint
ich
mich
darzû
irbôt/
und
widirsatz
kegn
in
begreif,/
daz
an
hêrschaft
mir
intsleif,/
darzû
an
êrin
und
an
habe/
ist
mir
gar
gegangin
abe;/
sô
mêrte
î
sich
ir
gewin,/
want
got
wêrlîchin
ist
mit
in/
und
in
strîte
sî
vorstât./
Dâvon
sô
ist
nû
mîn
rât,/
daz
ir
zu
dikeinir
zît/
diwedir
urloige
noch
strît/
noch
widirsatz
kên
in
gevât,/
sundir
sî
zu
vrûndin
hât/
und
êrit
sî
mit
trûwin./
Daz
mag
ûch
nicht
gerûwin.‹/
Dirre
lêre
snel
vorgaz/
Mestewîn,
dô
er
besaz/
nâch
des
vatir
tôt
daz
lant/
zu
Pomerênin
und
genant/
darubir
wart
ein
vurste./
In
vorevils
turste/
trettinde
dî
linkin
pfat,/
dî
ettiswen
sîn
vatir
trat,/
brâcht
er
an
der
Prûzin
dît,/
mit
den
er
sich
ouch
des
berît,/
daz
sî
durch
irre
vreide
rûm/
Colmirlant
und
daz
bischtûm/
zu
Pomezênin,
daz
inkegin/
der
Nûwenburg
ist
gelegin,/
dî
im
eigin
was
irkant
—/
dise
vorgesprochnin
lant/
hertin
unde
machtin
toube/
sî
mit
brande
unde
roube/
slânde
vil
der
cristin./
In
den
selbin
vristin/
dî
brûdir
hattin
vumfzên
schif/
geladin,
dî
den
nidirswif/
ûf
der
Wîzlin
nâmin;/
und
dô
sî
sô
hin
quâmin/
vor
dî
Nûwenburc
gevarn,/
in
was
vorlegit
von
zwên
scharn,/
dî
sî
dâ
anvâchtin./
Dî
Prûzin
ûf
sî
gâchtin/
von
eime
stadin
in
der
zît,/
sô
dî
burclûte
ûf
andir
sît/
in
sô
gedon
dâ
tâtin,/
daz
sî,
swaz
sî
ê
hâtin/
der
cristinheit
zu
vrumin/
in
dî
schif
genumin/
gerêtis
zu
der
nôtdurft
vil,/
vorwerfin
mûsten
in
dem
zil,/
und
mit
den
schiffin
wan/
kûme
dennoch
quâmin
dan.
—/
Wî
dirre
widdirsatz
wart
gerochin./
//Dô
der
meistir
dise
mêr/
vornam,
vil
schîre
er
ein
her/
besaminte
nâch
sînre
macht/
unde
zôch,
als
er
gedâcht/
hatte
und
im
sîn
wille
rît,/
zur
Nûwenburg
in
ein
gebît/
Pomerênschir
lande./
Daz
hert
er
und
vorbrande/
sô
gar
ôt,
daz
dâ
nicht
inbleib./
Roubis
vil
er
dannen
treib/
von
manchirhande
habe./
Ouch
vûrte
er
her
abe/
lûte
vil
gevangin;/
und
als
diz
was
irgangin/
an
Petrî
und
an
Paulî
tac,/
darnâch,
dô
der
herbist
gelac,/
sîn
volc
der
meistir
an
sich
nam/
und
abir
in
Pomerênin
quam/
bî
Dirsow
in
der
gegenôt/
und
dî
brâchte
ouch
in
nôt,/
want
er
sî
vil
gar
vorbran./
Grôzin
roub
treib
er
von
dan/
und
gevangnir
gnûge./
Alsus
wol
mit
unvûge/
der
meistir
dî
unvûge
rach,/
dî
an
den
sînen
ê
geschach./
Dô
sus
dî
râche
was
geschên,/
Mestewîn
der
Pomerên,/
der
ûf
dî
brûdre
swinde/
und
ûf
ir
gesinde/
sam
ein
grimmic
lewe
bram,/
wart
nû
senfte
als
ein
lam/
an
dem
hermin,
daz
in
hî/
an
sînem
volke
ubirgî/
und
an
sîme
lande./
Hîvon
er
bete
wande/
mit
dêmût
an
dî
brûdre
grôz/
und
dî
mit
vlê
sô
ofte
gôz,/
unz
er
zuletst
doch
ubirquam/
den
meistir
und
dî
brûdre
alsam,/
daz
sî
den
êrstin
vride
als
ê/
mit
im
hîldin
vurbaz
mê.
—/
Wî
Brandinburc
vorterbit
wart./
//In
der
zît
was
commetûr/
zu
Brandinburc
der
degin
tûr/
an
manheit
brûdir
Friderîch/
von
Holdinstêt;
der
nam
an
sich/
swaz
er
volkis
mochte
habn/
von
brûdrin
und
wâpinknabn,/
mit
den
er
in
Nattangin
quam/
zu
Solidow,
als
ich
vornam,/
bî
Crûzeburc
in
daz
gebît,/
dâ
er
gnûg
irslûc
der
dît./
Er
vînc,
roubte
und
vorbran/
iz
vil
gar;
und
dô
er
dan/
kegn
hûse
schît
der
reite
vrô,/
ein
bote
widirlîf
im
dô,/
der
im
kunte
sulche
mêr,/
daz
Brandinburc
gewunnin
wêr/
und
vorbrant
in
sulchir
schicht./
Ein
prûzisch
wîb,
ein
eiginwicht,/
des
tûvils
tochtir,
dî
intran/
von
der
burg
und
melte
sân/
Glappin
der
Ermin
houbitmanne,/
daz
dî
brûdre
wârin
danne/
gereisit
und
dî
burc
vil
lêr/
stûnde
lûte
unde
wer./
Zuhant
dô
Glappe
diz
intsûb,/
mit
volkis
vil
er
sich
irhûb/
vor
dî
burg
und
dî
irstreit./
Dô
der
bote
vollinseit/
hatte
dise
botschaft,/
der
commetuir
wart
behaft/
mit
leide
und
dî
sînen
al./
Vil
gar
gelag
ir
vrôhir
schal/
um
daz
schedelîche
werc./
Sî
kartin
hin
kegn
Kungisberc;/
dannen,
dâ
zu
schiffe
vûr/
kegn
Brandinburc
der
commetûr/
und
vûrte
zu
der
stunt/
mit
im
dannen
wol
gesunt/
dî
brûdre
unde
gesinde,/
dî
sich
dâ
der
vînde/
ûf
eime
bercvrid
irwert/
hattin
und
den
lîb
irnert./
Wî
Brandinburc
wart
widirgebûwit
und
von
einis
brûdirs
strengim
leben./
//Dô
der
marcgrêve
von
Brandinburc/
vornam
der
burge
ummeturc,/
dî
er
in
Prûzin
bûwte
ê,/
iz
mûwete
in
und
tet
im
wê,/
des
er
ein
her
ouch
lûd
in
sam/
und
andirweit
zu
Prûzin
quam/
und
bûwte
mit
der
brûdre
rât/
abir
an
dî
selbe
stat/
ein
andir
burc,
dî
er
ouch
lîz/
nennen
als
er
dî
êrste
hîz./
Ûf
disem
huse,
als
ich
las,/
nâch
der
zît
ein
brûdir
was/
Herman
von
Lîchtinburc
genant,/
edil
an
geburt
irkant,/
noch
edilre
an
mûte./
Dirre
reine
gûte/
mit
vil
kastîgunge
pflac/
den
lîb
twingin
nacht
und
tac./
Darzû
hatte
der
gotis
trût/
ein
panzir
stête
nêst
der
hût,/
daz
er
vor
ein
hemde
trûc./
Nû
gevîl
im
sus
der
vûc,/
daz
er
solde
in
einre
zît/
reisin
und
bûwin
ûf
strît,/
sô
daz
ûf
daz
panzir
der
man/
ouch
andre
wâpin
legte
an,/
in
den
er
an
der
reite/
unstûgirlîch
arbeite/
als
daz
eischit
denne
dî
nôt./
Daz
regin
sulchin
smerz
im
bôt,/
daz
al
sîn
lîb
vorsêrit
wart/
als
er
mit
dornin
wêr
zuzart./
Der
strâfte
den
helt
so
gewêr/
brûdir
Pêtir
sîn
bîchtegêr/
und
im
dî
manunge
gab,/
er
solde
daz
panzir
legin
ab/
in
arbeitlîchin
zîtin/
und
nemelîch
in
strîtin/
durch
der
wâpene
swêrde./
›Nein
zwâr‹,
sprach
der
werde,/
›iz
sol
von
mir
dikeine
nôt/
brengin
unz
an
mînin
tôt!/
Des
hab
ich
sus
voreinit
mich.‹
—/
Nû
secht
ein
zeichin
wundirlîch!/
Des
selbin
nachtis
im
irschein/
Marîa
dî
magit
rein/
und
mit
irre
zartin
hant/
sî
den
edlin
wîgant/
an
vil
senfteclîchin
greif./
Von
dem
grif
im
sân
intsleif/
allis
smerzin
ungemach,/
sô,
dô
des
morgins
in
gesach/
brûdir
Pêtir
vorgeseit,/
er
vant
von
allir
sêrekeit/
geheilit
sînen
lîb
sô
gar./
Reine,
lûtir
unde
clâr/
irschein
sînis
vleischis
huit;/
des
sî
gelobt
dî
gotisbruit!
—/
Von
brûdir
Dîterîch
dem
achtin
meistir
zu
Prûzin./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
zwelfhundirt
wârin/
ein
unde
sibinzig
ouch
volant,/
dô
wart
gesatzt
in
Prûzinlant/
zu
meistir
brûdir
Dîterîch/
von
Gatirsleve;
sus
las
ich,/
er
sî
gewest
der
achte./
Daz
ammit
er
bewachte/
sechs
jâr
mit
bîsorgin
vil./
Sô
was
marschalc
in
dem
zil/
von
Tîrberc
brûdir
Conrât/
der
alde
mit
strîtlîchir
tât.
—/
Wî
marcgrêve
Dîterîch
von
Mîssin
vorherte
Nattangirlant./
//Dô
von
gots
geburt
vorwâr/
vorloufin
wârin
tûsint
jâr/
zweihundirt
sibinzig
und
zwei,/
dô
irhôrte
daz
geschrei/
sîns
betrûbtin
volkis
Crist/
in
Prûzinlande,
want
dî
vrist/
ires
jâmirs
was
volgân/
und
dî
lîbe
zît
intstân,/
in
der
er
sich
irbarmin/
wolde
ubir
sîne
armin/
und
dî
nâch
clage
machin
vrô./
Dâvon
vûgete
er
iz
sô,/
daz
marcgrêve
Dîterîch/
von
Mîssin,
ein
helt
lobelîch,/
zu
strîte
quam
in
Prûzinlant,/
der
zu
sune
was
irkant/
marcgrêven
Heinrîche/
dem
vurstin
tugintlîche,/
der
arbeit
und
urloigis
gnûc/
ouch
in
Prûzinlande
trûc/
kegn
der
pomezênschin
dît,/
als
ich
ûch
dâ
vor
beschît./
Dirre
hêrre
lobesam/
gar
trôstlîch
dô
dem
lande
quam,/
want
er
mit
im
grôze
craft/
von
hêrlîchir
rittirschaft/
und
von
volke
brâchte/
der
heidinschaft
zu
âchte/
und
zu
hulfe
der
cristinheit./
Im
was
gâch,
er
was
gereit/
urloigis
an
dî
vîende
varn;/
des
nam
er
an
sich
sundir
sparn/
den
meistir
und
der
brûdir
trucht/
und
nam
mit
in
dî
zucht/
kegn
Nattangin
in
daz
lant,/
an
des
înwege
er
sâ
vant/
gebûwit
eine
vestin,/
dî
dâ
allin
gestin/
dî
învart
pflac
vorbîtin,/
want
sî
von
den
dîtin/
gemannit
was
zu
grôzir
wer./
Îdoch
dî
brûdre
Gunthêr/
und
sîn
brûdir
von
Reginstein/
nâmin
an
sich
dâ
gemein/
mit
brûdrin
volkis
alsô
vil,/
daz
sî
dî
vestin
in
dem
zil/
abstrittin
den
Nattangin./
Geslagin
und
gevangin/
wart
dâ
al
der
vîende
schar/
und
vorbrant
dî
vestin
gar./
Ouch
wurdin
in
den
vristin/
geslagin
gnûc
der
cristin;/
doch
geste
ûzgesundirt/
vumfzig
unde
hundirt/
blibin
von
den
Prûzin
tôt./
Den
bis
genêdic,
mildir
got!/
Dô
diz
was
alsus
irgân,/
der
vurste
gût,
der
gotis
man,/
volginde
des
vatir
pfât/
sam
ein
lewe
vur
sich
trat,/
dem
keinis
widirloufis
blic/
brengit
wedir
vâr
noch
schric,/
und
volvûr
in
Nattangin
dô/
achtinde
nîmandis
drô/
unz
ûf
den
markt
zu
Gerkin./
Dô
mochte
man
wol
merkin,/
wî
grôz
wêre
sîne
macht./
Wol
drî
tage
und
drî
nacht/
mit
sîme
here
er
dâ
bleib/
und
alsus
dî
zît
vortreib./
Des
tagis
er
ûzrante,/
morte,
roubte,
brante/
al
daz
lant
alumme/
dî
lenge
und
dî
crumme/
âne
strîtis
widirsat/
unde
tet
sî
dô
sô
mat,/
daz
sî
des
nêhistín
jâris
sidir/
dem
geloubin
wurdin
widir/
und
den
brûdren
undirtân./
Ouch
vorlôz
er
vumfzic
man,/
dî
im
an
dem
jagin/
wurdin
abeslagin./
Dô
der
vurste
wol
geborn,/
der
gotis
degin
ûzirkorn,/
sîn
reise
hatte
sus
volant/
und
sô
lobelîch
bewant,/
ân
andir
woltât,
der
er
gnûc/
dem
ordene
zu
stûre
wûc,/
lîz
er
cleidin
sundir
wân/
vîr
und
zwênzic
sînre
man/
edil
und
menlîchir
tât/
in
des
dûtschin
ordins
wât/
und
den
ubirvluzzic
schûf/
alliz,
des
in
was
behûf/
zu
ordin
und
zu
rittirschaft./
Und
dô
diz
ouch
was
vollinschaft,/
er
lîz
sî
in
dem
lande/
und
sich
kegin
hûse
wande./
Von
brûdir
Conrâde
von
Tîrberc
dem
nûndin
lantmeistre./
//Brûdir
Conrât
den
aldin/
von
Tîrberc
sach
man
waldin/
in
Prûzinlant
der
meistirschaft./
Sechs
jâr
was
er
dâmit
behaft/
und
gezalt
der
nûnde
dran,/
dô
unsirs
hêrrin
jâr
volgân/
tûsint
zweihundirt
wârin
nû/
sibinzic
sibin
ouch
darzû./
Darnâch
zu
capitle
lût/
der
hômeistir
den
degin
gût/
hin
kegn
dûtschin
landen
wart./
Dô
starb
er
an
des
wegis
vart./
Wî
Heinrîch
Monte
starb
der
Nattangin
houbitman./
//Nâch
des
marcgrêvin
abevart,/
als
ûch
dâ
vor
bescheidin
wart,/
begonde
den
Nattangin/
grûwin
unde
bangin/
von
vorchte
grôz,
dî
ûf
sî
trat,/
alsô
daz
nindirt
was
ein
stat/
sô
touge,
dâ
sî
trûwtin
wesin/
des
lîbis
sichir
und
genesin/
vor
den
brûdrin.
Des
geschach,/
daz
man
Heinrîch
Monten
sach/
intwîchin,
iren
houbitman,/
mit
sînre
companîe
dan/
durch
schirm
in
dî
wiltnisse,/
dâ
er
vil
gewisse/
vor
allin
vîendin
hofte
sîn./
Nû
wârin
dî
gesellin
sîn/
einis
tagis
algemein/
an
der
jait;
ôt
er
allein/
saz
in
sîm
gezelde./
Dô
quâmin
sundir
melde/
unwizzins
gar
und
von
geschicht/
gesturzit
ûf
den
argin
wicht,/
der
î
den
cristin
was
gevêrc,/
brûdir
Heinrîch
von
Schônenberc,/
von
Cristburc
der
commetuir,/
ein
helt
dêswâr
an
manheit
tuir,/
und
brûdir
Helwîc
von
Goltbach./
Mit
in
man
ouch
wesin
sach/
von
wâpin
—
ein
teil
knabin./
Und
dô
sî
dâ
intsabin/
Heinrîchis
Monten
hâtin,/
vil
vrô
sî
ûf
in
gâtin/
und
in
alda
vîngin,/
ouch
zuhant
in
hîngin/
an
einin
boum
(des
was
er
wert),/
stechinde
durch
in
ein
swert./
Alsus
der
tûvils
kempfe
starb/
unde
vûr,
als
er
gewarb./
Wî
Glappe
starb
der
Ermin
houbitman
und
wî
dî
Ermin
und
Nattangin
sich
abir
satztin./
//Glappe
der
Ermin
houbitman/
hatte
einen
man
im
undertân,/
Stenow
sô
was
er
genant/
und
im
sêre
wert
irkant/
von
sundirlîchir
lîbe
craft,/
in
der
er
was
zu
im
gehaft./
Den
selbin
hatte
er
dicke/
irlôst
von
tôdis
schricke,/
als
in
dî
lîbe
darzû
twanc./
Des
sait
er
im
zu
jungist
danc/
sam
î
dî
bôsin
pflegin,/
dî
arc
kegn
gûte
wegin/
und
kegn
lîbe
tragin
haz./
Sus
Stenow
Glappin
widirmaz/
leit
vur
lîbe,
arc
vur
gût,/
und
wante
darûf
sînen
mût,/
wî
er
in
vorrîte/
und
im
des
tôdis
mîte/
gulde
nâch
untrûwe
rechte;/
und
ûf
daz
er
daz
volbrêchte,/
sô
lût
er
ûf
nutzis
bejac/
in
vur
eine
burc,
dî
lac/
dâ
in
Samelande/
ûf
des
habis
strande/
kegn
Brandinburc
vil
nâ,/
und
beschît
im
ebin
sâ/
einen
tag,
ûf
den
er
dar/
kumin
solde
mit
sîner
schar/
und
dî
burc
gewinnin./
Disem
tage
binnin/
quam
Stenow
der
sûre/
zu
dem
commetûre/
von
Kungisberg
in
vridis
pflicht/
meldinde
im
dî
geschicht/
von
Glappin
unde
sînre
dît/
und
im
daz
mit
eide
rît,/
daz
er
an
sich
nême/
sîn
volk
und
mit
im
quême;/
iz
solde
wesin
sîn
gewin./
Des
volgt
er
im
und
zôch
dâ
hin/
mit
brûdrin
und
mit
volkis
gnûc;/
und
als
im
Stenow
ê
gewûc,/
Glappin
er
dâ
ligin
vant/
vor
der
vestin
vorgenant,/
als
er
sî
wolde
irstrîtin./
Dô
sprengte
sundir
bîtin,/
der
commetûr
dî
Ermin
an/
und
slûc
sî
alle
sân;/
sundir
ôt
den
houbitman/
Glappin
vûrt
er
von
dan/
kegn
Kungisberc
gevangin/
unde
lîz
in
hangin/
ûf
einem
berge,
der
dâ
lît,/
den
man
noch
huite
nennin
pflît/
im
zu
gehugde
Glappinberc./
Sust
irsturbin
sîne
werc./
Dô
dî
houbitlûte
wârn/
und
dî
andrin,
dî
urbarn/
daz
urloige
pflâgin,/
als
ich
ê
sprach,
irslagin,/
dî
Ermin
und
Nattangin/
lîzin
gar
ir
prangin/
und
ir
vreidekeit
bestân/
und
wurdin
abir
undirtân/
an
dem
geloubin
gote/
unde
der
brûdre
gebote./
Diz
ist
von
den
sunderlîchin
strîten
al
der
burge
und
der
stete
in
Prûzinlande,
dî
dâ
geschâhin
in
der
andrin
vornoigîrunge,
und
zu
êrstin
von
der
Balge./
//Dâ
bevor
ist
ûch
geseit/
mit
der
jâre
undirscheit/
von
den
houbitstrîtin,/
dî
binnin
den
zîtin/
des
urloigis
geschân,/
dô
man
sich
sach
dî
Prûzin
hân/
vornôgîrit
andirweit./
Nû
wil
ich
mit
intscheidinheit/
ûch
ouch
dî
strîte
kundin,/
dî
in
den
selbin
stundin/
geschâhin
sundirlîchin
sâ/
in
Prûzinlande
hî
und
dâ/
von
iclîchim
gebîte/
und
vestin
kegin
der
dîte;/
ich
meine,
wî
gestrittin
hât/
iclîche
burg,
iclîche
stat/
kegn
den
Prûzin
sundirlîch,/
dâ
sî
zum
andrin
mâle
sich/
hattin
vornôgîrit./
Îdoch
ungeordenîrit/
mûz
ich
setzin
dî
geschicht,/
want
ich
irvorschin
kunde
nicht,/
in
welchim
jâr,
in
welchir
zît/
geschehin
wêre
iclîch
strît,/
welchir
vor,
welchir
nâch./
Ich
schrîbe
ôt,
waz
dâ
geschach./
Des
mane
ich,
swer
lese/
diz
buch,
daz
der
nicht
wese/
mit
strâfunge
mir
gevêr,/
ob
ich
dî
ordenunge
vorkêr/
der
strîte,
wen
sî
sîn
geschên;/
want
nîmant
lebit,
der
nû
gên/
des
muge
dî
gewisheit./
Îdoch
ist
daz
dî
wârheit,/
daz
in
den
vumfzên
jârin,/
dî
dî
Prûzin
wârin/
dem
geloubin
abgestân/
zum
andrin
mâle,
als
ich
hân/
gemachit
ûch
dâ
vor
bekant,/
wurdin
dî
strîte
volant,/
von
den
ich
ûch
nû
sagin
wil./
Hîmitte
hab
dî
rede
ein
zil.
—/
Dô
nâch
unsirs
hêrrin
jârin/
der
tûsint
und
zwêhundirt
wârin/
und
sechzic
vorgangin,/
dî
Ermin
und
Nattangin/
von
dem
geloubin
kartin,/
und
ouch
darzû
dî
Bartin/
unde
von
der
cristinheit/
sich
vornôgîrtin
andirweit./
Sî
durchvûrin
al
ir
lant/
mit
gewâpintir
hant/
und,
waz
sî
in
den
stundin/
cristenir
dâ
vundin,/
den
nâmin
sî
vil
gar
den
lîb;/
sundir
kindir
unde
wîb/
vûrtin
sî
gevangin
hin./
Darnâch
sî
ouch
ûf
gewin/
vor
dî
Balge
quâmin/
und
den
brûdrin
nâmin/
dâ
ir
hengste
und
daz
vî;/
und
daz
geschach
nicht
einis
hî,/
sundir
in
vil
manchim
zil/
tâtin
sî
in
schadin
vil./
Wî
drî
brûdre
und
vîrzic
man
wurdin
geslain./
//Darnâch
dô
diz
was
irgân,/
zwên
edle
und
mechtige
man/
Skumme
unde
Stutze/
den
cristnen
zu
unnutze/
besamintin
ein
michil
her/
unde
nâmin
ire
kêr/
vor
dî
Balge
ûf
den
plân,/
dâ
in
ouch
dî
brûdre
sân/
mit
irre
trucht
begeintin/
und
sich
kegn
in
leintin/
mit
menlîchir
wer
dêswâr./
Dâ
vîlin
von
der
Prûzin
schar/
zwên
edlinge
vorebil./
Nû
was
sô
grôz
ein
nebil/
des
tagis,
als
ich
hôrte
gehen,/
daz
nîmant
den
andrin
sehen/
mochte
in
dî
virre./
Dî
vinstre
was
ein
irre/
den
brûdrin
grôz,
dî
dô
ûfwalb,/
want
dî
Prûzin
hattin
halb/
ir
her
in
lâge
geschicht./
Des
mochtin
sî
besehin
nicht/
und
îltin
nâch
ûf
strîtis
sûch/
genin,
dî
dâ
durch
daz
brûch/
vur
in
vluchtic
wichin./
Zu
jungist
ûf
sî
strichin/
gene
ûz
der
lâge/
und
slûgin
in
der
vlâge/
vîrzic
man
und
brûdre
drî./
Got
in
allin
genêdic
sî!/
Wî
ein
teil
Prûzin
sturbin./
//Von
anbegin
als
man
bevî/
dî
burc
zur
Balge,
sô
sint
î/
gewest
darûffe
helde
gût,/
sô
ellinthaft,
sô
starcgemût/
und
zu
strîte
sô
swinde/
von
brûdrin
und
gesinde,/
daz
vil
seldin
î
ein
her/
mochte
sîn
sô
starkir
wer,/
daz
ôt
vor
dî
Balge
quam,/
etslîchin
schadin
iz
dô
nam,/
ê
iz
sich
von
dan
intprach./
Dâvon
in
einre
zît
geschach,/
daz
ein
Prûze
Pobraw
genant/
besaminte
zu
sînre
hant/
vil
Nattangin
und
Ermin,/
mit
den
er
wolde
hermin/
dî
brûdre
und
vorermin/
mit
roube
unde
slachte/
nâch
vîentlîchir
âchte./
Des
sante
er
bî
nachte/
vûzvolkis
vil,
daz
ungemelt/
solde
kumin
ûf
daz
velt/
zur
Balge,
und
des
morgins
vrû/
quam
er
mit
den
rîtin
zû/
und
slûc
drî
hirtin,/
dî
daz
vî
bewirtin,/
vazzinde
vur
sich
dî
hert,/
dî
sî
vaste
dannen
wert/
tribin
mit
snellir
vart./
Îdoch
brûdir
Gêrhart,/
genennit
von
dem
Rîne,/
und
andre
brûdre
sîne,/
darzû
ir
wêpenêre/
volgetin
dem
here/
îlinde
in
snellir
gâ/
und
quâmin
in
sô
nâ,/
daz
sî
sich
mit
in
wûgin/
und
von
dem
roube
slûgin/
menlîch
al
der
Prûzin
schar/
behaldinde
ir
vie
vil
gar,/
daz
nî
abquam
ein
clawe./
Ouch
bleib
dâ
tôt
Pobrawe,/
darzû
sechse
sînre
man;/
dî
andrin
vluchtic
quâmin
dan./
Wî
Brûnsberc
burg
unde
stat
wurdin
vorbrant./
//Hêr
Anshelmus,
als
ich
las,/
der
von
dem
dûtschin
hûse
was/
des
ordins
brûdir
irkant/
und
bischof
zu
Ermelant,/
gebûwit
hatte
und
besat/
eine
burc,
daran
ein
stat/
genamit
Brunsberg
in
der
zît/
ûf
einin
werder,
der
dâ
lît/
ein
teil
mit
hôe
irdozzin/
mit
der
Serge
bevlozzin/
kûme
zwêne
steinwurfe
dan,/
dâ
beide
burg
und
stat
nû
stân./
Dirre
Brûnsberc
vorgenant/
von
der
Prûzin
dît
berant/
mit
eime
grôzin
here
wart/
in
des
êrstin
jâris
vart,/
dâ
sî
zum
andrin
mâle
wârn/
dem
geloubin
abgevarn./
Daz
her
mit
creftin
sturmin
pflac/
dî
vestin
einin
ganzin
tac;/
îdoch
dî
înwonêre/
der
stat
und
dî
burgêre/
wol
nâch
menlîchin
sittin/
in
dâ
widirstrittin/
und
mit
wer
kegn
in
stûntin./
Mit
weginin
sî
vorruntin/
und
mit
holze
al
dî
pfat,/
dî
zu
der
burc
und
zu
der
stat/
gebin
mochtin
den
zûganc,/
und
stûndin
werlîch
âne
wanc/
sô,
daz
von
beidin
sîtin
vil/
volkis
wunt
wart
in
dem
zil,/
ouch
sumelîch
irslagin./
Und
dô
dî
Prûzin
sâgin/
ir
sturmin
dâ
sô
umbewant,/
sî
zugin
dan
mit
lêrir
hant./
Nâch
dirre
vreisin
drouwe/
nâch
holze
und
nâch
houwe/
soldin
varn
vîrzic
man/
des
hûsis
und
der
stat
hin
dan,/
als
dî
nôtdurft
in
gebôt;/
dî
wurdin
al
irslagin
tôt/
von
der
vîende
handin
dort./
Dirre
schedelîche
mort/
den
burgêrin
worchte/
sô
grûwesame
vorchte,/
daz
sî
in
zwîvel
bûwetin/
und
keinewîs
getrûwetin/
den
Prûzin
mugin
widirstân,/
ob
sî
sî
abir
vêchtin
an./
Des
gevîngin
sî
den
rât,/
daz
sî
burg
unde
stat/
beidintsamin
vorbrantin/
und
sich
von
dannin
wantin/
mit
wîbin
unde
kindin/
und
allin
irn
gesindin,/
swaz
der
iclîch
hête;/
abir
von
hûsgerête/
und
andirre
habe/
in
nicht
mê
herabe/
volgete,
wen
alsô
gnûc,/
als
iclîch
ûf
dem
rucke
trûc;/
des
was
zwâr
cleine
mâze./
Nû
quâmin
ûf
der
strâze/
in
inkegin,
dô
sî
dan/
schidin,
sechzic
cristineman,/
dî
dî
brûdre
hâtin/
zu
helflîchin
statin/
von
dem
Elbinge
in
gesant./
Und
dô
den
wart
von
in
bekant,/
daz
der
Brûnsberc
was
vorbrant,/
sî
kartin
umme
sân
zuhant/
mit
den
gestin
sidir/
kegin
dem
Elbinge
widir.
—/
Darnâch
in
unsirs
hêrrin
jârn/
dô
der
tûsint
vorloufin
wârn/
sibinzig
und
zweihundirt,/
darzû
nûne
gesundirt,/
bischof
Heinrîch
von
Ermelant/
burg
und
stat
Brûnsberc
genant/
andirweit
vornûwete/
und
sî
nûwis
bûwete/
bî
der
Serge
an
dî
stat,/
dâ
sî
noch
hûte
sîn
gesat./
Von
dem
bischove
ich
vornam,/
dô
der
von
êrst
gewîet
quam/
in
sînis
bischtûmis
lant,/
daz
er
dâ
nimmê
rente
vant,/
wen
eine
marc
pfenninge,/
dî
im
zu
zinsgedinge/
eine
mul
jêrlîchin
galt./
Dêswâr
der
schatz
was
snel
gezalt/
und
ouch
vorzerit
balde./
Got
nû
der
kirchin
walde!/
Wêrn
dî
prêbendin
sô/
magir,
als
sî
wârin
dô,/
ich
wêne,
kein
juriste,/
legiste
noch
artiste/
impetrîrte
darîn;/
des
wolde
ich
wol
ein
burge
sîn!/
Von
eime
strîte
der
brûdre
von
Cristburg
und
wî
von
wundre
vil
Prûzin
wurdin
geslain./
//Brûdir
Dîterîch,
der
dâ
was/
geheizin
Rodde,
als
ich
las,/
ein
helt
dêswâr
zu
strîte
tuir/
und
zu
Cristburc
commentuir,/
bin
der
andrin
abekêr/
der
Prûzin
nam
an
sich
mit
wer/
von
den
brûdrin
sînin/
und
von
pilgerînin/
eine
trucht
geacht
mit
zal/
von
hundirt
mannin
ubir
al,/
und
reiste
mit
den
hin/
kegin
Pogezênin
ûf
gewin,/
ûbinde
in
dem
lande/
roub
unde
mort
mit
brande./
Und
dô
er
dâ
geherte/
unde
dannen
kêrte,/
im
volgte
menige
alsô
grôz/
von
Prûzin,
daz
in
vordrôz/
und
alle,
dî
dâ
mit
im
wârn,/
want
sî
mochtin
nicht
intvarn/
wedir
vor
sich
noch
besît/
den
Pogezênin
âne
strît,/
dî
sî
dâ
drungin
vîentlîch./
Dô
daz
sach
brûdir
Dîterîch,/
gote
wol
getrûwinde/
und
ûf
sîne
hulfe
bûwinde/
er
sich
ummewante/
und
an
dî
vîende
rante/
mit
den
sînin
unvorzeit./
Dâ
wart
ouch
lengir
nicht
gebeit;/
dî
Prûzin
sundir
alle
wer/
nâmin
an
dî
vlucht
dî
kêr/
vorzagit
in
den
vristin./
Dô
volgtin
ouch
dî
cristin/
und
irslûgin
ir
sô
vil,/
daz
ûf
einis
tagis
zil/
nî
von
wêninc
lûtin
ê/
wart
geslagin
volkis
mê./
Ouch
sî
ir
gnûc
dâ
vîngin/
und
iz
ôt
wol
begîngin/
wol
nâch
wunsche
mit
in./
Und
dô
sî
dannen
rittin,/
man
hôrte
dî
gevangnin
gên,/
sî
hêttin
in
der
luft
gesên/
mit
offinlîchir
schouwe/
dî
allirschônste
juncvrouwe,/
dî
î
ûf
erdin
wêr
irkant;/
dî
vûrt
in
irre
zeswin
hant/
vil
crefticlîch
der
brûdre
van./
›Dô
wir
sî
woldin
strîtin
an,/
der
juncvrouwin
aneblic/
gab
uns‹,
jân
sî,
›sulchin
schric,/
dâvon
intweich
al
unse
craft/
und
wurdin
alsô
zagehaft,/
daz
wir
ôt
nicht
intochtin/
noch
uns
gewerin
mochtin.‹/
Wî
ein
vlîhûs
wart
gewunnen./
//Dî
Pomezênin
abir
sich/
besamintin
crefticlîch/
und
quâmin
hin
gerittin/
nâch
urloigis
sittin/
zu
Cristburc,
dâ
sî
westin/
bî
ligin
eine
vestin,/
darinne
wonin
pflâgin/
in
urloigis
tagin/
dî
cristnin
Pomezênin./
Daz
hûs
dî
Pogezênin/
alsô
lange
vâchtin
an,/
unz
iz
zulest
ir
craft
gewan./
Dâ
slûg
ouch
unde
vîng
ir
hant,/
swaz
man
luites
drinne
vant/
beide
wîb
unde
man;/
sundir
waz
ir
mochte
dan/
ûf
Cristburg
intrinnin./
Ouch
sach
man
vorbrinnin/
und
vortilgin
în
den
grunt/
daz
selbe
hûs
zu
der
stunt./
Wî
zwelf
brûdre
und
vumfhundirt
man
wurdin
geslain
und
wî
Cristburc
dî
stat
und
daz
vurburge
und
der
Pomezânin
vlîhûs
wart
vorterbit
und
vil
cristinreluite
darinne
irslagin./
//Diwan,
der
Bartin
houbitman,/
dem
ein
zûname
clebte
an,/
daz
man
in
hiez
Clekîne/
nâch
dem
vatir
sîne,/
und
Linke
ein
Pogezên,/
dî
hergesellin,
hôrt
ich
jên,/
reisetin
in
Colmerlant/
mit
eime
here
grôz
irkant;/
und
dô
dî
von
Cristburc
wârn/
dâhin
gejait
mit
irin
scharn/
und
andirwegen
dî
brûdere,/
zu
des
geschreiis
lûdere,/
dî
Pogezênin,
als
Diwan/
daz
hatte
vor
gelegit
an,/
quâmin
mit
al
irre
craft,/
dî
in
mochte
sîn
geschaft/
zu
vûze
und
gerittin/
nâch
vîentlîchin
sittin/
zu
Cristburg
in
daz
gebît,/
und
als
ir
wille
in
gerît,/
eine
burc
Traupeien
genant/
wart
von
in
aldâ
berant/
bî
Cristburc
gelegin,/
Mergenburg
inkegin./
Vor
der
burc
sî
lîzin/
daz
vûzvolc
unde
hîzin/
einin,
der
was
Kolte/
genennit,
daz
er
solte,/
wesin
dâ
ir
houbitman/
und
mit
râte
sî
vorstân./
Sô
waz
dâ
was
von
rîtin./
dî
sach
man
in
den
zîtin/
vurbaz
dî
reise
nemin/
in
daz
gebît
Algemin,/
daz
ist,
dâ
Merginburc
nû
stât./
Dannen
machtin
sî
ir
pfat/
brinninde
unde
slânde,/
roubinde
unde
vânde,/
swaz
an
der
vart
begeinte
in/
unz
zu
Merginwerdir
hin./
Dô
dise
mêre
irvrîschin
sâ/
dî
brûdre
ûf
den
burgin
dâ/
Posilie
unde
Vischow,/
wî
mit
vîentlîchir
drow/
vor
Traupein
dî
Prûzin
wârn,/
sî
brâchtin
hulfe
sundir
sparn/
mit
iren
wêpenêrin/
den
brûdrin
und
burgêrin/
zu
Cristburc,
dî
sî
vundin/
ouch
alle
in
den
stundin/
mit
wâpnin
itzunt
angeleit/
und
zu
strîte
sîn
gereit./
Darzû
man
sî
sach
gâhin;/
und
dô
sî
wurdin
nâhin/
der
vorgenantin
burc
Traupein,/
dî,
als
ich
ê
sprach,
was
belein,/
dî
vîende
vluchtic
wichin/
von
dannen;
den
ouch
strichin/
dî
brûdre
nâch
in
dem
zil/
und
slûgin
ir
dâ
vil./
Ouch
Kolte
dâ
sîn
ende
nam./
Und
waz
der
dît
zu
vûz
inquam,/
dî
begeintin
an
der
vlucht/
genre
gerittenin
trucht,/
dî
daz
lant
hatte
gehert,/
dî
ouch
sêre
wart
vorvêrt/
dirre
schumpfintûre,/
dî
sô
ungehûre/
an
in
offinlîch
irschein./
Des
kobirtin
sich
dô
in
ein/
beide
gerittin
und
gegân/
dî
Prûzin
unde
zugin
sân/
ûf
dî
Sirgûne
daz
vlîz,/
dâ
sich
daz
her
ouch
nidirlîz,/
dî
herberge
bevânde/
und
ir
huttin
ûfslânde;/
dâkegin
in
ûf
andir
sît/
der
Sirgûne
in
der
zît/
dî
brûdre
ouch
ir
gezelt/
satztin
ûf
des
dorfis
velt,/
daz
Paganstin
ist
genant./
Und
dô
dî
Prûzin
daz
irkant/
hattin
und
merclîch
gesân,/
daz
sî
dî
brûdre
dâ
bestân/
woldin
î
mit
strîte/
und
sî
ûf
keine
sîte/
des
intwenkin
mochtin
in,/
sî
gevaztin
einin
sin/
in
vil
scharfin
listin/
alsus:
dô
dî
cristin/
sich
gelegirt
und
intgest/
hattin
unde
joch
intlest/
von
den
setelin
dî
pfert/
und
âne
hûte
hindirwert/
wârn
und
ôt
vorchtelêr,/
dî
Prûzin
schiktin
halb
ir
her/
ubir
daz
vlîz
vorholnlîch./
Und
dô
dî
cristnin
wânten
sich/
sîn
in
sichirlîchir
rû,/
dô
slûgin
gene
hindin
zû/
unde
dise
vorne/
in
vîentlîchim
zorne/
mit
hertis
strîtis
vreidekeit;/
und
ê
sî
sich
zu
wer
bereit/
hattin
kegn
des
strîtis
nôt,/
dô
lâgin
dâ
zwelf
brûdre
tôt/
und
wol
vumfhundirt
man;/
dî
andrin
vluchtig
îltin
dan/
hin
zu
Cristburg
in
dî
stat,/
dî
von
der
dît
ouch
wart
besat,/
dî
in
dâ
hezlîch
jaite
nâch./
Ein
vreislîch
jâmir
dâ
geschach,/
want
sî
gewunnin
vestin
drî:/
dî
stat,
daz
vurburge
und
dâbî/
ein
hûs
dem
lantvolke
benant./
Dî
vestin
wurdin
al
vorbrant/
und
waz
dâ
lûtis
inne
was,/
vor
in
des
nichtis
nicht
genas;/
iz
wart
gevangin
oder
irmort,/
ân
ob
etlîch
mensche
dort/
ûf
der
brûdre
burg
intvlôch/
und
sô
dem
tôde
sich
intzôch./
Nû
wârin
in
den
vristin/
nicht
blibin
mê
der
cristin/
zu
Cristburg
ûf
dem
hûse/
nâch
des
mordis
prûse,/
als
ich
hab
vornumin
rechte,/
wen
drî
brûdre
und
drî
knechte/
und
darzû
ein
Pomezên./
der
genennit
was
Sirên/
und
dâ
umme
missetât/
ûf
der
burg
in
bant
gehat./
Dô
der
sach
her
druckin/
dî
vîende
kegn
der
bruckin,/
man
sach
in
gar
zuruckin,/
zubrechin
und
zustuckin/
beide
vezzirn
unde
bant/
unde
begrîfin
in
dî
hant/
vil
endelîch
sper
unde
swert;/
und
sam
ein
lewe
unirvêrt/
er
hin
ûf
dî
brucke
spranc/
unde
werte
den
înganc/
den
Prûzin
crefticlîch
dâvor,/
unz
man
zûgeslôz
daz
tor./
Ouch
irschôz
ein
brûdir
sint/
einin
man,
dem
vîrzic
kint/
cristinre
bevoln
wârin,/
dî
er
solde
dâ
bewarin/
gevangin
und
gebundin;/
dî
wurdin
dô
inpundin/
und
intlîfin
allintsam/
ûf
dî
burc,
als
ich
vornam,/
und
wurdin
sus
inthaft/
von
êwigir
eiginschaft./
Wî
vil
Prûzin
wurdin
geslain./
//Der
vorgenante
Diwan/
mê
und
abir
mê
began/
zu
êchtin
cristinlichiz
blût./
Darûf
irhitzit
was
sîn
mût/
in
mortlîchin
vreisin./
Man
sach
in
abir
reisin/
mit
eime
here
sînre
dît/
zu
Cristburg
in
daz
gebît/
und
zu
Mergenburc
dâbî./
Er
dûchte
sich
des
wesin
vrî,/
daz
er
îmande
vunde,/
der
im
dâ
widirstûnde;/
sô
gar
wârin
vor
den
tain/
beide
gevangin
und
geslain/
dî
brûdre
mit
den
luitin,/
dî
zu
wer
icht
duitin./
Dâvon,
dô
er
nû
andirweit/
hernde
daz
lant
durchreit/
und
zusamne
getreib/
mit
roube,
daz
ôt
nicht
inbleib/
in
alle
deme
lande,/
daz
her
er
vor
hin
sande/
mit
des
roubis
gewin,/
volginde
alsamfte
in/
mit
einir
lutzilin
schar./
Nû
hattin
ouch
genumin
war/
dî
brûdre
dirre
dinge/
von
Cristburc,
vom
Elbinge,/
und
volgtin
ûf
der
slage
zucht/
Diwane
nâch
mit
irre
trucht,/
dî
doch
hatte
cleine
macht/
kegn
sîme
here
geacht./
Sî
hoftin
ôt
zu
gote,/
mit
des
hulfe
gebote/
ein
man
tûsint
mac
vorjain/
und
vor
zwên
zêntûsint
vorzain./
Alsus
in
gotis
namin/
sî
ûf
dî
vîende
quâmin/
ûf
dem
vlîze
Gubere/
und
machtin
ein
gestubere/
sî
aldâ
anrîtinde/
und
menlîch
bestrîtinde./
In
dem
strîte
wart
zuvor/
Diwanis
mâc,
genant
Dabor,/
und
ouch
al
der
Prûzin
her/
geslagin
tôt
gar
âne
wer;/
sundir
Diwan
eine/
mit
gesindis
cleine/
von
dem
strîte
intran/
und
quam
mit
schandin
dan./
Nû
lâgin
hî
dî
vîende
toub/
und
gevrîgit
stûnt
der
roub,/
den
dâ
allintsamin/
dî
brûdre
vor
sich
nâmin/
und
in
mit
vroidin
sidir/
zu
lande
brâchtin
widir,/
saginde
des
gote
danc,/
daz
in
dort
sô
wol
gelanc./
Wî
swêrlîch
man
Cristburc
mûste
spîsen./
//Nû
wârn
dî
brûdre
allirwegin/
zu
Cristburg
alsô
ummelegin,/
von
der
vîende
gewalt,/
daz
man
mit
sorgin
manicvalt/
in
von
dem
Elbinge
dar/
mûste
brengin
dî
lîbnar,/
dâvon
in
ouch
grôz
mûhesal/
nâcheinandir
wol
drî
mâl/
geschach
in
sulchir
wîse:/
sô
man
in
î
dî
spîse/
mit
andirme
hûsdinge/
solde
vom
Elbinge/
zûvûrn
ûf
der
Sirgûne,/
sô
hattin
ouch
der
lûne/
dî
Prûzin
ebbene
gerâmt/
und
nâmin
alliz
samt,/
swaz
sî
dâ
begriffin,/
mordinde
in
den
schiffin/
dî
brûdre
und
gesinde./
Diz
hemmin
alsô
swinde,/
mûhe
unde
hungirnôt/
dem
vorgenantin
hûse
bôt,/
daz
iz
von
kummir
mûste/
blibin
sîn
dô
wûste,/
inhette
daz
nicht
undirstân/
ein
pomezênisch
edilman,/
der
was
genant
Samile./
Der
spîste
al
dî
wîle/
dî
burg
und
doch
vorholnlîch,/
want
zu
den
vîendin
hîlt
er
sich/
in
offinbârre
schichte/
und
doch
mit
gunstin
pflichte/
tougintlîch
den
brûdrin
zû,/
dâvon
im
ouch
vil
grôze
mû/
von
den
Prûzin
sint
intstunt;/
want
dô
dî
ding
in
wurdin
kunt,/
sî
vîngin
in
und
bundin/
und
guzzin
in
den
stundin/
im
wazzir
in
den
munt,
daz
sôt./
Darnâch
zu
dem
vûere
bôt/
mit
grimme
in
dî
arge
dît/
und
im
den
lîb
sô
lange
brît,/
unz
er
vil
nâ
was
vorgân/
und
santin
in
den
brûdrin
dan/
alsô
sîch;
bî
den
er
bleib/
und
sint
vil
langiz
lebin
treib./
Ouch
einin
sun
lîz
er
nâch
im,/
den
man
sint
nante
Tustim.
—/
Nû
wart
zu
jungist
doch
behaft/
mit
alsô
grôzir
hungirs
craft/
dî
vorgenante
vestin,/
daz
ôt
nicht
inwestin/
dî
brûdre,
waz
zum
bestin/
in
tochte
dô
zu
grîfin
an,/
wen
daz
sî
ir
getrûwin
man,/
dî
bî
in
wârin
î
bestân,/
von
Pomezênschen
dîtin/
hîzin
von
in
rîtin/
und
sprâchin
sus
zu
in,/
iz
wêre
bezzir,
daz
sî
hin/
an
andre
stete
kêrtin,/
daz
sî
den
lîb
irnertin/
wen
daz
sî
dâ
von
hungirs
nôt/
mitsamint
in
gelêgin
tôt,/
und
doch
ir
vrîheit
und
ir
recht/
solde
in
immir
blîbin
slecht./
Nû
sêt,
wî
gotis
gûte/
in
wundirberndir
vlûte/
durchgozzin
hatte
und
irvult/
mit
gnâdinrîchir
gedult/
dî
brûdre
in
den
vristin/
und
ouch
andre
cristin/
nicht
alhî
alleine,/
sundir
ouch
gemeine/
ubir
alle
Prûzinlant,/
daz
sî
dî
nôt
sô
manchirhant/
unde
mangil
alsô
grôz,/
der
joch
dem
tôde
was
genôz/
und
menschlîchir
nâtûre/
zu
herte
und
zu
sûre,/
und
unsprechlîche
smerzin/
mit
alsô
sûzim
herzin/
lidin
unde
trûgin/
und
sô
geringe
wûgin./
Nicht
sach
man
sî
trûrin,/
noch
murmeln
noch
sûrin,/
sundir
in
semftmûtikeit/
zu
allin
zîtin
sîn
gemeit/
und
gebârn
in
allir
wîs,/
als
sî
wêrn
in
paradîs./
Von
brûdir
Engilkin./
//In
den
zîtin,
als
ich
las,/
zu
Cristburg
ûf
dem
hûse
was/
ein
brûdir
Engilke
genant,/
geborn
von
Westvâlinlant./
Ein
man
von
reinir
inne,/
des
lîbis
und
der
sinne/
was
er
umbemeilgit/
und
gote
gar
geheilgit./
Der
selbe
ân
andir
tuginde,/
der
er
vil
vormuginde/
was
und
daran
ûbte
sich,/
hîlt
daz
eine
pflegelîch,/
daz
er
ein
panzir
îserîn/
trûc
zunêst
dem
lîbe
sîn,/
daz
im
was
vor
ein
hemde./
Mit
alsulchir
clemde/
er
daz
vleisch
in
zoume
hîlt/
und
sîn
tugintlîchin
wîlt,/
vorzernde
der
panzîre/
vor
sîme
tôde
vîre,/
dî
al
an
im
vorslizzin,/
vorrôsttin
und
zurizzin./
Wî
Merginwerdir
dî
stat
wart
vorterbit./
//Nû
dûchte
dî
vorwâzne
dît,/
daz
sî
dennoch
wêre
nit/
mûde
so
mortlîchir
tât/
noch
cristinlîchis
blûtis
sat;/
sî
inrichttin
abir
zû/
ir
wâpin
ûf
der
cristnin
mû,/
dî
sî
î
woldin
tôtin,/
martirin
unde
nôtin/
in
tûvelischir
vreise/
und
stifttin
eine
reise/
mit
vil
grôzir
herislût,/
(diz
was,
dô
ir
argir
mût/
sich
vornôgîrit
andirweit/
hatte,
als
ûch
ist
geseit),/
und
zugin,
als
sî
vûrt
ir
sin,/
kegn
Sente
Mergenwerdir
hin./
Und
dô
sî
in
dî
nêhe/
quâmin,
eine
wêhe/
stat
sî
dâ
irweltin,/
dâ
sî
von
vrechin
heltin/
starke
lâge
smuktin,/
und
dô
vurbaz
ruktin/
vor
dî
stat
mit
volkis
clein./
Und
dô
ir
her
sô
cranc
irschein/
als
sî
woldin
zu
lûdere,/
sich
machtin
ûz
dî
brûdere/
mit
irin
wêpenêrin/
und
mit
der
stat
burgêrin/
heftinde
mit
strîte
sich/
an
dî
vîende
vîentlîch/
ûf
dem
velde
dâ
gelegin/
von
der
stat
der
mul
inkegin;/
dâ
ouch
in
dem
gestrûze/
bleib
ligin
manic
Prûze,/
dirre
tôt,
genre
wunt./
Und
dô
dî
cristenin
itzunt/
sî
bemenigit
hattin
gar,/
dô
sprengete
zû
ouch
jene
schar,/
dî
sich
dâ
in
lâge
barc;/
dî
was
von
menige
alsô
starc,/
daz
sî
in
kurzin
vristin/
dî
brûdere
und
dî
cristin/
irslûgin
vil
nâ
allintsam./
Lutzil
ir
von
dannen
quam,/
dî
in
dî
stat
intwichin,/
den
ouch
vîentlîchin/
dî
Prûzin
quâmin
nâchgerant,/
und
gewunnin
ouch
zuhant/
dî
stat
und
waz
sî
vundin/
darinne
zu
den
stundin,/
daz
was
gevangin
odir
tôt./
Sumelîche
doch
der
nôt/
sich
mit
der
vlucht
intnâmin/
und
ûf
dî
burg
intquâmin./
Daz
her
dî
stat
dô
gar
vorbran/
und
zouch
mit
grôzim
roube
dan./
Dô
dî
brûdre
sidir/
mit
grôzir
mûhe
widir/
und
vil
kostlîch
dî
stat/
gebûwit
hattin
und
besat,/
Merginwerdir,
dô
geschach,/
daz
man
dî
Prûzin
abir
sach/
zîhen
mit
unzellîchir
dît/
dort
in
colmnische
gebît/
mit
brande
sî
vorhernde/
unde
dô
dannen
kêrnde/
vor
eine
burg
ûf
sturmis
drow,/
dî
man
nante
Belichow/
ûf
der
Ozze
gelegin./
Einen
Pomezênin
pflegin/
sach
man
der
burc,
der
hîz
Jon/
unde
was
Sarginen
son./
Von
der
vestin
sich
herab/
machte
brûdir
Conrât,
Swâb/
genant,
dô
vom
Elbinge/
und
mit
im
vil
witinge/
und
sich
kegn
den
vîendin
warf/
in
sperwechsele
sô
scharf,/
daz
ir
wurdin
in
der
stunt/
genûc
von
beidin
sîtin
wunt./
Darnâch
dô
daz
was
irgân,/
dî
Prûzin
sich
irhûbin
dan/
kegn
Merginwerdir
vor
dî
stat,/
dî
ir
craft
dô
ummetrat/
mit
hertis
sturmis
prange,/
und
sturmetin
alsô
lange,/
unz
sî
dî
stat
gewunnin,/
dî
abir
wart
vorbrunnin/
ûf
der
cristenin
unheil./
Doch
quam
ir
ûf
dî
burg
ein
teil;/
etslîche
ouch
sich
wertin/
und
mit
wer
irnertin/
ûf
einim
bercvride
der
stat./
Daz
andre
volc
wart
alliz
mat/
des
lebins
dô
von
irre
macht/
odir
dannen
gevangin
brâcht./
In
der
zwîvaldigin
vorlust/
der
stat
mit
snôdir
abekust/
wart
von
den
argin
rotin/
sinâheit
grôz
irbotin/
in
manchir
wîse
zu
unêrn/
den
bildin
gotis
unsirs
hêrn,/
Marîen
und
der
heilgin./
Ouch
sach
man
sî
bemeilgin/
in
manchir
unvlêtigin
tât/
altirpallin
und
ornât/
und
andir
kirchgerête,/
daz
man
gote
hête/
gesegint
und
gewîhit/
und
in
sîn
dînst
gevlîhit./
Darzû
dî
heiligin
sacrament/
wurdin
jêmirlîch
zuspent/
unde
brâcht
in
schande./
Ô
starkir
got,
daz
ande!/
Wî
Starkinberc
wart
gebûwit./
//Brûdir
Anno,
als
ich
las,/
der
in
der
zît
hômeistir
was,/
dem
lantmeistre
sande/
brîve
kegn
Prûzinlande/
und
in
in
den
brîven
hîz/
bî
namen,
daz
er
ûf
daz
vlîz/
dî
Ozze,
dâ
sî
undirscheit/
beginnit
tragin
unde
treit/
zwischin
den
bischtûmin
zwên,/
Colmen
unde
Pomezên,/
solde
eine
vestin
stiftin,/
dî
wolde
er
begiftin/
mit
vollir
nôtdorft
unde
nern/
alle,
dî
darûffe
wêrn/
bescheidin
ir
zu
hûte./
Nû
was
in
snellim
mûte/
gehôrsam
der
lantmeistir
gût/
und
zuhant
zusamne
lût/
zu
der
bûwunge
volkis
vil./
Und
dô
an
einis
tagis
zil/
sî
stûndin
und
arbeittin/
und
vaste
zûbereittin/
der
hî
diz,
genre
dort
daz,/
als
sîn
amt
iclîchim
maz/
und
dâ
zu
tûne
satzte,/
mit
creftin
ûf
sî
platzte/
ungewarnet
der
Prûzin
her/
und
slûg
ân
alle
wer/
vil
gar
dî
samenunge./
Alsô
wart
dî
bûwunge/
dô
zustôrit
und
gelac/
sint
unz
ubir
manchin
tac./
Dô
las
der
meistir
vorgeseit/
ein
volc
zusamin
andirweit/
und
dô
mit
gotis
pflichte/
volbûwte
und
berichte/
der
vorgenantin
burge
werc/
unde
nant
sî
Starkinberc,/
mannende
sî
swinde/
mit
brûdrin
und
gesinde./
Wî
Starkinberc
wart
vorlorn./
//Dô
dî
Prûzin
vornumin/
hattin,
daz
volkumin/
dî
burc
was
an
gebûwe,/
sich
inzunt
ein
nûwe/
zorn
an
in
mit
vîentschaft,/
alsô
daz
sî
mit
grôzir
craft/
vil
schîre
sich
bereitin/
und
dâvor
sich
leitin./
Abir
brûdir
Conrât/
von
Blindinburg
in
kegintrat/
in
strîte
zu
den
stundin/
und
inpfînc
vumf
wundin/
des
lîbis
an
vumf
endin,/
an
vûzin
und
an
hendin,/
dî
vumfte
an
der
sîtin./
Nâch
Cristô
sach
man
lîtin/
in
dî
wundin
ebene;/
ouch
wart
er
von
dem
lebene/
von
den
Prûzin
dô
getân,/
darumme
er
vil
manchin
trân/
mit
innigis
herzin
vlê/
an
got
gegozzin
hatte
ê,/
als
oft
gehôrt
was
und
gesên./
Und
darnâch,
dâ
daz
was
geschên,/
dî
burc
sî
ummevîngin/
und
zû
mit
sturme
gîngin/
nâch
vîentlîchin
sittin./
Ouch
wart
in
widirstrittin/
dêswâr
mit
wer
vil
harte/
von
der
brûdre
parte/
obin
ûf
der
veste;/
sî
grûztin
dî
geste/
in
des
sturmis
wîle/
mit
manchim
scharfin
pfîle,/
den
sî
in
înrottin./
Sî
wuntin
unde
tôttin/
sô
manchin
Prûzin
in
den
scharn,/
daz
sî
vil
nâ
vorzagit
wârn./
Zuletzt
doch
ir
gemûte/
in
grimme
sô
irglûte,/
daz
sî
ê
alle
sterbin/
dâ
woldin
und
vorterbin,/
ê
sî
dî
vestin
lîzin
stân./
Sus
gîngin
sî
dô
abir
an/
unde
sturmitin
in
der
zît/
sô
vreislîch,
daz
ûf
beidir
sît/
ir
âne
mâze
vîlin
tôt./
Sô
lange
treib
sich
dise
nôt,/
unz
ubirhant
doch
nâmin/
dî
Prûzin
unde
quâmin/
in
dî
burc
mit
gewalt,/
dâ
ouch
mein
wart
gestalt,/
want
sî
dî
brûdre
mit
unzucht/
und
alle
der
burcluite
trucht/
zuhîwin
und
zustucktin
gar/
strowinde
sî
her
und
dar./
Ouch
sî
dî
burc
vorbrantin/
und
gar
in
uslin
wantin./
Darnâch
ubir
manic
jâr/
Starkinberc
dî
vestin
dar/
gelegit
mit
gebûwe
wart/
ûf
dî
Ozze
nidirwart/
in
daz
Colmische
gebît,/
dâ
man
sî
noch
ligin
sît.
—/
Wî
Spittinberc
wart
vorwûst./
//In
Pomezênen
wîldin/
dî
brûdre
unde
hîldin/
gebûwit
einre
burge
werc,/
dî
was
geheizin
Spittinberc./
Abir
dô
dî
Prûzin/
sich
gezogin
ûzin/
dem
geloubin
andirweit/
hattin,
als
ê
ist
geseit,/
sî
tribin
mit
urloige
zû/
den
brûdrin
alsô
grôze
mû/
in
manchirhande
wîse,/
darzû
mangil
der
spîse/
drukte
alsô
swinde/
sî
und
ir
gesinde,/
daz
sî
zu
den
zîtin/
nicht
lengir
widirstrîtin/
mochtin
den
vîandin;/
sundir
sî
vorbrandin/
dî
vestin
und
zugin
dan./
Sint
ist
wûste
ouch
bestân/
daz
wal
unz
an
dise
zît,/
daz
iz
nîmant
bûwin
pflît./
Von
dem
urloige
Colmerlande
kên
den
Prûzin
binnen
der
andrin
vornoigirunge
und
zu
êrstin
von
dem
bischove
von
Colmensê./
//Brûdir
Heidinrîch
gewêre/
des
ordinis
der
predigêre/
was
bischof
in
Colmirlant,/
dô
sich
zum
andrin
mâl
intwant/
von
dem
geloubin
hêtin/
dî
Prûzin
und
den
smêtin/
mit
allir
macht,
als
ich
ê
sprach./
Von
dem
bischove
man
vorjach,/
daz
Marîa
dî
zarte/
schînbêrlîch
offinbârte/
sich
eime
armin
manne/
unde
den
sante
danne/
mit
einim
brîve
sô
hin
ab,/
den
er
ouch
brâchte
unde
gab/
dem
bischove
vorgeseit,/
darinne
mit
intscheidinheit/
der
bischof
al
sîn
lebin/
vant
beschribin
ebin,/
dô
er
den
brîf
ubirlas./
Ouch
darzû
geschribin
was,/
daz
in
Prûzinlande/
dî
cristnin
manchirhande/
jâmir
unde
bittirkeit/
unde
martirlichiz
leit/
soldin
noch
irlîtin/
in
kunftigin
zîtin/
von
der
prûzschin
dîte/
um
des
himils
mîte./
Wî
Colmensê
wart
belegin./
//Darnâch
in
kurzin
tagin/
dî
Prûzin
dort
belâgin/
dî
stat
zu
Colmensê
sô
hart,/
dâvon
betrûbit
sêre
wart/
der
colmische
bischof/
und
besant
ûf
sînin
hof/
rittir
unde
knechte,/
dî
von
dem
gebrechte/
gevlohin
wârin
in
dî
stat,/
und
dî
vlîziclîchin
bat/
in
joch
setzinde
daz/
vor
der
sundin
ablâz,/
daz
sî
sich
ûzmachtin,/
irspêhtin
unde
achtin/
des
heris
zal
unde
macht,/
wî
grôz
dî
mochte
sîn
geacht./
Und
dô
sî
sich
ûznâmin,/
Prûzin
an
sî
quâmin/
in
einir
rotin
dâ
besît,/
kegn
den
sî
hûbin
sich
in
strît/
unde
wuntin
dâ
inmanc/
einin
Prûzin,
der
sô
lanc/
was
vor
al
den
anderin,/
daz
man
in
sach
wanderin/
mit
den
achseln
ob
in,/
und
den
sleptin
ouch
hin/
in
dî
stat
gewisse./
Von
des
gevengnisse/
wart
der
Prûzin
houbitman/
sô
gar
betrûbit,
daz
er
sân/
gelobete
mit
eidin,/
er
wolde
dannen
scheidin/
noch
dikeinen
cristin/
betrûbin
in
den
vristin,/
ob
sî
den
Prûzin
alsô
wunt/
im
widirgêbin
in
der
stunt;/
daz
ouch
geschach;
er
wart
hin
vur/
gegebin
ûf
dî
willekur./
Sus
bleib
dâ
unvorladin/
Colmensê
von
schadin./
Darnâch
in
des
oustis
zît/
legete
sich
sô
hin
besît/
ein
michil
her
von
Prûzin/
unde
blibin
lûzin/
in
vorholnir
lâge/
vil
nâ
drîzên
tage/
einim
walde
dâ
inmanc,/
den
man
nante
Vogilsanc./
Doch
inhant
eine
cleine
schar/
ûf
dem
velde
her
und
dar/
irschein,
daz
was
ir
sitte/
vloginde
von
dem
snitte/
dî
înwonêre
von
Colmensê./
Zu
jungist,
dô
daz
korn
nicht
mê/
âne
schadin
mochte
stân/
und
dî
burger
hattin
wân,/
daz
dî
Prûzin
wêrin
dan,/
sich
hubin
ûz
wîb
unde
man/
algemeine
in
den
snit;/
und
dô
dî
Prûzin
sâhin
dit,/
sî
sprengtin
zû
mit
allim
her/
und
irslûgin
âne
wer/
dî
vrouwin
zu
den
mannen;/
dî
kindir
sî
von
dannen/
vûrtin
in
dî
hafte/
êwigir
eiginschafte.
—/
Von
dem
urloige
der
brûdere
zu
dem
Reddîne./
//Nîmant
kan
ûzgerichtin,/
vol
schrîbin
noch
vol
tichtin,/
waz
jâmirs
unde
pîne/
daz
zu
dem
Reddîne/
dî
brûdre
und
andre
cristin/
irlidin
in
den
vristin/
durch
des
geloubin
schirmin,/
dô
dî
ungehirmin/
Prûzin
hattin
vîentlîch/
intrant
und
vornôgîrit
sich/
von
dem
geloubin
andirweit,/
want
allir
oftist
was
geleit/
ir
învart
und
ûzvart
dâ
vur,/
swenne
sî
nâch
willekur/
in
Colmerlant
hin
soldin/
odir
dannen
woldin./
Iz
wart
vorwâr
gesagit
mir,/
daz
dî
stat
der
Reddîn
zwir/
dô
gewunnen
wurde/
und
in
jâmirs
burde/
gevangin
und
mit
tôde
blas/
gemachit,
waz
darinne
was./
daz
menschlîchin
namin
trûc,/
von
der
Prûzin
ungevûc./
Von
Mertîne
von
Golîn./
//Ein
brûdir
von
der
burc
Reddîn/
unde
Mertîn
von
Golîn/
soldin
zu
einin
zîtin/
ûf
dî
wiltnisse
rîtin/
durch
besên,
ob
in
dâ
icht/
widirlîfe
von
geschicht,/
unde
wurden
irre/
ein
teil
in
dî
virre/
von
der
wege
kunde;/
und
dô
sî
lange
stunde/
gerittin
alsô
gleifin/
und
in
der
wûste
streifin/
einiz
her,
daz
andre
dar,/
zu
jungist
wurdin
sî
gewar/
drîer
Prûzin
kegn
in
gân,/
der
sî
zwêne
aldâ
sân/
von
dem
lebene
spîldin;/
den
drittin
sî
behîldin/
lebinde
ûf
sulchin
wân,/
daz
er
sî
geleitit
hân/
solde
ûf
den
rechtin
wec./
Abir
der
vorwâzene
gec/
sî
vûrte
in
der
vîende
lant./
Und
dô
sîn
tucke
in
wart
irkant,/
sî
slûgin
in
und
îltin
dan./
Îdoch
vumf
gerittene
man/
der
Prûzin
dî
geschicht
irsân/
und
vîentlîch
sî
an/
in
snellir
vart
gewundin,/
ouch
vîngin
unde
bundin/
sî
beidintsam
vil
harte/
und
gâbin
sî
in
warte/
zwên,
dî
in
dô
blibin
bî;/
sô
rantin
dî
andrin
drî/
in
genîzis
gerde/
nâch
des
brûdirs
pferde,/
daz
in
was
intloufin./
Nû
woldin
hî
intknoufin/
dise
zwêne
Mertîne/
des
houbetis
mit
pîne,/
dî
wîle
gene
dort
daz
pfert/
sûchtin,
und
dô
sî
daz
swert/
itzunt
hîldin
ob
im
bar:/
›Ir
sît
nicht
wîse‹,
sprach
er,
›zwâr,/
daz
ir
ûf
dise
cleidir
gût/
wollit
gîzin
hî
mîn
blût/
und
dî
alsô
vorterbin./
Ir
mugt
sî
baz
bederbin,/
ob
ir
rechte
witze
hât./
Dî
varwe
in
vil
gar
intgât,/
ob
man
sî
widir
waschin
sol.‹
—/
Der
rât
gevîl
den
Prûzin
wol/
und
intpundin
im
dî
bant,/
als
sî
woldin
daz
gewant/
im
ruckin
ab;
und
dô
er
kôs,/
daz
dî
arm
im
wârin
lôs,/
er
slûc
den
einen
an
den
gil,/
mit
der
vuist,
daz
im
intpfîl/
daz
swert,
daz
er
ouch
dô
begreif,/
und
sô
manchin
ummesweif/
mit
scharfin
slegin
ûf
sî
trûc,/
unz
er
sî
beide
tôt
irslûc./
Darnâch
er
ouch
trôste/
und
ûz
den
bandin
lôste/
den
brûdir,
sînen
cumpân./
Nû
quâmin
ûf
sî
jagin
sân/
gene
drî
gevertin,/
kegn
den
sî
sich
ouch
wertin/
und
alsô
lange
kempftin,/
unz
sî
sî
doch
bedempftin,/
daz
sî
des
lebins
blibin
toub,/
und
lûdin
dô
den
roub/
ûf
in
gotis
namin/
und
vil
schîre
quâmin/
ân
allir
irre
ummesweim/
kegn
dem
Reddîne
sô
hin
heim.
—/
Abir
von
Mertîne
von
Golin./
//Ouch
in
den
selbin
zîtin/
wol
zwênzic
Prûzin
rîtin/
sach
man
in
Polênerlant,/
dâ
beide
roub
unde
brant/
âne
widirsatz
urbarn,/
und
dî
wîle
sî
dâ
wârn,/
dô
santin
von
Reddîne/
dî
brûdre
Mertîne/
von
Golîn,
genant
dâ
vor,/
sô
hin
ûf
der
strâzin
spor/
mit
sibinzên
gevertin,/
swen
sî
dannen
kêrtin,/
daz
er
sich
vorsûcht
an
in,/
ob
im
lîchte
dâ
gewin/
wurde
beschert
von
gote./
Nû
quam
dî
selbe
rote/
der
Prûzin
unde
trâfin/
dî
wartlûte
slâfin,/
dî
Mertîn
hât
ûzgesant,/
der
sî
einin
dâ
zuhant/
slûgin
unde
tôttin,/
den
andrin
sî
nôttin/
mit
drouwe
unde
bandin,/
unz
daz
er
bekand
in/
wî
man
in
dâ
lâgete./
Darzû
er
in
sagete/
der
lâge
stat,
der
lûte
zal./
Und
dô
sî
diz
irvorschtin
al,/
zu
eime
boume
bundin/
sî
in
unde
begundin/
dî
lâge
hezlîch
strîtin
an./
Ouch
sô
wart
in
widirstân/
sô
menlîch
von
den
cristin,/
daz
ir
in
den
vristin/
gnûc
dâ
vîlin
beidirsît./
Nû
irsach
ouch
disen
strît/
Mertînis
gesellin
ein,/
der
dâbî
von
der
gemein/
nakt
was
geswummin
uber
ein
vlîz,/
als
er
durch
spîse
genîz/
krebze
wolde
vâhin,/
und
begonde
gâhin/
wundirlîchin
limmende/
und
widir
ubirswimmende/
zu
hulfe
sîner
rotin,/
dâ
er
einis
tôtin/
swert
unde
schilt
irwischte/
und
in
den
strît
sich
mischte/
kegn
den
vîendin
alsô
nakt,/
von
den
er
vreislîch
wart
zuhakt,/
zuschrôtin
und
zuhouwin,/
daz
man
mochte
schouwin/
im
hengin
von
dem
lîbe
blôz/
manchin
vleischis
laschin
grôz./
Sô
lange
und
sô
harte/
stritin
dise
parte,/
unz
in
sô
grôze
mûde
zû/
trat,
daz
sî
wol
drîes
zû/
an
beidin
sîtin
nâmin/
und
darnâch
î
zusamin/
in
strîte
widir
gîngin,/
swen
sî
icht
craft
gevîngin./
Sô
lange
sî
daz
tribin,/
unz
zu
jungist
blibin/
tôt
dâ
ligin
beide
schar,/
Prûzin
unde
Dûtschin
gar./
Und
dô
daz
alsô
was
irgân,/
dô
quam
ouch
genre
wartman,/
den
an
den
boum
dî
dît
ê
bant,/
lôs
ûf
dî
walstat
unde
vant/
vrûnt
unde
vîende
alle
tôt/
sundir
eine,
Mertîn
ôt,/
der
lebete
und
doch
kûme,/
den
er
ouch
âne
sûme/
semftlîch
ûf
einen
slittin
lût,/
darzû
gar
der
Prûzin
gût,/
wâpin,
cleidir
unde
pfert,/
und
waz
dâ
mochte
roubis
wert/
gesîn,
er
alliz
mit
im
nam/
und
heim
zu
dem
Reddîn
quam./
Wî
cristinreluite
vil
wurdin
geslagin./
//Ein
hûs
Wartinberc
genant/
was
gelegen
in
Colmirlant/
ûf
einim
berge,
den
bevlôz/
ein
tîch
mit
vestenunge
grôz./
Der
burc
dî
brûdre
wîldin/
und
volc
darûffe
hîldin,/
daz
sî
bewarn
mit
hûte
pflac./
Nû
gevîl
ein
vîertac,/
an
dem
daz
volc
geschefdis
vrî/
von
den
dorferin
dâbî/
gesamint
was
in
vroidin/
durch
tanzin
unde
goidin/
und
andir
kurzunge
der
zît,/
der
man
an
heiligin
tagen
pflît./
Und
dî
wîle
sî
sô
wârn/
vrôlîch
vrî
von
allin
vârn,/
dô
platzt
ûf
sî
mit
grôzir
craft/
ungewarnt
dî
heidinschaft/
al
dort
her
von
Sudouwin./
Dô
wart
gar
vorhouwin/
ir
vroide,
der
sî
pflâgin;/
in
jâmirberndiz
clagin/
wante
sich
ir
singin;/
ir
tanzin,
reigin,
springin/
und
ir
wunnenberndiz
spil/
sach
man
nemin
dâ
ein
zil/
mit
alzu
bittirlîchir
nôt,/
want
dî
heidin
slûgin
tôt,/
swaz
dâ
hatte
mannis
lîb./
Meide,
kindir
unde
wîb/
wurdin
dan
getribin/
und
êwig
eigin
blibin./
Wî
Wartinberc
wart
zustôrt./
//Wî
ofte
und
wî
vil
dî
dît/
der
cristnin
von
dem
lebne
schît,/
doch
dûchte
siz
zu
cleine;/
sî
woldin
î
gemeine/
von
grunde
den
geloubin/
vortilgin
unde
toubin/
in
allin
prûzschin
landin;/
dâvon
dî
vorgenandin/
Sudouwin
abir
volkis
mê/
zusamin
brâchtin
denne
ê,/
zoginde
vor
Wartinberc,/
daz
mit
manchis
sturmis
werc/
ir
menige
vîentlîch
anvacht./
Dî
brûdre
dâ
nâch
irre
macht/
widirstûndin
in
mit
wer./
Zu
jungist
doch
daz
ganze
her/
alumme
gînc
mit
vûere
an/
und
alsô
dî
burc
gewan,/
vorbrinnende
sî
in
den
grunt./
Zwêne
brûdre
in
der
stunt/
und
al
daz
burcgesinde/
sî
mit
nôtin
swinde/
slûgin
tôt
durch
irin
nît./
Alsus
daz
wal
noch
wûste
lît.
—/
Wî
Birgelow
wart
gewunnin./
//Des
kunigis
von
Littouwin
sun/
Trînôte,
ein
heidin
kûn,/
lût
zusamne
und
gewan/
von
heidin
drîzictûsint
man,/
mit
den
er
wolte
reisin/
und
dî
cristnin
neisin./
Und
dô
er
nêhin
Prûzinlant/
begonde,
daz
her
vorgenant/
schichte
er
in
drîe,/
und
eine
partîe/
er
kegin
Masow
sante,/
dî
andre
sich
wante/
in
Pomezênin
daz
gebît./
Dise
beide
lant
dî
dît/
brante
und
vorherte;/
daz
dritte
teil
hin
kêrte/
zum
Colmin
in
dî
gegenôt,/
dâ
sundir
andir
nôt,/
der
dâ
gnûg
ir
vreise
brow,/
gewunnen
daz
hûs
Birgelow,/
dâ
sî
habe
unde
vî/
der
brûdre
und
der
luite,
dî/
ûf
dî
burc
gewichin/
wârn,
zûzin
strichin/
und
iz
dannen
tribin./
Doch
unvorsêrit
blibin/
dî
brûdre
und
ir
luite/
want
sî
menlîch
dî
huite/
wertin
ûf
eime
turme/
kegin
der
heidin
sturme./
Wî
cristnin
gnûc
geslagin
wurdin./
//Nâch
dirre
schichte
kurzelîch/
solde
brûdir
Heidinrîch,/
der
bischof
von
Colmensê,/
den
ich
hab
genant
ouch
ê,/
zu
Thorûn
wîhen
vor
der
stat/
eine
capelle,
als
er
tat,/
des
spittâles,
daz
dâ
lît./
Und
dô
dî
kirche
was
gewît/
und
daz
volk
kegn
hûse
zouch,/
dâ
wârn
in
dî
Prûzin
ouch/
in
den
wec
dâ
kumin;/
want
sî
hattin
vornumin/
kundin
von
der
wîhe
amt/
und
daz
dâ
wurde
volc
gesamt,/
und
irslûgin
gar
dî
man;/
wîb
unde
kint
vûrtin
sî
dan./
Wî
daz
spittâl
zu
Torûn
wart
vorbrant
und
dî
stat
Colmin
gesturmit
und
dî
Lubow
burg
und
stat
vorbrant./
//Ouch
in
den
selbin
zîtin/
dî
dît
der
Sudouwîtin/
besamintin
ein
her
sô
grôz,/
daz
dâ
vor
nî
des
genôz/
zu
Prûzin
in
dem
lande
irschein/
an
menige.
Dise
lût
gemein/
zôch
ûf
dî
Lubouwe/
und
dô
in
leidir
schouwe/
ûbtin
vil
vreislîchir
tât./
Zu
jungist
sî
burg
unde
stat/
vorterbtin
ouch
Lubow
genant,/
dannen
sî
in
Colmirlant/
machtin
vor
Strâzberg
ir
vart/
und
dô
teiltin
ungespart/
ir
menie
grôz
in
manche
schar,/
und
dî
santen
her
und
dar/
vor
dî
vestin
ûf
dî
list,/
swen
dî
cristnin
durch
genist/
darzû
mit
vlucht
sich
neigitin,/
daz
sî
sî
denne
veigitin/
môrtlîch
darnidir
slâhinde/
odir
zu
eigin
vâhinde./
Darnâch
sî
zugin
vor
Thorûn/
und
waz
bûzin
der
mûrin
zûn/
sî
begriffin,
daz
wart
al/
vornichtit,
darzû
daz
spittâl/
sî
zu
aschin
brantin/
und
darnâch
sich
wantin/
zum
Colmin
vor
dî
vestin/
und
dî
âne
restin/
sturmetin
mit
allir
macht/
einin
tag
und
eine
nacht,/
daz
îdoch
was
lêre,/
want
sich
dî
burgêre/
menlîch
ir
dirwertin./
Und
dô
sî
sus
gehertin/
Colmerlant
vîr
tage/
mit
schedelîchir
plâge,/
dô
irhûben
sî
sich
hin/
kegn
lande
trîbinde
mit
in/
luite,
pferde,
vihis
vil/
und
ôt
roubis
âne
zil./
Ûf
dirre
selbin
reise/
solde
durch
sîne
vreise/
ein
vil
starc
Sudouwe/
eine
cristenevrouwe/
vluchtic
jagin
in
ein
brûch,/
want
in
hazze
was
sîn
rûch/
sô
grimmig
ûf
sî
wordin,/
daz
er
sî
î
dirmordin/
wolde;
und
dô
er
sî
begreif,/
von
gotis
hulfe
ir
intsleif/
ir
wîblîche
brôde/
und
angeborne
blôde/
und
begonde
sich
zu
wern,/
im
vaste
um
dî
backin
bern/
mit
den
vuistin
beidirsît./
Sô
lange
treib
sî
disen
strît,/
unz
er
sturzte
in
daz
mot./
Dô
gab
ir
zu
herzin
got,/
daz
sî
obin
ûf
in
vîl,/
in
sêre
druckte
in
den
gil/
und
in
irwurgin
wolde./
Dô
vûr
ouch
der
unholde/
ummesnappin
als
ein
hunt,/
unz
im
ir
dûme
in
den
munt/
quam,
den
er
ir
abebeiz./
Dô
wart
sî
ouch
in
zorne
heiz/
und
allumme
taste/
unde
schutte
vaste/
des
mottis
dem
vorschertin
tôrn/
in
munt,
in
nase
und
in
ôrn/
und
ûf
sô
lange
clekte,/
unz
sî
in
gar
vorstekte./
Sus
wart
der
starke
heidin
blas/
und
daz
cranke
wîb
genas./
Wî
Prûzin
vil
wurdin
geslagin./
//Nicht
ubir
lange
zît
darnâch/
der
Prûzin
her
man
abir
sach/
varn
zu
Colmin
in
daz
lant/
roub
dâ
stiftin
unde
brant./
Ouch
slâhinde
vil
der
cristin/
unde
vâhinde
in
den
vristin/
geworchtin
sî
dem
lande
wê./
Zu
jungist
sî
zu
Colminsê/
quâmin
vor
dî
stat
gerant,/
dâ
in
mit
werlîchir
hant/
dî
burger
keginquâmin,/
mit
in
dâ
zusamin/
slâhinde
vor
der
vestin./
Aldâ
wart
den
gestin/
ir
houbitman
irslagin,/
mit
dem
ouch
tôt
gelâgin/
der
andrin
Prûzin
ein
grôz
teil./
Diz
was
der
armin
cristnin
heil,/
der
sî
gevangin
wîldin/
und
dâ
in
hafte
hîldin;/
want
dî
wurdin
wol
getrôst/
und
ûz
bandin
al
irlôst.
—/
Wî
Skumant
herte
Colmerlant
unde
slûg
etslîche
brûdre
und
andre
cristin./
//Darnâch
dî
Sudouwen
Skomant/
vûrte
abir
in
Colmerlant/
teilinde
in
zwei
daz
her./
Daz
eine
teil
gevînc
dî
kêr/
kegn
Torûn;
sô
daz
andre
part/
sich
neigte
kegn
dem
Colmin
wart/
und
swaz
in
dâ
widirvûr,/
daz
ubergînc
vreislîche
schûr,/
want
sî
nicht
andirs
hantin,/
wen
morttin,
vîngin,
brantin./
Îdoch
kegn
vespir
quâmin/
dî
her
widir
zusamin/
vor
dem
hûse
Birgelow/
und
dô
sichir
allir
drow/
dî
herberge
vîngin/
und
ir
gezelt
ûfhîngin/
sich
trîginde
ûf
ire
macht./
Îdoch
in
der
selbin
nacht/
dî
brûdre
von
dem
hûse/
in
eime
stillin
sûse,/
dô
dî
vîende
intslîfin,/
in
in
dî
bûdin
lifin,/
sî
vorstôrnde
der
rû;/
und
ouch
in
der
selbin
mû/
wunttin
sî
und
slûgin
tôt/
der
Prûzin
vil,
und
von
der
nôt/
sich
ein
grôz
geschrei
hûb,/
des
ouch
gene
trucht
intsûb,/
dî
daz
her
bewachtin/
und
hinzû
sich
machtin,/
want
sî
wârin
angeleit/
mit
wâpin
und
in
strît
gereit,/
und
irslûgin
in
dem
lûdir/
zwên
und
einen
halbbrûdir/
unde
wêpenêre
gnûc./
Sus
sich
dâ
mort
kegn
morde
wûc./
Wî
Schônensê
daz
hûs
wart
gesturmit
und
Diwan
der
Bartin
houbtman
wart
geslagin./
//Nâch
diser
reise
nam
Diwan/
an
sich,
der
Bartin
houbitman,/
achthundirt
Prûzin
odir
mê/
und
mit
den
vor
Schônensê/
dî
burc
zu
beligne
vûr/
und
ouch
den
burclûtin
swûr/
bî
sîner
gote
hôstin
macht,/
wêrn
sî
sô
unbedâcht,/
daz
sî
nicht
gêbin
ûf
zuhant/
im
dî
vestin
vorgenant,/
er
wolde
in
nôtin
swinde/
brûdre
und
gesinde/
hengin
vor
daz
burgetor/
an
einen
galgin
hô
impor./
Doch
ubirsâzin
sî
dî
drô,/
swî
ûf
dem
hûse
wêrn
dô/
nicht
mê
brûdre
wenne
drî/
und
den
lutzil
knabin
bî,/
den
sî
mentle
legtin
an/
und
andir
brûdirzeichin
sân/
den
vîendin
zu
anblicke/
und
zu
schînlîchim
schricke./
Und
dô
Diwanis
drouwerûf/
an
den
brûdrin
nicht
inschûf,/
er
richte
zû
mit
drouwe/
al
sîn
sturmgezouwe,/
des
er
gnûc
brâcht
hatte
dar,/
und
gînc
dô
an
mit
sîner
schar/
sturmende
gar
vîentlîch./
Dâinkegin
satztin
sich/
gene
werlîch
unde
balt,/
want
iz
in
dî
helse
galt,/
(dî
mein
ich
ûf
dem
hûse)./
Sî
wurfin
manche
lûse/
den
Bartin
durch
dî
schedele./
Ouch
ûz
irme
sedele/
schuzzin
dâ
dî
schutzin,/
dî
man
vil
wol
benutzin/
sach
dâ
ire
pfîle,/
want
in
kurzir
wîle/
lâgin
vil
der
vîende
tôt./
Sô
lidin
sumelîche
nôt/
von
tôtlîchin
wundin;/
ouch
sô
schôz
in
den
stundin/
brûdir
Arnolt
Kropf
nâch
wâne/
und
traf
ebin
Diwane/
den
houbtman
al
durch
den
gil,/
daz
er
tôt
dânidir
vîl./
Der
schuz
gab
hôhe
duite,/
want
er
dî
burcluite/
alle
lôste
von
der
wit;/
want
dô
dî
Bartin
sâhîn
dit,/
sî
lîzin
ligin,
der
dâ
lac,/
und
îltin
dannen
nacht
und
tac,/
unz
sî
quâmin
in
ir
lant./
Sus
wart
ir
hôchvart
dâ
geschant./
Wî
zwû
burge
wurdin
vorlorn./
//Zu
jungist
aber
Skomant,/
den
ich
hab
ouch
ê
genant,/
der
Sudouwin
houbitman,/
ein
unzellîch
her
gewan/
von
Rûzin,
Sudouwîtin,/
und
mit
den
in
den
zîtin/
reit
kegn
Colminlande/
mit
roube
unde
brande/
dî
cristinheit
dâ
herminde/
und
gar
vorerminde,/
want
er
wol
nûn
tage/
ûbinde
dî
plâge/
in
dem
lande
ummezouch./
Und
dô
er
an
der
reite
ouch/
begonde
nêhin
Colmensê/
ein
polênsch
rittir
hatte
ê,/
der
was
Nyverik
genant,/
im
gelobt
an
sîne
hant,/
er
wolde
dî
stat
gewisse/
im
mit
vorrêtnisse/
antwortin
zu
gewinne./
In
dem
valschin
sinne/
reit
der
rittir
in
dî
stat/
und,
dô
sî
vîentlîch
betrat/
der
heidin
Skomant
und
sîn
her/
und
dî
burger
zu
der
wer/
lîfin
ûf
dî
mûre,/
der
vorrêtêr
sûre/
trat
ouch
an
dî
zinnin,/
dâ
er
wolde
beginnin/
des
er
willin
hâte./
Und
dô
er
sach
dî
state./
er
irschelte
zwir
sîn
horn,/
want
daz
zeichin
hatt
er
vorn/
bescheidin
Skomande
dort./
Und
dô
dî
burger
diz
irhôrt/
hattin,
sî
irschrâkin
hart/
unde
vîngin
ungespart/
den
rîttir;
und
dô
in
irkant/
wart
sîn
valscheit,
alzuhant/
hîngen
sî
in
hô
inpor/
an
einen
galgin
vor
daz
tor,/
ouch
sînen
sun
und
einen
knecht/
hînc
man
bî
in;
daz
was
recht./
Und
dô
Skomant
der
wilde/
gesach
an
disim
bilde,/
daz
sîn
hoffenunge
wan/
wurdin
was,
er
zocte
dan/
vor
eine
burc
genant
Heimsôt/
und
sturmte
dî
sô
lange
ôt,/
daz
er
sî
ubirhoubt
gewan/
und
slûc
darûffe
vîrzic
man,/
dî
ir
zu
wer
bescheidin
wârn./
Dannen
sach
man
in
dâ
varn/
vor
ein
andir
hûs,
daz
was/
einis
rittirs,
als
ich
las,/
der
was
genant
her
Zipfil./
Dî
burg
er
von
dem
wipfil/
nidir
brach
unz
ûf
den
sant/
und
alliz,
daz
er
drûffe
vant,/
daz
wart
gevangin
und
geslain./
Dî
habe
lîz
er
abetrain/
und
brant
dî
burge
beidirsît/
zu
aschin
gar
durch
sînen
nît./
Von
der
nakheit
der
Prûzin,
dî
dûtsch
kondin./
//Heinrîch
Monte,
den
ich
ê/
genant
ûch
ofte
habe
mê,/
der
Nattangin
houbitman/
und
andre
Prûzin
sundir
wân,/
dî
dâ
von
kintlîchin
jârn/
irzogin
bî
den
brûdrin
wârn,/
den
cristnin
tâtin
ublis
vil/
bin
der
vornôgîrunge
zil;/
want
sô
zu
manchin
vristin/
zugin
dî
uncristin/
hernde
durch
der
brûdre
lant,/
sô
was
iz
ofte
sô
gewant,/
daz
dî
vlucht
vorsperrit
wart/
den
cristin
kegn
den
vestin
wart/
und
mûstin
sich
behaldin/
in
brûchen,
puschin,
waldin;/
und
sô
diss
Heinrîch
wart
gewar/
er
nam
der
sînen
eine
schar/
und
begonde
sô
hin
kêrn,/
dâ
in
dûchte,
daz
sî
wêrn,/
rûfinde
zû
in
aldort/
in
dûtschir
sprâche
dise
wort:/
›Ist
îmant
hî
vorborgin,/
der
mac
lân
sîn
sorgin/
und
âne
vâr
zu
hûse
gân,/
want
dî
vîende
sint
hin
dan.‹/
Und
sô
dî
wort
vornâmin/
dî
armin
unde
quâmin/
hervor
gegân
in
sichirheit,/
sô
wârn
dî
Prûzin
dâ
gereit;/
sî
slûgin
odir
vîngin./
Der
nôt
sî
vil
begîngin.
—/
Von
dem
urlouge
der
burger
von
dem
Elbinge./
//Dô
zum
andrin
mâle
sich/
vornôgîrtin
ubillîch/
dî
Prûzin
von
der
cristinheit,/
als
ûch
ist
dâ
vor
geseit,/
sumelîche
edle
man/
von
Pogezênin
blibin
stân/
in
dem
geloubin
reine./
Îdoch
was
ir
cleine./
Dî
selbin
man
bederbe/
lîzin
mâg
und
erbe/
und
mit
irn
gesindin,/
wîbin
unde
kindin/
und
andirme
dinge/
quâmin
zum
Elbinge/
und
blibin
sint
den
brûdrin
bî/
mit
trûwin
allis
valschis
vrî.
—/
Wî
dî
burc
Wentliz
wart
gestôrt./
//In
dem
anbeginne/
der
andrin
abetrinne/
Pogezênin,
Sudouwîtin/
mit
den
andrin
prûzschin
dîtin/
besamintin
ein
michil
her/
und
durchvûrin
manchir
kêr/
das
lant
zu
Pogezênin/
und
ouch
zu
Pomezênin/
irslânde
in
den
stundin,/
swaz
sî
dâ
cristin
vundin,/
daz
dâ
trûc
menlîchin
lîb;/
meide,
kindir
unde
wîb/
mûstin
blîbin
eigin./
Darnâch
man
sî
neigin/
zu
dem
Elbinge
sach
ir
vart/
und
dî
burc
beligin
hart,/
dî
ouch
sô
lang
anvâchtin,/
unz
sî
iz
darzû
brâchtin/
mit
manchis
sturmis
schurge,/
daz
sî
daz
vorburge/
gewunnin
hettin
sundir
wân,/
inhette
daz
nicht
undirstân/
ein
Prûze,
der
hîz
Wirtil,/
der
was
der
vestin
hirtil/
in
der
zît
mit
wer
gevâch,/
want
durch
den
houbtman
er
stach/
ein
sper,
daz
er
zuhant
irstarb./
Alsus
ir
sturmin
dô
vortarb,/
daz
sî
vreislîch
ê
ûbitin./
Sî
sêre
sich
betrûbitin/
der
schicht
an
dem
houbtmanne/
unde
zugin
danne/
vor
ein
ozzek
dort
gesat,/
dâ
daz
vlîz
dî
Weiske
gât/
in
den
sê
den
Drûsin,/
daz
mit
sturmis
prûsin/
wart
snel
von
in
gewunnin,/
zubrochin
und
vorbrunnin,/
daz
luit
geslagin,
daz
dâ
was,/
sundir
ob
ir
icht
genas,/
dî
dî
vlucht
begriffin/
ûf
den
sê
in
schiffin./
Und
dô
iz
in
sô
ebin
gînc,/
ir
reisin
vurbaz
sich
gevînc/
vor
ein
hûs,
daz
Wetlitz
hîz/
und
was
gebûwit
ûf
ein
vlîz/
genennit
dî
Rogouwe,/
und
mit
sturmis
gezouwe/
iz
vîentlîch
anstrittin./
Ouch
nâch
menlîchin
sittin/
sich
wertin,
dî
dâ
wârn
belegn./
Sô
lange
doch
sach
man
sî
pflegn/
des
sturmis
in
den
vristin,/
unz
ûf
der
burc
dî
cristin/
zu
jungist
undirgîngin/
und
sî
dî
burc
gevîngin./
Dâ
vîng
unde
slûg
ir
hant/
swaz
man
al
darûffe
vant/
luite,
vrouwen
unde
man,/
und
dî
burc
zu
aschin
bran.
—/
Wî
ûf
Lîbhardismul
vil
burger
vom
Elbinge
wurdin
geslagin./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
tûsint
und
zweihundirt
wârn,/
sibinzig
und
drî
darzû/
und
itzunt
von
urloigis
mû/
begertin
der
grîzstangin/
Samin
und
Nattangin,/
Ermin
unde
Bartin/
unde
sich
bekartin/
zu
dem
geloubin
widir,/
dô
blibin
dennoch
sidir/
dî
Pogezênin
umbekart/
in
irme
ungeloubin
hart,/
und
in
der
zîte
loufe/
brâchtin
sî
zu
houfe/
ein
her
von
irre
dîte
balt,/
daz
leginde
in
einin
walt/
von
Elbinge
nicht
verre,/
und
santin
hin
ûf
werre/
vor
dî
stat
ein
lutzil
schar./
Und
dô
dî
burger
der
gewar/
wurdin,
sî
anlegtin/
ir
wâpin
und
irwegtin/
sich
zu
velde
kegn
der
trucht,/
dî
vor
in
weich
in
semftir
vlucht/
sich
vaste
mit
in
zockinde/
und
in
dî
virre
lockinde./
Ouch
sich
dî
burgêre/
in
vîentlîchir
gere/
vaste
nâch
in
wûgin/
unde
sumelîche
slûgin/
tôt
dâ
von
der
vîende
sît./
Daz
werte
unz
iz
dûchte
zît/
gene,
dî
der
walt
dâ
barc;/
dî
sprenctin
ûz
der
lâge
starc/
und
vorrantin
in
dî
vart/
widir
kegn
der
vestin
wart./
Diz
den
burgêrîn
worchte/
angist
unde
vorchte,/
want
dî
menige
was
sô
grôz,/
daz
sî
ûf
dem
velde
blôz/
in
nicht
mochtin
widirstân./
Wîchinde
sî
nâmin
sân/
ûf
Lîbhardismul
dî
kêr,/
want
sî
gevestint
was
zu
wer./
Dô
diz
dî
vîende
sâhin,/
sî
begondin
gâhin/
dî
mul
all
ummevlechtin/
und
sturmende
anvechtin/
in
vîentlîchin
andin./
Ouch
wart
in
widirstandin/
von
der
mul
sô
harte,/
daz
ôt
beide
parte/
smerze
grôz
intpfîngin/
und
daz
zu
jungist
gîngin/
dî
Pogezênin
ab
durch
rû;/
und
darnâch,
dô
sî
abir
zû/
mit
sturme
tretin
woldin,/
dô
sprâchin
dî
unholdin/
in
valscheit
zu
den
cristin:/
›Wold
ir
daz
ebin
vristin,/
sô
gebt
ûch
uns
gevangin
al!/
Tût
ir
daz
nicht,
des
tôdis
val/
mûzit
ir
hî
kîsin/
und
gar
den
lîb
verlîsin./
Daz
wizzit
genzlîch
sundir
wân!‹/
Nû
wârn
dî
burger
begân,/
noch
westin
waz
mê
grîfin
an,/
want
sî
hattin
gar
vortân/
dî
wer,
dî
sî
dâ
vundin,/
und
alsô
begundin/
sich
âne
werlîch
krîgin/
in
teidinge
bîgin,/
in
den
iz
wart
alsô
bericht/
mit
vil
sichirheite
pflicht,/
daz
sî
vumf
und
zwênzic
man/
der
bestin
soldin
gebin
dan/
gevangin
in
der
Prûzin
hant,/
dâmitte
soldin
sîn
volant/
dâ
dî
vêde
zwischin
in,/
und
dî
andrin
soldin
hin/
wandrin
vrîe
in
ir
gemach./
Und
dô
diz
alsô
geschach/
und
sî
dî
man
intpfangin/
hattin
zu
gevangin,/
sî
brâchin
des
gelubdis
eit/
und
des
vridis
sichirheit,/
den
sî
voreidit
hâtin/
und
andirweit
zutrâtin/
mit
sturme
ungehuire/
inzundinde
mit
vuire/
dî
mul
an
allin
endin,/
daz
gene
nicht
irwendin/
mochtin,
want
in
wer
gebrast./
Und
dô
des
vûeres
ubirlast/
sî
begonde
twingin,/
ein
jâmirlîchiz
dringin/
mochte
man
dâ
von
in
sîn./
Swer
der
hitze
wolde
intvlîn,/
den
zustukte
und
zuschrît/
daz
swert
der
vormeintin
dît/
in
vreislîchir
abegunst./
Ouch
etslîche
ûz
der
brunst/
sach
man
springin
nidir
her/
in
manch
hundirt
scharfe
sper,/
dî
dî
Prûzin
durch
ir
gûf/
kegin
in
dâ
raktin
ûf/
mortlîch
vorgîzinde
ir
blût./
Dî
andrin
in
des
vuêres
glût/
allintsam
vorturbin/
und
bittirlîch
irsturbin/
in
gote
reinis
mûtis./
Cristinlîchis
blûtis/
wart
vorgozzin
alsô
vil/
an
der
stat
und
in
dem
zil,/
daz
aldâ
der
mulin
vlîz/
sîne
wazzirvarwe
lîz/
und
irschein
den
tac
vil
gar/
in
sînem
vluzze
blûtgevar./
Ouch
wart
vornumen
und
gehôrt/
von
êrbêrre
luite
wort,/
dî
zu
dem
Elbinge
dort/
stûndin
ûf
der
zinnin
ort,/
dî
wîle
hî
geschach
der
mort,/
(und
ist
geloublîch
sundir
wân),/
daz
sî
den
himmil
offin
sân/
und
dî
engele
kumin
dan/
der
cristnin
sêlin
al
inpfân/
und
dî
zu
himele
vûrin
sân,/
dâ
sî
nâch
der
martir
wê/
vroide
habin
immer
mê.
—/
Wî
dirre
mort
gerochin
und
dî
Pogezênin
gar
geslagin
und
andirweit
betwungin./
//Nû
was
der
meistir
und
dî
brûdr/
umme
diz
sô
valsche
lûdr/
und
um
dî
jâmirbernde
schicht,/
dî
in
sô
trûwelôsir
pflicht/
an
den
cristnin
was
geûbit,/
gemûhit
sêre
und
betrûbit/
und
woldin
ubir
ein/
mit
râche
andin
dise
mein/
und
dî
clegelîche
nôt,/
odir
alle
blîbin
tôt,/
unde
samintin
bedâcht/
darûf
alle
ire
macht,/
dî
sî
mochtin
geleistin,/
und
alsô
hin
reistin/
in
der
Pogezênin
lant,/
daz
sî
ouch
mit
herndir
hant,/
durchrittin
âne
wende/
von
ende
unz
zu
ende,/
brantin
unde
roubetin/
und
alliz
daz
betoubetin,/
daz
dâ
hatte
mannis
lîb,/
pferde,
vî,
kint
unde
wîb/
vûrende
her
abe/
mit
ungehebir
habe./
Ouch
Heilsberg
an
der
selbin
vart/
dî
burc
von
in
gewunnin
wart,/
der
dennoch
in
den
tagin/
dî
Pogezênin
pflâgin,/
und
alliz,
daz
dâ
mannis
wert/
darûffe
was,
irslûg
ir
swert;/
daz
andre
man
von
dannen
treib./
Nâch
dem
mâle
vurbaz
bleib/
Prûzinland
in
vridis
zû/
intladin
von
urloigis
mû.
—/
Waz
vâr,
waz
angist
und
waz
nôt/
sich
mit
ungemache
bôt/
in
smachtigin
gebristin/
den
brûdrin
und
den
cristin,/
in
stetin
und
ûf
burgin
sâ/
und
in
dem
lande
andirswâ/
bin
den
vumfzên
jârin,/
dî
vornôgîrit
wârin/
der
Prûzin
dît
gemeine,/
daz
weiz
got
alleine/
und
nîmant,
der
nû
lebit,
zwâr/
mocht
iz
ûzgerichtin
gar./
Vil
seldin
in
dî
stunde/
und
mûze
werdin
kunde,/
daz
sî
des
brôtis
êzin
sat,/
sî
inmûstin
von
der
stat/
einis
odir
mê
ûfstân/
zu
wer
und
zu
strîte
gân/
von
der
vîende
drangin,/
sô
daz
man
in
zûlangin/
dî
schrift
wol
mocht
in
glîchir
pflicht,/
dî
sus
von
den
Judin
spricht,/
dô
sî
soldin
bûwin/
und
andirweit
vornûwin/
Jêrusalêm
dî
heilige
stat,/
daz
sî
grôzin
widirsat/
hattin
von
den
heidin,/
sô
daz
sî
mûstin
scheidin/
sich
und
teilin
in
zwû
schar./
Dî
eine
nam
der
arbeit
war;/
dî
andre
stûnt
gereit
mit
wer/
zu
pflege
kegn
der
vîende
her,/
von
daz
der
morginrôt
ûfdranc,/
unz
daz
man
sach
dî
sterne
blanc./
Eine
hant
des
werkis
wîlt/
und
daz
swert
dî
andre
hîlt./
In
semelîchir
bittirkeit/
daz
gotis
volc
zu
Prûzin
leit/
unsprechlîche
swêre/
und
doch
wundirbêre/
gedult
dâ
binnen
ûbete./
Kein
jâmir
sî
betrûbete,/
daz
sî
doch
quelte
alle
stunt./
Sî
wârin
sîch
und
doch
gesunt,/
in
brunst
und
unvorbrunnin,/
gemûhit
und
in
wunnin;/
vallinde
sî
swebetin/
sterbinde
sî
lebetin,/
in
getwange
âne
drô,/
trûrig
und
doch
stête
vrô,/
in
vâr
und
âne
vorchte./
Diz
wundir
an
in
worchte/
dî
milde
gotis
gûte,/
daz
sî
sô
sûz
gemûte/
in
sô
bittirlîchim
wesin/
hattin
und
joch
ungenesin/
sturbin
an
dem
lîbe./
Zu
herzin
ich
daz
clîbe,/
daz
in
in
des
jâmirs
rôst/
dî
hoffenunge
was
ein
trôst,/
daz
got
dî
sînen
nicht
vorlât,/
dî
er
hî
ûf
erdin
hât./
Ouch
er
zu
himele
fînit,/
swen
er
ûf
erdin
pînit,/
und
swem
er
hî
dî
slege
spart,/
der
wirt
mit
jâmir
dort
beswârt./
Wî
Bartinstein
abir
wart
vorterbit./
//Dô
den
Sudouwin
quâmin/
dî
mêr
und
sî
vornâmin,/
daz
Bartin,
Ermin
sich
gewant/
und
ouch
dî
andrin
prûschin
lant/
hattin
zu
dem
geloubin/
und
âne
widirstroubin/
den
brûdrin
wârin
undirtân,/
ein
michil
zorn
an
in
impran/
und
besamintin
mit
wer/
heimelîch
ein
kreftic
her/
und
Bartinstein
belâgin,/
(des
noch
dî
Bartin
pflâgin,/
als
sî
hattin
ê
getân,/
sint
dî
brûdre
zugin
dan)/
und
daz
hûs
vorterbetin,/
ouch
vîngin
unde
sterbetin,/
waz
sî
zu
den
stundin/
darûffe
luite
vundin.
—/
Wî
zweitûsint
Sudouwin
wurdin
geslagin./
//Nâch
dirre
schicht
vorwâre/
in
dem
andrin
jâre/
Sudouwin
und
Nadrouwin/
und
darzû
Schalouwin/
besamnit
gar
mit
craftin/
quâmin
und
behaftin/
ein
hûs
genant
Beseledâ/
bî
Bartinstein
gelegin
nâ,/
und
daz
vâchtin
vreislîch
an./
Dâkegin
wârin
dî
burcman/
an
der
wer
ein
teil
zu
laz;/
und
dô
ein
wîb
Namede
daz,/
Posdauprotis
mûtir,
sach,/
zu
irn
sunin
sî
sô
sprach:/
›Iz
sol
mich
immir
rûwin
zwâr,/
daz
ich
zur
werlde
ûch
î
gebar,/
sint
ir
sô
gar
vorzagit/
sît,
daz
ûch
betrâgit/
zu
wesin
ûch
und
uns
ein
schirm/
vor
der
vîende
ungehirm,/
von
den
wir
sîn
alsô
bekort.‹/
Und
dô
dise
smêhin
wort/
dî
burclûte
vornâmin,/
der
rede
sî
sich
schamin/
wurdin
sêr
und
imprant/
in
zorne
sô,
daz
sî
zuhant/
wurfin
ûf
daz
burgetor/
und
lîfin
al
hin
vor/
zu
den
vîendin
ûf
den
plân./
Dâ
wart
ein
stechin
und
ein
slân/
in
vîentlîchim
grimme,/
daz
man
des
creischis
stimme/
mochte
hôrin
verre./
Diz
limmen
und
dî
werre/
sî
sô
lange
tribbin,/
unz
der
vîende
blibbin/
dâ
ligin
von
des
tôdis
wê/
wol
zweitûsint
unde
mê./
Darnâch
ouch
widir
bûwitin/
und
andirweit
vornûwitin/
Bartinstein
dî
brûdere/
und
iz
vor
allim
lûdere/
mit
gotis
hulfe
habin
sît/
besezzin
unz
an
dise
zît.
—/
Eine
undirrede./
//Nû
sol
ich
abir
brengin
în/
ein
teil
der
schichte,
dî
dâ
sîn/
in
andrin
landin
geschên,/
als
ich
dî
wârheit
hôre
gên.
—/
Dô
von
unsirs
hêrrin
geburt/
wârn
zwelfhundirt
jâr
volvûrt/
drî
und
vumfzig
ouch
unz
her,/
pâbist
Allexander/
der
vîrde
dô
den
stûl
besat,/
der
dâ
vor
was
ein
legât/
sô
hin
in
polênsche
lant/
und
ouch
zu
Prûzin
gesant;/
Wilhelm
was
er
genant/
unde
bischof
irkant/
der
kirchin
dort
zu
Mûtinâ./
Binnin
disen
zîten
sâ/
lac
daz
rîche
vrône/
vorweisit
und
dî
crône./
Dirre
selbe
pâbist
gût,/
genêdic,
milde,
in
dêmût/
lîz
sich
alle
armin/
mit
woltât
irbarmin,/
dî
er
zû
in
wande./
Ouch
sundirlîch
dem
lande/
zu
Prûzin
hât
er
gûtis
vil/
getân
bî
sînis
lebbins
zil,/
want
er
selbe
wol
besach/
den
jâmir
und
daz
ungemach,/
daz
dâ
dî
brûdre
littin/
und
andre
cristne
mit
in.
—/
Von
brûdir
Poppin
dem
sechstin
hômeistre./
//In
den
vristin,
als
ich
las,/
des
dûtschin
hûsis
ordins
was/
der
sechste
hômeistir
sâ/
brûdir
Poppe
von
Ostirnâ./
Dirre
helt
bî
sînre
zît/
manchin
lobelîchin
strît/
zu
Prûzin
und
zu
Lîflant/
dêswâr
mit
ellinthaftir
hant/
kegn
den
ungetouftin
hîlt,/
ê
denne
er
des
amtis
wîlt/
der
meistirschaft
und
ouch
darnâch./
Zu
jungist,
dô
er
sich
sô
swach/
vûlte
und
ummuginde,/
noch
mê
zu
strîte
tuginde,/
als
daz
aldir
im
gebôt/
und
manche
arbeitlîche
nôt,/
des
amtis
zôch
er
sich
dô
ab/
und
iz
dêmûticlîch
ûfgab;/
daran
dô
brûdir
Anne/
quam
nâch
dem
reinin
manne./
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
volvarn/
zwelfhundirt
vumfzic
sechse
wârn,/
dî
vurstin
dûtschir
lande,/
den
man
dî
kur
benande,/
sach
man
zwîtrechticlîche/
an
daz
rômische
rîche/
dise
zwêne
hêrrin
weln:/
Alfonse,
den
kunic
von
Casteln,/
unde
grêven
Richarte/
von
Cornûbîn.
Mit
arte/
was
der
zu
brûdre
irkant/
dem
kunige
von
Engillant./
Dî
zwîtracht
sach
man
wern
sît/
zwischin
in
vil
manche
zît./
Dô
in
irme
loufe
gar/
tûsint
und
zweihundirt
jâr/
ouch
vumfzic,
darzû
sibin/
hattin
sich
vortribin/
von
Cristis
geburt
biz
her,/
pâbist
Allexander/
wol
lobelîchin
zîrte/
und
canonizîrte/
dî
reine
magit
sente
Clârn,/
dî
clôstirvrouwin,
dî
dâ
wârn/
sente
Damiânis
ordin,/
und
sint
Franciscîne
wordin./
Ouch
lebte
in
der
selbin
zît/
mit
namin
irkant
vil
wît/
Albertus
der
meistir
grôz,/
deme
nîmant
dô
genôz/
was
an
kunstrîchir
vornunst/
noch
ouch
in
pfeflîchir
kunst./
Dûtsch
sô
was
er
an
geburt/
und
mit
ordene
begurt/
der
brûdir
predigêre./
Der
gotis
helt
gewêre/
achte
nicht
der
werlde
rûm;/
zu
Regginsburc
daz
bischtûm/
gab
er
willintlîchin
ûf/
intwîchinde
der
werlde
gûf/
und
mit
wonunge
trat/
hin
zu
Coln
in
dî
stat,/
dâ
er
achzên
jâr
sô
was,/
daz
er
pflegelîchin
las/
und
offinbâr
der
kunste
bûch/
den
pfaffin
durch
lêre
gesûch./
Und
dô
er
achzic
jâre
alt/
was,
des
vleischis
schult
er
galt/
des
lîbis
hî
irsterbinde/
und
dort
dem
geist
irwerbinde/
ein
êwic
lebin
sundir
ach./
Dî
wandelunge
an
im
geschach/
in
unsirs
hêrrin
jârin,/
dô
der
zwelfhundirt
wârin/
und
darzû
achzic
vorgân./
Sîn
grab
sît
man
zu
Colne
stân./
In
der
zît
ouch
blûete/
an
kunstlîchir
blûete/
von
Aquînô
brûdir
Thomas,/
der
des
selbin
ordins
was/
und
ein
jungir
irkant/
Albertî
dâ
vor
genant./
Den
selbin
gotis
irweltin
man/
canonizîrte
pâbist
Jôhan,/
der
des
namin,
als
ich
las,/
nâch
zwênzigin
der
andre
was.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
vumfzic
nûne
wârn,/
Constantinôpolis
dî
stat,/
dî
ê
gewunnin
und
besat/
was
von
der
Latînin
craft,/
dî
vrîete
nû
und
tet
inthaft/
ein
krîchisch
keisir,
der
was
sus/
genennit
Paleôlogus./
Bin
des
selbin
jâris
zît/
sach
man
einin
hertin
strît/
dî
von
Florenz
und
von
Lukan/
widir
dî
von
Sêne
hân,/
in
dem
geslagin
und
gevân/
wurdin
wol
sechstûsint
man./
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
unde
sechzic
wârn,/
der
kunc
von
Ungerin
anreit/
den
kunic
von
Bêmin
und
bestreit/
in
ouch
in
den
zîtin./
Vîrzictûsint
rîtin/
von
manchirleige
dîte/
er
ûf
soldis
mîte/
vûrte
dâ,
als
ich
vornam./
Dâ
inkegin
im
ouch
quam/
der
Bêmin
kunic
mit
sîme
her;/
hundirttûsint
man
mit
wer/
hatte
er
gerittin/
wol
zu
strîtlîchin
sittin/
und
sibintûsint
ros
vordakt./
Dâ
wart
wer
kegn
wer
gestrakt/
vreislîch
in
den
stundin;/
und
dô
dî
her
begundin/
mit
craft
zusamin
sprengin/
und
sich
in
strîte
mengin,/
ein
stoub
ûfdranc,
der
ubir
al/
velt
und
volc
sô
gar
bewal/
mit
alsô
dickim
melme,/
daz
noch
banîr,
noch
helme,/
noch
andir
strîtgeschirre/
was
kentlîch
in
dî
virre,/
und
schûf
ouch
sulche
irre,/
ob
jenre
odir
dirre/
dâ
vîent
wêre
odir
vrûnt,/
daz
was
manchim
gar
unkunt./
Der
strît
sich
treib
vil
lange
stunt;/
zu
jungist
wart
der
kunic
wunt/
von
Ungerin
und
nam
dî
vlucht/
und
mit
im
sînis
heris
trucht,/
want
sô
vorzagit
was
ir
mût,/
daz
ir
in
einis
wâgis
vlût/
vîrzêntûsint
vorturbin,/
irtrunkin
unde
sturbin,/
sundir
dî
dâ
lâgin/
ûf
dem
velde
irslagin./
Dô
von
unsirs
hêrrin
geburt/
wârn
tûsint
jâr
volvûrt,/
ouch
sechzig
und
zweihundirt/
und
einz
darûf
gesundirt,/
der
vîrde
pâbist
Urbân/
satzte
daz
vest
zu
begân/
und
mit
der
vîre
êrn/
des
lîchamis
unsirs
hêrn,/
daz
ouch
darnâch
vorwâre/
in
dem
vumfzigistin
jâre/
pâbist
Clêmens
der
vumfte/
in
immirwernde
kumfte/
hîz
behaldin
stête./
Diz
was
dô
er
hête/
concilium,
den
hôhin
rât,/
zu
Vienne
in
der
stat./
In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
mit
loufe
wârin/
irvullit
tûsint,
ouch
dâbî/
zweihundirt
sechzig
unde
drî,/
pâbist
Urbânus
vorgenant/
Cecilien
des
rîchis
lant/
gab
in
grêven
Karlis
hant/
von
Provincien
irkant,/
der
des
kungis
brûdir
was/
von
Frankrîche,
als
ich
las,/
daz
er
dâ
kunic
blibe,/
ob
er
dâvon
vortribe/
Manfridde,
der
gewaldiclîch/
iz
gezogin
hatt
an
sich.
—/
Von
brûdir
Annen
dem
sibindin
hômeistir./
//Brûdir
Anno,
als
ich
las,/
der
sibbinde
hômeistir
was/
unz
an
dî
zît
gewesin/
und
hatte
ouch
vorwesin/
daz
ammecht
wol
mit
prîse./
Er
was
der
sinne
wîse/
und
in
gotis
min
inprant./
Den
ordin
und
daz
heilige
lant/
er
vil
hô
mit
nutze
hûb,/
als
man
dô
wol
intsûb./
Nû
starb
er
ouch
und
ande/
daz
lebin
in
dem
houmânde,/
sô
man
daz
nûnde
idus
pflît/
lesin;
sô
ist
sîn
jârgezît./
Comêtes
ist
ein
sterne/
dem
namin
im
geberne/
von
›coma‹,
daz
hâr
lûtit,/
sô
man
iz
dûtsch
bedûtit;/
want
sô
sîn
schîn
intsprûzit,/
ein
flamme
von
im
dûzit/
lîcht
sam
dî
hâr
zustrouwit./
Sîn
schîn
ouch
sterbin
drouwit/
odir
hungir
odir
strît./
Sô
ist
sînis
loufis
zît/
nâch
sente
Isidoris
sage/
daz
minste
sibin
tage/
und
achzic
tage
daz
meiste./
Der
comêtes
reiste/
in
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vorgangin
wârin/
tûsint
drithalbhundirt/
vîrzên
darûf
gesundirt,/
und
in
dem
loufe
dô
irschein/
alsô
clâr
und
alsô
rein,/
daz
nîmant,
der
dô
lebete/
und
sîn
sichtlîch
intsebete,/
des
mit
wârheit
mochte
gehen,/
daz
er
î
hette
vor
gesehen/
im
an
clârheit
glîchin./
Von
ôstin
pflag
er
strîchin/
hin
kegn
westin
in
der
zît/
zustrowinde
von
im
vil
wît/
mit
glaste
sînis
flammin
hâr./
Und
allein
er
dô
vorwâr/
in
der
werlde
manchirwein/
vil
zeichenunge
mochte
pflein,/
doch
einiz
man
wêrlîch
irvant,/
daz
offinlîch
ouch
wart
irkant/
mit
vorzeichenunge
sus:/
der
vîrde
pâbst
Urbânus/
alzuhant
sîchin
began,/
dô
der
comêt
was
intstân,/
unde
sîch
alsô
belac/
dî
wîle,
daz
er
schînen
pflac,/
daz
bî
drîn
mândin
alsô
warb./
Darnâch
ouch
der
pâbist
starb;/
und
in
der
nacht,
dô
er
vorschît,/
sach
man
mê
des
sternin
nit./
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
sechzic
vumfe
wârn,/
pâbist
Clêmens
der
vîrde/
in
kuniclîchir
zîrde/
crônte
Karle
schône/
im
gebinde
dî
crônc/
Cecilien
ûf
des
rîchis
lant,/
daz
im
hatte
vor
benant/
sîn
vorvar
pâbist
Urbân,/
als
ich
ê
gesprochin
hân./
Dirre
Karl,
als
ich
vornam,/
lebin
unde
rîche
nam/
Manfridde
dâ
vor
genant,/
der
ein
sun
was
irkant/
des
andrin
keisirs
Friderîchs,/
der
sô
lange
pflac
des
rîchs.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
sechzic
sechse
wârn,/
dî
Sarracînen
quâmin
sâ/
mit
menge
grôz
von
Affricâ/
bekummirnde
vreislîche/
Hispânien
daz
rîche,/
den
ouch
dâ
in
den
stundin/
dî
cristnin
widirstûndin/
behaldinde
an
in
den
sic,/
und
doch
schedelîchin
schric/
in
dem
selbin
strîte
kurn,/
want
sî
luite
vil
vorlurn./
Dô
von
gots
geburt
vorwâr/
zwelfhundirt
unde
sechzic
jâr/
darzû
sibene
wârn
irgân,/
von
Babilônien
der
soldân/
vorterbete
Armenien/
mit
sînis
heris
menien/
und
ouch
dô
gewunnin
nam/
mit
creftin
Anthiochiam,/
der
vormêrtstin
stete
ein,/
dî
in
der
werlde
dô
irschein./
Dô
slûg
er
unde
vînc
gemein/
alt
unde
junc,
grôz
unde
klein,/
beide
vrouwin
unde
man,/
unde
lîz
sî
wûste
stân./
Dô
von
gots
geburt
vorwâr/
tûsint
und
zweihundirt
jâr/
darzû
sechzig
und
achte/
man
vorloufin
achte,/
Karl,
der
kunic
vorgeseit/
von
Cecilien,
bestreit/
Conradîne,
der
dô
was/
irkant
zu
nevin,
als
ich
las,/
keisir
Friderîche,/
dem
andrin
an
dem
rîche./
In
des
selbin
strîtis
dram/
er
in
ouch
gevangin
nam/
und
hîz
daz
houbt
im
abeslân,/
darzû
manchim
ediln
man/
geborn
von
Alimaniâ,/
dî
Conradîne
pflichtin
dâ./
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
und
sibinzic
wârn,/
in
der
achtin
kalendin/
des
êrstin
herbistmêndin/
irhûb
sich
kunic
Lûdewîc/
von
Frankrîche
in
den
stîc/
andâchtlîchir
betevart/
kegn
dem
heiligin
lande
wart/
unde
zwêne
sînre
sune./
Ouch
volgtin
im
zu
stune/
vil
andirre
vurstin,/
dî
darûf
pflâgin
durstin,/
wî
sî
dî
heiligin
lant/
brêchtin
ûz
der
heidin
hant/
in
der
cristinin
pflege./
Abir
ûf
dem
wege/
starb
der
edle
kunic
rein,/
darzû
sînre
sune
ein/
und
vil
volkis
von
den
scharn,/
dî
mit
im
kumin
wârn./
Und
dô
der
gots
gewîete/
sîme
tôde
bîete/
und
mit
innekeit
getet/
hin
zu
gote
manch
gebet,/
zu
jungist
an
des
lebins
ort/
sprach
er
zuletst
dise
wort:/
›In
dîn
hûs
sol
ich
tretin,/
hêrre,
unde
betin/
an
den
heiligin
tempil
dîn/
und
lob
saginde
sîn/
dîme
sûzin
namin.‹/
Und
dô
ein
ende
nâmin/
dise
wort
ûz
herzin
tîf,/
der
gotis
helt
in
got
intslîf./
Daz
andre
teil
des
heris/
unz
hin
gensît
meris/
vurbaz
dô
dî
reise
nam,/
dâ
ouch
schîre
zu
in
quam/
kunic
Karl
vil
starke/
von
Cecilien
der
marke,/
des
kumft
alle
cristnin
dô/
wurdin
vrôhir
denne
vrô/
und
griffin
crefticlîchin
an/
mit
urloige
den
soldân/
und
in
sô
sêre
drungin,/
daz
er
mit
in
betwungin/
trat
in
vridis
sichirheit,/
doch
mit
sulchir
undirscheit,/
daz
er
al
dî
cristin,/
dî
indirt
in
den
vristin/
im
gevangin
wârin
bî,/
lôs
solde
lâzin
unde
vrî/
und
solde
des
vorhengin/
âne
widirtwengin,/
daz
man
an
iclîchir
stat/
in
sîme
lande,
dâ
gesat/
wêrin
gotis
kirkin,/
solde
ûbin
unde
wirkin/
gotis
dînst
mit
reinir
tât/
und
offinbâr
mit
predigât/
des
geloubin
samin/
in
unsirs
hêrrin
namin/
sêwin
cristinlîche/
ubir
al
sîn
rîche;/
und
wer
sich
toufin
wolde
lân/
und
cristinlîche
ê
intpfân,/
daz
solde
nîmant
widirstân./
Darzû
solde
der
soldân/
den
cristnin
von
den
stundin/
zinsis
sîn
gebundin./
Dô
diz
sust
beteidingit
wart,/
dânâ
quam
kunig
Eddewart/
von
Engelant
und
alsô
vil/
brâcht
er
mit
im
in
dem
zil/
Vrisin
unde
pilgerîn,/
daz
man
dâ
besamnit
sîn/
zalte
ubir
al
daz
her/
zweihundirttûsint
man
mit
wer/
und
hattin
in
den
vristin/
gehoffit
gar
dî
cristin,/
daz
sî
gemachit
soldin
hân/
daz
heilige
lant
in
undirtân,/
und
daz
nicht
alleine,/
sundir
ouch
gemeine/
al
der
Sarracînin
lant./
Daz
wart
leidir
dâ
irwant;/
want
al
dî
menge
vorgenant/
wart
zustrouwit
sân
zuhant,/
daz
sî
ôt
nicht
schûf
nutzis
mê,/
wan
als
ir
hât
vornumin
ê;/
daz
dô
der
cristnin
sunde
îsch;/
want
mit
clage
man
dô
vrîsch,/
als
dî
gotis
craft
gebôt,/
daz
dise
hêrrin
lâgin
tôt,/
der
pâbst,
der
patriarke,/
ein
legât
unde
der
starke/
kunic
von
Naverre./
Diz
schûf
sulch
gewerre,/
daz
der
hêrrin
iclîch
schît/
kegn
lande
hin
mit
sînre
dît.
—/
In
den
jârin
unsirs
hêrn/
dô
der
tûsint
vorgangin
wêrn/
sibinzig
und
zweihundirt/
und
darûf
zwei
gesundirt,/
den
stûl
besaz
ein
pâbist
sus/
genant
nûnde
Gregôrius,/
der
canonizîrte/
und
mit
lobe
wirte/
ein
herzoginne,
dî
irkorn/
was
den
Polênin
und
geborn/
von
hôhir
adils
zwîge,/
dî
milde
sente
Hedwîge./
Dô
Cristis
jâr
zwelfhundirt
wârn/
sibinzig
und
drî
vorvarn,/
Rudolphus
von
Astburc
geborn/
wart
zu
rômischim
kunig
irkorn./
Von
dem
achten
hômeistre./
//Brûdir
Hartman,
als
ich
las,/
genant
von
Helderunge,
was/
achte
hômeistir
in
der
zît/
und
starb,
als
dî
wârheit
vorgît,/
an
sente
Bernhardis
âbint,/
den
ir
im
ouste
habint.
—/
Dâmit
dî
rede
hî
bestê/
und
sagin
von
der
crônkin
mê.
—/
Von
dem
urloige
der
Nadrouwin./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
zwelfhundirt
wârin/
vîr
und
sibinzig
ouch
geacht,/
und
itzunt
wârin
widirbrâcht/
zu
des
geloubin
reinekeit/
in
dî
schôz
der
cristinheit/
mit
vil
urloigis
hermin/
Pogezênin,
Ermin,/
Nattangin,
Barthin,
Samin,/
und
ouch
allintsamin/
des
sichirheit
getâtin/
und
gîsele
gesatin,/
daz
sî
durch
des
tûvils
rât/
nimmer
sô
vormeinte
tât/
woldin
mê
grîfin
an,/
sundir
blîbin
undirtân/
dem
geloubin
unde
gote/
und
der
brûdre
gebote;/
dô
wurdin
abir
denkin/
dî
brûdre
unde
lenkin/
darûf
ire
sinne,/
als
dî
gotis
minne/
sî
wîste,
schuntte
unde
twanc,/
wî
sî
breit,
wît
unde
lanc/
gemachtin
ôt
den
cristintûm/
und
gotis
lobelîchin
rûm/
gehôtin
und
gemêrtin,/
und
in
des
namin
kêrtin/
dô
ouch
mit
urloigis
strîtin/
kegn
der
dît
der
Nadrowitin,/
der
doch
etslîche
dô
gevarn/
itzunt
zu
den
brûdrin
wârn;/
want
dô
Dirske,
der
dâ
was/
Mandils
vatir,
als
ich
las,/
und
burcgrêve
zu
Wilow,/
mit
den
sînin
sich
gezow/
zu
den
brûdrin,
als
ich
hân/
ê
mit
rede
kunt
getân,/
dô
irhûb
sich
nâch
im
dan/
manch
gewaldig
edilman/
mit
wîbin
unde
kindin,/
mit
habe
unde
gesindin/
zu
den
brûdrin
und
ouch
sich/
lîzin
toufin
cristinlîch,/
dî
abgote
vortrettinde/
und
mit
geloubin
bettinde/
Cristum
an,
den
wârin
got,/
leistinde
mê
sîn
gebot./
Wî
zwei
huisir
dî
cristin
gewunnin
zu
Nadrowin
in
dem
lande
und
in
dem
gebîte
Rethow./
//Von
Tîrbere
brûdir
Conrât,/
der
dô
hîlt
des
meistirs
stat/
zu
Prûzin
in
dem
lande,/
merkte
unde
irkande/
wîsheit
unde
trûwe/
an
disin
cristnin
nûwe,/
dî
von
Nadrouwin
wârin
kumin,/
unde
hatte
wol
vornumin,/
daz
ê
von
irre
abevart/
daz
selbe
lant
geswechit
wart/
und
noch
vil
sêre
was
an
wer;/
des
treib
er
zuhouf
ein
her/
und
daz
genendeclîche/
brûdir
Dîterîche/
beschît,
der
Samin
vogete,/
der
ouch
dâmitte
zogete/
zu
Nadrouwin
in
daz
lant/
in
ein
gebît
Rethow
genant;/
dâ
roubtin
unde
brantin/
und
darnâch
sich
wantin/
vorbaz
vor
zwû
vestin,/
dî
sî
ligin
westin/
in
der
selbin
gegenôt,/
und
dâ
lang
in
strîtis
nôt/
sich
kegn
den
vîendin
wûgin/
und
zuletst
ouch
trûgin/
mit
gotis
hulfe
ubirhant/
unde
dî
huisir
vorgenant/
beidintsam
gewunnin,/
dî
ouch
von
in
vorbrunnin/
wurdin
und
gewant
in
stoub,/
und
nâmin
dâ
sô
grôzin
roub/
von
pferdin,
vihe,
habe,/
daz
sî
den
kûme
her
abe/
zu
hûse
wart
getribin./
Ouch
ûf
den
burgin
blibin/
vil
der
uncristnin
tôt,
dô
man/
sî
irsturmete
und
gewan./
Wî
dî
burg
Otholie
wart
gewunnin./
//Darnâch
abir
nam
an
sich/
der
vogit
brûdir
Dîterîch/
von
des
meistirs
gebote/
von
brûderin
eine
rote/
und
darzû
gesundirt/
rîtin
andirhalbhundirt/
und
zu
schiffe
volkis
vil,/
mit
den
er
reiste
in
dem
zil/
in
daz
gebît
Kattouwin/
gelegin
in
Nadrouwin
—/
von
einre
burg
alsô
las
ich,/
dî
was
geheizin
Otholich,
—/
und
waz
er
schutzin
hête,/
dî
schikte
er
an
stete,/
dâ
er
nutze
sî
besan,/
und
mit
den
anderin
began/
vaste
allumme
tretin
an/
dî
burc
mit
sturme
unde
slân/
leitirn
an
dî
zinnen./
Nû
hattin
gene
binnen/
wol
vornumin
und
gehôrt,/
wî
dî
brûdre
hattin
dort/
gene
burge
vorgeseit/
ouch
irsturmit
und
geleit/
darnidir
mit
menlîchir
craft,/
unde
wurdin
zwîvilhaft/
vorzaginde
gar
an
der
wer./
Ouch
gîng
in
zû
der
brûdre
her/
mit
schuzzin,
slegin,
stichin/
daz
sumelîche
intwichin,/
sumelîche
wurdin
wunt,/
sô
daz
sî
ôt
in
kurzir
stunt/
allir
wer
vorzigin/
und
în
allumme
stigin/
nâch
willekur
dî
cristin/
und
slûgin
in
den
vristin,/
waz
dâ
hatte
mannis
lîb./
Dî
kint
sî
vîngin
unde
wîb/
und
dî
burc
vorbrantin,/
darnâch
sich
dannen
wantin./
Wî
dî
burc
Kamenswîke
wart
gewunnin./
//Dô
diz
was
alsô
volant,/
dô
zôch
mit
creftigir
hant/
der
meistir
selbe
in
daz
lant,/
daz
Nadrouwin
ist
genant,/
und
durchvûr
daz
unirwant/
stiftinde
roub
unde
brant,/
unz
er
vor
eine
vestine
quam,/
Kameinswîkin
was
der
nam/
und
lac
vil
werlîch
ûf
ein
vlîz/
gebûwit,
daz
dî
Arse
hîz./
Dî
burc
sî
ummevîngin/
und
mit
sturme
gîngin/
crefticlîchin
manchirsît./
Ouch
sô
wart
in
in
der
zît/
mit
wer
menlîchin
widirstân,/
want
ûf
der
burc
zweihundirt
man/
wârn
wâpin
vormuginde/
und
wol
zu
strîte
tuginde./
Dî
wurfin
obin
von
der
burc/
sô
swinde,
daz
den
widirturc/
mûste
von
dem
wale/
nemin
hin
zu
tale/
manic
cristinlîchir
helt./
Ouch
inwart
ir
nicht
gevêlt/
von
manchim
gûtin
schutzin,/
dî
man
sach
vornutzin/
an
in
manchin
scharfin
pfîl./
Daz
wechsil
werte
lange
wîl/
zwischin
in
vil
harte,/
unz
got
zu
jungist
karte/
den
sînen
zû
mit
stûre,/
daz
sî
dî
ungehûre/
dît
doch
ubirkrigin/
und
zûzin
înstigin/
in
dî
vestin
mit
gewalt./
Dâ
wart
michil
mort
gestalt:/
sî
slûgin
dî
zweihundirt
man,/
von
den
ich
ê
gesprochin
hân;/
und
waz
dâ
mê
wart
vundin/
werlîchis
in
den
stundin,/
irin
handin
nicht
intgînc;/
kindir
unde
wîb
man
vînc,/
und
nâmin
roubis
alsô
vil,/
daz
des
zu
achtin
was
kein
zil;/
ouch
man
daz
hûs
zu
aschin
bran,/
und
zugin
dô
mit
vroidin
dan./
Wî
Nadrouwerlant
wart
vorwûstit./
//Vil
urloigis,
manic
strît/
von
den
brûdrin
in
der
zît/
kegn
Nadrouwin
wart
getribin,/
der
ich
hî
nicht
hân
geschribin,/
want
iz
vordrôzlîch
wêre,/
der
ênzelin
dî
mêre/
solde
gar
intrichtin,/
beschrîbin
und
betichtin./
Des
wil
ich
ir
gedagin/
und
ôt
daz
eine
sagin,/
wî
daz
urloige
nam
ein
zil./
Alleine
dî
Nadrouwin
vil/
dennoch
hettin
vrechir
dît/
und
ouch
ubir
manch
gebît/
gnûc
werhaftir
vestin
gût,/
doch
sî
irin
vreisin
mût/
und
ungeloubin
leitin
ab,/
als
got
daz
an
in
wab,/
und
zu
den
brûdrin
quâmin,/
dâ
in
gotis
namin/
dî
toufe
an
sich
nâmin/
vil
nâch
allintsamin;/
nicht
wen
eine
cleine
trucht/
sich
abe
zôch
und
nam
dî
vlucht/
hin
zu
den
Littouwin./
Alsus
daz
lant
Nadrouwin/
darnâch
immir
mê
belac/
wûste
unz
an
disen
tac./
Von
dem
urloige
kegin
den
Schalouwin./
//Dô
mit
gotis
hulfe
wart/
der
Nadrouwin
dît
bekart,/
als
ir
hât
dâ
vor
gehôrt,/
dô
begondin
strîchin
vort/
dî
brûdre
mit
urloige
sân/
und
dî
Schalouwin
grîfin
an,/
want
sî
achtin
gar
vor
nicht/
alle
ir
getâne
schicht/
dî
wîle,
daz
sî
sâhin
icht,/
daz
von
in
noch
was
unbericht./
Nû
sî
ûch
êrst
hî
kunt
getân,/
daz
ich
hernâch
willin
hân/
dirre
materien
zwischin/
ein
teil
geschichte
mischin/
mit
rede,
dî
doch
ê
geschên/
sîn
nâch
der
wârheite
jên/
bin
des
urloigis
zîtin/
kegn
den
Nadrouwîtin,/
want
iz
was
dâ
sô
gewant,/
als
noch
den
kundin
ist
bekant,/
daz
man
mit
ummeswiffe/
mochte
wol
zu
schiffe/
reisin
kegn
Schalouwin,/
daz
von
den
Nadrouwin/
iz
bleib
ungeirrit,/
want
von
in
gevirrit/
daz
wazzir
dî
Memle
lac,/
darûffe
man
dar
kumin
pflac./
Von
einre
burg
in
Schalouwin./
//Iz
hattin
bî
Ragnîtin/
ein
hûs
dî
Schalouwîtin,/
daz
lac
gebûwit
veste/
ûf
einis
bergis
reste/
irhabin
nâch
werlîchir
kur;/
dâ
lâgin
dî
Rûzin
vur/
unde
hattin
iz
behaft/
wol
nûn
jâr
mit
heris
craft,/
daz
sî
iz
nicht
gewinnin,/
vorhungirn
noch
vorbrinnin/
mochtin
mit
keinin
listin./
Diz
waz
vor
den
vristin,/
als
ich
habe
vornumin,/
ê
dî
brûdere
kumin/
wârn
in
daz
lant
zu
Prûzin./
Zu
jungist
dô
dî
Rûzin/
der
arbeit
und
der
kost
sô
grôz/
und
des
leggirs
dâ
vordrôz,/
sî
begondin
vrâgin/
gene,
dî
dâ
lâgin/
bin
der
burge
krange,/
wes
sî
alsô
lange/
sich
darûffe
nertin,/
daz
sî
vor
spîse
zertin./
Dô
sprâchin
gene:
›Vische‹;/
want
sî
hattin
vrische/
ûf
dem
hûse
mittin/
wol
von
zwênzic
schrittin/
lang
unde
breit
einin
tîch,/
der
von
vischin
was
sô
rîch,/
daz
er
den
burcluitin
gar/
tegelîch
gab
dî
lîbnar./
Dô
diz
dî
Ruizin
hôrtin,/
vil
schîre
sî
zustôrtin/
ir
leggir
unde
zugin
dan./
Sus
bleib
dô
dî
vestin
stân./
Nû
sêt
ein
wundirlîchiz
dinc:/
der
tîch
in
des
hûsis
rinc/
zu
pflege
gûtir
vische
gnûc/
zu
der
Schalouwin
nutze
trûc,/
dî
doch
dô
heidin
wârin,/
und
nû
zu
disen
jârin/
sîn
dâ
dî
cristninrotin,/
nû
hegit
er
ôt
crotin./
Wâvon
daz
sî,
des
weiz
ich
nicht;/
got
der
weiz
iz;
des
gericht/
unbegrîflîch
alle
vrist/
mir
und
allin
sinnin
ist./
Wî
Rangnîte
dî
burc
wart
gewunnin./
//Brûdir
Dîterîch,
genant/
dâ
vor,
der
voit
von
Samelant,/
von
des
meistirs
gebote/
nam
von
brûdrin
ein
rote,/
darzû
tûsint
rische
man,/
dî
dâ
wâpin
hattin
an/
und
wol
zu
sturme
kundin/
gerâtin
in
den
stundin,/
want
sî
daran
geûbit
wârn,/
unde
quam
mit
den
gevarn/
zu
schiffe
in
Schalouwerlant,/
daz
der
Memelin
den
strant/
an
beidin
sîtin
bevât,/
und
ungewarnit
dâ
betrat/
eine
burc,
dî
zu
der
zît/
lac,
dâ
nû
Ragnîtin
lît,/
dî
er
ouch
sturmin
dô
began./
Und
dô
man
vaste
leitirn
slân/
begonde
in
dî
zinnin,/
dî
Schalouwin
dâ
binnin/
hettin
gerne
sich
gewert./
Sô
wurdin
sî
sô
oft
irvêrt/
mit
manchim
scharfin
pfîle,/
dî
bin
des
sturmis
wîle/
ûf
sî
vlugin
sô
gevâch,/
daz
al
ir
wer
dâvon
vorbrach,/
als
dâ
offinlîch
irschein,/
want
sich
nindirt
torst
ir
ein/
ûz
den
zinnin
bîtin./
Sus
stigin
zu
den
dîtin/
dî
cristnin
obin
în
impor;/
ouch
undin
durch
daz
burgetor/
sumelîche
brâchin,/
dâ
hîbin,
slûgin,
stâchin/
sô
lange,
unz
ôt
nicht
genas,/
swaz
darûffe
manne
was,/
der
doch
mê
was
an
der
zal/
wen
des
heris
ubir
al,/
daz
dî
cristnin
hattin
dâ;/
wîb
unde
kindir
vînc
man
sâ/
und
nam
von
habe
rîchin
roub./
Hûs
unde
hakilwerc
in
stoub/
sî
zumâle
wantin/
und
vil
gar
vorbrantin,/
swaz
dorfir
in
der
nêhde
lac,/
dî
daz
luit
bewonin
pflac./
Wî
Rangnîte
dî
burc
wart
vorterbit./
//Swinde
ding
und
alzu
swint,/
dî
joch
menschinnâtûre
sint/
vil
nâ
unmuglîch
und
zu
swâr,/
der
mensche
angrîfin
tar,/
der
gote
wol
getrûwit/
und
genzlîch
ûf
in
bûwit/
und
an
gewissin
zeichin/
vûlit
gote
reichin/
im
hulfe
genêdeclîch./
Alsus
ouch
brûdir
Dîterîch,/
der
dâ
vor
genennit
ist,/
an
des
selbin
tagis
vrist,/
dô
diz
dinc
was
volant,/
mit
sîme
here
vûr
zuhant/
dî
Memelin
ûf
andir
sît/
und
trat
ouch
dâ
in
strît/
kegn
einre
burc
mit
vrechir
hant,/
dî
Ramige
was
genant;/
und
alleine
wurdin
wunt/
und
tôt
gewurfin
in
der
stunt/
der
sînen
an
dem
sturm
ein
teil,/
doch
sô
gab
im
got
daz
heil,/
daz
er
ouch
dî
burc
gewan/
mit
gewalt
den
vîendin
an,/
sî
gar
darûffe
sterbinde/
und
dî
burc
vorterbinde./
Alsus
dî
burge
beidintsam,/
daz
dêswâr
von
gote
quam,/
wurdin
dâ
gewunnin,/
zustôrit
und
vorbrunnin/
und
irslagin
heidin
vil/
binnin
einis
tagis
zil.
—/
Wî
Labiow
wart
zustôrt./
//Dô
dirre
zweir
burge
val/
in
der
Schalouwin
ôrn
irhal,/
sî
wurdin
der
geschichte/
in
leitlîchir
pflichte/
betrûbit
und
gemûhit/
und
in
zorn
irglûhit;/
dâvon
sich
ouch
zusamin/
dî
bestin
alle
nâmin/
unde
hîldin
sprâche/
darûf,
wî
sî
mit
râche/
mochtin
widirtûn
daz
leit,/
daz
irre
dît
was
ûfgeleit,/
und
in
dem
râte
tichtin,/
daz
sî
zu
schif
ûzrichtin/
vîrhundirt
ûzirwelte
man/
zu
strîte
und
dî
vûrin
sân/
kegn
Labegow
und
quâmin
dar,/
daz
ir
nîman
wart
gewar./
Und
des
morgins,
dô
der
tac/
begond
ûfgên
und
dennoch
lac/
daz
burcvolc
alliz
unde
slîf,/
der
Schalouwin
her
zûlîf/
unde
quâmin
ûf
dî
burc/
sundir
allin
widirturc,/
want
in
dâ
nîmant
werte;/
darin
ir
swert
vorzerte/
unde
machte
lebins
blas/
alliz,
daz
darinne
was/
traginde
menlîchin
lîb;/
âne
kindir
unde
wîb/
vûrtin
sî
hin
abe/
mit
vil
grôzir
habe,/
dî
sî
nâmin
dâ
vor
roub./
Ouch
wart
daz
hûs
gewant
in
stoub./
Wî
Schalouwinlant
wart
vorhert./
//Dise
vrevelîche
tât/
der
Schalouwin
nâhin
trat/
wirkinde
mûlîche
pîn/
dem
meistre
und
den
brûdrin
sîn,/
des
sî
ouch
woldin
andin/
dî
schicht
an
den
vîandin,/
und
besamintin
ein
her/
michil
unde
starc
von
wer/
unde
zugin
unirwant/
zu
Schalouwin
in
daz
lant,/
daz
kegn
Prûzinlande
lît,/
und
iz
vorhertin
in
der
zît/
von
dem
begin
unz
an
daz
ort/
ûbinde
vreislîchin
mort/
an
den
ungetouftin,/
der
sî
dâ
vil
besouftin/
in
iris
selbis
blûte./
Gevangin
in
ir
hûte/
nâmin
sî
wîb
unde
kint/
und
dî
zu
lande
brâchtin
sint./
Doch
dî
wîle
sî
dâ
wârn/
unde
dannen
soldin
varn,/
ich
meine
der
brûdre
rote,/
dô
hatte
Stenegote,/
der
Schalouwin
houbitman,/
von
der
dît
im
undirtân/
ein
michil
her
zusamin
brâcht/
und
mit
der
selbin
macht/
sich
nâch
der
brûdre
here
hûb./
Und
dô
der
meistir
des
intsûb,/
er
schikte
eine
lâge
starc/
bîsît,
dî
sich
sô
lange
barc,/
unz
daz
wol
in
rechtin
râm/
daz
her
der
Schalouwin
quam./
Dô
sprengtin
ouch
dî
brûdere/
ûz
der
lâge
lûdere/
unde
slûgin
ir
dâ
gnûc;/
dî
andrin
dî
vlucht
inttrûc./
Von
eime
vorrêtnisse
widdir
dî
brûdere./
//Sarecke
was
ein
man
genant/
gesezzin
in
Schalouwirlant/
einre
wol
der
bestin,/
der
hatte
eine
vestin,/
dî
nâch
im
ouch
Sarecke
hîz,/
ûf
der
sîtin,
dî
dâ
stîz/
an
daz
lant
Littouwin./
Den
selbin
Schalouwin/
sach
man
wesin
hô
geacht,/
doch
hatt
er
nicht
sô
grôze
macht/
undir
sîm
gebîte/
von
strîtlîchir
dîte,/
dâmite
er
schedelîche
mû/
gezîhin
den
brûdrin
mochte
zû./
Des
irtrachte
er
ein
list/
und
wolde
in
valschir
mittewist/
dî
brûdre
hân
vorrôtin./
Alsus
er
sante
botin/
zu
Memelburc
dem
cometuir/
und
lîz
den
manin
tuir/
bittinde
dêmûticlîch,/
daz
er
gerûchte
mûhin
sich,/
sîne
lûte
mit
im
nême/
und
zu
hulfe
quême/
im
balde
durch
geleite,/
want
er
wêre
gereite/
mit
alle
sîm
geslechte/
unde
wolde
rechte/
lâzin
dî
abgote/
und
in
gotis
gebote/
um
des
himilrîchis
kouf/
intpfâhin
cristinlîchin
touf/
und
in
der
wîse
zûzim
varn,/
daz
er
ôt
quême
sundir
sparn,/
want
er
nicht
mit
vrumin/
mochte
dannin
kumin/
noch
intvlîn
der
heidin
hant,/
im
wurde
hulfe
den
gesant./
Dô
der
comentûwir/
dî
redde
sô
gehûwir/
irhôrte
von
des
botin
munt,/
grôze
vroude
im
intstûnt,/
und
alleine
wêre/
zu
geloubin
swêre/
dem
heidin
an
der
geschicht,/
doch
wolde
er
des
lâzin
nicht;/
er
wolde
î
sîn
lebin/
in
dî
wâge
gebin/
und
durch
got
kumin
dâhin/
um
sô
vil
sêlin
gewin,/
daz
îdoch
in
zwîvel
was;/
und
ûf
den
sin
er
an
sich
las/
etslîche
brûdre
unde
knabin,/
dî
er
darzû
wolde
habin,/
und
irhûb
sich
an
dî
vart./
Und
dô
er
vaste
nêhin
wart/
der
stat
im
vorbescheidin,/
im
widirlîf
ein
heidin,/
der
ê
was
sîn
warnêre,/
im
saginde
sus
mêre/
in
warnunge
gewisse:/
›Iz
ist
ein
vorrêtnisse,/
daz
Sarecke
trîbit‹/
jach
er,
›dâvon
blîbit/
und
inzît
mit
nichte
vort,/
want
er
lît
besamint
dort/
vil
starke
an
der
strâze/
darûf,
sô
ir
zu
mâze/
im
hin
kumit
in
dî
nâ,/
daz
er
ûch
allintsam
irslâ.‹/
Dô
diz
der
cometûr
vornam,/
sîn
gemûte
sêre
irglam/
in
zorne
ûf
Sareckin,/
daz
er
in
wolde
neckin/
mit
sô
bôsir
trugene/
und
wolde
im
sîn
lugene,/
sîn
erge,
sîn
untrûwe/
und
sîn
valsch
gebrûwe,/
ob
er
mocht,
încrenkin,/
und
begonde
lenkin/
sîne
vart
allumme,/
unz
er
in
der
crumme/
quam
hindin
ûf
dî
hûte,/
dî
im
der
ungûte/
ûf
mordis
val
dâ
satzte,/
und
mit
den
sînen
platzte/
ungewarnit
ûf
dî
schar/
der
vîende.
Sî
irschrâkin
gar/
und
griffin
an
dî
vlucht./
Doch
sô
vîng
er
von
der
trucht/
Sareckin,
darzû
achte,/
dî
man
dî
wêgistin
achte/
undir
sinen
mannin,/
und
dî
vûrte
dannin/
gevangin
und
gebundin
hart./
Und
dô
sî
an
der
widirvart/
in
den
huttin
lâgin/
unde
rûwe
pflâgin/
slâfinde
dî
êrste
nacht,/
Sarecke,
want
der
hatte
macht/
des
lîbes,
brach
inzwei
mit
craft/
dî
bant,
dâmit
er
stûnt
gehaft/
an
einin
boum
vil
vaste,/
und
ein
swert
irtaste/
in
dî
hant,
dâmit
er
sân/
einen
brûdir
und
drî
man/
der
cristnin
dem
tôde
gab./
Darzû
eime
hîb
er
ab/
einen
arm;
ouch
in
der
nôt/
bleib
er
selbe
ligin
tôt./
Wî
dî
burc
Sassow
wart
gewunnen./
//Dô
brûdir
Conrât
von
Tîrberge/
der
lantmeistir
dise
erge/
von
Sareckin
vornam,/
er
wart
zornig
unde
nam/
an
sich
in
den
zîtin/
vumfzênhundirt
rîtin,/
und
mit
andrin
luitin
—/
wol
mit
vumfzên
nassuitin/
dî
zugin
—
unde
quâmin/
widir
dort
zusamin/
in
dem
lande
zu
Schalow/
vor
der
burc
genant
Sassow;/
dâ
sî
mit
sturme
trâtin
zû;/
und
allein
sî
grôze
mû/
lange
dâ
vor
littin,/
doch
sî
zuletst
irstrittin/
dî
vestin
mit
creftigir
hant,/
dî
ouch
in
asche
wart
gewant/
und
alliz
daz
irslagin,/
daz
sî
vundin
tragin/
zu
wer
darûffe
mannis
lîb;/
âne
kindir
unde
wîb/
mit
vil
roubis
habe/
tribbin
sî
her
abe./
Wî
Schalouwerlant
wart
vorwûstit./
//Urloigis
unde
strîte
mê/
sint
kegn
den
Schalouwin
ê/
von
den
brûdrin
geschên,/
der
mich
allir
zu
vorjên/
und
zu
schrîbene
bevilt;/
des
blîbt
dî
redde
sus
bezilt./
Sunder
ôt
dî
hôstin
hêrn,/
dî
dâ
zu
Schalouwin
wêrn,/
Surbantz
und
Swisdete,/
der
dritte
hîz
Surdete,/
dô
dî
offinlîchin
sên/
begondin
und
mit
wârheit
spên,/
daz
gotis
zorn
in
widirvacht/
unde
zeichinlîche
macht/
den
brûdrin
gab
zu
allin
zîtin/
beide
in
sturmin
und
in
strîtin,/
daz
sî
î
wurdin
sigehaft,/
sî
entorstin
der
gotlîchin
craft/
dêswâr
nicht
lengir
widirstân,/
sundir
sî
begondin
lân/
ir
vetirlîchiz
erbe/
unde
ir
gemûte
herbe/
geloubinde
intlindin,/
und
mit
irn
gesindin/
alênzilin
intwichin/
und
zu
den
cristnin
strichin,/
als
ir
wîsheit
in
gerît./
Und
dô
diz
dî
gemeine
dît/
der
Schalouwin
irkande,/
daz
dise,
dî
dem
lande/
bevor
ê
mit
urloige
wârn,/
zu
den
brûdrin
wârn
gevarn,/
sî
nâmin
algemein
an
sich/
den
geloubin
cristinlîch/
und
zu
den
brûdrin
zouwin./
Alsus
das
lant
Schalouwin/
darnâch
wûste
liggin
bleib,/
unz
sich
manic
jâr
vortreib./
Wî
sich
dî
Prûzin
zum
drittin
mâle
vornoigîrten
und
vîngin
dî
comentuir
von
Cristburg
und
vom
Elbinge./
//Dô
mit
arbeit
manicvalt/
und
mit
kost
gar
ungezalt/
und
mit
mûhe
ungeacht/
zum
andrin
mâle
hattin
brâcht/
dî
vreissame
prûzsche
dît/
dî
brûdre
undir
ir
gebît/
und
undir
des
geloubin
joch,/
darumme
manic
cristin
doch/
sîn
blût
vorgozzin
hête,/
und
wântin
blîbin
stête/
sich
in
vridis
sichirheit,/
dô
vîl
ûf
sî
ein
nûwe
leit,/
want
der
tûvil,
der
dâ
ist/
ein
vîent
des
vridis
alle
vrist,/
menschlîchis
heilis
ein
êchtêr/
und
des
geloubin
ein
anvechtêr,/
mit
valscheit
in
ir
herze
slûf/
und
schuntte
sî
darûf,/
daz
sî
abir
den
geloubin/
dempfin
soldin
unde
toubin,/
als
sî
hattin
ê
getân./
Disen
willen
gar
gewan/
dî
prûzsche
dît
unreine/
ob
al
daz
lant
gemeine,/
daz
sî
nâch
des
tûvils
girn/
sich
woldin
alle
vornôgîrn/
und
dem
geloubin
sich
inspenin,/
ân
dî
getrûwin
Pomezênin;/
dî
hattin
darzû
keine
pflicht./
Doch
intorst
an
der
geschicht/
nîmant
dennoch
offinlîch/
kegn
den
brûdrin
setzin
sich/
ân
der
Pogezênin
trucht./
Dî
bewîstin
ir
unzucht/
an
den
brûdrin
zuhant;/
want
mit
gewâpintir
hant/
sî
besamnit
quâmin/
und
gevangin
nâmin/
in
der
vorholnin
vêde/
dî
cometûre
bêde,/
den
man
den
Elbinc
haldin
sach/
und
Helwîge
von
Goltbach,/
den
Cristburc
dô
trat
ane,/
und
ir
beidir
kumpâne,/
und
vûrtin
sî
gebundin
hin./
Doch
was
einre
undir
in,/
den
man
nante
Powidde,/
der
sî
der
bande
quidde/
und
half
in
schîre
dan./
Sô
was
mit
in
ir
capelân,/
ein
prîstir,
ouch
gevangin,/
der
wart
zuhant
irhangin,/
und
einin
knecht
sî
slûgin
tôt./
Dî
andrin
der
selbin
nôt/
vil
kûme
dâ
intwichchin/
und
vluchtic
dannen
strichchin./
Wî
daz
vil
Pomezênin
wurdin
geslagin./
//In
der
zît,
als
ich
vornam,/
brûdir
Dîterîch
widir
quam/
von
Liddelow,
der
Samin
voit,/
der
durch
sache
was
gezoit/
ê
sô
hin
in
dûtsche
lant;/
und
dô
dî
red
im
wart
bekant
—/
in
hattin
lîb
dî
Samin
—/
dâvon
er
sî
zusamin/
in
ein
gesprêche
alle
lût/
und
irwante
iren
mût/
von
dem
argin
irretûm,/
den
sî
durch
des
tûvils
rûm/
hattin
angevangin./
Und
dô
diz
den
Nattangin/
und
Ermin
wart
kunt
getân,/
sî
trâtin
ouch
zurucke
sân/
iris
êrstin
willin
arc,/
gelobinde
mit
eidin
starc,/
daz
sî
mit
trûwin
valschis
vrî/
den
brûdrin
woldin
blîbin
bî/
vurbaz
âne
widirsat./
Dô
nam
ouch
brûdir
Conrât/
der
lantmeistir
ein
her/
an
sich
mit
creftigir
wer/
und
zôch
mit
vreisir
hant/
zu
Pogezênin
in
daz
lant/
burnende
unde
roubinde/
unde
mortlîch
betoubinde/
der
Pogezênin
âne
zal;/
wîb
unde
kint,
dî
vînc
man
al./
Dî
wîle
sî
diz
schûfin,/
dô
hôrte
man
sus
rûfin/
beide
man
und
ouch
dî
wîb/
wâfin
ubir
Bonsin
lîb:/
›Vorvlûchit
sî
sîn
valschir
rât,/
want
er
uns
gebrûwin
hât/
dise
nôt
und
dise
pîn,/
dâmit
wir
nû
bevallin
sîn!/
Er
ist
ein
sach
und
ein
urhab/
des
grôzin
meinis,
daz
wir
ab/
getretin
sîn
der
cristinheit./
Des
geschê
im
alliz
leit!‹/
Dirre
Bonse,
als
ich
las,/
in
Samelant
gesezzin
was/
und
zu
Pobêtin
kamerêr./
Zwei
wîb
wolde
habin
er/
offinlîch
durch
sîne
lust;/
und
dô
dî
brûdre
der
unkust/
nicht
woldin
im
vorhengin,/
ein
zorn
in
im
intpfengin/
sich
sô
gar
hezlîch
began,/
daz
er
mit
den
Prûzin
an/
heimelîchin
leggete/
und
sî
darzû
beweggete,/
daz
sî
gemeinlîch
woldin
hân/
sich
vornôgîrit
sundir
wân/
ubir
alliz
lant
vil
nâch,/
als
ich
ûch
dâ
vor
vorjach./
Und
dô
an
Bonsin
sus
irschein/
dirre
tûvelische
mein/
und
man
dî
wârheit
des
irvrîsch,/
mit
tôde,
als
sîn
erge
îsch/
und
daz
urteil
im
beschît,/
man
daz
lebin
im
vorschrît./
In
des
selbin
jâris
vart,/
dô
dî
herbistzît
gewart,/
dî
brûdir
abir
in
vreise/
stiftin
eine
reise/
zu
Pogezênin
in
daz
lant/
und
daz
mit
creftigir
hant/
hernde
durchtreibitin/
und
ôt
dâ
nicht
leibitin/
noch
habe
noch
gebuide;/
ouch
al
des
landis
luide,/
jung
und
alt,
wîb
unde
man/
sach
man
sî
vil
gar
irslân/
unde
vân
gemeine;/
doch
genas
ir
cleine,/
dî
vluchtig
intwichin/
und
kegn
Littouwin
strichin/
in
daz
gebît
zu
Gartin,/
dâ
sî
sich
bewartin/
mit
irm
gesinde
vor
der
nôt./
Sus
wart
vorwûst
dî
gegenôt./
Wî
Colmerlant
wart
vorhert
und
dî
gebît
Grûdenz,
Merienwerdir,
Zantîr,
Cristburg
und
Clement
dî
burc
wart
vorterbit./
//In
den
gezîten,
als
ich
las,/
zu
Colmin
in
dem
lande
was/
ein
lantcomentûwer,/
ûf
den
pfenninc
sûwer,/
den
undirtânin
swinde/
und
kegn
den
vîndin
linde,/
genennit
Bertolt
von
Northûsin;/
mit
dem
vuchse
kond
er
mûsin,/
der
durch
snôdir
weide
pflicht/
ofte
schadin
grôz
vorsicht,/
dî
wîl
er
schirrit
in
dem
molt/
und
in
irslîchit
hetzebolt./
Alsus
ouch
dirre
Bertolt/
ôt
ûf
silbir
unde
golt/
unde
ûf
irdischin
gewin/
wante
sînis
herzin
sin/
und
was
zu
strîte
ein
zage,/
daz
vil
manche
clage/
gebar
in
Colmerlande;/
want
er
der
vîande/
anvechtin
nicht
mit
vrechir
tât,/
als
er
solde,
widirtrat;/
dâvon
man
mûste
schouwin/
vil
ofte
dî
Sudouwin/
kegn
Colmerlande
kumin/
ûf
michilin
unvrumin/
und
ûf
jâmirberndiz
leit/
der
armin
gotis
cristinheit,/
dî
sî
dânidir
mortin,/
und
an
allin
ortin/
daz
lant
ôt
machtin
toube/
mit
brande
und
mit
roube/
sundir
allin
widirtrit./
Alsô
lange
werte
dit,/
daz
in
nicht
wart
widirstân,/
unz
zu
jungist
drîzic
man,/
bî
wîlin
minr,
bîwîlin
mê,/
Colmirlant
genennit
ê/
vîntlîchin
ubirrittin/
und
doch
blibin
unbestrittin./
Diz
alz
vorlazte
Bertolt/
und
wûc
geringe
doch
dî
scholt,/
want
er
trôc
sich
ûf
den
solt,/
der
dî
hêrrin
machit
holt,/
dî
nicht
rechtir
witze
hân./
Doch
wart
sîn
hoffenunge
wan;/
want
zuletst
der
meistir/
daz
veige
lantreistir/
(ich
meine
noch
Bertolde)/
intsatzte,
als
er
solde,/
und
machte
zu
lantcomentuir/
dêswâr
einen
brûdir
tuir/
genant
Herman
von
Schônenberc,/
der
dâ
ûf
urloigis
werc/
was
ein
degin
ûzirwelt./
Der
beschirmte
als
ein
helt/
menlîch
mit
werlîchir
hant/
im
daz
bevolne
Colmirlant,/
want
zu
allin
zîtin,/
sô
dî
Sudouwîtin/
quâmin
menlîchin/
dem
lande
zûgestrichin/
und
icht
mêzlîch
was
ir
trucht,/
sô
nam
er
kegin
in
dî
zucht/
mit
den
sînen
unvorzeit/
und
sî
vorjaite
oder
streit/
und
î
den
sig
an
in
hehîlt/
mit
gotis
hulfe,
dî
sîn
wîlt./
Diz
treib
er
alsô
dicke,/
unz
er
mit
tôdis
schricke/
ir
geletzte
alsô
vil,/
daz
sî
zuletst
in
keime
zil/
daz
lant
torstin
tûn
behaft/
âne
grôzis
heriscraft./
Der
widirsatz
sô
harte,/
den
in
keginkarte/
der
lantcomentuir
balt,/
und
der
schade
manicvalt,/
den
sî
an
den
irin
kurn,/
der
sî
vil
von
im
vorlurn,/
dî
er
in
strîte
vellete,/
mit
hazze
sô
irgellete/
und
in
zorn
irglûte/
der
Sudouwin
gemûte,/
daz
Scomant
ir
houbitman/
nam
an
sich
vîrtûsint
man/
Littouwin
unde
sînre
dît,/
unde
zôch,
als
im
gerît/
sîn
vreise,
mit
gewaldis
hant/
hin
zu
Colmin
in
daz
lant/
an
der
eilftûsint
meide
tage/
den
cristnin
zu
leidir
plâge,/
an
den
er
rach
der
sînen
tôt/
mit
vil
manicvaldir
nôt,/
dî
er
mertirlîch
in
bôt;/
want
ûf
sî
hezlîch
bran
sîn
sin./
Und
an
der
înverte
begin/
vor
dî
burc
sî
quâmin
hin/
zu
Plowis,
der
ein
lênman
pflac;/
ûf
der
Ozzin
sî
dâ
lac./
Dî
burc
sî
hertlîch
vâchtin
an/
und
ouch
hettin
sundir
wân/
sî
mit
craft
irstritin,/
hette
man
nicht
mit
in/
gehaldin
sulch
gedinge:/
zwêne
pfatleitinge/
man
in
von
dem
hûse
gab,/
dî
dâ
soldin
sî
hin
ab/
leitin
nâch
irre
ger/
daz
lant
dî
lenge
und
dî
twer,/
wâ
sî
in
den
vestin/
dî
cristnin
wonin
westin./
Alsus
daz
hûs
gevrîit
wart/
und
daz
her
gevînc
dî
vart/
vor
dise
burge:
den
Reddîn,/
dî
Lîpe,
dî
sî
beide
sîn/
lîzin
in
vridis
sâze./
Darnâch
zu
Welsâze/
nam
daz
her
dî
schurge,/
dâ
sî
daz
vurburge/
in
den
grunt
vorbrantin./
Dannen
sî
sich
wantin/
zu
dem
Clement
vor
daz
hûs/
und
mit
hertis
sturmis
prûs/
allumme
daran
stûnttin./
Zu
jungist
sî
inzunttin/
unde
legetin
vûer
an,/
davon
dî
burc
vil
gar
vorbran/
und
alliz,
daz
darûffe
was./
Dâ
vorturbin,
als
ich
las,/
menschen
mê
wen
hundirt/
âne
wîb
gesundirt/
unde
kindir,
der
sî
vil/
dannen
tribin
in
dem
zil,/
unde
quâmen
an
der
vart/
kegn
der
Tuigirnitze
wart./
Eine
burc
was
sus
genant/
eime
lêmanne
irkant/
zu
erbe,
der
ir
ouch
dâ
pflac./
Dî
selbe
burc
daz
her
belac/
und
dî
crefticlîch
anvacht,/
dâwidir
der
burcluite
macht/
strebite
mit
swindir
wer;/
und
allein
der
vîende
her/
des
êrstin
tagis
schûfe
nicht/
an
der
burc
mit
sturmis
pflicht;/
doch
blibin
sî
dâ
ligin/
ûf
kumftic
gesigin/
dî
nacht
unde
hattin
rû./
Abir
dô
des
morgins
vrû/
sî
vûltin
und
irvrischin,
daz/
dî
burc
was
gemannit
baz,/
den
sî
ê
des
wêre,/
sî
vordrôz
der
mêre/
und
irhûbin
sich
hin
dan/
zoginde
des
wegis
sân/
kegn
Grûdenz,
kegn
Mergenwert,/
kegn
Zantîr,
Cristburc,
dâ
vorhert/
wart
gar
von
den
hundin/
swaz
sî
indirt
vundin/
bûzin
den
vestin
vorgenant./
Vil
wîte
wart
von
in
gerant/
in
dem
lande
her
und
dar/
neminde
der
cristnin
war,/
dâ
sî
warn
beerbit./
Gevangin
und
vorterbit/
wart
dô
mit
mortlîchir
schûr/
alliz,
daz
in
widirvûr,/
iz
wêrin
vrouwin
odir
man./
Und
dô
diz
jâmir
was
irgân,/
kegn
lande
tribin
sî
hin
abe/
ummêzlîchin
roub
von
habe/
und
von
cristninluitin,/
dî
man
sî
sach
buitin/
zu
êwigir
eiginschaft./
Diz
irbarm
dî
gotis
craft!/
Waz
jâmirs
sich
dâ
scheinte,/
dâ
vrûnt
kegn
vrûnde
weinte,/
lîb
von
lîbe
scheidin/
mûst
in
grôzin
leidin,/
dî
mûtir
von
dem
kinde,/
daz
sî
dennoch
linde/
zôch
mit
der
spune
vûtir!/
Dî
tochtir
von
der
mûtir/
man
dâ
zarrete
bittirlîch,/
dô
sî
dî
heidin
undir
sich/
an
der
buitunge
teiltin/
und
unkûschlîch
bemeiltin./
Ô
wî
jamirberndin
schric/
der
sô
schemelîche
blic/
vrûnde
dâ
an
vrûnde
bôt!/
Nîmant
dî
herzenleide
nôt/
mag
ebin,
als
ich
wêne,/
betrachtin
âne
trêne./
Von
dem
letztin
urloige
kegn
den
Sudouwin./
//Dô
mit
gotis
hulfe
wârn/
betwungin
allir
Prûzin
scharn/
ubir
alle
prûzsche
lant,/
dennoch
was
ein
dît
irkant/
mechtic
vor
den
andrin
gar,/
dî
der
cristinheit
impar/
unde
joch
mit
allir
macht/
widir
den
geloubin
vacht/
in
trotzlîchim
drouwin;/
diz
wârn
dî
Sudouwin./
Den
trâtin
dâ
dî
brûdre
zû/
menlîch
mit
urloigis
mû,/
nicht
irre
macht
getrûwinde,/
sundir
ûf
gote
bûwinde,/
der
dî
sînen
nicht
vorlât,/
sundir
in
helflîch
gestât,/
als
in
î
twanc
sîn
gûte./
In
lag
ouch
in
gemûte,/
daz
daz
opfir
ist
unwert,/
dem
vordrumit
wirt
der
stert,/
daz
sîn
dî
werc
der
tugint/
gevrumin
lutzil
mugint,/
ob
sî
daz
ende
nicht
inzîrt;/
nîmant
ouch
gecrônit
wirt,/
den
er
inkempf
unz
an
daz
ort
—/
des
woldin
ouch
dî
brûdre
vort/
um
den
solt
der
sêlikeit/
dem
opfir
irre
arbeit/
âne
widirwende/
gebin
ein
gût
ende/
und
sich
mit
allin
creftin/
an
dî
Sudouwin
heftin/
in
strîte
zu
den
stundin,/
und
des
alsô
begundin./
Brûdir
Conrât
von
Tîrberc/
der
meistir,
der
î
ûf
daz
werc/
des
urlougis
vlîzic
was,/
âne
drôz
zusamne
las/
andirthalbtûsint
rîtin,/
dî
dâ
mochtin
strîtin,/
und
vûr
in
den
zîtin/
ûf
dî
Sudouwîtin/
in
ein
gebît,
hîz
Kimenow,/
daz
er
hernde
durchzow/
und
ân
dî
luite,
der
dô
gnûc/
daz
her
ûf
der
reite
slûc/
von
werlîchin
mannen,/
sô
tribin
sî
von
dannen/
kindir
unde
wîbe/
mê
wen
tûsint
lîbe/
unde
roubis
alsô
vil,/
daz
des
nîmant
weste
zil,/
von
andirre
habe./
Und
dô
sî
sus
herabe/
eine
tagevart
genâmin/
und
des
andrin
tagis
quâmin/
mit
des
roubis
zinse/
in
einen
walt,
der
Winse/
von
den
Prûzin
ist
genant,/
dô
wart
den
brûdrin
irkant,/
daz
nâch
in
quâmin
houwin/
wol
drîtûsint
Sudouwin/
ûzirwelt
zu
strîte
gar./
Und
als
sî
wurdin
ir
gewar,/
zuhant
sî
ummewantin/
und
gescharit
rantin/
vîentlîch
dî
vîende
an,/
dî
ouch
zegelîchin
sân/
sich
der
vlucht
irwûgin./
Alsus
dî
brûdre
slûgin/
von
dem
her
ein
michil
part/
und
widir
zurucke
wart/
unz
an
ir
lant
sî
tribin./
In
der
reite
blibin/
ouch
sechs
man
der
cristnin
tôt;/
daz
andre
her
gar
âne
nôt/
mit
dem
roube
allintsam/
vrôlîch
heim
zu
lande
quam./
Wî
Polênerlant
wart
vorhert./
//In
den
gezîtin
ouch
geschach,/
daz
man
von
Littouwin
sach/
kumin
mit
creftigir
wer/
in
Polênerlant
ein
her,/
daz
vil
gar
vorherte,/
vorbrande
und
beswêrte/
dî
drî
lant
mit
jâmirs
pîn:/
Luntschitz,
Brist,
darzû
Dobrîn,/
wirkinde
sô
grôzin
val/
an
den
cristnin,
daz
dî
zal/
nîmant
recht
betrachtin/
mochte
noch
volachtin,/
dî
irmort
dâ
blibin/
und
dî
sî
dannen
tribin./
Wî
daz
achthundirt
Littouwin
wurdin
geslagin./
//Nicht
ubir
lanc
nâch
dirre
schicht/
achthundirt
man
wol
ûzgericht/
rittin
von
Littouwin/
und
quâmin
zu
Kersouwin/
in
ein
gebît
alsô
genant,/
gelegin
in
Polênerlant,/
dâ
sî
mit
unvûgin/
wol
zên
dorfir
ûzslûgin/
tôtinde
vil
gar
dî
man;/
wîb
unde
kint
sî
tribin
dan/
und
von
habe
roubis
vil./
Binnen
dirre
reite
zil/
der
gotis
man,
der
vurste
gût,/
der
î
trûc
vil
reinen
mût/
und
ein
unbewollin
lebin/
wandirnde
zu
gote
ebin,/
herzoge
Leske
von
Krakow,/
hatte
kegn
der
vîende
drow,/
von
den
ich
nû
gesprochin
hân,/
besamint
manic
tûsint
man,/
als
er
wolde
sî
bestân;/
und
want
er
vil
der
sînin
sach,/
dî
dâ
wârin
mûtis
swach/
zu
strîtene,
dâvon
sich
brach/
ûz
in
der
hêrre
mûtis
vrî/
und
trat
ûf
einen
berc
dâbî/
unde
sprach
mit
wortin
luit:/
›Swer
nû
hî
ist
gotis
truit/
und
des
herzin
unvorzeit,/
der
trete
zu
mir
her
gemeit/
und
helf
mir
huite
andin/
an
des
crûzis
vîandin/
daz
unrecht,
daz
sî
mit
unêrn/
irbîtin
Cristô
unsim
hêrn/
an
den
sînen
gelidirn!/
Ô
helfit
alle
widirn/
diz
jâmir
unde
nidirn/
der
heidin
guft,
dî
uns
bekort,/
durch
den
himelischen
hort,/
den
got
hât
behaldin
dort/
allin
den
gerechtin,/
dî
durch
in
hî
vechtin/
und
den
geloubin
sterkin.‹/
Hî
mogt
ir
jâmir
merkin,/
daz
ûz
al
der
menige
grôz/
nî
sich
volkis
mê
geschôz/
wen
drîhundirt
man
allein,/
dî
trâtin
zu
dem
vurstin
rein;/
daz
andre
alliz
dannen
weich/
und
vorzait
kegn
hûse
streich./
Sus
bleib
der
hêrre
hôhir
zucht/
haldin
dâ
mit
cleinre
trucht,/
mit
den
er
doch
intsamin/
in
unsirs
hêrrin
namin,/
dem
er
ouch
wol
getrûwinde/
und
ûf
sîn
hulfe
bûwinde/
menlîch
an
dî
heidin
slûc/
und
zum
êrstin
darûf
wûc,/
daz
er
der
cristnin
rote/
von
der
bande
knote/
intbunde,
dî
gevangin
wârn./
Darnâch
streit
er
an
dî
scharn/
der
vorgenantin
heidin/
in
ellinthaftin
vreidin/
und
slûc
sî
an
dem
tage/
mit
alsô
grôzir
plâge,/
daz
der
achthundirt
manne/
nicht
mê
quâmin
danne/
sundir
kûme
zêne,/
dî
ouch,
als
ich
wêne,/
dî
vlucht
lôste
von
der
nôt./
Dî
andrin
blibin
alle
tôt./
Sus
der
herzoge
lôste/
aldâ
von
jâmirs
rôste/
und
von
herbir
bittirkeit/
dî
gevangene
cristinheit,/
dempfinde
der
heidin
spot,/
als
daz
mit
im
worchte
got./
Wî
daz
gebît
Meruniskin
wart
vorhert
zu
Sudouwin./
//Brûdir
Conrât
der
meister,/
swâ
der
kunde,
dâ
neist
er/
vortilginde
mit
allir
craft/
dî
vorwâzene
heidinschaft;/
der
besaminte
mit
wer/
abir
nû
ein
mechtic
her/
von
gêndin
unde
rîtin/
ûf
dî
Sudouwîtin./
Und
dô
er
in
daz
lant
hin
quam,/
dî
rîtin
er
ôt
an
sich
nam,/
dâ
lâzinde
dî
andre
dît,/
unde
zôch
in
ein
gebît,/
daz
Meruniskin
ist
genant,/
gelegin
in
Sudouwin
lant,/
unde
slûc
dâ
achzên
hêrn,/
dî
hô
ob
den
andrin
wern/
an
achberkeit
gesundirt,/
und
darzû
wol
sechshundirt/
mensche
slûg
er
unde
vînc/
und
iz
nâch
willin
dâ
begînc,/
daz
lant
machinde
toube/
mit
slachte,
brande,
roube./
Diz
ist
von
strûtêrin./
//Wundirlîchir
dinge
schicht/
in
vremdir
ebintûre
pflicht/
den
cristnin
strûtêrin,/
als
ich
von
wârin
mêrin/
vornumin
habe,
widirvûr/
binnen
des
urloigis
vûr./
Der
was
einre
Mertîn,/
den
man
nante
von
Golîn,/
von
dem
ich
ouch
ê
wizzin
lîz;/
der
andre
Conrât
Tûvil
hîz,/
Stoubemel
der
dritte,/
Kudar
ouch
dâmitte/
von
Sudouwin
wart
gesên/
und
Nakaim
von
Pogezên./
Dise
helde,
unde
mê/
was
ir
noch,
dî
habin
ê/
menlîchir
tât
sô
vil
begân,/
da{!D}z
ich
der
nicht
vol
schrîbin
kan./
Dirre
Mertîn
nam
sich
an/
vîr
dûtsche
und
eilf
prûzsche
man,/
mit
den
er
kegn
Sudouwin
streich/
und
ein
dorf
aldâ
irsleich,/
darinne
nam
er
unde
slûc/
roubis
unde
volkis
gnûc,/
ouch
daz
gebûde
brante;/
darnâch
sich
dannen
wante/
widir
heim
zu
lande
wart./
Und
dô
sî
quâmin
an
dî
vart/
verre
an
eine
stat
her
dan,/
dâ
sî
allir
sorgin
ân/
nâch
der
mû
gesâzin/
und
ir
spîse
âzin,/
dô
quam
ûf
sî
der
vîende
schar/
geplatzit
ungewarnit
gar/
zuhant
dânidir
slânde/
dî
vîr
dûtsche
cumpânde,/
dî
mit
Mertîne
wârin
dâ./
Dî
andrin
kûm
intvluhin
dâ,/
wer
unde
kost
vorzigin,/
dî
sî
dâ
lîzin
ligin,/
unde
îltin
dâ
zu
walde./
Des
geluckis
sâlde/
wurdin
dî
Sudouwin
vrô,/
und
Mertîn
betrûbit
dô/
in
dem
walde
allumme
lîf/
und
zusamne
widirrîf/
dî
zustroutin
cumpâne;/
und
want
sî
alle
âne/
wârin
wâpin
unde
wer,/
des
nam
Mertîn
sô
hin
dî
kêr,/
dâ
dî
vîende
lâgin/
und
hertis
slâfis
pflâgin/
nâch
der
arbeit
mûhesal,/
und
alênzeln
in
stal/
schilde,
sper,
darzû
dî
swert;/
und
dô
er
ganzir
wer
gewert/
der
sînen
hatt
iclîchin,/
mit
einandir
slichin/
sî
vil
stille
dâ
hinzû/
und
irslûgin
in
der
rû/
dî
Sudouwin
allintsam,/
sô
daz
ir
nî
dikeinir
quam/
zu
wer
joch
ûz
dem
bette;/
sundir
einre
hette/
sich
zu
der
vlucht
gegebin,/
dem
quam
Mertîn
bînebin/
und
in
ouch
dâ
letzte./
Alsus
sî
got
irgetzte/
der
leide,
dî
sî
quellin/
pflac
um
ir
gesellin,/
dî
dâ
lâgin
lebins
toub./
Ûfnâmin
sî
dâ
irin
roub,/
darzû
der
vîende
habe/
und
quâmin
her
wol
abe./
Darnâch
der
selbe
Mertîn/
abir
nam
dî
reise
sîn/
mit
cleinre
cumpânîe/
sô
hin
ûf
strûterîe/
zu
Sudouwin
in
daz
lant,/
dâ
er
ungewarnit
vant/
ein
dorf,
als
er
râmte,/
und
dô
nâch
werkis
amte/
gemach
dî
heidin
hattin,/
dise
âzin,
gene
battin,/
sumelîche
intslâfin
wârn/
gar
intnumen
allin
vârn,/
want
iz
was
in
der
demere,/
dô
hûb
sich
ein
getemere:/
dî
cristnin
ûf
sî
platztin/
und
sî
hô
gnûc
beschatztin/
in
neminde
gût
unde
lîb,/
vî,
pferde,
kindir
unde
wîb,/
daz
dorf
ouch
varnde
lang
und
twer,/
einre
hin,
der
andre
her,/
und
waz
sî
in
den
stundin/
werlîchis
indirt
vundin,/
daz
wart
gar
des
lebins
mat./
In
dem
geloufte
ouch
betrat/
Mertîn
in
einem
bade/
zên
man,
den
er
gerâde/
dâ
stûite
ân
irin
danc,/
davon
in
ubele
gelanc,/
want
î
nâch
des
slagis
swanc/
gewan
daz
blût
sô
grobin
ganc,/
des
sî
wurdin
alsô
cranc,/
daz
daz
lebin
in
intslanc./
Darnâch,
dô
diz
was
irgân,/
tribbin
sî
den
roub
her
dan./
Nû
woldin
in
den
zîtin/
ouch
dî
Sudouwîtin./
irin
schadin
andin,/
den
sî
von
den
handin/
der
cristnin
hatn
intpfangin,/
und
zugin
in
Nattangin/
mit
eime
here
genende/
und
hertin
an
eim
ende/
des
selbis
landis
einen
vlec/
und
machtin
sich
hinwec./
Îdoch
dî
brûdre
balde/
in
volgten
mit
gewalde/
und
von
dem
roube
tribin./
Ûf
dem
velde
blibin/
der
heidin
vil
irslagin
tôt,/
dî
andrin
mit
wundin
rôt/
und
mit
grôzin
schamin/
vluchtic
dannen
quâmin./
Von
brûdir
Conrâde
von
Vûchtwangen
dem
zêndin
lantmeistre./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vorgangin
wârin/
sibinzig
und
zwelfhundirt/
darûf
nûne
gesundirt,/
brûdir
Conrât
tôt
gelac/
von
Tîrberc,
der
des
amtis
pflac/
der
meistirschaft
in
Prûzinlant./
Ouch
wart
von
der
heidin
hant/
in
der
selbin
zît
irslagin/
brûdir
Ernst,
den
man
dô
tragin/
dî
meistirschaft
in
Lîflant
sach./
Von
disen
sachin
daz
geschach,/
daz
von
beidin
landin/
dî
brûdre
botin
sandin/
an
den
hômeistir,
der
dâ
was/
in
dûtschin
landin,
als
ich
las./
Der
botin
sunderin
iclîche/
hôrt
man
werbin,
und
doch
glîche/
ûf
einen
man
ir
werbin
trat./
Iclîch
lant
im
gebin
bat/
von
des
hômeistirs
gnâde/
zu
meistre
brûdir
Conrâde/
genennit
von
Vûchtewangin./
Nû
sach
man
glîch
gehangin/
den
hômeistir
irre
ger/
in
gebinde
den
man
gewêr,/
daz
er
solde
beidirwegin/
der
lande
mit
gebîte
pflegin/
und
mit
bîsorge
nemin
war./
Und
dô
er
wol
ein
ganziz
jâr/
der
amte
swêrlîch
gnûc
gepflac,/
dî
arbeit
in
sô
ubirwac,/
als
er
begonde
intsebbin,/
daz
er
nicht
mochte
ebbin/
dî
lant
vorwesin
beidintsamt,/
des
lîz
er
ûf
daz
eine
amt,/
des
er
in
Prûzinlande
wîlt,/
und
in
Lîflande
daz
behîlt./
Sus
er
zu
Prûzin
was
gezalt/
der
zênde
an
meistirs
gewalt/
und
was
ôt
ein
jâr
daran,/
als
ich
ê
gesprochin
hân./
Wî
Pokimen
daz
gebît
in
Sudouwin
wart
vorhert./
//Brûdir
Conrât
von
Tîrberc/
der
junge,
dem
der
strîte
werc/
der
meistir
in
der
zît
bevalc,/
daz
er
solde
marschalc/
wesin
in
Prûzinlande,/
al
sîne
macht
besande/
unde
reiste
durch
gewin/
in
daz
lant
Sudouwin
hin/
zu
Pokimen
in
daz
gebît,/
dâ
er
der
ungetouftin
dît,/
vil
vîng
und
ouch
sterbete/
und
gar
daz
lant
vorterbete/
mit
roube
unde
brande./
Und
dô
er
dannen
wande/
und
kegn
hûse
nam
dî
kêr,/
er
zôch
mit
alle
sîme
her/
dêswâr
vil
unlîse/
ubir
den
sê
zu
îse,/
den
man
nennit
Newotîn,/
ân
alle
schedelîche
pîn,/
swî
er
doch
lanc
sî
unde
wît;/
und
alsô
diz
nâch
vespirzît/
was
des
âbindis
geschên,/
des
morgins
nichtisnicht
irsên/
sî
des
îsis
kundin;/
sô
gar
was
iz
vorswundin./
Von
brûdir
Manegolde
dem
eilftin
lantmeistre./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
zwelfhundirt
wârin/
und
darzû
achzig
irvolt,/
dô
wart
brûdir
Manegolt/
in
Prûzinlande
meistir;/
an
des
amtis
reistir/
den
eilftin
man
in
zalte,/
und
zwei
jâr
er
sîn
walte./
Der
selbe
helt
gehûwir/
dâvor
comentûwir/
gewesin
was
zu
Kungisberc,/
dâ
er
lobelîchir
werc/
in
nutzis
prîse
gnûc
begînc;/
und
dô
er
daz
amt
intpfînc/
der
meistirschaft
und
des
vorwâr/
gepflac
nicht
vollin
zwei
jâr,/
er
wart
geladin
sô
hin
vur/
zu
dem
capitele
der
kur,/
in
dem
ouch
brûdir
Burghart,/
den
man
hîz
von
Swandin,
wart/
dem
dûtschin
ordene
bevorn/
zu
hômeistere
gekorn./
Und
dô
dî
kur
sus
was
geant/
und
der
lantmeistir
vorgenant/
widir
varin
wolde/
kegn
Prûzin,
als
er
solde,/
ein
sûche
an
der
reise/
mit
alsulchir
vreise/
in
angewant
und
an
im
warb,/
daz
er
ûf
dem
wege
starb./
Wî
Samelant
wart
gehert./
//Bî
diss
selbin
meistirs
zît/
Manegoldis
swindin
nît/
dî
Sudousche
dît
gevînc/
kegn
den
brûdrin,
want
in
gînc/
vil
bittirlîch
zu
herzin/
der
schade
und
dî
smerzin,/
dî
sî
in
ê
sô
manicvalt/
zûgetribin
mit
gewalt/
hattin
unde
noch
alle
tage/
ûf
sî
mêrtin
jâmirs
plâge,/
und
hîldin
darûf
engin
rât,/
wî
sî
mit
werlîchir
tât/
den
sô
vîentlîchin
pranc/
besît
geschubin,
der
sî
twanc,/
und
gewidirtin
den
schadin,/
dâmit
sî
sus
wârn
vorladin/
von
der
brûdre
twengin./
Und
want
sî
nicht
volbrengin/
alleine
mochtin
dî
geschicht,/
des
nâmin
sî
durch
hulfe
pflicht/
an
sich
dî
Littouwin,/
und
mit
einandir
zouwin/
gewaldiclîch
in
Samelant./
Nû
was
den
brûdrin
vorbekant/
von
warnunge
dise
schicht;/
des
was
iz
alsô
bericht,/
daz
sî
andirs
mochtin
nicht/
getûn
dikeine
plâge/
an
der
reise
vlâge,/
wen
dazs
wol
zên
tage/
allumme
in
dem
lande/
zuggin
und
mit
brande/
nâch
vîentlîchir
ande/
tilgtin
daz
gebuide
gar,/
des
sî
indirt
dâ
gewar/
wurdin
vestenunge
bar,/
und
darnâch
sich
machtin
dan;/
doch
sô
mûstin
sî
dâ
lân/
von
dem
here
wol
vumf
man,/
dî
man
sach
dî
brûdre
slân./
Dî
wîl
diz
her
hî
prûsinde/
ûflas
alumme
mûsinde/
in
Samelant
dî
eigir,/
brûdir
Ulrîch
Beigir,/
der
comentuir
von
Tapiow,/
sô
hin
kegn
Sudouwin
zow/
mit
drithalbhundirt
rîtin,/
mit
den
er
in
den
zîtin/
dâ
herte
wol
nâch
willin;/
want
ân
andir
villin,/
des
er
an
der
dîte
vil/
ûbte
vreislîch
in
dem
zil/
mit
slachte,
roube,
brande,/
sô
nam
er
in
dem
lande/
gevangin
gesundirt/
wol
andirhalbhundirt/
von
wîbin,
tochtrin
unde
barn/
der
edilstin,
sô
sî
dâ
wârn,/
und
dî
zu
hûse
brâchte./
Alsus
in
ruimir
achte/
dî
Sudouwin
mê
vorlurn/
dâheime,
wen
sî
dort
irkurn/
zu
gewin
in
Samelant/
in
der
reise
vorgenant./
Dirre
brûdir
Ulrîch/
was
des
mûtis
menlîch/
und
des
lîbes
gar
irwegn./
Man
sach
in
ofte
dinge
pflegn/
in
strîtlîchir
wâge,/
dî
vil
kuim
ein
zage/
hette
torst
anschouwin./
Vil
leidis
den
Sudouwin/
und
schedelîchir
mû/
treib
er
mit
urloige
zû;/
und
daz
sô
dicke
worchte,/
daz
der
meistir
vorchte,/
want
er
in
hîlt
vil
wêhe,/
daz
im
icht
geschêhe/
dâvon
er
lîchte
kur
den
tôt,/
und
darum
ouch
im
gebôt,/
daz
er
nicht
solde
vurbaz
mê,/
als
er
gepflogin
hatte
ê,/
dikeine
reise
rîtin/
kegn
dî
Sudouwîtin/
noch
in
strît
noch
umme
roub/
ân
sîn
sundirlîch
urloub./
Dî
wîl
man
in
vrâgete,/
durch
waz
er
alsô
lâgete/
und
den
Sudouwin
wêre/
sô
gram
und
sô
gevêre,/
sô
sprach
er:
›Ich
inrûchte
nicht,/
in
welchir
wîs,
in
welchir
schicht/
ich
mich
an
sî
hînge,/
daz
ich
ôt
intpfînge/
vumf
wundin
in
etlîchir
vrist/
als
mîn
lîbir
hêrre
Crist/
durch
mich
hât
irlittin.‹/
Diz
hôrte
man
ouch
bittin/
in
gote
zu
vil
manchir
zît,/
als
iz
ouch
vil
ebin
sît/
nâch
sînem
willin
im
irgînc:/
von
den
Sudouwin
er
intpfînc/
in
strîte
nâch
den
stundin/
in
crûzis
wîs
vumf
wundin,/
darnâch
er
sich
î
senen
pflac,/
und
dâmitte
tôt
gelac.
—/
Wî
ein
Sudouwe
wundirlîch
sich
bekarte./
//Nû
quam
ouch
in
der
selbin
zît/
ein
edil
man,
ein
Sudowît,/
der
was
Russigen
genant,/
mit
alle
sîme
hûse
intsamt/
von
Sudouwin
wîchinde/
und
zu
der
Balge
strîchinde,/
dâ
in
dî
brûdre
intpfîngin/
und
iz
mit
im
begîngin/
wol
vrûntlîch,
alse
daz
gezam./
Nû
wolde
er
mit
in
intsam/
in
dî
kirche
wandrin/
und
dâ
als
dî
andrin/
in
gotisdînst
sich
mengin./
Dî
stat
wart
man
im
engin/
und
in
dâ
wîsen
vor
dî
tur/
nâch
cristinlîchis
rechtis
kur,/
want
er
noch
was
ein
heidin./
Und
dô
im
wart
intscheidin/
der
ûzirunge
sache,/
nicht
wûg
er
sî
swache,/
sundir
snel
den
touf
intpfî;/
ouch
sich
mit
im
toufin
lî/
alle
sîn
gesinde./
Nû
trat
ein
sûche
swinde/
des
lîbis
ûf
in
an
der
stunt,/
dô
dî
sêle
im
gesunt/
der
touf
gemachet
hette,/
sô
daz
er
in
ein
bette/
legin
mûste
sich
zuhant./
Darnâch
wart
von
im
gesant/
nâch
einem
brûdir
pfaffin,/
von
dem
ouch
im
geschaffin/
des
toufis
sacrament
was
ê,/
den
er
mit
innigir
vlê/
im
den
geloubin
kundin
bat,/
daz
ouch
der
prîstir
gerne
tat./
Und
als
er
vor
in
gesaz/
und
im
dî
gotislêre
maz,/
sô
sît
er
dort
zun
vûzin
stân/
ein
crûze,
daz
im
hatte
lân/
von
holze
machin
der
Sudow./
Von
des
crûzis
aneschow/
wûchs
dem
prîstir
wundirs
vil,/
daz
in
alsô
kurzim
zil/
in
sulche
andâcht
was
geslouft/
der
heidin,
der
alrêst
getouft/
was
an
dem
selbin
tage,/
unde
begonde
vrâge/
an
in
tûn
von
der
geschicht./
›Hasdû‹,
sprach
er,
›gûtis
icht/
bî
dîme
lebene
î
getan,/
ê
man
dich
sach
den
touf
intpfân?‹
—/
›Ich
habe
manchin
cristin/
bî
mînis
lebins
vristin/
irslagin,
des
ich
î
mich
vleiz./
Gûtir
werc
ich
nicht
inweiz/
an
mir,‹
sus
der
sîche
sprach,/
›sundir
einiz,
daz
geschach,/
dô
wir
mit
creftigir
hant/
hertin
in
Polênerlant,/
dâ
ouch
einre
der
Sudouwin/
nam
ein
bilde
unsir
vrouwin,/
daz
er
vûrte
mit
im
dan,/
und
daz
bilde
sach
man
hân/
gesnitzit
ein
kindil
ûf
der
schôz./
Darnâch
in
des
nicht
vordrôz/
und
andre
heidin
wilde,/
sî
schuzzin
zu
dem
bilde/
in
uppelîchir
vreidekeit./
Dô
ich
daz
sach,
iz
was
mir
leit,/
und
lîf
hin
in
zorne
balt,/
nam
daz
bilde
mit
gewalt/
und
iz
eime
cristnin
gab./
»Nim,
trac,«
sprach
ich,
»balt
hin
ab/
»diz
bilde
des
gotis
dîn;/
»brenge
iz,
dâ
im
muge
sîn/
»nâch
cristinlîchir
ê
bereit/
Ȑre,
lob
mit
wirdekeit.«/
Darnâch
in
slâfe
mir
irschein/
geformit
nâch
dem
bilde
rein/
in
wunnenclîchir
schouwe/
dî
allirschônste
vrouwe,/
der
glîche
nî
mê
wart
gesehen;/
dî
hôrt
ich
alsô
zu
mir
jehen:/
»Den
dînst,
den
dû
irbotin/
»kegn
der
tummin
rotin/
»hâst
an
mînem
bilde
mir,/
»sol
gegoldin
werdin
dir/
»mit
lône
ubirrîche/
»in
mînis
kindis
rîche!«
—/
Und
dô
der
reine
westirbar/
dise
wort
volante
gar/
vor
dem
prîstre
vorgenant,/
dî
sprâche
legte
er
zuhant/
unde
sêliclîch
intslîf/
in
gote,
ê
der
tac
vorlîf.
—/
Wî
sente
Merienburc
gebûwit
wart./
//Dô
unsirs
herrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
darzû
achzic
wârn,/
dô
wart
dî
burc
Zantîr
genant/
mit
namin
und
mit
stat
vorwant,/
want
Mergenburc
hîz
man
sî
sît,/
und
bûwit
sî
dar,
dâ
sî
nû
lit,/
wol
lobelîch
Marîen/
der
reinen
wandils
vrîen./
Wî
ein
gebît
vorhert
wart
in
Sudowin,
daz
hîz
Crasim./
//Nû
sach
man
meistir
Manegolde/
daz
urloige,
als
er
solde,/
mit
craft
anhertin
und
vornunst,/
des
sîne
vorderin
begunst/
hattin
mit
strîtindir
hant/
widir
der
Sudouwin
lant./
Zusamin
brâcht
er
in
ein
her/
alle
sîne
macht
mit
wer,/
dî
er
geleistin
mochte
dô,/
und
in
daz
lant
Sudouwin
zô/
an
unsir
vrouwin
tac
Marîen,/
sô
man
pfligit
lîcht
zu
wîen,/
und
der
reise
dâ
gerît/
zu
Crasim
in
daz
gebît,/
daz
er
gar
vorherte/
und
vîentlîch
beswêrte/
mit
roube
unde
brande./
Ouch
traf
er
dô
Scomande,/
der
gegenôte
houbitman,/
und
zu
aschin
im
vorbran/
alle
sin
gebuide./
Ouch
vîng
er
dâ
luide/
unde
slûc
gesundirt/
wol
vumfzig
unde
hundirt/
von
wîben
unde
mannen./
Darzû
vûrt
er
dannen/
grôzin
roub
kên
lande/
von
habe
manchirhande./
Dô
diz
vorgenante
her/
solde
nemen
dî
înkêr/
zu
Crasim
in
dî
gegenôt,/
dô
wart
iz,
als
daz
vûgte
got,/
însprenginde
vorirrit/
und
ein
teil
gevirrit/
von
einandir
her
und
dar./
Hî
dise
schar,
dort
jene
schar/
zustrouwit
rant
alumme;/
und
in
der
selbin
crumme/
daz
her
daz
lant
so
gar
durchtreib,/
daz
unvorhert
dâ
nicht
inbleib,/
swaz
ir
ôt
irbeite;/
und
in
derselbin
reite/
irslagin
wart
der
degin
tuir/
von
Tapiow
der
cometuir,/
der
Beigir
brûdir
Ulrîch,/
und
als
er
ê
pflac
senin
sich,/
daz
er
nâch
Cristô
wurde
wunt,/
sus
irgîng
iz
in
der
stunt;/
want
wundin
an
vîr
endin,/
an
vûzin
und
an
hendin,/
dî
vumfte
zu
dem
herzin/
im
zu
tôdis
smerzin/
gâbin
dî
Sudouwin./
Ouch
sach
man
vorhouwin/
vîr
anderin
daz
lebin,/
dî
im
dâ
bî
nebin/
wârin
hergesellin./
Sô
wart
von
Lîbenzellen/
gevangin
brûdir
Lûdewîc/
ûf
derselbin
reise
stîc./
Dirre
brûdir
Lûdewîc/
von
Lîbinzelle
was
ein
zwîc/
intsprozzin
von
edilre
art/
und
von
jugint
ûf
gelart/
ûbinde
strîtlîche
tât,/
dâvon
er
vil
begangin
hât/
wundirs
in
menlîchir
schicht,/
als
hernâch
diz
bûch
vorgicht./
Und
dô
in
sus
der
vîende
craft/
gevîng,
er
wart
in
bande
haft/
geantwortit
Scomande./
Und
want
in
der
irkande/
einen
degin
wesin/
zu
strîte
ûzirlesin/
unde
im
wol
an
manheit
glîch,/
des
minte
er
in
sundirlîch/
unde
in
gerne
bî
im
sach./
Dâvon
ouch
darnâ
geschach,/
daz
Scomant
einis
solde
varn/
zu
eime
tranke,
dâ
ouch
wârn/
gesamnit
in
den
zîtin/
dî
bestin
Sudouwîtin/
nâch
des
landis
sitte,/
unde
nam
in
mitte/
in
vrûntlîchir
gere,/
swî
er
gevangin
wêre./
Und
in
dem
getrenke/
wûchs
ein
sulch
gezenke,/
daz
ein
mechtig
edelinc,/
ein
Sudouwît,
an
witzin
linc,/
Lûdewîge
dâ
betrûbete/
mit
worten,
dî
er
ûbete/
in
smêhir
wîse
und
in
drô./
Dô
sprach
er
zu
Scomande
sô:/
Hâstû
durch
den
willin
her/
mich
mit
dir
gevûrt,
daz
der/
an
mir
wittre
bôse
wort,/
dâmitte
er
smêlîch
mich
bekort/
unde
drouwe
ûf
mich
treit?/
Dô
sprach
Scomant
In
sichirheit/
salt
dû
wizzin,
daz
mir
leit/
ist,
waz
er
dir
mûhe
tût;/
und
hâstû
sô
kûnen
mût,/
daz
dû
dîn
leit
tarst
andin,/
dir
wirt
bîgestandin/
von
mir
mit
helfe
sundir
wân.‹/
Und
dô
er
diz
irhôrte,
sân/
zukte
er
in
zorne
ein
swert/
unde
slûc
gar
unvorvêrt/
den
Sudouwin
vor
in
al,/
daz
er
nam
des
tôdis
val./
Unde
nâch
den
stundin/
wart
er
sint
intbundin/
von
der
gevencnisse
bant/
von
eime
knabin,
den
Scomant/
zu
gesinde
hatte
dô,/
der
ouch
mit
im
dannen
zô/
und
brâchte
in
sidir/
zu
den
brûdrin
widir./
Wî
Scomant
der
Sudouwin
houbitman
sich
bekarte./
//Der
vorgenante
Scomant/
mechtig
unde
rîch
irkant/
was
dort
in
Sudouwinlant/
zu
Crasim
in
der
gegenôt,/
dâ
im
ouch
sô
grôze
nôt/
der
brûdre
anvechtin
bôt/
in
des
urloigis
zîtin,/
daz
er
dâ
nicht
berîtin/
mochte,
sundir
dannen
vlôch,/
mit
vrûndin
und
gesinde
zôch/
unde
mit
allir
habe/
kên
Rûzin
sô
hin
abe,/
dâ
er
ouch
dâchte
wonen/
und
vridelîch
bedonen;/
doch
werte
daz
nicht
lange;/
want
des
ellendis
bange/
den
mût
im
sô
beswarte,/
daz
er
widirkarte/
in
daz
lant
sînre
gebort./
Und
dô
dî
brûdre
diz
irhôrt/
hattin,
gar
ân
alle
rû/
strichin
sî
im
abir
zû/
mit
urloige
alsam
ê/
und
geworchtin
im
sô
wê/
mit
strîtin
und
mit
reisin/
und
manchirhande
neisin,/
unz
er
zu
jungist
sich
irgab/
den
brûdrin
und
zu
in
her
ab/
mit
alle
sîme
hûse
vûr/
und
cristeningeloubin
swûr,/
in
dem
er
ouch
den
touf
intpfînc/
und
alliz,
daz
im
anehînc./
Wî
daz
gebît
Silien
in
Sudouwin
wart
vorhert
und
brûdir
Lûdewîg
andirweit
wart
gevangin./
//Nû
geburt,
als
ich
ê
sprach,/
daz
man
zu
capitle
sach/
meistir
Manegolde/
zogin,
als
er
solde,/
durch
einis
hômeistirs
kur,/
als
ir
vornumin
hât
dâ
vur,/
dô
er
ouch
bleib
des
lebins
mat;/
und
dô
er
an
dî
reise
trat,/
der
von
Tîrberc,
der
dô
was/
marschalc,
ein
her
zusamne
las/
von
brûdrin
unde
luite
vil./
Des
heris
menige
in
dem
zil/
zôch
an
sînir
reite/
manchir
mîlin
breite/
und
sô
hin
sich
wande/
kegn
Sudouwinlande/
in
daz
gebît
zu
Silien./
Dô
sach
man
sî
vortilien/
alle
daz
gebûwe/
beide
alt
unde
nûwe,/
daz
dâ
indirt
was,
mit
brunst./
Ouch
wîstin
sî
ir
abegunst/
an
der
ungetouftin
dît,/
der
ir
swert
dâ
vil
vorschrît,/
daz
sî
des
lebins
blibin
ân,/
und
darzû
den
houbitman/
irslûgin
sî,
der
hîz
Wadol;/
und
al
ir
hende
roubis
vol/
nâmin
sî
von
habe/
und
zugin
sô
her
abe./
An
dirre
selbin
reise/
von
der
Sudouwin
vreise/
wart
der
von
Lîbinzelle/
in
des
gerennis
snelle/
sô
vêrlîchir
wundin
wunt,/
daz
sî
in
lîzin
in
der
stunt/
in
dem
snê
dâ
ligin/
des
lebins
gar
vorzigin./
Darnâch
doch
ûf
in
quâmin/
Sudouwin,
dî
in
nâmin/
alsô
kranc,
als
er
dâ
lac,/
und
hîngin
in
sam
einin
sac/
ubir
ein
pfert
dî
twere/
und
in
mit
drabe
swêre/
vûrtin
alsô
dannin./
Daz
schuttin
und
daz
wannin/
daz
blût
im
ûz
dem
lîbe
twanc,/
daz
iz
ûz
den
wundin
dranc/
bî
stuckin,
want
iz
itzunt
was/
gelibbrit,
und
alsus
genas/
brûdir
Lûdewîc
der
nôt:/
andirs
zwâr
er
wêre
tôt,/
als
er
selbe
sint
vorjach./
Und
dô
iz
nû
alsus
geschach,/
daz
er,
als
ir
hât
vornumin,/
in
ir
bant
was
abir
kumin,/
sî
antwortin
in
sô
hin/
eime,
der
dâ
undir
in/
der
hôste
was
an
wirde,/
genennit
Kantegirde,/
daz
in
der
solde
haldin/
und
sîn
mit
hûte
waldin./
Von
brûdir
Conrâde
von
Tîrberc
dem
zwelftin
lantmeistere./
//Dô
meistir
Manegolt
gestarb/
und
des
lîbis
hî
vortarb,/
dô
wart
brûdir
Conrât/
der
junge
von
Tîrberc
gesat/
zu
meistre
ubir
Prûzinlant;/
der
zwelfte
sô
was
er
bekant/
an
dem
amte
und
iz
trûc/
sechsthalb
jâr
hêrlîch
gnûc./
Dirre
Conrât,
als
ich
las,/
dem
meistre
Conrâde
was,/
von
dem
gesprochin
ist
dâ
vorn,/
zu
brûdre
an
geburt
irkorn,/
und
hîzin
beide
von
Tîrberc./
Dêswâr
lobelîchir
werc/
habin
sî
bî
irme
zil/
begangin
mit
urloige
vil,/
daz
sî
zu
pfleg
in
allir
craft/
hantîrtin
kegn
der
heidinschaft;/
want
sî
wârin
hellede/
an
menlîchir
ellede/
und
got
was
mit
in
sundir
wân./
Sus
alliz,
daz
sî
griffin
an/
mit
urloige
hî
und
dort,/
daz
gîng
in
wol
nâch
wunsche
vort./
Wî
dî
burc
Puttirberc
zurgîng
und
dî
Mewe
wart
gebûwit./
//Der
herzoge
von
Pomerên,/
hêr
Swantopolc,
von
dem
vorjên/
sîn
redde
gnûc
dâ
vorne,/
hatte
vîr
geborne/
sune,
dî
er
nâch
im
lîz./
Mestowîn
der
êrste
hîz,/
der
ein
gîsil
was
dâ
vor;/
sô
hîz
der
andir
Schambor;/
Warcezlaw
der
dritte;/
noch
was
dô
einre
mitte,/
des
nam
ich
nicht
geschribin
vant./
Der
Warcezlaus
vorgenant/
lîz
gar
der
werlde
lûdir/
und
wart
des
ordins
brûdir/
des
Dûtschin
hûsis
durch
sîn
heil,/
dem
er
ouch
den
erbeteil/
gab
mit
willin
allin,/
der
im
angevallin/
was
von
des
vatir
herzoctûm,/
daz
iz
ûf
gotlîchin
rûm/
dâ
êwiclîchin
wêre/
ein
almûsin
gewêre./
Und
darnâch,
dô
Schambor
gesach/
sîn
teil
wesin
alsô
swach,/
daz
er
dâvon
nicht
ebbin/
noch
hêrlîch
mochte
lebbin,/
als
sînre
wirdekeit
gezam,/
zu
den
brûdrin
er
sich
nam/
von
Prûzinlande,
und
den
gab/
sîn
erbeteil,
daz
sî
darab/
im
und
dem
gesinde
sîn/
zu
schafne
pflichtic
soldin
sîn/
nôtdurft
allirhande,/
als
man
dô
benande/
nach
vûge
sînir
wirde./
Daz
selbe
tet
der
vîrde;/
und
ûf
daz
dirre
drîer
gift/
und
der
intscheidinheite
stift/
êwiclîchin
hête/
macht
und
blibe
stête,/
sô
sach
man
ir
iclîchin/
sîn
teil
sundirlîchin/
mit
dem
erbezeichin/
dem
meistre
ûfreichin,/
dem
ordine
iz
lîginde/
und
sich
gar
vorzîginde/
al
des
rechtis
vurbaz
mê,/
daz
sî
daran
hattin
ê/
und
ouch
mochtin
hân
darnâch/
von
dikeinir
hande
ansprâch/
noch
dikein
nâchkumelinc./
Ûf
dise
vorgesprochnin
dinc/
sî
brîve
schrîbin
lîzin/
und
dî
vorsiglin
hîzin/
mit
irin
ingesigilin
drîn,/
und
sî
den
brûdrin
gâbin
hin./
Dô
diz
Mestewîn
vornam,/
der
drîer
teile
allintsam/
des
herzoctûmis
vorgenant/
er
mit
gewalt
sich
undirwant/
und
dî
besaz
vil
manic
jâr/
widdir
der
brûdre
wille
gar/
unz
darnâch
der
rômische
hof/
gesante
einen
bischof,/
der
Philippus
was
genant,/
zu
Polênen
in
daz
lant,/
daz
er
dâ
wêre
ein
legat,/
vor
dem
dô
brûdir
Conrât/
der
lantmeistir
regete/
und
in
clage
legete/
daz
unrecht,
daz
sô
Mestowin/
den
brûdrin
und
dem
ordne
sîn/
mit
gewalt
hatt
ûfgeleit/
an
den
drîn
teilin
vorgeseit/
des
vurstintûmis,
dî
in
wârn/
redelîchin
vor
den
jârn/
von
den
brûderin
gegebin,/
und
ouch
daz
bewerte
ebin/
mit
den
brîven,
dî
dem
ordin/
wârn
darûf
von
in
wordin/
zu
êwigim
gemache./
Und
dô
ûf
dise
sache/
der
legât
dâ
gehôrte/
clage
und
antworte/
von
beidin
disen
partin,/
er
begonde
wartin/
und
darûf
wendin
sînen
sin,/
wî
er
dî
zwîtracht
zwischin
in/
vridelîch
berichte/
und
allin
krîc
geslichte./
Des
wart
iz
ouch
alsô
gewant,/
daz
beide
part
in
sîne
hant/
ire
sache
vûrtin/
und
daz
willekurtin,/
swî
iz
sîn
wîsheit
vûgete,/
daz
in
daran
genûgete/
sundir
alle
widirwort./
Und
dô
alsô
der
meistir
dort/
der
hantvestin
sich
vorzeich/
und
alle
sîme
rechte
intweich,/
daz
er
an
Pomerênen
hâte,/
dô
hôrte
man
von
dem
legâte,/
daz
er
dî
sach
alsô
intschît,/
daz
dî
brûdre
ein
gebit/
in
Pomerênerlande,/
daz
man
Wantzke
nande,/
behaldin
soldin
êwiclîch/
und
alsô
solde
minnenclîch/
alliz
krîgin
zwischin
in/
vurbaz
sîn
gelegit
hin./
Und
dô
diz
was
alsus
volant,/
dî
brûdre
griffin
an
zuhant/
und
brâchin
abe
des
hûsis
werc,/
daz
man
hîz
den
Puttirberc,/
und
vûrtin
daz
gebuide
dan/
und
dâvon
ouch
bûwtin
sân/
hin
niddir
ûf
der
Wîzlin
vlût/
eine
andre
burc
vest
unde
gût/
in
daz
vorgesprochne
lant,/
daz
der
legât
vorgenant/
in
beschît
zu
êwe,/
und
nantin
iz
dî
Mêwe./
In
unsirs
hêrrin
jârin,/
dô
der
vorgangin
wârin/
achzig
und
zwelfhundirt/
und
drî
darûf
gesundirt,/
wart
dî
burc
gebûwit
dar/
und
bleib
dâ
ligin
manic
jâr;/
sint
legte
man
sî
bî
dî
stat,/
dâ
sî
ouch
unz
huite
stât./
Wî
ein
teil
Samelandis
wart
gehert./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
drî
und
achzic
wârn,/
dô
sach
man
bî
wintirzîtin/
zîn
wol
achtehundirt
rîtin/
von
Littouwin
durch
ir
erge/
ubir
dî
kûrische
Nerge./
In
Samelant
ir
vart
gerît,/
dâ
sî
vorhertin
zwei
gebît,/
dî
alsus
namin
hêtin:/
Pobêtin
unde
Bêtin,/
neminde
dâ
grôzin
roub./
Mit
brande
wantin
sî
in
stoub/
alle
daz
gebuide;/
ouch
cristinlîchir
luide/
irslûgin
sî
gesundirt/
wol
vumfzig
unde
hundirt/
unde
quâmin
umbestân/
und
ungemûhit
gar
von
dan,/
daz
von
sulchir
sache
quam:/
dô
der
meistir
ê
vornam/
dî
Littouwin
kumftic,/
er
hatte
wol
vornumftic/
zusaminbrâcht
ein
michil
her/
haldinde
kegn
in
lantwer;/
und
dô
er
sus
dî
lâge/
gehîlt
etslîche
tage/
und
dî
zît
wol
was
volant,/
in
der
sî
von
Littouwinlant/
mochtin
her
sîn
kumin/
und
doch
nicht
vornumin/
wart
mit
ganzin
mêrin,/
wâhin
gekart
sî
wêrin;/
daz
her
vordrôz
des
legirs
dâ;/
des
lîz
er
sî
zurîtin
sâ/
iclîchin
hem
in
sîn
gemach;/
und
darnâch
alsô
diz
geschach,/
dô
sprengtin
sî
des
morgins
vrû/
unde
tribbin
grôze
mû/
dem
vorgenantin
lande
zû,/
als
ir
vornumin
habit
nû./
Wî
daz
Nûwe
huis
wart
gebuit
ûf
der
kûrischin
Nerge./
//Dô
dirre
schade
was
irgân,/
dô
besach
der
meistir
sân/
dî
vart
des
heris
vorgenant,/
und
dî
selbin
wege
vant/
sô
toug
und
sô
vorborgin,/
daz
er
des
was
in
sorgin,/
daz
in
kunftigin
vristin/
zu
Samelant
dî
cristin/
vorladin
abir
wurdin/
mit
semelîchin
burdin,/
unde
bûte
ungespart/
ûf
der
kûrschin
Nerge
vart/
einre
vestin
burge
cluis,/
dî
wart
genant
daz
Nûwe
huis,/
gelegn
ûf
der
gesalznin
sê,/
ûf
daz
dî
dît
nicht
mochte
mê/
umbesên
dî
wege
kumin/
Samelande
zu
unvrumin./
Wî
Kimenow
daz
huis
wart
gewunnen
und
sechzênhundirt
Sudouwin
bekart./
//Nû
wante
meistir
Conrât/
darûf
sînre
witze
rât/
und
alle
sînre
sinne
macht/
trachtinde
tag
unde
nacht,/
wî
er
dî
vînde
gotis,/
dî
êchtêr
sîns
gebotis,/
dî
vrechin
Sudouwîtin,/
mochte
in
sînen
zîtin/
brengin
ûz
ir
irrekeit/
zu
des
geloubin
reinekeit./
Darnâch
stête
ranc
sîn
mût;/
des
er
ouch
dô
zusamne
lût/
brûdre
unde
volkis
vil,/
mit
den
er
reiste
in
dem
zil/
sô
hin
kegn
Sudouwin./
Nû
wart
er
aldâ
schouwin/
ûf
der
reise
stîge/
brûdir
Lûdewîge/
von
Lîbinzelle
im
keginvarn/
ummegebin
mit
vil
scharn/
von
mannin
und
von
vrouwin/
sô
her
von
Sudouwin./
Dâ
was
mitte
Kantegirt,/
der
in
hatte
dort
bewirt/
in
bandin
im
geundirt,/
und
wol
sechszênhundirt/
mensche
heidenischir
art,/
dî
er
allintsam
bekart/
von
irretûme
hatte/
zu
des
geloubin
pfatte/
mit
lêre,
dî
er
an
sî
maz,/
dî
wîle
er
gevangin
saz./
Und
dô
der
meistir
wart
gewar/
beide
sîn
und
ouch
der
schar,/
er
wart
vrô,
unmâzin
vrô,/
daz
iz
kumin
was
alsô,/
daz
er
den
brûdir
solde
sên/
und
daz
von
gote
was
geschên/
dî
wandelunge
an
der
dît,/
und
vil
lîblîch
in
beschît/
zu
varne
vort
kegn
Samelant,/
dâ
ir
der
brûdir
vorgenant/
pflegin
solde
mit
vornumft/
unz
zu
sînir
widirkumft./
Sus
dô
der
meistir
vor
sich
zouch/
sprenginde
des
morgins
ouch/
zu
Kimenow
in
daz
gebît,/
dâ
er
vur
eine
burc
gerît,/
dî
ouch
Kimenowe
hîz,/
und
daran
mit
sturme
stîz/
sô
vîentlîchin
und
sô
hart,/
daz
der
burcluite
part/
nicht
mê
zu
tûne
westin,/
wen
gâbin
ûf
dî
vestin/
dinginde
doch
abe/
den
lîb
und
ouch
dî
habe/
und
gelobinde
dâmit,/
daz
sî
âne
widirtrit/
sich
woldin
lâzin
toufin/
und
von
in
sloufin/
allis
ungeloubin
vlûr./
Diz
ir
iclîch
veste
swûr/
mit
eidin
swî
er
mochte
hô;/
darûf
ouch
der
meistir
dô/
in
gab
einin
leitisman,/
der
sî
vûrin
solde
dan/
hin
kegn
Samelande/
unde
selbir
wande/
sich
vurbaz
in
dî
gegenôt/
machinde
manch
vûgir
rôt,/
und
dâ
er
sô
vil
zusamne
treib,/
daz
ôt
nicht
dâ
habe
bleib,/
darnâch
er
dannen
kêrte;/
und
an
der
widirverte/
hôrte
man
im
duitin/
von
genen
burcluitin,/
als
er
ouch
daz
zeichin
vant,/
daz
sî
den
leitisman
geblant/
hattin
unde
sich
gewant/
sô
hin
kegn
Littouwinlant./
Abir
brûdir
Lûdewîc/
mit
den
sînen
âne
krîc/
wol
kegn
Samelande
quam,/
dâ
sî
ouch
sînt
allintsam/
in
unsirs
hêrrin
namin/
an
sich
dî
toufe
nâmin./
Wî
brûdir
Friderîch
Holle
mit
drîzic
mannen
wart
geslagin./
//In
des
selbin
jâris
strich/
reiste
brûdir
Friderîch,/
den
man
nannte
Holle,/
mit
hundirt
rîtin
volle;/
von
Brandinburc
nam
er
dî
vart/
sô
hin
kegn
Sudouwin
wart,/
dâ
er
zu
Kirsnouwin
quam/
in
daz
gebît
und
dô
ûfnam/
roubinde
vil
habe./
Und
dô
er
sich
her
abe/
mit
dem
roube
wante,/
dî
dît
in
ubbirrante/
ûz
der
selbin
gegenôt/
unde
slûgin
in
dâ
tôt/
wol
mit
drîzic
mannen;/
dî
andrin
vluhin
dannen./
In
des
selbin
strîtis
dram/
ûf
brûdir
Friderîche
quam/
vîentlîch
gerittin
her/
ein
sudouwisch
wêpenêr,/
kegn
deme
er
sich
ouch
irwac/
unde
gab
im
einin
slac/
mit
dem
swerte
ûf
den
nac/
sô
hart,
daz
er
dâvon
gelac/
mitsamint
dem
pferde/
niddir
ûf
dî
erde,/
unde
bleib
doch
unvorwunt/
und
unvorsêrit
in
der
stunt/
von
dem
sô
swindin
slage/
nâch
sînes
selbis
sage,/
als
er
bekante
nâch
dem
zil/
und
andirre
Sudouwin
vil,/
di
mitte
hîldin
ê
den
strît,/
dô
sî
sich
bekartin
sit./
Von
disme
Friderîche/
hab
vornumin
iche,/
daz
er
vleischlîchir
arde/
wêr
brûdere
Marquarde/
von
Revelingin
angeborn/
und
zu
brûdre
im
irkorn./
Wî
Sudouwinlant
wart
vorwûstit./
//Urloigis
unde
strîte
vil/
âne
zal
und
âne
zil/
kegn
Sudouwin
sîn
geschên,/
der
mich
allir
zu
vorjên/
und
zu
schrîbene
bevilt;/
des
blîb
dî
rede
sus
bezilt,/
dî
ich
darum
vorbere;/
want
alle
lange
mêre/
gewêr
odir
ungewêre/
zu
hôrne
sint
ummêre/
vil
nâch
allin
luitin;/
des
wil
ich
nû
beduitin/
in
kurzir
worte
boige,/
wî
daz
selbe
urloige/
zuletst
ein
ende
hête./
Ein
edil
man,
Gedête,/
mechtig
unde
rîch
irkant,/
wonte
in
Sudouwinlant/
zu
Kimenow
in
dem
gebît,/
unde
was
der
selbin
dît/
hergrêve
und
ein
houbit./
Dô
der
sach
betoubit,/
vorterbit
und
vornichtit
gar/
dî
lant
alumme
her
und
dar/
unde
merkte
sundir
wân,/
daz
er
nicht
mochte
widirstân/
den
brûdrin
noch
irlîtin/
sô
oft
ir
ubirrîtin;/
al
sîn
huis
er
an
sich
nam/
und
dî
luite
allintsam,/
dî
im
dâ
wârn
geundirt,/
der
was
wol
vumfzênhundirt/
von
wîbin
unde
mannen,/
unde
zogte
dannen/
zu
den
brûdrin
in
der
zît,/
dâ
er
ouch
dî
toufe
sît/
mit
in
allintsamin/
intpfîng
in
gotis
namin./
Abir
Scurde,
der
dâ
rît/
ubir
dî
sudowsche
dît,/
der
noch
dâ
bleib
ein
michil
teil,/
vorsmête
gar
der
toufe
heil/
und
mit
den
selbin
ouch/
sô
hin
kên
Littouwin
zouch,/
dâ
er
ist
mit
in
geschant./
Alsus
daz
vorgesprochne
lant/
zu
Sudouwin
sint
belac/
wûste
unz
an
disen
tac./
Waz
genâde
den
geschît,
dî
von
der
heidenschaft
zu
dem
geloubin
kêrin./
//Nû
mochte
îman
vrâgin/
und
im
bittin
sagin,/
welchirleie
wesin/
den
luitin
sî
irlesin,/
dî
von
ungeloubin
lân/
und
cristinlîchin
touf
intpfân/
dâ
in
Prûzinlande/
und
in
welchir
hande/
wîse
sî
dâ
haldin/
dî
brûdre,
dî
ir
waldin;/
dem
mac
sus
antwortin
ich,/
daz
mit
in
barmherziclîch/
dî
brûdre
werbin
alle
zît/
nâch
dem,
daz
ir
achte
lît:/
den
edlin
man
vor
edil
hât,/
swî
daz
wil
an
im
der
grât,/
darûf
er
mit
geburte
stât,/
und
in
bescheidinlîch
belât/
mit
vrîes
erbis
alsô
vil,/
daz
er
dâvon
alle
zil/
wol
lebin
mag
als
im
gezimt;/
den
unediln
man
ouch
nimt/
dâ
nâch
sînre
wirde/
unde
zu
genirde/
dînstlîch
erbe
im
vorleit/
nâch
des
landis
gewonheit./
Sus
helt
man
eddil
und
unvrî/
in
Prûzinlande,
iz
insî,/
daz
iqueddir
siddere/
im
hôge
odir
niddere/
daz
recht
mit
sînen
werkin,/
daz
ir
alsô
sult
merkin:/
ob
ein
gebûwir
hât
den
mût,/
daz
er
den
brûdrin
trûwe
tût/
und
sich
in
nôt
in
wîsit/
sô,
daz
sîn
tât
in
prîsit,/
man
edilt
in
und
machit
vrî./
Hî
prûvit
von
dem
edlin
bî:/
ob
er
untrûwlîch
wirbit,/
sîn
adil
gar
vortirbit/
und
alle
sîn
gevrîet
recht,/
daz
er
mûz
sîn
ein
eigin
knecht./
Des
nemt
ein
zeichinunge/
an
der
vornoigîrunge,/
darîn
sich
manchir
handilte,/
daz
sich
sîn
art
vorwandilte,/
genre
ubil,
dirre
wol,/
als
ich
daz
bescheidin
sol./
Manche,
dî
dô
edil
wârn/
und
ir
eldirn
vor
den
jârn,/
vorbôstin
sich
mit
meine/
kegn
dem
geloubin
reine/
unde
kegn
den
cristin,/
daz
sî
nâch
den
vristin/
und
noch
huite
ire
kint/
gehaldin
vor
gebuire
sint./
Sus
wart
ir
adil
dô
vorstûrt./
Ouch
manch
gebûwir
an
geburt/
schûf
iz
kegn
den
brûdrin
dô,/
daz
sî
an
adle
in
sô
hô/
und
an
vrîheit
hân
irhabin,/
daz
êwiclîch
sî
erbin
habin/
adil
und
hêrschaft
dâvon./
Sus
nimt
iclîchir
dâ
sîn
lôn,/
der
arge
arc,
der
gûte
gût,/
nâch
dem,
als
ir
iclîchir
tût./
Eine
zûredde./
//Hî
endit
sich
Sudouwin;/
nû
sulle
wir
Littouwin/
mit
urlouge
ouch
bestân;/
doch
ê
wir
daz
grîfin
an,/
sô
sul
wir
hî
inzwischin/
ein
teil
geschichte
mischin,/
dî
bin
der
vorloufnin
zît/
in
der
werlde
manchir
sît/
von
grôzin
hêrrin
sîn
geschên,/
als
wir
dî
wârheit
hôrin
gên./
In
unsirs
hêrrin
jârin,/
dô
der
vorgangin
wârin/
tûsint
und
zweihundirt/
und
darûf
gesundirt/
sibbinzig
unde
vîre,/
dô
sach
man
dort
mit
zîre/
den
zêndin
pâbst
Gregôrium/
haldin
ein
concilium/
zu
Lugdûne
in
der
stat,/
in
dem
der
pâbist
helfe
bat/
tûn
dem
heiligen
lande,/
daz
in
der
zît
leit
ande/
von
den
Sarrazînen
grôz;/
ouch
sich
dâ
widdir
in
dî
schôz/
der
heilgin
kirchin
vîldin/
dî
Krîchin,
dî
sich
spîldin/
ê
dâvon
durch
sach
ein
teil./
Sô
sach
man
um
der
sêlin
heil/
ouch
dâ
der
Tartrin
botin/
vorsachin
den
abgotin/
und
intpfân
dî
toufe/
nâch
cristinlîchim
loufe.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
sibinzic
vunfe
wârn,/
dô
wart
ein
pâbst
genennit
sus/
der
vîrde
Innocencius,/
und
Rûdolf
gewêre/
was
kunic
der
Rômêre,/
der
in
des
selbin
jâris
vart/
an
sîme
eldstin
sune
wart/
betrûbit
alzu
harte;/
want
dô
der
widirkarte/
und
gesigit
hatte
an/
dem
grêvin
von
Sabaudian/
gar
nâch
al
dem
willin
sîn,/
dô
vortranc
er
in
dem
Rîn.
—/
Dô
sibinzic
und
zwelfhundirt
jâr/
und
darûf
sechse
wârin
gar/
von
Cristis
geburt
vorgân,/
dô
wart
der
vumfte
Adriân/
zu
Rôme
hôeste
bischof;/
sô
hîlt
Rûdolf
des
rîchis
hof,/
den
man
ouch
in
den
zîtin/
mit
creftin
sach
bestrîtin/
der
Bêmin
kung
Ottackere/
und
den
ouch
ûf
dem
ackere/
der
walstat
tôt
vellete/
und
darnâch
gesellete/
dî
tochter
sîn
durch
sûne/
kunig
Ottackeris
sune/
nâch
êlîchim
rechte./
Ouch
gab
er
dô
Albrechte/
sîme
sune
erbelîch/
daz
herzoctûm
zu
Ôstirrîch./
Den
Albrechte
man
darnâch/
ouch
rômisch
kunic
wesin
sach.
—/
In
des
selbin
jâris
vart/
von
bischofe
Albrechte
wart/
zu
Pomezênin
ûzgesat/
Risinburc
huis
unde
stat.
—/
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
unde
sibinzic
wârn/
ouch
sibene
dâmitte,/
dô
wart
gekorn
der
dritte/
pâbist
Nicolaus;/
sô
rîchzete
Rûdolfus./
In
dem
jâre
daz
geschach,/
daz
man
zu
Rôme
wachsin
sach/
Tiberim
daz
vlîz
sô
grôz,/
daz
iz
an
hôhe
ubirdôz/
den
altir
bî
vîr
vûzin/
Marîen
der
vil
sûzin/
in
der
kirchin,
dî
man
dâ/
nennin
pflît
Rotundâ.
—/
Dô
achzig
und
zwelfhundirt
jâr/
von
gotis
geburt
vorlîfin
gar,/
dô
wart
gemachit
offinbâr/
der
lîcham
der
vrouwin
clâr/
Marîen
von
Magdalô./
Das
geschach
von
Karulô,/
der
kunic
zu
Salerne
dô/
was
und
darnâch
wart
vil
hô/
kunig
in
Ceciliâ.
—/
Sô
starb
ouch
in
Coloniâ/
in
des
selbin
jâris
reistir/
Albertus
der
grôze
meistir.
—/
Ouch
in
dem
selbin
jâre/
begonde
offinbâre/
der
heilige
hêrre
sente
Jôst/
den
betrûbtin
gebin
trôst/
mit
zeichinlîchin
wundirn,/
dî
man
in
besundirn/
sach
genêdiclîchin
wirkin/
in
der
Pomezênschin
kirkin.
—/
Nâch
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vorgangin
wârin/
zwelfhundirt
achzic
darzû
ein,/
dô
wart
irwelt
ein
degin
rein/
an
pêbistlîche
wirde/
genant
Mertîn
der
vîrde;/
dennôch
Rûdolf
vorgenant/
rômisch
kunic
was
irkant./
In
des
selbin
jâris
swanc,/
dô
der
hornunc
hîlt
den
ganc,/
in
dem
mere
wart
ein
visch/
gevangin
lebind
und
vrisch/
nicht
verre
von
dem
lande,/
daz
man
Cecilien
nande./
Der
visch
geformit
ewin/
was
nâch
eime
lewin;/
dar
quâmin
hovelûte
vil/
daz
wundir
schouwin
in
dem
zil,/
want
iz
was
zumâle
ruich;/
houbit,
zagil,
rucke,
buich,/
kurze
vûze,
orn,
munt,/
zunge,
zene,
alliz
stunt/
als
eime
lewin
im
geschickt./
Sî
jâhin,
dô
iz
wurde
bestrikt/
und
gevangin,
sich
intsûb,/
daz
iz
ein
geschrei
irhûb/
mit
sô
grûwsamir
stimme/
in
clegelîchim
limme,/
daz
dâvon
gnûc
luite/
kunftigir
dinge
duite/
nâmin,
als
ein
teil
irgî./
Dî
Panormitanî/
kurzlîch
darnâch
mit
unzucht,/
als
sî
twang
ir
tobesucht,/
al
dî
Walhin
sterbitin/
unde
mortlîch
vorterbitin/
jung
und
alt,
wîb
unde
man,/
dî
sî
indirt
quâmin
an/
und
bî
in
dâ
wontin./
Nicht
sî
joch
inschôntin./
Vunden
sî
der
Walhin
wîb,/
den
dâ
swangir
was
der
lîb,/
dî
sîtin
sî
in
snittin
ûf/
durch
ire
tobelîche
gûf/
tôtinde
dî
barin,/
ê
sî
zur
werlde
wârin/
von
den
mûterin
geborn./
Disin
lestirlîchin
zorn/
ûbtin
sî
zu
smâheit/
Karle
dem
kunige
vorgeseit.
—/
Ouch
sach
man
in
des
jâris
vart/
dî
Tartaren
kegn
ôstin
wart/
mit
deme
soldâne
strîtin/
und
im
in
den
zîtin/
der
Sarrazînen
abeslân/
mê
wan
vunfzic
tûsint
man;/
dô
er
sich
widirkoberte/
und
mit
strîte
in
obirte/
sô,
daz
sî
griffin
an
dî
vlucht;/
und
in
der
selbin
abezucht/
wol
drîzic
tûsent
gelâgin/
der
Tartarin
irslagin./
Von
brûdir
Burgharde
von
Swanden
dem
nûndin
hômeistre./
//Brûdir
Burghart
von
Swandin,/
den
wir
dâ
vor
ouch
nandin,/
was
in
der
zît
hômeistir,/
der
nûnde
an
dem
reistir./
Der
vûr
kegn
Akirs
ubir
mer/
mit
vîrzic
brûdrin
zu
wer/
und
zu
hulfe
der
stat,/
dî
dô
michil
nôt
antrat,/
want
sî
was
belegin/
von
des
soldânis
wegin/
crefticlîchin
in
den
jârn./
Und
dô
dî
hêrrin,
dî
dâ
wârn,/
sîne
kunft
vornâmin,/
in
vroide
grôz
sî
quâmin,/
want
sî
dûchte,
daz
dî
nôt,/
dî
sich
in
mit
vreisin
bôt,/
gar
solde
werdin
mate/
von
sînes
trôstis
râte,/
den
sî
sundir
zwîvils
wân/
an
sînre
wîsheit
hoften
hân/
kegn
der
vîende
prangin,/
dâmit
sî
wârn
bevangin./
Hîvon
ouch
al
dî
stat
gemein,/
rîch
und
arm,
grôz
unde
klein,/
swî
sô
was
ir
lebin/
begebin
und
unbegebin/
sînre
zûkumft
wârn
gemeit,/
alsô
daz
al
dî
pfafheit,/
dî
indirt
dâ
zu
Akirs
was,/
mit
vroidin
sich
zusamne
las/
und
leitin
an
mit
prîse/
nâch
hôchzîtlîchir
wîse/
iren
bestin
ornât;/
sô
dî
burger
von
der
stat/
dî
gazzin
zîrtin
her
und
dar/
mit
rîchin
tûchin
manchir
var/
und
alsô
mit
grôzir
zucht/
in
manchir
lobelîchin
trucht/
mit
kerzin,
heilictûme,/
nâch
wirdeclîchim
rûme/
dem
meistre
kegingîngin/
und
in
vrôlîch
intpfîngin/
und
mit
gesange
schône/
in
der
processiône/
in
brâchtin
zwâr
mit
grôzin
êrn/
unz
in
daz
hûs
der
dûtschin
hêrn;/
darnâch
sich
daz
volk
zulî/
und
iclîch
heim
zu
hûse
gi.
—/
Nun
weiz
ich,
welchirleie
geist/
leite
mit
râtis
volleist/
den
meistir,
von
dem
ich
sage;/
wen
darnâch
an
dem
drittin
tage/
er
dâ
ein
capittil
hîlt/
mit
sînin
brûdrin,
der
er
wîlt,/
und
gab
ûf
vor
in
allintsamt/
aldâ
der
meistirschafte
amt/
ân
allin
widirhâkin./
Der
schicht
vil
sêr
irschrâkin/
dî
brûdre
unde
bâten
in,/
daz
er
lîze
sulchin
sin/
und
des
amtis
pfleg
als
ê./
Nicht
karte
er
sich
an
ir
vlê,/
des
ouch
dî
rede
wît
irschal,/
der
dî
hêrrin
ubir
al/
betrûbit
wurdin
starke,/
dâvon
der
patriarke/
nam
an
sich
manchin
hêrrin
grôz,/
beide
vurstin
und
ir
genôz,/
und
in
bâtin
lûtirlîch/
durch
got,
daz
er
vorsinne
sich,/
des
amtis
nicht
gelôste/
den
cristnin
zu
untrôste./
Und
dô
dî
bete
nicht
vorvî,/
dô
vîlin
vur
in
ûf
dî
knî/
in
trûreclîchir
leide/
dî
hômeistre
beide/
sente
Jôhannis
spittelêre/
und
des
ordins
der
Templêre/
in
bittinde
vlêlîch
durch
got,/
daz
er
dî
manicvalde
nôt/
gerûchte
ansên
der
cristin,/
dî
sî
in
den
vristin/
dâ
lidin
von
der
heidinschaft,/
und
daz
amt
der
meistirschaft/
widir
an
sich
nême;/
want
im
nicht
gezême,/
swaz
er
nû
andirs
tête./
Nu
sêt,
der
allir
bete/
in
sînen
orin
was
sô
toub,/
daz
er
joch
vurbaz
nam
urloub,/
ableginde
des
ordins
cleit/
des
dûtschin
hûsis
vorgeseit/
und
vûr
nâch
den
zîtin/
zu
den
Johannîtin,/
daz
er
an
dem
pâbst
irwarb,/
unde
bî
in
ouch
irstarb./
Doch
hôrte
ich,
ê
er
sturbe,/
daz
er
widir
wurbe,/
um
des
dûtschin
ordins
wât,/
daran
sîn
bete
wart
vorsmât,/
want
er
in
ê
unbillîch
lî.
—/
Sus
hab
dî
rede
ein
ende
hî,/
und
sprechin
von
der
crônkin
mê,/
dâ
wir
sî
hân
gelâzin
ê./
Hî
beginnet
das
urloige
kên
den
Littouwin./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
drî
und
achzic
wârn/
und
vorloufin
wârin
hin/
von
des
urloigis
begin/
der
brûdre
kegn
der
Prûzin
schar/
wol
drî
unde
vumfzic
jâr,/
und
man
in
allin
Prûzinlant/
nicht
ein
einic
mensche
vant,/
der
der
cristinheit
inper/
und
dem
geloubin
widirwêr,/
dô
nâmin
vurbaz
ouch
den
suis/
dî
brûdre
von
dem
dûtschin
huis/
mit
urloigis
creftin/
und
begondin
heftin/
sich
an
der
Littouwin
dît,/
dî
von
in
daz
wazzir
schît,/
daz
man
dî
Memle
nennit,/
dî
heidin
sîn
irkennit,/
des
lîbis
grôz,
starc
unde
risch,/
mûtis
kûne,
zangir,
vrisch/
zu
strîte,
darzû
swinde;/
want
sî
ûf
von
kinde/
sich
daran
ûbin
alle
zît./
Ir
lant
sîn
grôz,
lang
unde
wît/
und
habin
unzellîche
kraft./
An
dî
mechtige
heidinschaft/
hûbin
sich
dî
brûdre
dô/
und
begondin
des
alsô./
Wî
Bisen
dî
burc
zu
Littouwen
wart
gewunnen./
//Der
meistir
brûdir
Conrât/
von
Tîrbere,
den
ir
ofte
hât/
gehôrt
nennin
vor
dem
zil,/
vaste
an
sich
brûdre
vil/
und
von
volke
ein
michil
her,/
mit
den
er
reisinde
dî
kêr/
nam
wintirzît
zu
îse/
ubir
dî
Memil
lîse/
zu
Littouwin
in
daz
lant/
vor
ein
hûs
Bisin
genant,/
dem
er
trat
mit
sturme
zû/
und
iz
von
dem
morgin
vrû/
unz
hin
ûf
den
mittintac/
ân
undirlâz
anvechtin
pflac/
sô
vîntlîchin
und
sô
hart,/
daz
iz
der
Littouwin
part/
sêre
was
vordrozzin,/
want
ir
vil
irschozzin/
wurdin
unde
tôtlîch
wunt;/
ouch
sî
dâwidir
in
der
stunt/
der
cristnin
vorsêrtin
gnûc./
Sô
lange
sich
das
wechsil
wûc,/
unz
doch
dî
brûdre
mit
craft/
an
in
wurdin
sigehaft/
dî
burg
in
abgewinnende/
und
sî
zu
aschin
brinnende./
Der
dît,
dî
dâ
wart
vundin,/
wart
ein
teil
gebundin/
und
gevangin
brâcht
her
dan;/
daz
andre
sach
man
sî
irslân./
Nû
hât
der
meistir
ê
gesant,/
dô
dî
vestin
was
berant,/
des
heris
eine
rote/
in
dî
gegenôte/
alum
dî
burc
gelegin,/
dî
sî
allirwegin/
irsûchtin
und
durchrantin,/
vorhertin
und
vorbrantin/
und
grôzin
roub
dâ
nâmin,/
dâmit
sî
widir
quâmin/
und
zogin
dâ
kegn
lande
wart./
In
der
selbin
herevart/
gîngin
dem
meistre
abe/
vîr
brûdir
und
ein
knabe,/
dî,
als
sî
gewâpint
wârn/
sitzinde
ûf
irin
marn,/
durch
daz
îs
însunkin/
und
alsô
vortrunkin/
in
dem
wâge
Mimele./
Dî
habe
got
zu
himele!/
Wî
Garten
dî
burc
wart
vorterbit./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
vîr
und
achzic
wârn,/
der
selbe
meistir
Conrât,/
der
nî
wart
urloigis
sat/
kegn
den
ungetouftin,/
schûf,
daz
sich
behouftin/
dî
sînin
abir
mechtic,/
und
mit
den
eintrechtic/
zu
leitismanne
nande/
den
Sudouwin
Scomande/
und
alsô
dô
kartin/
kegn
der
burc
zu
Gartin./
Nû
was
daz
in
dem
summir,/
sô
daz
sî
âne
kummir/
sich
durch
dî
Mimle
nâmin;/
und
dô
sî
ubirquâmin/
und
daz
hûs
wart
berant,/
der
meistir
ordinte
zuhant/
dî
mit
dem
geschutze,/
dâ
sî
wârin
nutze,/
unde
hîz
dî
anderin/
an
dî
vestin
wanderin/
unde
leitrin
legin
an./
Dâ
wart
ein
sturmin
und
ein
slân/
in
sô
swindir
vreise,/
das
iz
wêr
ein
eise/
gewesin,
des
ich
wol
mac
jên,/
blôdin
herzin
anzusên;/
want
dise
bûzin
stigin/
und
mit
kreftin
krigin/
ûfwart
kegn
den
zinnin,/
sô
jene
dort
inbinnin/
menlîch
strebtin
widir/
werfinde
hernidir/
in
werlîchim
donen/
pfile,
steine,
ronen;/
dâbî
sî
vreislîch
schuzzin;/
des
sî
nicht
vil
genuzzin,/
want
man
ouch
zu
der
wîle,/
in
sante
pfîl
kegn
pfîle./
Sô
lange
tribin
sî
daz
spil,/
unz
daz
ir
ummâzin
vil/
wurdin
wunt
ûf
beidir
sît./
Doch
zu
jungist,
dô
iz
zît/
dûchte
gotis
gûte
sin,/
dô
lîz
er
den
kempfin
sîn/
sulche
hulfe
werdin
schîn,/
daz
sî
gewaldic
brâchin
în/
und
dî
burg
irstrittin./
Dêswâr
dô
wart
vorsnittin/
manic
heidin
in
den
tôt./
Doch
der
meistir
dâ
gebôt,/
daz
man
dî
wîb
vîng
unde
kint/
und
dî
dannen
brâchte
sint./
Ouch
man
dî
burc
vorbrante,/
und
dô
sich
diz
volante,/
der
meistir
dannen
sande/
vurbaz
mit
Scomande/
wol
tûsint
und
achthundirt
man/
in
dî
gegenôte
dan,/
dî
zu
Gartin
hôrte,/
dî
ouch
Scomant
zustôrte/
und
allirwegin
machte
toub/
stiftinde
brant
unde
roub;/
ouch
slûgin
unde
vîngin
vil/
der
uncristnin
in
dem
zil;/
und
darnâch
quâmin
widir/
zu
dem
here
sidir/
mit
ummezlîchir
habe/
und
zogtin
dô
her
abe/
heim
mit
vroidin
in
ir
lant./
In
dem
gebîte
vorgenant/
ein
Barte
wart
geslagin,/
der
ê
vor
den
tagin/
gevlohin
was
von
Pogezên,/
dô,
als
ûch
ist
dâ
vor
vorjên,/
dî
dît
sich
hatte
missetîrt/
und
zu
dem
letstin
vornoigîrt,/
want
er
was
der
hôstin
ein,/
dî
dô
tribin
an
den
mein/
mit
valschheit
ungehuire./
Ouch
er
dî
comentuire/
von
Cristburg
und
von
Elbinc/
dô
mit
irme
gesinde
vînc/
und
iren
capellân
irhînc./
Nû
mugt
ir
hôrin,
wî
iz
gînc/
dem
selbin
vorrêtêre/
sô
arc,
sô
ungewêre,/
und
was
geschicht
sich
im
irbôt./
Dô
er
lac
besulwit
tôt/
in
sînis
blûtis
sudde,/
dô
quam
ob
in
sîn
rudde/
nicht
râminde
der
wundin,/
der
er
gnûc
offin
vundin/
hette
an
im
in
den
zîtin,/
sundir
der
linkin
sîtin;/
dâ
beiz
er
în
mit
grimme/
in
grêzlîchir
stimme/
vast
allumme
gnarrinde/
und
doch
dî
wîle
zarrinde/
des
vleischis
von
dem
lîbe
gnûc./
Sô
lange
grûb
er
unde
gnûc,/
unz
er
im
den
lîb
durchbeiz./
Darnâch
er
im
daz
herze
ûzreiz,/
daz
sô
manche
valsche
list/
gerichtit
hatte
vor
der
vrist,/
und
iz
vraz
nâch
hungirs
pflicht/
den
cristenin
zu
angesicht,/
dî
alumme
jaitin
dar/
und
des
wundirs
nâmin
war./
Von
Scomandin
tôde./
//Nû
sêt,
wî
wundirlîch
kan
got/
nâch
sînre
tuginde
gebot/
sîne
geschefde
handelin/
und
wî
er
wil
vorwandelin./
Daz
sprech
ich
bî
Scomande,/
den
ich
dâ
vor
ûch
nande./
Den
sach
man
ê
vorvolgin/
in
vreise
gar
irbolgin/
mortlîch
dî
reine
cristinheit;/
daz
was
nû
alliz
hin
geleit/
von
gotis
wandelâte,/
sô
daz
der
helt
mit
râte/
und
mit
alle
sînre
macht/
um
des
geloubin
êre
vacht,/
und
als
er
den
ê
hirmete,/
sus
er
in
nû
beschirmete/
und
was
den
cristenin
getân/
ein
vil
getrûwe
leitisman/
widir
dî
gotis
vîande./
Des
wolde
ouch
got
Scomande,/
hî
vur
diz
brôde
lebin/
ein
immirwerndiz
gebin/
und
von
hinnin
zuckin;/
des
wart
in
niddirdruckin/
ein
sûche,
dî
sô
lange/
in
hîlt
in
ir
getwange/
unz
der
tôt
im
nâhete./
Vil
sêre
er
dô
gâhete/
nâch
den
sacramentin/
cristinlîchir
rentin,/
daz
er
dâmitte
wurde
bedâcht,/
und
dî
intpfîng
ouch
mit
andâcht/
in
sô
grôzir
innekeit,/
daz
sîn
der
prîstir
wart
gemeit/
zur
Balge
brûdir
Conrât/
und
im
Scomande
sagin
bat,/
ob
er
vor
der
toufe
pflicht/
mit
dînste
hette
lobis
icht/
gote
î
dirbotin,/
darum
er
in
berôtin/
hêt
an
des
geloubin
stift/
mit
so
genâdinrîchir
gift,/
alse
er
nû
an
im
sach/
und
ouch
sîn
lebin
vor
bejach./
›Nein
zwâr,‹
sprach
er,
›ich
inhân/
ûf
erdin
gûtis
nicht
getân,/
ê
den
ich
wart
ein
cristin;/
wen
zu
einin
vristin/
wir
kegn
Polênin
reisetin/
und
dâ
sêre
vreisetin/
an
der
armin
cristinheit;/
dô
sach
ich
zwâr,
daz
mir
was
leit,/
ligin
ûf
der
erdin/
besulwit
mit
unwerdin/
ein
vil
zartiz
bilde,/
daz
dî
heidin
wilde/
inzwei
hattin
gehouwin./
Marîen,
unsir
vrouwin,/
was
daz
bild,
als
ich
nû
spehe,/
wen
iz
pflag
ein
kindil
wêhe/
ûf
dem
arme
haldin./
Daz
bild
alsô
zuspaldin/
hûb
ich
ûz
dem
pfochte/
und,
wî
ich
reinste
mochte,/
sô
wischt
ich
iz
mit
mînre
wât,/
unde
satzt
iz
an
ein
stat,/
dâ
sînre
werdekeit
gezam.‹/
Und
dô
dî
red
ein
ende
nam/
Scomant
an
Marîen
rîf/
und
dâmit
er
in
got
intslîf./
Wî
dî
Bartin
widir
intpfangin
wurden
und
vil
Littouwin
geslagin./
//Nû
sach
man
wonen
Bartin/
in
dem
gebîte
Gartin/
und
der
was
ein
michil
schar,/
dî
intwichin
wârin
dar/
von
Pogezênin
mit
der
vlucht/
nâch
der
vornoigîrung
unzucht,/
darzû
sî
schuntte
ir
unheil./
Der
selbin
Bartin
was
ein
teil/
gezogit
mit
Littouwin
hin/
kegn
Polênen
durch
gewin,/
ê
den
dî
brûdre
reisetin/
kegn
Gartin
und
daz
neisetin,/
als
ich
dâ
vor
gesprochin
hân./
Und
dô
dî
brûdir
widdir
dan/
kegn
lande
zugin,
dô
geschach,/
daz
man
dî
zwêne
Bartin
sach,/
Dirskin
unde
Numin,/
nâch
dem
here
kumin,/
dî
ouch
aldâ
irbâtin,/
daz
man
sî
zu
genâtin/
und
zu
huldin
widir
nam,/
darzû
dî
Bartin
allintsam,/
dî
sich
vorbôsit
hattin
ê,/
als
ich
gesprochin
habe
mê,/
unde
gab
in
widir
sint/
ire
wîb
und
ouch
ir
kint./
Dô
dise
dinc
vorquâmin/
dem
vogite
der
Samin,/
im
missehagetin
dî
mêr/
unde
dûcht
in
ungewêr,/
daz
man
sô
lichticlîch
vorslûc/
irin
êrstin
ungevûc,/
want
er
angist
hâte,/
daz
abir
mit
untâte/
dî
dît
dem
lande
wurde/
ein
ungehebe
burde,/
als
iz
ouch
darnâch
irgî./
Doch
man
daz
alsô
blîbin
lî,/
als
iz
was
mit
in
bericht;/
des
îltin
sî
ouch
hin
gericht/
und
quâmin
zu
dem
here,/
daz
an
der
widirkêre/
quam
von
Polênen
strîchin,/
und
dâ
heimelîchin/
intschidin
unde
duitin/
den
Bartin,
irn
lantluitin,/
wî
iz
zu
Gartin
was
gewant/
um
dî
burg
und
um
daz
lant,/
waz
von
den
brûdrin
was
geschên./
Darnâch
wurden
sî
ouch
jên,/
wî
daz
sî
in
irbetin/
an
den
brûdrin
hêtin/
genâde
unde
hulde/
und
daz
al
ir
schulde/
kegn
den
cristnin
wêr
zustôrt./
Und
dô
dise
mêr
irhôrt/
hatte
dî
Bartische
dît,/
ir
vreidigir
mût
in
rît,/
daz
sî
dî
Littouwin,/
dî
dâ
mit
in
zouwin,/
machtin
gar
des
lebins
toub/
unde
sô
her
dô
den
roub/
kegn
Pogezênen
tribin/
und
abir
als
ê
dâ
blibin./
Von
eime
vorrêtnisse,
dâ
hundirt
cristnin
wurden
geslagen./
//Dô
unsirs
herrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
achzic
vumfe
wârn,/
in
des
vumften
jâris
zît/
den
brûdrin
bî
ein
Schalowît/
was
und
der
hîz
Girdelô/
geachtit
von
den
sînen
hô,/
dî
wîl
er
zu
Schalouwin
saz./
Dirre
selbe
sich
vormaz/
gar
von
grôzin
dingin,/
was
er
schadin
bringin/
wolde
ûf
dî
Littouwin,/
als
man
solde
schouwin,/
tête
man
im
hundirt
man,/
dî
da
wâpin
hêtin
an./
Dî
rede
er
sô
ofte
treib,/
unz
sî
zu
jungist
doch
becleib/
nâch
sînis
willin
lûdere,/
alsô
daz
im
dî
brûdere/
zu
gevertin
gâbin/
hundirt
wâpinknabin,/
mit
den
er
sich
hûb
an
dî
vart/
sô
hin
kegn
eime
huise
wart/
gelegin
in
Littouwinlant,/
daz
was
Otekaim
genant./
Und
dô
sî
quâmin
nâ
hin
an,/
dô
wârn
ouch
dî
burcman/
besamnit,
als
iz
vorbericht/
hatte
dirre
bôsewicht,/
und
platztin
ûf
dî
cristin,/
ê
den
sî
des
icht
wistin,/
sî
irslânde
allintsam,/
daz
ir
lutzil
dannen
quam./
Von
der
vîrden
vornoigîrunge./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
zwelfhundirt
wârin/
sechs
und
achzig
ouch
volant,/
dô
mochte
wol
von
Samelant/
der
vogit,
brûdir
Dîterîch,/
jene
rede
zîn
an
sich,/
als
man
Job
ê
hôrte
jên:/
›Daz
ich
vorchte,
daz
ist
geschên‹;/
want
dî
mûtis
hartin/
ungeboigin
Bartin,/
dî
nûwlîch
vor
den
stundin/
genâde
hatten
vundin/
mit
vlêlîchim
wênin,/
und
dî
Pogezênin,/
darzû
der
andrin
Prûzin
mê/
ir
erge
wurdin
abir
als
ê/
ûf
dî
brûdre
wetzin,/
als
sî
sich
kegn
in
setzin/
woldin
und
des
heimelîch/
mit
sumelîchin
Dûtschin
sich/
besprochin
hattin
und
voreint,/
der
untrûwe
sô
vormeint/
wol
irarnit
hette
zwâr,/
daz
ir
namin
offinbâr/
den
luitin
wurdin
hî
gemacht;/
doch
ir
wesin
hât
gesacht,/
daz
êrbêr
schein
in
deme
zil,/
daz
ich
ir
nû
geswîgin
wil,/
want
sî
von
gote
sint
gericht./
Nû
mogt
ir
hôrn,
warûf
ir
pflicht/
sich
trûg
in
den
untrûwin;/
sî
woldin
den
von
Rûwin/
hân
zu
Prûzin
in
daz
lant/
geladin
mit
mechtigir
hant/
und
im
mit
hulfe
bîgestân,/
daz
er
dî
brûdre
hette
dan/
mit
gewalt
vortribin/
und
wêr
ir
hêrre
blibin;/
und
daz
wêr
ouch
vollingân,/
hêt
iz
got
nicht
undirstân,/
der
iz
alsô
vûgete,/
daz
dit
dinc
sich
rûgete,/
und
den
rât
intdakte,/
darûf
ir
mût
sich
rakte./
An
der
bûwunge
daz
geschach,/
dô
man
dî
brûdre
stiftin
sach/
aldort
dî
burc
Rangnîte./
Des
wart
ouch
rechte
mîte/
gegebin
um
ir
schult
der
dît,/
dî
vor
dî
untrûwe
rît./
Wî
sibinzic
kungelîn
wurden
geslagin
in
strûterîe./
//In
des
selbin
jâris
zît/
geschach,
daz
dort
ein
Littouwît/
von
Littouwinlant
intweich/
und
kegn
Samelande
streich/
zu
Kungisberc
dem
hûse,/
der
was
genant
Pelûse./
Den
selbin
hatte
sêre/
betrûbit
dort
sîn
hêre/
und
der
was
ein
kungelîn,/
als
man
ir
mê
sach
dâ
sîn;/
doch
was
er
vor
den
andrin
wêhst/
und
dem
rechtin
kunge
nêhst/
an
gewaldis
achbêrkeit./
Dirre,
als
ich
hab
geseit,/
irzurnit
hatte
disin
gast/
mit
unrechtir
ubirlast,/
daz
im
lac
zu
herzin
suir;/
des
quam
er
an
den
comentuir/
von
Kungisberc
mit
bete,/
daz
er
im
hulfe
tête/
zu
andene
sîn
ungemach./
Kegn
Littouwin
daz
geschach./
Im
wart
Mertîn
von
Golîn/
und
dî
hergesellin
sîn/
Conrat
Tûvil,
Stoubemel,/
vreche
helde
sundir
vêl,/
zu
hulfe
an
dî
vart
getân/
und
darzû
wol
zwênzic
man/
geûbit
an
strûterîe./
Mit
dirre
kumpânîe/
irhûb
sich
hin
Pelûse;/
und
dô
sî
nâ
dem
hûse/
sînes
hêrrin
quâmin,/
mit
wârheit
sî
vornâmin,/
daz
aldâ
gesamint
wêrn/
al
des
landis
bestin
hern/
durch
vroide
einre
brûtlouft./
Und
dô
nâch
iris
sittin
louft/
sich
dî
dît
sô
ubirtranc,/
daz
sî
allir
witze
kranc/
lâgin
unde
slîfin,/
dise
dô
înlîfin/
unde
slûgin
in
der
zît/
ân
allirleige
widirstrît/
den
wirt
mit
allin
gestin,/
snôdin
unde
bestin./
Dâ
nâmin
tôdis
pîne/
wol
sibinzic
kungelîne/
ân
andir
volc,
des
ouch
dâ
vil/
was
gesamnit
in
dem
zil./
Und
daz
slachtin
nam
ein
drum;/
dô
wakten
sî
den
brûtegum/
vil
unsanft
und
ouch
dî
bruit/
mit
geschreie
ubirluit,/
in
brenginde
daz
brûtilhûn;/
ich
swûre
wol,
sold
ich
iz
tûn,/
sî
hettin
dâ
geslâfin
vur,/
wêr
iz
gewest
an
willekur;/
des
was
nicht;
sî
mûstin
ûf./
Dô
wart
allir
vroidin
gûf/
in
in
ein
herzeleit
gewant;/
want
man
sî
beide
harte
bant/
und
darzû
manchin
edlin
lîb,/
der
kunge
kindir,
tochtre,
wîb;/
und
swî
dî
dît
was
kumin
dar,/
sus
wart
ouch
sî
gevangin
gar/
rîch
und
arm,
wert
und
unwert./
Ouch
sî
dâ
wol
hundirt
pfert/
und
von
cleinôte
rîchin
solt,/
gesmîde,
silbir
unde
golt/
und
al
daz
huisgerête,/
des
man
vil
dâ
hête,/
ûflûdin
unde
nâmin/
und
dâmitte
quâmin/
vrôlîch
sint
zu
hûse./
Alsus
rach
sich
Pelûse./
Dirre
selbe
Mertîn,/
den
ich
ê
nante,
von
Golîn/
sich
abir
machte
an
dî
vart/
sô
hin
kegn
Littouwin
wart/
mit
kleinre
kumpânîe;/
und
dô
der
mûtis
vrîe/
drîerleige
wazzirvlût/
ubirzôch
und
ubirwût/
dêswâr
kummirlîchin
gnûc,/
zu
jungist
quam
er
an
den
Buc/
(ein
wazzir
sust
genennit
ist)./
Dâ
irsach
er
in
der
vrist/
ein
schif
strîchin
herabe,/
daz
mit
koufschatzis
habe/
was
vil
wol
geladin./
Dem
volgt
er
ûf
dem
stadin/
heimelîchin
vaste
nâch/
unz
daz
des
âbindis
geschach,/
daz
dî
schifluite
hîldin
zû,/
âzin
und
dî
nachtrû/
nâmin
nâch
der
arebeit./
Und
dô
sî
hattin
sich
geleit/
und
alle
herte
slîfin,/
in
vreise
dô
zûlîfin/
Mertîn
mit
den
gesellin
sîn/
vorterbinde
mit
tôdis
pîn/
dî
heidin
allintsamin,/
und
dô
mit
vroidin
nâmin/
und
sâzin
in
daz
schif/
neminde
den
niddirswif/
unz
zu
Thorûn
vor
dî
stat/
und
dâ
al
den
koufinschat/
vorsellitin
mit
dem
schiffe,/
sô
daz
zu
teilis
griffe/
dî
selbe
reise
gab
unkarc/
ir
iclîchim
zwênzic
marc./
Wî
geistlîch
dî
brûdre
zu
Kungisberc
lebbetin./
//Sint
der
êrstin
anbegrift,/
daz
der
convent
wart
gestift/
ûf
dem
hûse
Kungisberc,/
sô
hân
an
tugintlîche
werc/
gevlizzin
sich
dî
brûdre
dâ/
verre
mê
wen
andirswâ/
an
betin,
venien,
wachin,/
und
an
allin
sachin/
wârin
sî
ôt
munche
gût/
und
doch
rittirlîchin
mût/
ûf
dî
vîende
trûgin,/
kegn
den
sî
sich
wûgin/
unvorvêrt
zu
pfleg
in
strît./
Der
was
einre
in
der
zît/
brûdir
Albrecht
von
Mîzin,/
der
sundir
alliz
glîzin/
vor
gote
was
ein
helt
vil
tuir,/
des
selbin
hûsis
comentuir./
Er
vûrt
ûf
erdin
ebin/
ein
engelischiz
lebin/
vollenkumin
ûf
alle
tugint./
Der
selbe
in
sînre
jugint/
was
von
des
argin
tûvils
kunst/
inzunt
mit
der
unkûsche
brunst,/
dî
sêre
an
im
glûete/
und
in
vreislîchin
mûete;/
dâwidir
doch
mit
allir
craft/
der
reine
gotis
degin
vacht,/
daz
vleisch
mit
hungir
clemminde/
und
manchirwîs
ôt
hemminde/
zu
pflege
beide
nacht
und
tac;/
dâbî
er
ouch
ofte
pflac/
an
got
mit
bete
schrîen,/
daz
er
in
wolde
vrîen/
und
an
im
dempfin
dise
nôt,/
dî
im
des
tûvils
erge
bôt/
mit
sô
swindir
quâle./
Nû
quam
zu
einem
mâle,/
daz
in
der
tûvil
abir
zû/
trat
mit
semelîchir
mû,/
dâvon
er
seldin
hatte
rû,/
und
geworchte
im
so
wê,/
daz
er
mit
ganzis
herzin
vlê/
kegn
himele
umme
hulfe
schrê/
dî
im
dô
von
gote
quam;/
want
eine
stimme
er
vornam,/
dî
offinlîchin
sprach
zu
im:/
›Albrecht,
Albrecht,
nû
vornim,/
wiltû
von
dir
vortrîbin/
den
tûvil
unde
blîbin/
von
dem
vleische
unbekort,/
sô
soltû
innic
dise
wort/
gar
ân
undirbrechin/
alle
tage
sprechin:/
»Ô
allirhôeste
minne,/
»gib
mir
rechte
sinne/
»unde
lûtirs
herzin
gîr,/
»daz
ich
sene
mich
nâch
dir;/
»gib
mir
ein
lebin
âne
mein/
»und
mache
mîn
gewissin
rein/
»und
lôse
mich
mit
heile/
»von
des
vleischis
meile.«/
Und
dô
er
mit
andâcht
getet/
etslîche
wîle
diz
gebet,/
so
gar
an
im
dî
brunst
vorlasch,/
dî
vor
ûf
in
sô
swinde
drasch/
in
schundinde
zu
abekust,/
daz
vorbaz
keiner
hande
lust/
an
im
mit
ubirswenkir
glût/
bewal
diweder
lîb
noch
mût./
Disin
brûdir
Albrecht,/
den
irweltin
gotisknecht,/
zu
einre
zît
ein
sûche
traf,/
dî
mit
irre
sêrde
craf/
im
vortilgete
her
und
dar/
ûf
dem
houbte
al
dî
har,/
darzû
dî
brâin
und
den
bart,/
dâvon
er
sô
vorschaffin
wart/
und
anzusehene
sô
eislîch
schein,/
daz
nîman
wold
im
sîn
gemein/
an
tranke
noch
an
spîse,/
noch
andirleige
wîse,/
swaz
man
solde
ûbin./
Des
wart
sich
betrûbin/
sô
sêre
der
vil
gûte,/
daz
er
in
reinim
mûte/
mit
vil
manchim
trâne/
bat
gote,
daz
er
âne/
in
machte
dirre
scheme/
odir
hinnin
nême/
sîn
lebin
von
der
erdin./
Nû
sêt,
wî
dem
vil
werdin/
dî
gotiscraft
bedâchte./
In
der
selbin
nachte,/
dô
er
nâch
dem
gebete/
sîn
rû
genumin
hête/
und
sich
darnâch
irmundirte,/
er
vûlte,
des
in
wundirte,/
sîn
har,
daz
im
was
benumin/
hatte
er
sô
vollinkumin/
an
brâin
und
an
barte/
und
ûf
des
houbtis
swarte,/
daz
nîman
mocht
irkennin/
noch
keine
stat
benennin/
an
sîme
lîbe
ubir
al,/
dî
î
gewesin
wêre
kal./
Ô,
wolde
sich
daz
zeichin/
ouch
ûf
mich
armin
reichin!/
Ich
wold
mîn
crullil
streichin/
unde
in
lôsim
smeichin/
dî
andiren
kalin
leichin,/
dî
des
windis
sîn
gemût,/
der
in
ofte
leide
tût,/
sô
er
in
vorsturzit
den
hût/
vor
der
werdin
vrouwin
lût!/
Â
hui!
sô
wêr
ich
hôchgemût,/
sô
ich
ir
stirne
sêhe
blôz/
und
mîn
schopfil
wêre
grôz/
mit
cruspelechtin
endin!/
Hî
lâze
wir
diz
wendin.
—/
Zu
einen
zîtin
sint
geschach,/
daz
man
den
Albrechte
sach/
mit
andrin
brûdrin
reise
varn/
kegn
den
heidenischin
scharn,/
und
daz
was
in
sulchin
tagin,/
als
nâch
gewonheit
pflâgin/
dî
brûdre
gotis
lîcham/
intpfân
in
Jhêsû
Cristi
nam,/
des
dô
nicht
inmochte
sîn./
Daz
worchte
seniclîche
pîn/
sîme
reinen
herzin,/
sô
daz
er
in
den
smerzin/
sich
von
den
anderin
virrete,/
dâ
in
nîmant
irrete,/
und
dâ
sîn
jâmir
ûbete,/
sich
weininde
betrûbete,/
daz
des
trôstis
im
gebrach./
Vil
tîfe
sûfzinde
er
sprach:/
Ô
lîbir
hêrre
Jhêsu
Crist,/
wêr
ich
dâheime
in
dirre
vrist,/
sô
hêt
ich
mich
zu
dir
bereit/
mit
vil
gebetis
innekeit/
und
hêt
intpfangin
huite/
als
andre
sêlige
luite/
dînin
lîcham
und
dîn
blût,/
der
mît
gnâdinrîchir
vlût/
mîn
sêle
hêt
irvûchtit/
und
an
vornumft
irlûchtit/
zu
vil
sûzim
trôste
mir,/
des
ich
armir
hî
impir./
Ô
sûzir
got,
lâ
mîne
gir/
ein
opfir
huite
wesin
dir,/
sint
ich
zu
der
tâte/
nicht
habin
mac
dî
state,/
als
dû,
hêrre,
selbe
weist,/
und
send
mir
dînen
heiligen
geist!‹/
Mit
dem
und
er
diz
gesprach,/
ein
oblâtâ
er
dâ
sach/
in
den
luftin
ebin/
kegn
sînem
munde
swebin/
glîch
dem
opfirbrôte,/
daz
zu
lobe
gote/
ûf
dem
altare
handilt/
der
prîstir
unde
wandilt/
in
gotis
wârin
lîcham./
Des
gesichtis
sêr
irquam/
der
brûdir
unde
wart
ouch
vrô/
und
sprach
in
dem
zwîvil
alsô:/
›Ô
Criste,
lîbir
hêrre
mîn,/
ist
diz
der
wâre
lîcham
dîn,/
so
lâz
in
mir
zu
vrumin/
in
mîne
sêle
kumin!‹/
und
let
dâmitte
ûf
den
munt,/
darîn
ouch
glîche
zu
der
stunt/
dî
oblâte
selbe
gînc,/
dî
er
mit
vroidin
grôz
intpfînc,/
lobinde
den
mildin
got,/
des
sô
mimenclîch
gebot/
im
sante
in
der
wîse/
dî
wâre
himelspîse./
Von
eime
andrin
brûdre./
//Ouch
in
den
selbin
tagin,/
als
ich
hôrte
sagin,/
was
in
des
conventis
cluis/
zu
Kungisberg
ûf
dem
huis/
der
Sachse
brûdir
Wolveram,/
ein
degn
vor
gote
lobesam;/
want
reine
was
sîn
lebin;/
und
dô
sich
der
begebin/
hât
in
den
dûtschin
ordin/
und
êrst
was
brûdir
wordin/
und
wolde
sundir
sîgin/
ûf
und
ûf
baz
stîgin/
von
tugginde
zu
tuggint,/
als
noch
dî
gûtin
muggint,/
unz
ûf
den
berc
der
sêlikeit,/
der
tûvil
daz
vil
sêre
neit,/
der
allir
gûte
widir
ist,/
und
irsûchete
manche
list/
ûz
tûvilischim
sinne,/
wî
er
an
dem
beginne/
den
gotishelt
vorirrete/
und
den
mût
intvirrete;/
daran
want
er
alle
macht./
Hîvon
in
der
êrstin
nacht,/
dô
sich
brûdir
Wolveram/
irhûb
und
zu
gebete
nam,/
der
tûvil
aldâ
vor
in
quam/
in
einre
forme
grûwesam/
im
offinlîch
irschînende/
und
vreislîch
kegn
im
grînende,/
dâmitte
er
in
wolde
tôrn/
unde
von
gebete
stôrn./
Îdoch
er
unbewegit
bleib./
Dî
trugnisse
kegn
im
treib/
der
tûvil
wol
ein
ganziz
jâr,/
alsô
daz
er
sich
offinbâr/
alle
nacht
im
machte/
in
formin
manchir
achte,/
in
mûende
in
manchir
wîs./
Doch
behîlt
des
sigis
prîs/
Wolveram
der
degin;/
want
in
nî
bewegin/
der
tûvil
mochte
noch
vorkêrn/
von
dem
dînste
unsris
hêrn./
Und
dô
daz
jâr
sich
ante/
und
der
vînt
irkante,/
daz
sin
valschiz
trîgin/
nicht
mochte
ubircrîgin/
der
reinin
mannes
stêtikeit/
an
tugintlîchir
arebeit,/
er
lîz
darabe
und
vorswein/
und
im
darnâch
nicht
mê
irschein./
Diz
ist
von
brûdir
Meinken
dem
drizêndin
lantmeistre./
//Brûdir
Meiner
von
Querinvort/
was
ein
Sachse
der
gebort/
und
wart
meistir
in
Prûzinlant/
des
amtis
drizêndir
genant,/
unde
was
eilf
jâr
daran./
Wî
achberlîch
er
hât
vorstân/
daz
amt
in
sînen
tagin,/
daz
sullin
ûch
wol
sagin/
dî
werc,
dî
er
begangin
hât,/
als
hernâch
geschribin
stât./
Er
hatt
an
manheit
mûtis
vil/
und
kegn
den
vîendin
in
dem
zil/
sô
engistlîchin
vreisete,/
daz
manchim
dâvor
eisete,/
und
pflac
dâmitte
machin,/
daz
sîne
widirsachin/
in
allintsam
irvorchtin/
und
vride
mit
im
worchtin,/
kegn
welchin
im
ôt
daz
gezam,/
daz
er
sî
zu
sûne
nam,/
want
noch
der
burge
veste/
noch
der
virre
reste/
in
gegebin
mochte
schirm/
vor
sînir
râche
ungehirm./
Wî
Ragnîte
und
daz
Schalousche
huis
gebuit
wurden./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
nûn
und
achtzic
wârn,/
der
selbe
meistir
Meiner/
alle
sînes
vlîzes
kêr/
darûf
zu
pflege
wande,/
wî
er
in
Prûzinlande/
gesterkete
dî
cristinheit/
und
den
geloubin
machte
breit/
unt
wî
dî
lant
blibin
bewart,/
dî
alreite
wârn
bekart/
an
cristinlîchin
namin;/
dâvon
er
ouch
zusamin/
brâchte
alle
sîne
macht/
unde
quam
vil
wol
bedâcht/
mit
wer
und
mit
gezouwin/
in
daz
lant
Schalouwin/
an
sente
Gurgin
tage/
und
bûwte
bî
dem
wâge/
der
Mimlin
ûf
einen
berc/
got
ein
lobelîchiz
werc,/
eine
vestin
gûte/
und
hîz
dî
Landishûte,/
dâ
sî
noch
stêt
in
dirre
vrist;/
des
namin
abir
vorgezzin
ist,/
want
sî
von
allir
dîte/
nû
ist
genant
Ragnîte./
Von
dem
vlîze
sî
sô
hât/
den
namin,
daz
darundir
gât./
Und
dô
dî
burc
volbûwit
was,/
der
meistir
vîrzic
brûdir
las/
wol
bederbe
ûz
dem
her,/
dî
er
dem
huise
lîz
zu
wer,/
und
gab
zu
comentûre/
in
einin
brûdir
tûre,/
der
sî
vorwesin
solde,/
von
Ôstirrîch
Bertolde,/
den
man
hîz
Brûhavin,/
und
darzû
hundirt
knavin,/
dî
dâ
wâpin
hattin
an,/
lîz
er
dâ
und
vûr
von
dan./
Doch
nicht
ubir
lanc
darnâch/
man
den
meistir
abir
sach/
mit
volke
nemin
dar
dî
vart/
und
dî
Memil
niddirwart/
bûwin
einer
vestin
clûs,/
dî
heizit
daz
Schalousche
hûs,/
darûfe
dî
Schalouwin/
mit
kindin
unde
vrouwin/
ir
wonunge
pflâgin/
habin
in
den
tagin./
Von
brûdir
Bertolde
Brûhavin,
dem
comentûre
von
Kungisberc./
//Dô
dirre
brûdir
gote
holt,/
der
Brûhave
Bertolt,/
gewas
etslîche
tage,/
daz
er
in
sînre
pflâge/
hîlt
das
huis
Ragnîte,/
der
meistir
mit
gebîte/
bevûl
im
der
bîsorgin
werc/
des
hûsis
zu
Kungisberc,/
des
er
ouch
pflac
vil
ebene./
Von
diss
mannis
lebene/
und
von
sînre
tuginde,/
dî
er
was
vormuginde,/
doch
von
kûscheit
besundir/
vornam
ich
michil
wundir;/
want
dô
im
got
der
gûte/
gesante
daz
zu
mûte,/
daz
er
dî
werlde
wolde
lân/
unde
sîn
ein
geistlîch
man,/
er
nam
vor
dem
beginne/
dî
stucke
gar
zu
sinne,/
daran
ein
geistlîch
lebin
stât,/
und
dî
in
sîme
herzin
knat/
hin
und
her
betrachtinde/
und
vil
ebin
achtinde,/
ob
er
sî
vormochte/
und
zu
tragene
tochte./
Und
dô
er
lange
daz
gewûc,/
dî
zwei
er
lîdelîch
vorslûc,/
armût
und
gehôrsam;/
daz
dritte
dûcht
in
grûwesam,/
daz
ist
des
lîbis
kûscheit,/
want
dî
nîman
ebin
treit,/
got
wol
ir
in
berûchin./
Des
wold
er
êrst
vorsûchin,/
ob
er
darzû
genûge/
wêr,
daz
er
sî
trûge;/
und
ein
wundirlichiz
dinc/
mit
der
vorsûchung
angevînc./
Eine
mait
nam
er
an
sich,/
junc,
zart
und
sûbirlîch,/
alsô
daz
in
der
nêhe/
dikeine
was
sô
wêhe/
an
lîbis
schône
geacht,/
und
bî
der
vil
nâch
alle
nacht/
nakt
in
eime
bette
lac./
Des
legirs
der
Brûhavin
pflac/
mit
der
magit
alvorwâr/
volliclîch
ein
ganziz
jâr/
alsô
îdoch,
als
sî
darnâch/
mit
geswornem
eide
jach,/
und
mit
meitlîchim
zeichin,/
dî
man
sî
sach
reichin,/
sich
offinlîch
berûmete,/
daz
er
sî
nî
intblûmete,/
joch
nî
unkûschlîch
angewant,/
sundir
lîz,
als
er
sî
vant./
Nû
muge
wir
hîundir/
ein
wundirberndiz
wundir/
kîsin
mit
gemerke./
Sampson
was
an
sterke,/
kunc
Dâvît
an
heilikeit,/
sô
Salomon
an
wîsheit/
von
gote
vollenkumin;/
daz
kond
in
nicht
gevrumin/
hî
vor
bî
irin
stundin;/
sî
wurdin
ubirwundin/
von
wîblîchin
lôsin,/
daz
sî
machte
bôsin/
und
in
jâmir
vellete;/
sô
dirre
sich
gesellete/
mit
willekur
zu
wîbe/
und
sich
von
irme
lîbe/
inthîlt
doch
unbewollin
gar./
Hîvon,
ab
ich
vor
gote
tar,/
sô
wil
ich
wol
sprechin
dit,/
daz
er
was
heiligir
wen
Dâvît,/
sterkir
vil
wen
Sampson/
und
wîsir
vil
wen
Salomon/
mit
prîslîchir
pflichte/
an
sus
getânir
schichte./
Und
dô
der
degin
weste/
und
sich
irvant
sô
veste/
widir
der
unkûsche
vlûr,/
alrêst
er
in
den
ordin
vûr/
unde
quam
unz
an
dî
stat,/
als
ir
dâ
vor
vornumin
hât./
Wî
Samelant
wart
gehert./
//Nû
geschach
vorwâre/
ouch
in
dem
selbin
jare,/
daz
sich
in
herbistzîtin/
mit
achtetûsint
rîtin/
der
Littouwin
kunig
ûznam/
und
kegn
Samelande
quam,/
iz
âne
missewende/
von
ende
unz
zu
ende/
vîentlîch
durchrinnende/
und
vil
gar
vorbrinnende/
getreide
und
gebuide./
Îdoch
sî
wêninc
luide/
dâ
vîngin
odir
slûgin/
noch
roubis
dannen
trûgin;/
want
daz
der
brûdere
vornunft/
bewart
hatte,
dî
ir
kunft/
lange
dâ
vor
westin./
Und
dô
von
disen
gestin/
Samelant
beswêret
lac/
unz
an
den
vîrzêndin
tac,/
kegn
lande
sî
dâ
rittin/
nicht
vûrnde
doch
mit
in/
alle,
dî
sî
brâchtin
dar,/
want
dô
slûc
von
der
schar/
brûdir
Heinrîch
von
Dobin/
mit
den
wâpinknabin
sîn/
wol
achzic
der
Littowin,/
âne
dî
abgehouwin/
dem
here
wurdin
an
der
zucht,/
hî
ein
trucht,
dâ
ein
trucht./
Wî
dî
burc
Kalaine
wart
gesturmit./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
zwelfhundirt
unde
nûnzic
wârn,/
dô
quam
an
sente
Jurgin
tac/
meistir
Meinke
unde
belac/
ein
huis
in
Littouwinlant,/
daz
was
Kalaine
genant,/
mit
vunfhundirt
rîtin./
Ouch
hatt
er
in
den
zîtin/
zu
schiffe
dâ
zweitûsint
man/
und
mit
den
sô
vacht
er
an/
dî
burc
mit
sturme
harte,/
und
bin
des
an
dî
warte/
dî
rîtin
sô
hin
sande/
kegn
der
vîende
lande./
Nu
hîlt
dî
vestin
inne/
der
Littouwe
Surminne/
und
was
darûffe
houbitman;/
sô
wârin
im
dâ
undirtân/
zwênzig
unde
hundirt
man/
vrechir
helde
sundir
wân,/
dî
menlîch
in
den
vristin/
sich
wertin
kegn
den
cristin,/
dî
iz
in
legtin
dâ
vil
nâ./
Sus
werte
zwischin
in
aldâ/
des
sturmis
crîg
unz
an
dî
stunt,/
daz
dî
burcluite
wurdin
wunt/
alle
vil
nâch
in
den
tôt/
unde
lidin
sulche
nôt,/
daz
man
von
den
zinnen/
ûzin
unde
binnen/
sach
irgîzin
sich
daz
blût/
als
einis
starken
reinis
vlût./
Und
dô
sî
diz
getemmere/
getribin
kegn
der
demmere/
strîtende
mit
allir
macht,/
dô
quam
sô
her
mit
grôzir
bracht/
geprastilt
gene
hûte,/
dî
mit
vordroznim
mûte/
dort
was
gehaldin
ubir
tac./
Von
dem
geschelle
sô
irschrac/
daz
gemeine
volc
alhî,/
daz
iz
von
dem
sturmin
lî/
und
allintsam
angriffin/
dî
vlucht
hin
zu
den
schiffin:/
want
sî
wânten
des
vorwâr,/
dâ
quême
der
Littouwin
schar,/
und
waz
der
meistir
sidir/
sî
gelût
hin
widir,/
sô
woldin
sî
ôt
nicht
hinan./
Des
mûste
er
daz
blîbin
lân/
unde
zôch
kegn
lande
dan/
blîbinde
des
sigis
ân./
Îdoch
Surminnen
vorchte
twanc,/
daz
er
darnâch
nicht
ubirlanc/
lîz
dî
selbin
vestin
stân/
wûste
unde
sô
hin
dan/
mit
alle
sîme
gesinde
vûr/
und
bî
sînen
gotin
swûr,/
daz
er
der
brûdere
nimmir
mê/
ûf
dikeinre
burg
als
ê/
vurbaz
irbeitin
wolde,/
dî
wîl
er
lebin
solde./
Wî
brûdir
Erneke
der
comentuir
von
Ragnîte
wart
geslagin./
//Zuhant
nâch
disen
zîtin/
der
comtûr
von
Ragnîtin,/
brûdir
Erneke
genant,/
vûr
ûf
kegn
Littouwinlant/
nâch
des
meistirs
gebote/
und
nam
mit
im
ein
rote/
vumf
und
zwênzic
wâpinman/
und
einen
brûdir,
der
Jôhan/
was
genant
von
Wîne./
Mit
disen
was
er
zîne/
dî
Mimel
ûf
zu
schiffe,/
ûf
daz
er
dâ
begriffe/
von
Littouwin
îmande,/
der
im
von
dem
lande/
etswaz
mêr
mochte
gesain./
Und
dô
sî
vûrn
vor
Kolain/
dî
burg
in
disem
sinne,/
der
burcgrêve
Surminne/
zusamme
dî
burcluite
rîf/
unde
mit
in
ubirlîf/
in
râte
manchirhande
list,/
wî
er
dî
brûdre
in
der
vrist/
an
daz
lant
gezuge/
und
mordende
betruge./
Und
dô
sî
daz
gewûgin/
und
manchirwîs
vorslûgin,/
zu
jungist
vunden
sî
den
rât,/
daz
man
mit
wîblîchir
wât/
einen
man
bewunde,/
der
dâ
Polênsch
kunde,/
und
vorstelte
im
den
lîb,/
als
er
wêr
ein
cristinwîb,/
dî
gevangin
wêre,/
und
alsô
gevêre/
hin
an
daz
ûbir
trête,/
durch
got
dî
brûdre
bête,/
wen
sî
widir
quêmin,/
daz
sî
in
înnêmin/
und
lôstin
ûz
der
hafte/
Littouwischir
eiginschafte./
Nû
hîz
ein
Littouwe
Nodam,/
der
doch
sint,
als
ich
vornam,/
zu
cristeningeloubin
quam/
unde
ein
sêlig
ende
nam,/
der
vînc
dô
dise
sache
an/
ûzlesinde
wol
sechzic
man,/
und
mit
den
hin
abe
trat/
vorholnlîch
an
eine
stat,/
dî
im
vûgte
ebbin/
und
satzte
dâbî
nebbin/
daz
valsche
wîb
an
den
strant./
Und
dô
darnâch
kurzlîch
volant/
sîn
gewerb
der
cometûr/
hatte
und
herwiddir
vûr,/
der
vorrêter
an
sî
schrê/
mit
vil
jâmirlîchir
vlê/
in
clegelîchim
limme/
und
sprach
mit
weindir
stimme:/
›Eiâ,
ir
edlin
rittir
gots,/
durch
dî
trûwe
sîns
gebots/
nemt
mich
armin
menschin
în/
und
irlôst
dî
sêle
mîn/
ûz
disen
jâmirandin/
und
ûz
des
tûvils
bandin,/
dî
crist
hât
der
vil
gûte/
irlôst
mit
sînim
blûte.‹/
Und
dô
dise
clagewort/
brûdir
Ernke
hât
irhôrt,/
sîn
herze
binnin
wart
beweit/
kegn
ir
in
barmeherzikeit,/
sô
daz
er
hîlt
daz
schif
hin
an/
unde
wolde
sî
intpfân;/
daz
im
quam
ouch
zu
schadin;/
wen,
dô
er
traf
den
stadin/
und
man
ûzgewarf
den
reif,/
der
trugenêr
zuhant
begreif/
daz
schif
und
hîld
iz
vaste./
Dô
quam
ouch
mit
gepraste/
dî
lâge
zû,
dî
sich
dâ
hal,/
und
irslûc
dî
cristin
al./
Wî
vumfundzwênzic
Littouwin
geslagin
wurden./
//Von
dirre
cristnin
valle/
dî
Littouwin
alle/
wurdin
sêre
gemeit/
und
gewunnen
turstikeit/
nâch
der
geschicht
verre
mê/
kegn
den
brûdren
denne
ê,/
dî
zu
Ragnîte
wârin
ûf,/
als
an
irre
vreise
gûf/
alzuhant
darnâch
irschein;/
want
sich
irhûbin
von
Oukein/
der
burc
ôt
sechsunddrîzic
man/
und
gîngin
sô
her
dan/
kegn
Ragnîte
vorchte
vrî/
ûbin
dâ
ir
strûterî./
Doch
dô
sî
quâmin
nâhin
bî,/
ein
teil
grûwin
ûf
sî
schôz;/
dâvon
in
quam
ein
widirstôz,/
sô
daz
sî
wurfin
ire
lôz/
nâch
irre
wîse,
dî
sî
hân,/
zu
vorsûchene
daran,/
wî
in
dî
reise
solde
gân./
Nû
vîl
des
lôzis
tucke/
in
zu
ungelucke;/
des
kartin
sî
zu
rucke/
mit
vil
grôzir
île./
Doch
hattin
in
der
wîle/
dî
brûdre
von
Ragnîtin/
dî
wege
kegn
den
dîtin/
besatzt
mit
warte
her
und
dar,/
und
der
einre
wart
gewar/
der
strûtêre
vorgenant/
und
kundete
zuhant/
ûf
daz
huis
dî
mêre/
den
brûdrin,
dî
mit
swêre/
bevangin
wârin
und
mit
nôt/
um
iris
comentûris
tôt/
und
um
dî
andrin,
dî
aldort/
vorturbin,
als
ir
hât
gehôrt;/
und
dî
selbin
smerzin/
lâgin
in
zu
herzin/
mit
sô
strengir
bittirkeit,/
daz
sî
woldin
î
daz
leit,/
ob
sî
mochtin,
andin/
mit
râche
an
den
vîandin./
Des
irhûb
sich
snelle/
der
von
Lîbinzelle/
genennit
brûdir
Lûdewîc/
nâch
in
ebbin
ûf
den
stîc,/
dâ
sî
wârn
hin
gekart,/
und
mit
im
brûdir
Marquart/
genant
von
Revelingin./
Ouch
nam
er
zu
den
dingin/
noch
zwêne
brûdre
gewêr/
und
sechsundzwênzic
wêpenêr/
mit
den
in
volginde
vil
balt/
beide
durch
pusch
und
durch
walt,/
unz
er
sî
zu
jungist
an/
quam
ûf
eines
veldis
plân./
Dâ
sach
man
der
Littouwin/
in
dirniddir
houwin/
vumf
und
zwênzic
von
der
trucht;/
den
andrin
dannen
half
dî
vlucht./
Wî
vunfhundirt
Littouwin
vorturbin./
//Binnin
dirre
selbin
vrist/
ein
Littouwe
swindir
list/
unde
vrech
an
mûte,/
der
was
genant
Jeisbûte,/
besaminte
vumfhundirt
man,/
sô
her
sî
mochte
best
gehân/
zu
urloige
und
in
strît,/
und
vûrte
dî
besît/
in
Polênsche
gemerke,/
dâ
er
nâch
sînre
sterke/
den
cristnin
worchte
wê
genûc/
und
roubis
vil
von
dannen
trûc/
von
luitin
und
von
gûte./
Und
wî
dirre
Jeisbûte/
bî
den
heidin
wonte/
unde
zûzin
donte/
in
offinlîchir
schichte,/
doch
er
in
tougir
pflichte/
was
in
der
zît
der
brûdre
vrûnt/
unde
hatte
in
vorgekunt/
von
der
selbin
reitin,/
wî
unde
wâ
er
leitin/
wolde
in
vorlust
dî
schar./
Nû
nam
ouch
des
der
meistir
war/
unde
sante
sô
hin
wert/
brûdir
Heinrîche
Zuckeswert/
mit
nûnundzwênzic
brûdrin
sân/
und
darzû
zwelfhundirt
man,/
daz
sî
ûf
der
wiltnisse/
an
einre
stat
gewisse/
der
dît
in
widdirsâze/
vorhîldin
dâ
dî
strâze;/
dî
ouch
sô
hin
quâmin/
und
ir
legir
nâmin,/
dî
vîende
zu
bestrickin/
zwischin
der
vlût
der
Lickin/
und
dem
wazzere
der
Nar./
Nû
wânten
sî
dî
vîende
dar/
kunftic
wesin
alzuhant,/
daz
doch
andirs
wart
gewant;/
want
sî
dâ
wol
achte
tage/
mûstin
harrin
der
lâge/
lîdinde
pînlîchin
drôz/
und
an
spîse
mangil
grôz,/
dî
sî
hattin
gar
vorzert./
Zu
jungist
quam
doch
her
gekêrt/
wol
ebbin
ûf
dî
hûte/
mit
sînre
trucht
Jeisbûte./
Und
dô
sî
nêhetin
der
stat,/
dâ
dî
lâge
was
gesat,/
inweiz
waz
vogils
kegn
in
vlôc,/
odir
ob
der
tûvil
trôc/
den
vordirstin
Littouwin,/
wen
daz
er
wold
î
schouwin,/
wî
im
gevîle
dâ
sîn
lôz,/
daz
sich
im
ouch
alsô
vorschôz,/
daz
er
zuhant
vil
lûte
schrê:/
›Wê
uns,
wê
uns,
hûte
wê,/
wir
sîn
allintsam
vorlorn!‹/
Diz
tet
dem
houbitmanne
zorn/
unde
hîz
in
swîgin;/
dâwidir
wart
er
crîgin/
schrîende
dî
selbin
wort/
abr
und
abir,
unz
aldort/
ûz
der
lâge
lûdere/
her
sprengetin
dî
brûdere/
in
vîentlîchir
kêre/
und
slûgin
von
dem
here/
zuhant
wol
vîrdehalbhundirt
man;/
dî
andrin
kuim
intvluhin
dan,/
der
lutzil
doch
zu
hûse
quam,/
als
man
wol
darnâch
vornam;/
want
ir
ûf
der
wiltnisse/
vor
grôzir
betrûbnisse/
etslîche
selbe
hîngin;/
sumelîche
gîngin/
in
der
wûste
irre/
unz
sî
von
der
virre/
des
wegis
hungirs
sturbin/
und
vil
nâ
al
vorturbin./
Nû
was
meistir
Meinere/
der
mût
betrûbit
sêre/
um
dî
brûdre
und
daz
her,/
daz
sich
vorzôg
ir
widirkêr/
sô
lange
ûz
den
tagin,/
als
er
hatte
vorslagin/
sî
gewislîch
widirkumen,/
und
inhatte
ouch
vornumen/
von
in
dikeinir
hande
mêr./
Diz
lag
im
zu
herzin
swêr,/
dâbî
im
sundîrlîche
nôt/
des
comentûrs
vorlust
irbôt/
von
Ragnîten,
der
aldort/
von
den
heidin
was
irmort./
Und
dô
in
disen
swêrin/
mit
sînin
gebîtegêrin/
der
meistir
sus
betrûbit
saz,/
dî
und
andir
sache
maz,/
dî
den
brûdrin
manchirwein/
hertlîch
wârin
bîgelein,/
und
sich
darum
betrûbete,/
daz
ouch
ir
îclich
ûbete/
irsûfzinde
zu
gote,/
sô
trittit
în
ein
bote;/
der
begunde
sagin/
wî
aldort
irslagin/
dî
brûdre
von
Ragnîten/
hattin
von
den
dîten/
vumfundzwênzic
strûtêre./
Und
dô
sus
dise
mêre/
dirre
noch
was
saginde,/
dô
quam
ein
andir
jaginde,/
in
kundinde
der
brûdir
kumft,/
und
wî
sî
dî
sigenumft/
von
den
vîendin
trûgin,/
der
sî
vil
irslûgin/
mit
strîtlîchir
âchte;/
und
ê
der
vollinbrâchte/
mit
ganzir
rede
ditte,/
sô
kumt
gegân
der
dritte,/
der
von
vremdin
landin
lif,/
und
gab
dem
meistir
einin
brîf,/
darinne
man
geschribin
vant,/
daz
des
lebins
was
geblant/
dort
ein
mechtic
vurste,/
den
î
darûf
durste,/
wî
er
hin
vortribe/
dî
brûdre
unde
blibe/
hêrre
in
Prûzinlande./
Und
dô
der
meistir
irkande/
und
mit
im
dî
gebîtêr/
dise
manicvaldin
mêr,/
sô
gût,
noch
bezzir,
allir
best,/
sî
wurdin
allir
leid
intlest/
und
gewunnen
vroide
grôz,/
sô
grôz,
daz
joch
aldâ
begôz/
manch
ouge
manchin
bart
vil
grîs;/
want
als
dî
hitze
tût
daz
îs/
zusmelzin
und
zuvlîzin,/
sust
mûste
sich
irgîzin/
nâch
den
sô
bittrin
smerzin/
ûz
den
irsûfztin
herzin/
von
grôzin
vroidin
manic
trân/
an
in
allin
sundir
wân,/
als
sî
dî
wandelunge
twanc./
Ouch
wart
mit
grôzim
lobe
danc/
gesagit
von
der
rote/
dem
vil
getrûwin
gote,/
der
in
allin
pînen/
wiggit
î
den
sînen/
wunnenbernder
helfe
trôst/
und
sî
ûz
nôtin
tût
irlôst./
Sus
wart
der
brûdre
trûren/
und
ir
trûbic
sûren/
gewant
in
vroide
zu
der
zît;/
des
sî
got
gebenedît!/
Wî
Kolaine
dî
burc
wart
vorbrant
und
daz
gebît
Junigêden
vorhert./
//In
unsirs
hêrrin
jârin,/
dô
der
vorgangin
wârin/
zwelfhundirt
nûnzic
darzû
ein/
und
unsir
vrouwin
tag
irschein,/
den
man
nennit
lîchtwîe,/
nam
der
wandils
vrîe/
gotis
kempfe
vil
gehuir/
von
Kungisberc
der
comentuir/
brûdir
Bertolt
von
Brûhavin/
von
brûdrin
unde
wâpinknavin/
an
sich
vumfzênhundirt
man/
unde
zôch
mit
den
hin
dan/
zu
Littouwin
in
daz
lant,/
dâ
er
an
dem
wege
vant/
lêre
stân
dî
burc
Kolein./
Dî
vorbrante
gar
der
dein/
und
dô
vurbaz
dî
reise
nam/
und
in
dî
gegenôte
quam/
genant
zu
Junigêdin,/
dî
er
nâch
swindin
vêdin/
vorbrante
und
beroubete/
und
ouch
dâ
betoubete/
der
heidin
mit
des
tôdis
val/
unde
vîng
in
rûmir
zal/
von
mannen
unde
wîbin/
bî
sibinhundirt
lîbin./
Wî
dî
burc
Junigêde
wart
gebûwit
und
Mederabe
dî
burc
gewunnen./
//Darnâch
dô
iz
ôstirn
wart/
in
des
selbin
jâris
vart,/
dô
bûwte
dî
littowsche
dît/
eine
burg
in
daz
gebît/
zu
Junigêdin
vorgeseit,/
der
wart
der
name
angeleit,/
daz
man
sî
nâch
dem
lande/
ouch
Junigêdin
nande./
Und
dô
diz
der
Brûhaf
vornam,/
tûsint
man
er
an
sich
nam,/
mit
den
er
wolde
hân
vorstôrt/
sî
von
der
bûwunge
dort,/
des
er
doch
hatte
widirstôz,/
want
ir
menie
was
zu
grôz,/
dî
im
des
pflac
widirstân;/
alsus
wart
dâ
sîn
wille
wan;/
und
doch,
ûf
daz
nicht
lêre/
sô
gar
dî
reise
wêre,/
sô
irhûb
er
sich
her
abe/
vor
dî
burc
zu
Mederabe,/
dâvon
dî
cristin
vor
dem
zil/
intpfangin
hattin
schadin
vil,/
unde
sturmete
daran/
sô
lange,
unz
er
sî
gewan/
mit
creftin
ûz
der
vîende
hant,/
und
was
er
dît
darûffe
vant/
dî
irslûg
er
odir
vînc./
Und
dô
er
diz
alsô
begînc,/
dî
burg
er
brante
niddir/
unde
zôch
kegn
hûse
widdir./
Wî
brûdir
Gêrhart
wart
bekart./
//Ouch
in
dem
selbin
jâre,/
als
ich
hôrte
vorwâre,/
zu
Mergenburg
er
Gêrhart/
des
dûtschin
ordins
brûdir
wart,/
von
dem
ich
sus
vornumin
hân:/
ê
er
den
ordin
an
sich
nam,/
daz
er
gesinde
wêre/
des
marcgrêven
gewêre/
von
Brandinburc
genennit,/
unde
was
irkennit/
vollenkumen
mit
vornunst/
an
zimmirwirkindir
kunst,/
sturmis
hantwerc
zu
bûwin./
Und
dô
er
sich
geblûwin/
darundir
hatte
manche
vrist/
unde
mit
der
werke
list/
burge
unde
stete/
vil
irsturmit
hête/
und
alsô
zu
nichte
brâcht,/
zuletst
geschach
in
einre
nacht,/
dô
er
ûf
sînem
bette
lac/
und
îdoch
nicht
slâfis
pflac,/
daz
er
in
beslozner
tur/
vîr
man
kumin
sach
hervur/
getretin
bî
daz
bette,/
der
îclîchir
hette/
eine
kerze
schône
intprant,/
dî
er
trûg
in
sînre
hant./
Dî
vîre
sich
dâ
vûgetin/
alum
in
unde
rûgetin/
ûf
in
mit
urkunde/
manchirhande
sunde,/
dî
er
hatte
widir
got/
begangin
durch
des
tûvils
spot./
Und
dô
sî
daz
geantin,/
ein
zil
sî
im
benantin,/
bin
dem
er
solde
ebin/
bezzerin
sîn
lebin,/
und
ob
er
des
nicht
tête,/
ir
manunge
vorsmête,/
sô
wolde
an
im
sundir
wân/
des
gotlîchin
zornis
ban/
lîb
unde
sêle
sterbin/
und
êwiclîch
vorterbin;/
und
des
zu
wârin
zeichin/
sach
er
sî
dâ
reichin/
und
langis
ûf
sich
streckin/
ein
wîz
tûch
mit
vîr
eckin/
in
der
wîse
glîche,/
als
ûf
eine
lîche./
Hîmitte
sî
vorswundin;/
îdoch
in
den
stundin/
daz
tûch
aldâ
ûf
im
belac./
Von
der
geschichte
sêr
irschrac/
der
vorgenante
Gêrhart/
und
des
zuhant
voreinit
wart,/
als
in
twanc
der
sêlin
rûch,/
daz
er
mit
im
nam
daz
tûch/
und
kegn
Prûzinlande
vûr,/
dâ
er
sich
in
den
ordin
swûr/
des
dûtschin
hûsis
ouch
zuhant/
zu
Merginburc
dâ
vorgenant;/
und
in
dem
nûwin
lebin,/
dem
er
was
irgebin,/
wante
er
sô
ebin/
alle
sîne
sinne/
in
dî
gotis
minne/
unde
warb
darinne,/
unz
er
an
tugindin
becleib,/
daran
er
ouch
stête
bleib,/
und
ein
heilic
lebin
treib/
zu
gote
vil
genende/
âne
missewende/
unz
ûf
ein
sêlig
ende./
Wî
Pastouwe
und
Geisouwe
dî
gebît
wurdin
gehert./
//In
des
selbin
jâris
kêr/
der
meistir
brûdir
Meiner,/
des
mût
î
ûf
urloige
glam,/
hundirt
brûdir
an
sich
nam/
und
ein
her
von
volke
grôz,/
dâmit
er
reisete
âne
drôz/
kegn
Littouwin
ûf
dî
dît,/
dâ
er
dise
zwei
gebît/
Geisow
unde
Pastow/
allintsamen
ubirzow/
stiftinde
dâ
grôzin
brant./
Andirs
er
dâ
lutzil
vant,/
daz
man
vân
odir
slân/
odir
trîbin
mochte
dan;/
sô
gar
was
iz
intwichin/
und
besît
gestrichin./
Und
dô
er
sich
her
abe
brach,/
im
zugin
dî
Littouwin
nâch/
mit
vil
grôzin
creftin/
und
begondin
heftin/
sich
inhant
an
dî
brûdere./
Nû
was
ouch
in
dem
lûdere/
dâ
mit
in
Jeisbûte/
in
vîentlîchim
mûte,/
der
ê
was
der
brûdre
vrûnt/
und
nû
hezlîch
ûf
sî
inzunt./
Dô
der
rechtir
mâz
intsûb,/
ûz
den
andrin
er
sich
hûb/
sprenginde
hezlîche/
an
brûdir
Heinrîche,/
den
man
nante
Zuckeswert,/
unde
wunte
im
sîn
pfert,/
daz
ouch
den
brûdir
mûhete/
und
in
zorn
irglûhete,/
indem
er
sich
ouch
nâch
im
brach/
und
ein
sper
aldurch
in
stach/
und
im
noch
baz
zûstrebete./
Und
dô
Jeisbût
intsebete,/
daz
er
hatte
des
tôdis
stich,/
gerochin
hêt
er
gerne
sich/
und
mochte
doch
vor
sêrin/
sich
nicht
umgekêrin./
Îdoch
slûg
er
zurucke/
nach
wânis
gelucke./
Der
slege
einre
sô
gerît,/
daz
er
dem
Zuckeswerte
schrît/
einin
vingir
ûz
der
hant./
Sus
wart
der
strît
mang
in
volant./
Wî
daz
gebît
Oukaim
wart
gehert./
//Des
selbin
jâris,
dô
gelac/
Pêtrî
unde
Paulî
tac/
der
apostelin
gote
wert,/
der
vorgenante
Zuckeswert/
brûdir
Heinrîch,
der
sô
was/
comentuir,
als
ich
las,/
zur
Balge
in
den
zîtin,/
vumfzênhundirt
rîtin/
und
zwênzic
brûdre
an
sich
nam,/
mit
den
er
kegn
Littouwin
quam/
heimelîch
und
ân
gepruis/
zu
Junigêdin
bî
daz
huis,/
dâ
er
sich
in
lâge
starc/
mit
alle
sîme
volke
barc,/
und
lîz
sich
ôt
irbîtin/
dî
banîr
von
Ragnîtin/
vurbaz
zu
der
vestin,/
darûffe
dâ
von
gestin/
was
vil
Littowschir
rotin/
von
andrin
gegenôtin./
Den
tet
zorn
dî
turstikeit,/
daz
in
diz
volk
sô
nâhin
reit,/
unde
volgtin
ouch
zuhant/
in
mit
gewâpinter
hant,/
als
in
ir
vreidikeit
gerît./
Dâ
hettin
der
Littouwschin
dît/
dî
brûdre
vil
irslagin,/
wan
daz
sî
ûz
den
lâgin/
zu
bezîte
praltin./
Hîmit
sî
daz
vorsnaltin,/
und
dô
ir
hoffenunge
wan/
wart
alsô,
sî
zugin
dan/
durch
rû
an
eine
legirstat/
und
dâ
hîldin
manchin
rât,/
wâ
sî
woldin
kêrin
hin./
Zu
jungist
sich
ir
allir
sin/
begonde
darûf
wendin,/
daz
sî
mit
lêrin
hendin/
nicht
inwoldin
kumin
heim,/
und
alsô
dannen
kegn
Oukeim/
zugin
in
daz
burcgesûch,/
dâ
sî
der
ungetouftin
gnûch/
vîngin
unde
slûgin/
und
zusamne
trûgin/
grôzin
roub
von
habe,/
und
machtin
sich
her
abe./
Und
want
dî
rîtin
alle/
zu
des
geschreies
schalle/
nâch
der
lande
willekur/
an
dem
andrin
tage
vur/
gejagit
kegn
Junigêdin
wârn,/
des
volgtin
hî
den
cristnen
scharn/
nicht
wen
zu
vûze
dî
Littouwin/
unde
woldin
hân
vorhouwin/
dî
wege
dâ
durch
einen
walt./
Doch
wârn
dî
brûdre
sô
balt,/
daz
sî
hindurch
intquâmin/
und
dânâch
ir
nâmin/
ûf
einer
rûmen
heidin
war/
und
dâ
slûgin
von
der
schar/
zwelfe,
dî
dâ
blibbin
ligin./
Alsus
dî
andrin
dô
vorzigin/
zu
volgene
dem
here
siddir/
kêrnde
kegn
hûse
widdir./
Wî
Polênerlant
wart
gehert./
//Des
selbin
jâris
ouch
geschach,/
daz
man
von
Littouwin
sach/
den
kunic
Putuwere/
mit
eime
grôzin
here/
sînen
sun
Witênen/
sendin
kên
Polênen/
zu
Brist
in
dî
gegenôt,/
dâ
sî
manchin
menschin
tôt/
slûgin
unde
vîngin/
und
jâmirs
vil
begîngin/
mit
roube
und
mit
brande/
und
unvlât
manchirhande./
Und
dî
wîle
sus
dî
schar/
herte
vaste
her
und
dar/
in
dem
lande
zu
Kujaw,/
hêr
Kasimir
und
Vlozizlaw,/
der
Loket
was
zûgenamet,/
dî
herzogin
beidintsamet/
betrûbit
wârin
sêre,/
daz
sî
dî
unêre/
und
den
grôzin
schadin,/
dâmit
sî
sus
vorladin/
ir
lûte
sâhin
und
ir
lant,/
nicht
mochtin
mit
werlîchir
hant/
an
der
dît
geandin,/
unde
botin
sandin/
zu
meistir
Meinkin
und
den
bâtin,/
daz
er
helflîch
in
zu
statin/
mit
den
sînen
quême;/
des
der
helt
genême/
sundir
suimen
was
gereit./
Und
dô
er
quam
und
angereit/
daz
her
nâch
strîtis
vêde,/
dî
herzogin
bêde/
griffin
an
zuhant
dî
vlucht/
und
alle
dî
polênsche
trucht/
hûb
sich
vluchtic
nâch
in
dan./
Und
dô
dî
brûdre
daz
irsân,/
sî
irschrâkin
der
geschicht,/
want
sî
gestrîtin
mochtin
nicht/
der
menige
grôz
alleine./
Hîvon
ir
schar
gemeine/
sich
ouch
von
den
vîendin
brach,/
daz
âne
schadin
nicht
geschach;/
want
vil
brûdre
wurdin
wunt/
und
andir
volk
ouch
in
der
stunt./
Wî
dî
brûdre
wurdin
irlôst
von
eime
vorrêtnisse./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vorgangin
wârin/
nûnzig
und
zwelfhundirt/
und
zwei
darûf
gesundirt,/
brûdir
Meinke,
der
î
gnûc/
mit
allim
vlîze
darûf
wûc/
und
mit
stêtir
arbeit,/
wî
er
dî
gotis
cristinheit/
mit
schirme
ûfgezukte/
und
wî
er
gedrukte/
vorterbinde
des
tûvils
lût,/
von
brûdrin
zusamne
lût/
und
von
Prûzin
ein
michil
her,/
neminde
mit
den
dî
kêr/
kegn
Littouwin
durch
vrumen./
Und
dô
er
sô
hin
kumen/
was
mit
des
heris
sterke/
an
des
landis
gemerke,/
ein
Prûze
heimelîchin
quam/
und
den
Zuckeswert
besîten
nam,/
sprechinde
alsus
zu
im:/
›Hêrre,
wiltû,
sô
vornim/
und
geloube
den
wortin
mîn,/
dû
und
al
dî
brûdre
dîn/
sît
vorrâtin
sundir
wân,/
want
wô
ir
daz
grîfit
an,/
daz
ir
dî
reise
trîbit
vort,/
sô
vindit
ir
besamnit
dort/
dî
Littouwin
mit
grôzir
macht./
Wirt
ûch
abir
des
gedâcht,/
daz
ir
widirkêrit,/
sô
wert
ir
vorsêrit/
von
den
Prûzin
in
den
tôt,/
want
sî
hân
ûf
ûwir
nôt/
allintsam
voreinit
sich.‹/
Dô
sprach
brûdir
Heinrîch:/
›Ei,
sint
diz
dinc
dir
kundig
ist,/
sô
gib
uns
rât,
mit
welchir
list/
wir
der
nôt
genesin!‹/
Dô
sprach
er:
›Lâzit
wesin/
dise
reise
hî
bezilt,/
ob
ûch
des
râtis
nicht
bevilt,/
unde
zît
kên
hûse
wart,/
wesinde
alsô
bewart,/
daz
ir
ûf
dem
wege/
nacht
unde
tac
zu
pflege/
hât
dî
wâpin
angeleit,/
unde
sît
zu
wer
gereit!/
Daz
werdin
lîchte
schûwin/
an
ûch
dî
ungetrûwin/
und
alsô
dî
erge
lân/
der
sî
kegn
ûch
willin
hân.‹/
Dô
dî
rede
was
volant,/
brûdir
Heinrîch
gînc
zu
hant/
unde
saite
dise
wort/
dem
meistre
unz
an
daz
ort,/
der
ouch
sante
drâte/
mit
der
brûdre
râte/
spehêr
vurbaz
in
daz
lant;/
und
dô
er
dî
ding
alsô
irvant,/
als
der
warnêr
ê
tet
kunt,/
und
daran
ouch
wol
vorstûnt/
hî
der
Prûzin
vornoigîrn,/
des
lîz
er
ouch
zuhant
cregîrn/
dem
here
dâ
dî
widirvart./
Darzû
ouch
gebotin
wart,/
daz
sî
dî
wâpin
vûrtin
an;/
darundir
sô
besante
sân/
der
meistir
heimelîchin/
der
eldistin
iclîchin,/
besundirn
dî
den
hôstin
rât/
hîldin
an
der
ubiltat,/
und
sî
zuteilte
her
und
dar/
den
brûdrin,
dî
ir
soldin
war/
mit
stêtir
hûte
nemin,/
daz
sî
nindirt
quêm
in/
zusamne
mê
durch
dî
geschicht/
und
ouch
daz
sî
intvluhin
nicht./
Alsus
sî
bî
in
hîldin/
dî
brûdre
und
ir
wîldin/
mit
gûtir
pflâge
nacht
und
tac;/
darundir
man
ouch
râmin
pflac,/
daz
sî
î
daz
leggir
schît./
Und
dô
sus
dî
gemeine
dît/
sach
ir
anewaldin/
sich
zu
den
brûdrin
haldin/
hî
und
dâ
zu
pflege/
an
tische,
tranke,
wege/
mit
vroidin
spâte
unde
vrû,/
in
trat
michil
angist
zû,/
want
sî
hatten
iz
dâ
vur,/
daz
ir
valsche
willekur/
von
den
selbin
wêr
intdekt/
und
daz
sî
hettin
sî
benekt/
bekornde
zu
der
missetât;/
und
hûb
sich
ein
murmelât/
heimelîchin
undir
in;/
îdoch
bleib
ir
argir
sin/
an
der
vulbort
betoubit,/
want
sî
dikein
houbit/
hattin,
daz
in
wêre
bî./
Alsus
dî
brûdre
quâmen
vrî/
heim
vor
allem
schadin/
von
unsirs
hêrrin
genâdin./
Wî
Polênerlant
wart
gehert
und
vil
tûsent
cristen
geslagin
und
gevangin
wurdin./
//In
den
selbin
zîten/
von
Littouwin
Witen/
den
kungis
sun
an
sich
gewan/
der
sînen
achtehundirt
man/
und
abir
kegn
Polênen
reit,/
der
reinin
gotis
cristinheit/
zu
jâmirlîchir
pflâge,/
und
an
dem
pfingistage,/
dô
sich
zu
lobe
gote/
der
tûmhêrrin
rôte/
und
al
dî
andre
pfafheit/
gezîrit
hatte
und
angeleit/
mit
pfeflîchim
ornâte/
in
lobelîchir
vlâte/
unde
hîldin
schône/
dî
processiône/
in
gotlîchim
rûme/
zu
Lunczicz
in
dem
tûme,/
und
daz
gotis
reine/
cristnevolc
gemeine/
in
andâcht
hatte
sich
gesamt/
zu
hôrne
daz
gotis
amt,/
dô
quam
des
tûvils
bote
în/
gesprengit
mit
dem
here
sîn/
sundir
vorwarnunge
gar/
unde
slûc
der
cristninschar/
in
der
kirchin
dâ
mit
nôt/
wol
vîrhundirt
mensche
tôt;/
doch
pfaffin
und
prêlâtin,/
dî
daz
gelucke
hâtin,/
er
gevangin
nam
ein
teil,/
daz
sî
achtin
vor
ein
heil,/
want
in
daz
lebin
alsô
bleib,/
und
dî
mit
im
von
dannen
treib./
Kelche,
mesgewête/
und
alle
daz
gerête,/
daz
gote
was
gewîet/
und
in
sîn
dînst
gevlîet,/
nam
der
ungenême/
und
in
ungezême/
ûbunge
sî
vorspente;/
darzû
dî
sacramente,/
der
wir
geistlîch
hî
waldin/
und
uns
sint
zu
sâldin/
in
êwic
pfant
gewisse,/
er
gote
zu
smênisse/
mit
der
kirchin
vorbrante/
und
gar
in
asche
wante;/
darzû
allirwegin/
daz
lant
dâbî
gelegin/
vorherte
unde
machte
toub/
und
nam
ouch
dâ
vil
grôzin
roub/
von
mannin,
kindin,
vrouwin,/
daz
iclîchim
Littouwin/
geburte
an
der
buite/
zwênzic
cristeneluite./
Dô
hêr
Kasimir
gesach/
der
herzoge
diz
ungemach/
und
dî
jâmirbernde
nôt,/
dî
sich
sînem
volke
bôt,/
daz
man
hin
vûrte
in
vorlust;/
ein
bittir
zorn
in
sînre
brust/
mit
leide
sô
irbolgete,/
daz
er
den
vîendin
volgete,/
dô
sî
zugin
dannen,/
mit
achzênhundirt
mannen./
Und
dô
er
vaste
bî
sî
quam/
und
daz
Bonislaw
vornam,/
der
herzoge
von
Masow,/
inweiz
welch
geist
in
ummezow/
und
was
in
leitte
ûf
den
sin,/
wen
daz
er
worchte
zwischin
in/
vridde
durch
eine
sûne/
ûf
eine
benante
lûne;/
und
dô
dâbinnin
sundir
vâr/
dî
Polêne
her
und
dar/
sich
von
einandir
strouweten,/
dî
Littouwin
beschouweten/
unde
wârn
âne
wer,/
dô
hûb
sich
Witênis
her/
an
sî
den
vridde
brechinde,/
slânde
unde
stechinde/
in
vîentlîchir
gire/
und
dâ
Kasemire/
den
herzogin
slûgin
tôt/
und
mit
semelîchir
nôt/
sîn
volke
irmortin
allintsam,/
daz
nî
mensch,
als
ich
vornam,/
intquam
der
nôt
sô
bittir,/
sundir
ôt
ein
rittir;/
den
hôrte
man
sint
wol
vorjên,/
wî
den
andrin
was
geschên./
Wî
dî
cristnen
wurden
irlôst
ûz
der
Littouwin
hant./
//In
des
selbin
jâris
jage/
bî
sente
Jacobis
tage,/
der
nach
pfingistin
gelît,/
der
comentûr
von
Ragnît/
brûdir
Conrât
Stange,/
der
zu
urloigis
prange/
was
ein
helt
gewêre,/
nam
an
sich
wêpenêre/
unde
brûdere
nicht
vil/
mit
den
er
reiste
in
dem
zil/
hin
kegn
Junigêde./
Und
dô
er
in
dî
nêde/
was
kumin
mit
der
rotin,/
er
sante
einin
botin,/
der
ebbin
dort
besêge/
der
burcluite
gelêge,/
wî
iz
um
sî
wêr
gestalt./
Der
bote
quam
erwidir
balt/
und
jach,
daz
al
der
plân/
vor
dem
huise
wêr
bevân/
mit
eime
starkin
here,/
und
dî
burg
ouch
wêre/
gemannit
mit
vil
grôzir
lût./
Der
rede
irschrak
der
brûdre
mût/
und
ouch
der
andrin
sêre;/
›Nem
wir
dî
widdirkêre,‹/
sprâchin
sî,
›zurucke;/
daz
wirt
uns
ungelucke,/
want
wir
in
mugin
nicht
intvlîn;/
ist
danne,
daz
wir
ûf
sî
zîn/
und
in
strîte
sî
bestân,/
sô
blîb
wir
al
des
lebins
ân;/
want
ir
macht
ist
ungehuir.‹/
Dô
sprach
zu
in
der
cometuir/
in
gebinde
menlîchin
trost:/
›Got,‹
jach
er,
›ofte
hât
irlôst/
genêdiclîch
dî
sînen/
ûz
nôtin
und
ûz
pînen;/
dî
ôt
im
getrûwetin/
und
ûf
sîn
hulfe
bûwetin,/
der
keinre
wart
vorlâzen
nî./
Nû
hof
ich,‹
sprach
er,
›daz
wir
hî/
sîn
alle
in
sîme
lobe,/
sô
ist
er
î
uns
obe./
Dêswâr
mîn
hoffenunge
stât,/
daz
uns
sîn
helflîchir
rât/
lôse
ûz
allir
nôte
stric;/
want
alleine
uns
gebe
schric/
grôzir
menie
aneblic,/
doch
von
himele
kumt
der
sic./
Des
lâze
wir
al
unsir
dinc/
zu
im
âne
zwîvils
winc/
und
slân
mit
in
zusamen/
wol
dan
in
gotis
namen!‹/
Sus
sî
dô
sundir
bleichin/
des
heiligin
crûzis
zeichin/
mit
andâcht
vor
sich
schrenktin/
und
an
dî
vîende
sprenktin/
unde
slûgin
in
der
zît/
ân
allirhande
widirstrît/
ein
michil
part
des
heris
tôt;/
daz
andre
teil
intvlôch
der
nôt/
und
doch
mit
manchir
wundin
rôt./
Alsus
schûf
zeichinlîchin
got/
nâch
sînir
trûwe
gebote,/
daz
dî
vil
cleine
rote/
den
sic
dem
grôzin
here
nam/
und
ouch
widdir
dannen
quam/
gar
ân
allirhande
leit./
Des
sî
im
immir
lob
geseit!/
Wî
dî
vorburge
des
hûsis
Junigêden
wurdin
vorbrant./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
vorloufin
wârin/
zwelfhundirt
nûnzig
unde
drî,/
meister
Meinke,
dem
î
bî/
was
der
vlîz
mit
girde,/
wî
er
hô
an
wirde/
dî
cristinheit
gesetzte/
und
dâbî
geletzte/
dî
vorwâzne
heidinschaft,/
besamente
alle
sîne
craft/
unde
zôch
sô
hin
besît/
kegn
Littouwin
wintirzît/
zu
Junigêden
vor
daz
huis/
und
daran
mit
sturmis
pruis/
vîentlîchin
stuntte/
und
darûffe
wuntte/
mit
geschozze
manchin
man;/
îdoch
dî
burc
er
nicht
gewan/
mit
des
sturmis
geschurge;/
sundir
zwei
vorburge,/
dî
dem
hûse
lâgin
vor,/
einez
ûf
dem
berge
impor,/
daz
andir
in
dem
tale,/
vorbrante
er
zumâle./
Wî
daz
Schalowsche
hûs
wart
gesturmit./
//Dôselbins
von
dem
her
intran/
ein
Ragnîtisch
cristinman,/
der
was
von
art
ein
Barte,/
und
zu
den
heidin
karte,/
als
im
dô
rît
der
tûvil
daz./
Derselbe
knabe
sich
vormaz,/
er
wolde
daz
Schalowsche
huis/
âne
widirsatzis
gruis/
schickin
zu
des
kungis
hant/
und
der
rede
sich
vorbant/
mit
sînis
halsis
pfande./
Hîvon
der
kunic
sande/
desselbin
wintirs
mit
im
hin/
ein
her
ûf
des
gelubdis
sin./
Und
dô
sî
quâmin
nâhin
bî,/
sî
trâfin
ûf
der
vischerî/
an
der
reise
stîge/
brûdir
Lûdewîge,/
der
der
Ochse
was
genant,/
unde
slûgin
den
zuhant,/
und
dô
vurbaz
strichin,/
unz
sî
heimelîchin/
nâch
iris
leitmannis
spor/
quâmen
an
daz
burgetor./
Des
morgins,
ê
der
tag
ûfbrach,/
dô
wart
sô
luite
ir
gebrach/
und
ir
trampeln
dâvor,/
daz
iz
ûf
der
burc
impor/
dî
brûdere
vornâmen;/
dî
wârin
daz
bî
namen,/
Conrât,
als
ich
hôrte
sain,/
und
brûdir
Albrecht
von
dem
Hain./
Dî
zwêne
und
ir
gesinde/
liddin
dô
vil
swinde/
nôt
und
anevechtin
groz/
von
der
vîende
widdirstôz,/
dî
hezlîch
an
sî
kêrtin;/
dâkegn
sich
gene
wertin/
und
daz
sô
lange
hertin,/
unz
sî
dî
burg
irnertin,/
daz
vil
kûme
doch
geschach./
Und
dô
der
vîende
her
gesach,/
daz
irre
hoffenunge
wân/
an
der
geschicht
was
wurdin
wan,/
daz
vorhuis
sî
dô
brantin/
und
sich
von
dannen
wantin,/
îdoch
nicht
âne
schadin;/
want
ir
was
gnûc
vorladin/
beidirsît
mit
wundin/
bin
des
sturmis
stundin./
Wî
dî
vorburge
zu
Pistin
und
zu
Junigêden
wurdin
vorbrant./
//Darnâch
an
sente
Jacobs
tac,/
der
in
dem
sumere
gelac,/
meistir
Meinke
abir
nam/
ein
mechtic
her,
dâmit
er
quam/
vor
dî
burge
beidintsam/
Pisten,
Junigêdin/
und
sturmete
zû
in
bêdin/
in
vientlîchin
vêdin./
Dâ
wart
ein
teil
luite
sêr./
Nicht
schûf
er
ouch
dâ
nutzis
mêr,/
wenne
brante
zu
der
zît/
dî
vorburge
beidirsît./
Wî
dî
gebît
Pastow
und
Geisow
wurdin
gehert./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
irvullit
wârin/
nûnzig
und
zwelfhundirt/
und
vîre
drûf
gesundirt,/
an
des
wintirs
ende/
der
meistir
vil
genende/
zusamen
brâchte
sîne
macht/
unde
hatte
sô
gedâcht,/
daz
er
wolde
reisin/
und
dî
Littouwin
neisin/
in
dem
gebît
Erogiln,/
und
daz
wart
sich
vorzogiln,/
want
iz
im
intrâtin
wart./
Doch
wolde
er
dî
herevart/
nicht
lâzin
gar
vorterbin,/
sundir
etswaz
erwerbin,/
ob
im
got
vûgete
daz
heil./
Daz
her
er
schichte
in
zwei
teil/
und
lîz
dî
von
Ragnîtin/
zîn
mit
den
Sambîtin/
in
daz
gebît
Pastouwe;/
sô
hûb
sich
kegn
Geisouwe/
in
daz
gebît
daz
andre
part./
Der
lant
iqueddir
sêre
wart/
mit
brande
dô
vorterbit./
Darzû
wurdin
gesterbit/
und
getribin
dannen/
von
wîbin
unde
mannen,/
als
ich
mir
hôrte
duiten,/
wol
bî
hundirt
luiten,/
und
darzû
grôze
habe/
vûrten
sî
her
abe./
Nû
merket
hî
ein
wundir/
sunderlîchin
undir;/
dô
diz
her
hî
herte/
unde
widirkêrte,/
daz
was
bî
der
sumirzît,/
als
daz
wettir
warmen
pflît/
und
dî
kelde
wesit
lîs,/
hîvon
dô
der
Memlen
îs/
was
murwe
unde
dunne,/
want
obin
daz
îs
dî
sunne/
hatte
vil
vorsmelzit,/
sô
undin
iz
vorschelzit/
hatte
gar
des
wazzirs
swanc,/
daz
iz
ôt
was
sêre
kranc./
Îdoch
zôch
gewâpint
swêr/
darubir
al
daz
grôze
her,/
daz
nî
schade
sî
bevlacht./
Und
als
diz
waz
zu
mittirnacht,/
des
morgins,
dô
irschein
der
tac,/
dô
was
dâ
nicht
wen
lûtir
wâc./
Dêswâr
daz
wundir
wundirlîch/
worchte
got
dô
sundirlîch./
Der
selbe
got,
der
starke
got,/
der
got,
des
almechtic
gebot/
dâvor
daz
Israhêlsche
her/
vûrte
durch
daz
rôte
mer/
von
Egipten
alsô,
daz/
sî
nî
vûz
gemachtin
naz,/
sundir
zu
iclîchir
hant/
stûnt
in
daz
wazzir
sam
ein
want,/
unz
sî
ubbirquâmen,/
dô
trat
iz
zusamen/
in
sîn
erste
sâze;/
in
semelîchir
mâze/
leitte
got
wol
sîne
trucht/
an
dirre
vlûte
ubirzucht./
Des
sî
im
lob
und
êre/
gesagit
immer
mêre!/
Wî
dî
zu
Pisten
wurden
geroubit./
//Zuhant
nâch
disin
zîtin/
wurdin
zu
Ragnîtin/
in
eine
lantwer
gesant/
drî
brûdere
alsus
genant:/
von
Esebeke
Dîterîch/
und
noch
zwêne,
der
iclîch/
hîz
Otte,
sus
vornam
ich
ditz,/
von
Bergow
und
von
Cedelitz./
Dô
dise
brûdere
sô
hin
dan/
und
mit
in
drîhundirt
man/
zu
Ragnîtin
quâmin,/
der
brûdre
sî
dâ
nâmin/
und
wêpenêr
ein
teil,/
mit
den
sî
zugin
ûf
ein
heil/
vor
daz
huis
zu
Pistin/
und
dan
ir
kuchchin
spîstin/
neminde
vil
gar
dî
hert./
Ouch
sô
slûg
aldâ
ir
swert/
ein
michil
teil
Littouwin;/
sô
kindir
unde
vrouwin/
sach
man
sî
dannen
trîbin/
wol
bî
sibinzic
lîbin./
Wî
dî
Wisen
wart
gebrochen./
//In
den
zîtin
Bonislaw,/
der
herzoge
von
Masaw,/
dem
tûvele
gehorchte/
unde
gotis
vorchte/
warf
in
argir
tucke/
vorevelîch
zurucke,/
sô
daz
er
Cristô
zu
smâheit/
und
der
reinen
cristinheit/
zu
schedelîchir
pînde/
des
geloubin
vînde,/
dî
Littouwin,
ofte
pflac,/
swen
sî
quâmen,
nacht
und
tac/
hûsen
unde
hegin/
und
iren
bruch
irlegin/
mit
vrûntlîchim
spîsen/
ûf
sînre
burc
zur
Wisen,/
in
teilnde
swaz
er
hatte,/
darubbir
in
gestatte,/
daz
sî
dannen
reisetin,/
herten
unde
neisetin/
Prûzin
und
Polênerlant./
Und
waz
er
wart
darûf
gemant/
mit
drouwe
unde
bete,/
daz
er
sich
abetête/
und
vorzigge
der
geschicht,/
sô
gab
er
ûf
dî
rede
nicht/
und
wolde
ôt
wesin
zûgehaft/
pflichtinde
der
heidinschaft/
ûf
der
cristnen
ungemach./
Und
dô
meistir
Meinke
sach/
sô
gar
vorhertit
ûf
ungût/
des
vorgenantin
vurstin
mût,/
er
nam
in
sînen
sin
ein
wort,/
als
daz
recht
beschrîbit
dort,/
daz
man
dâ
hegit
arge
tât,/
swâ
man
ir
nicht
widirstât,/
noch
den
vorbirt
dî
bezicht,/
ern
habe
touge
mitepflicht,/
der
offinbâre
sunde
sicht/
und
den
gerûchit
stuiren
nicht./
Der
bezicht
wold
er
wesen
lêr/
unde
zoch
mit
sîme
her/
vor
dî
selbin
vestin/
und
dî
sundir
restin/
alsô
lange
anevacht,/
unz
er
sî
gewan
mit
macht;/
darnâch
er
sî
vorbrante,/
vortilgte
und
vorwante./
Von
brûdir
Lûdewîge
von
Lîbenzelle./
//In
des
selbin
jâris
vart/
comentuir
zu
Ragnîte
wart/
brûdir
Lûdewîc
von
Lîbenzel,/
ein
degin
turstig
unde
snel/
beid
an
mûte
und
an
tât,/
swâ
man
kegn
den
vîndin
trat./
Der
selbe
ouch
nû
mit
listin
scharf/
und
mit
vrechir
hant
sich
warf/
âne
drozzis
widirboige/
in
ein
unrûig
urloige/
kegn
der
ungetouftin
dît,/
mit
sînen
brûdrin
von
Ragnît/
haldinde
bî
sîner
zît/
manchin
lobelîchin
strît/
in
reisen
manchirhande/
zu
schiffe
und
zu
lande./
Eins
er
sich
zu
schiffe
nam/
mit
den
sînen
unde
quam/
zu
Ousteten
in
daz
lant,/
daz
dem
kunege
ist
benant/
von
Littouwin
und
gehaft/
mit
dînste
sîner
hêrschaft./
Dâ
was
ein
mechtic
dorf
gelein/
unde
rîch,
daz
hîz
Rômein./
Daz
dorf
al
dî
Ousteten/
gar
vor
heilic
hêten/
nâch
irre
tummen
wîse./
In
daz
dorf
vil
lîse/
der
comentuir
sich
vlîete/
und
alumme
wîete/
dâ
traginde
dî
vanen/
mit
sînen
cappellânen/
in
michlem
ungehirme./
Dâ
was
scharf
dî
firme:/
swem
man
sî
kegn
dem
houbte
bôt,/
der
vîl
zuhant
dâ
nidir
tôt,/
wî
heilig
er
joch
wêre./
Nû
lâz
wir
dî
schimpfmêre:/
er
vîng
ôt
unde
machte
blas/
alliz,
daz
darinne
was,/
und
darnâch
dannen
karte./
Doch
an
der
selbin
varte/
einin
brûdir
er
vorlôs,/
der
von
der
vînde
handin
kôs/
aldâ
des
tôdis
widirgelt;/
der
hîz
Conrât
von
Tûschinvelt./
In
semelîchin
reisin/
pflag
er
ofte
neisin/
dî
Ousteten
in
dem
zil/
sî
mûhinde
unmâzin
vil/
mit
manchim
swindin
schuire./
Îdoch
ir
nâkebuire,/
ich
meine
dî
Samaiten,/
daz
leit
nicht
sêre
claiten,/
want
des
iren
was
sô
gnûc,/
daz
er
zu
pflege
ûf
sî
trûc/
mit
urloigis
prestin,/
daz
sî
nicht
inwestin,/
wî
intwendin
sich
der
nôt./
Nû
was
dâ
eine
gegenôt,/
dî
man
Pograudin
nante,/
dâkegin
er
sich
wante/
mit
den
sînen
heimelîch/
unde
in
eine
lâge
sich/
mit
der
menie
dâ
vorstîz/
unde
ein
cleine
rote
lîz/
vorbaz
jagin
in
daz
lant,/
von
der
alumme
wart
gerant/
slânde
unde
hernde/
und
dô
dannen
kêrnde./
Des
wart
dî
dît
irbolgin/
und
begonde
volgin/
in
vaste
nâch
mit
al
der
macht,/
dî
in
von
rîtin
was
geacht,/
den
herndin
ôt
zûharrinde/
und
dî
lâge
vorglarrinde/
unz
in
recht
gevelle./
Dô
hûb
sich
ein
geschelle:/
dise
hî
zûrantin,/
sô
gene
dort
sich
wantin,/
unde
slûgin
ôt
sô
gar/
alle
der
Littouwin
schar,/
daz
nî
mê
rîtin
dannen
quam/
sundir
sechs,
als
ich
vornam;/
dî
andrin
sturbin
alle./
Und
von
dem
selbin
valle/
wart
Pograudin
daz
gebît/
geswechit
sô
rîtindir
dît,/
daz
iz
sich
des
irholin
sît/
inmochte
nicht
in
langir
zît./
Daz
selbe
er
ouch
zu
Waiken
tat./
Lâge
hatte
er
gesat/
unde
sante
eine
rote/
sô
hin
in
dî
gegenôte,/
dî
daz
volc
dâ
zockte/
und
her
abe
lockte/
wol
in
rechte
mâze./
Dô
sprengte
ûz
der
sâze/
der
comentuir
unde
slûc/
der
bestin
von
dem
lande
gnûc./
Mit
alsulchim
schricke/
beglûmte
er
sô
dicke/
dî
Littouwin
hî
und
dort,/
daz
ich
des
inweiz
kein
ort,/
sundir
daz
ich
iz
bezil./
Er
beswêrte
sî
sô
vil/
beid
mit
creftin
und
mit
list/
binnen
der
sechs
jâre
vrist,/
dî
er
zu
Ragnîtin
rît,/
daz
er
dî
littousche
dît,/
gesezzin
bî
der
Memil
lanc,/
allintsamin
des
betwanc/
mit
urloigis
erge/
von
dem
vlîze
Nerge/
unz
an
daz
lendil
Lamotîn,/
daz
sî
gebundin
mûstin
sîn/
vriddis
der
cristinheit/
unde
mit
bescheidinheit/
alle
jâr
zu
gebene/
den
brûdrin
vil
ebene/
gewissis
zinsis
mîte/
ûf
daz
huis
Ragnîte./
Nû
merkit
wundir
unde
sêt,/
swî
vil
leidis
in
getet/
der
vorgenante
Lûdewîc/
binnen
des
urloigis
krîc,/
sô
hattin
sî
in
lîb
îdoch,/
alsô
daz
dî
bestin
joch/
des
landis
zu
Samaitin/
reiztin
unde
jaitin/
dî
gemeine
dît
darûf,/
daz
sî
in
vorevler
gûf/
sich
von
dem
kunige
spîldin/
unde
widir
in
hîldin/
ofte
vîentlîchin
strît,/
sô
daz
bîwîlen
beidirsît/
zweihundirt
odir
hundirt
man/
tôt
gelâgin
sundir
wân./
Ouch
konde
er
iz
zwischin/
den
landin
alsô
mischin/
mit
wundirlîchin
listin,/
daz
bî
sînen
vristin/
der
kunic
von
Littouwin/
mit
bete
noch
mit
drouwin/
iz
darzû
mochte
brengin
nî,/
daz
dî
Samaitin
woldin
î/
im
in
urloige
bîgestân/
und
dî
brûdre
vechtin
an./
Wî
der
von
Esbek
wart
geslagin
mit
drîn
brûdren./
//In
unsirs
hêrrin
jârin/
dô
der
irvullit
wârin/
nûnzig
und
zwelfhundirt/
darûf
vunfe
gesundirt/
und
der
nêheste
vrîtac/
vor
den
pfingisten
gelac,/
vunf
brûdre
an
sich
nâmen/
von
Nattangin
unde
Samen/
vunfzig
unde
hundirt
man,/
unde
mit
den
sô
hin
dan/
rîtende
sich
kartin/
kegn
dem
lande
Gartin./
Und
dô
sî
quâmen
in
dî
nêh,/
sî
santin,
als
sî
dûchte
wêh,/
zurucke
widir
heim
dî
pfert/
unde
vûrn
niddirwert/
dî
Memle
zu
schiffe/
und
an
dem
niddirswiffe/
lag
an
der
ûbirsîten/
ein
dorf
der
Littouwîten,/
daz
sî
zuhant
ûzslûgin/
und
sich
dannen
wûgin/
ûf
der
Memil
niddir
baz./
Und
dô
dî
heidin
sâhen
daz,/
vil
snel
sî
sich
berîfin/
und
gewâpint
lîfin/
ouch
zu
iren
schiffin/
unde
sich
begriffin/
in
strîte
mit
den
cristin./
Dâ
wurdin
in
den
vristin/
geslagin
zwêne
brûdre
vrech,/
Dîterîch
von
Esebech/
und
der
von
Vêringin;/
dâkegin
ouch
vorgîngin/
Littouwin
wol
sibinzic
man,/
dî
dâ
wâpin
hattin
an/
und
zu
strîte
wârin
geil,/
der
irschozzin
wart
ein
teil;/
ein
teil
ir
ouch
vorsunken/
und
in
der
vlût
vortrunken./
Und
dô
dî
schicht
sus
was
irgân,/
dî
cristnen
vûrten
mit
in
dan/
dî
tôten
brûdre
bêde,/
und
dô
sî
Junigêde/
dem
hûse
quâmen
nebin,/
sî
wurdin
dâ
intsebin/
allirwein
der
Memlen
bach/
sô
sîchte
wesin
und
sô
vlach,/
daz
in
dî
schif
bestûndin./
Zu
loufin
dô
begundin/
dî
heidin
abir
mit
unvûgin/
und
zwêne
brûdre
niddirslûgin,/
dî
des
lebins
blibbin
blint;/
der
hîz
einre
Heinman
Kint;/
sô
was
genant
der
andre
List./
Mit
in
blibin
ouch
in
der
vrist/
tôt
wol
vunfundzwênzic
man;/
dî
andrin
quâmen
wol
her
dan/
und
doch,
ê
sich
der
strît
geschît,/
sô
wart
geletzit
vil
der
dît./
Der
vorgenante
Dîterîch/
von
Esebek
intscheidinlîch/
hatte
vor
disen
nôten/
brûdir
Conrâde
Rôten/
geoffenbârit
sînin
tôt;/
want
dô
er
sîn
ros
im
bôt/
ûf
der
selbin
reise
wec,/
›Nein,‹
sprach
der
von
Esebek,/
›behalt
dîn
ros;
ich
habe
gnûc/
an
mînem
pferde
ûf
den
gevûc/
und
des
hôstin
gotis
segn/
mûze
dîn
und
ouch
mîn
pflegn,/
want
ich
alsô
hinnen
zî,/
daz
dû
mich
ûf
erden
hî/
gesîst
bî
lebne
nimmir
mê,/
dî
reise
gê
ouch
wî
sî
gê.‹/
Von
der
vorlust
der
pferde
zu
Ragnîte./
//Nâch
disen
schichten
ubir
kurt/
an
dem
suntage
vor
der
geburt/
sente
Jôhans
baptistin/
dî
Littouwin
mit
listin/
quâmen
touginlîchin/
mit
menie
geslichin/
vor
Ragnîte
ûf
den
wert/
und
nâmen
dâ
der
brûdre
pfert/
allintsam,
darzû
daz
vî,/
daz
in
dêswâr
vil
nâhin
gî;/
doch
mochtin
siz
nicht
undirstân,/
dî
heidin
tribin
iz
hin
dan./
Sint
abir
in
der
herbistzît/
quam
dî
dît
durch
irin
nît/
und
vorterbete
beidirsît/
dî
vorhûsir
zu
Ragnît/
und
zum
Schalowschen
hûse/
mit
michelem
geprûse./
Von
der
vunften
vornoigîrunge./
//Des
selbin
jâris
Bonislow,/
der
herzoge
von
Masow,/
gemûhit
was
vil
sêre
noch/
von
der
vorstôrunge
joch,/
dî
von
dem
meistre
was
geschên,/
als
ir
mich
ê
hôrtit
jên,/
an
der
burc
zur
Wisen/
und
wold
nicht
vorkîsen/
sînes
ungemûtis
zorn,/
daz
im
dî
vestin
was
vorlorn,/
und
ûf
dî
geschichte/
der
Littouwin
pflichte/
durch
hulfe
an
sich
zûwete/
und
sî
widir
bûwete./
Und
dô
der
meistir
daz
vornam/
in
grôzer
leide
mû
er
quam,/
dî
im
der
angist
worchte,/
want
er
sêre
vorchte,/
daz
dî
vestin
wurde/
den
cristnen
eine
burde/
und
ein
schedelîch
wê,/
als
sî
was
gewesin
ê,/
und
lîz
ein
hervart
schrîen/
vrîen
und
unvrîen/
allen
den
in
Prûzinlant,/
dî
ôt
undir
sînre
hant/
wârin
dâ
gesezzin,/
und
hatte
sich
vormezzin,/
daz
er
wolde
hân
vorstôrt/
zur
Wisen
dî
bûwunge
dort,/
ob
iz
im
hette
got
gegunt./
Nû
hatten
zu
der
selben
stunt,/
ê
daz
her
zusamne
quam,/
dî
Nattangin
allintsam/
sich
voreinet
heimelîch/
und
gezogin
joch
an
sich/
daz
meiste
teil
zusamen,/
daz
sî
des
tûvils
namen/
sich
abir
vornôgîrten;/
îdoch
sô
hantîrten/
dî
Nattangin
disen
mein/
in
offinbârer
schicht
allein/
und
des
alsô
begundin:/
sî
hatten
in
den
stundin/
gekorn
einin,
genant
Sabin,/
der
ir
hergrêve
solde
sîn;/
sô
wârin
an
der
valschin
tât/
dise
der
obirste
rât:/
Stante,
Trinte
und
Gauwin,/
und
einre
noch,
der
hîz
Missin,/
und
darzû
sumelîche
mê,/
der
namen
ich
hî
ubirgê/
und
sî
dem
tûvile
bevil./
Dise
schiktin
in
dem
zil,/
daz
der
selbe
Stante,/
den
ich
itzunt
nante,/
mit
einer
grôzin
geselleschaft,/
dî
im
darzû
was
geschaft,/
zu
Bartinstein
velschlîchin
quam/
und
dâ
bî
den
helsen
nam/
dî
brûdre
mit
vorevler
hant,/
dî
er
ûf
dem
hûse
vant./
Daz
was,
als
ich
vornam
dî
mêr,/
brûdir
Rûdolf
der
Lodemer/
und
Friderîch
von
Lîbenzel;/
darzû
dî
sînin
lîfen
snel/
alumme
unde
bundin,/
swaz
sî
dâ
knechte
vundin./
Und
dî
wîle
Stante/
zu
Bartinstein
diz
ante/
unde
schûf
daz
sîne,/
dô
nam
an
sich
Missîne/
dort
daz
gebît
zu
Slunien/
mit
wâpin
unde
brunien/
und
irhûb
sich
sô
hin
wert/
beroubinde
vil
gar
der
pfert/
zu
Kungisberc
dî
brûdere;/
und
binnen
disem
lûdere/
sô
jagete
dî
andre
schar/
in
dem
lande
her
und
dar/
dî
Dûtschin
niddirslâhinde,/
ir
wîb,
ir
kindir
vâhinde;/
darzû
ir
habe
und
ir
vî/
sach
man
sî
dort
unde
hî/
in
roubis
wîs
zuzarren;/
sô
pfaffin
unde
pfarren/
und
den
sacramentin
gots/
wart
vil
tûvelischis
spots/
mit
smâheit
grôz
irbotin/
von
der
unreinen
rotin./
Îdoch
unsir
hêrre
Crist,/
der
dâ
zu
dikeinre
vrist/
dî
sînin
lât
betoubin,/
dî
an
in
geloubin,/
in
sumelîchir
herze
gab,/
dî
wîle
sich
diz
ubil
wab,/
daz
sî
besît
vorholin/
sich
von
den
andrin
stôlin/
und
in
rechtir
trûwe
pflicht/
den
brûdrin
meltin
dî
geschicht;/
und
der
selbin
sach
man
sîn/
einin
Hermanne
Tottelîn./
Dô
der
dise
nôt
gesach,/
alliz
sûmen
er
vorbrach/
und
rante
ûf
dî
wiltnisse,/
dâ
er
vorslûc
gewisse/
den
comentuir
von
Kungisberc/
treffin
an
der
reise
werc,/
want
er
hatte
sich
itzunt/
ûzgemachit
in
der
stunt/
mit
den
Samen
in
hervart/
sô
hin
kegn
der
Wise
wart,/
und
vant
in
ouch
nâch
sînir
ger/
im
saginde
vil
gar
dî
mêr,/
wî
alle
sache
was
gewant./
Dô
karte
widdir
ouch
zuhant/
der
comentuir
kegn
hûse;/
und
in
dem
geprûse/
wolde
dî
Samische
dît,/
als
in
dô
der
tûvil
rît,/
dî
brûdre
gar
irslagin
hân/
und
wer
in
wêre
bîgestân/
von
iren
lantluiten,/
als
ich
mir
hôrte
duiten,/
unde
hatten
ûf
dî
dinc/
einin
vrechin
jungelinc/
zu
hergrêvin
irlesin,/
der
dâ
solde
vorwesin/
mit
urloige
ir
rote,/
und
der
hîz
Naudiote,/
Joduten
sun,
der
ouch
intsaz/
zu
den
zîten
irin
haz/
und
nicht
dî
rede
widirsprach./
Abir
ubir
kurz
darnâch,/
dô
sî
zu
hûse
quâmen,/
dô
meltte
er
bî
namen/
alle,
dî
dâ
hâten/
ûf
dî
valscheit
gerâten,/
den
ouch
wart
geguldin/
ir
mîte
nâch
den
schuldin,/
als
ûch
wirt
hernâch
bekant./
Und
dô
der
comtûr
vorgenant/
zu
Kungisberc
was
kumen/
und
dî
mêr
vornumen/
hatten
dî
Nattangin,/
in
begonde
bangin/
und
gewunnen
rûwe/
ein
teil
der
untrûwe,/
dî
sî
gegriffin
hatten
an,/
und
lîzin
lôs
dî
cristnen
sân,/
dî
sî
hattin
in
bandin,/
und
den
brûdrin
sandin/
zu
Kungisberg
ir
hengiste
widir/
gelobinde
mit
eidin
sidir/
zu
sîn
den
brûdrin
undirtân/
mit
allen
trûwin
sundir
wân./
Alsus
daz
dinc
dô
liggin
bleib,/
unz
sich
eine
zît
vortreib/
wol
bî
vîrzên
nachtin;/
dô
wart
der
meistir
achtin/
daz
bruch
nâch
bruche
sich
gebirt,/
swâ
man
der
bûze
slac
vorbirt,/
unde
lût
zusamen/
Nattangen
unde
Samen,/
beide
rîch
und
arm
gemein,/
unde
hîlt
dô
um
den
mein/
ûf
sî
ein
gerichte/
nâch
des
rechtis
getichte,/
urteilende
des
tôdis
pîn/
iclîchim
nâch
den
schulden
sîn./
Sus
dî
untrûwe
dô
gelac,/
der
dî
prûzsche
dît
ê
pflac./
Von
der
kumft
brûdir
Conrâdis
von
Vûchtwangen
des
hômeistirs./
//Binnen
dirre
selbin
zît,/
dô
sus
durch
des
tûvils
nît/
hât,
als
ir
irwîsit
sît,/
dî
rote
sô
vormaledît/
der
Samen
und
Nattangin/
des
widirsatzis
prangin/
sô
vreislîch
anevangin,/
dô
quam
der
von
Vûchtewangin/
brûdir
Conrât
genant/
und
hômeistir
irkant/
dâ
zu
Prûzin
in
daz
lant/
und
daz
gar
betrûbit
vant/
von
der
abetrinne/
des
volkis
âne
sinne/
und
bleib
ein
jâr
darinne,/
in
brûdirlîchir
minne/
gebinde
lîblîchin
trôst/
den
brûdren,
dâvon
vorôst/
wart
irre
betrûbunge
rôst/
und
daz
joch
sô
snel
irlôst/
wart
der
werrunge
knote/
an
der
vormeinten
rote./
Daz
er
des
zu
gote/
wêr
ein
irwirbic
bote,/
dâvor
ich
daz
habe./
Ouch
gab
er
rîchir
habe/
den
brûdrin
milde
gâbe/
und
schît
darnâch
her
abe/
von
Prûzin
hin
kegn
Prâge,/
dâ
ouch
des
tôdis
vlâge/
vorschrît
sîn
aldin
tage/
unde
im
sundir
clage/
ein
andir
bezzir
lebin
gab,/
daz
dâ
hât
aldir
âne
stab,/
wernde
sterke
âne
lab./
Zu
Drogewitz
dâ
ist
sîn
grab./
Von
eime
brûdere./
//In
der
selbin
zît
geschach,/
daz
man
einen
brûdir
sach/
ûf
dem
hûse
zu
Welsaz/
von
sûche
wesin
alsô
laz,/
daz
sich
der
tôt
im
keginwac;/
und
dî
wîle
er
sô
lac/
geneigit
in
uncreften
grôz/
in
brûdir
Dîterîchis
schôz/
des
prîstris
ûf
dem
hûse,/
dô
wart
in
eime
sûse/
im
der
geist
intzuckit/
unde
bleib
intnuckit/
im
ûf
der
schôz
ein
langiz
zil,/
dâbinnen
got
in
wundirs
vil/
lîz
schouwen
sîner
touge,/
als
man
sundir
louge/
in
der
zît
von
im
vornam./
Und
dô
er
zu
im
selbin
quam,/
er
sprach
alsus
vil
innenclîch:/
›Ô
lîbir
hêrre
Dîterîch,/
sprecht
mir
vor,
daz
ist
mîn
vlê,/
den
verse
Jêsû
Criste,‹/
›den
man
zu
der
prîmin
zît/
tegelîchin
singin
pflît.‹/
Und
darnâch,
als
daz
was
geschên,/
dô
hôrte
man
in
gar
vorjên/
dî
wundir
der
gesichte;/
›Und
daz
ir
der
geschichte‹/
jach
er
›deste
baz
geloubit,/
sô
wizzit,
daz
betoubit/
wirt
ûf
den
tac
mîn
lebin/
und
ûf
dî
stundin
ebin‹;/
daz
sich
ouch
gar
volante/
recht
alse
er
benante./
Wî
Kimel
dî
burc
wart
vorterbit./
//In
des
selbin
jâris
swanc,/
dô
der
vornôgîrunge
pranc/
gelac,
darnâch
joch
snelle/
der
von
Lîbinzelle/
brûdir
Lûdewîc
durch
ein
heil/
an
sich
brûdre
nam
ein
teil,/
darzû
zweihundirt
knabin,/
mit
den
er
wolde
habin/
ein
huis
dâ
zu
Littouwin/
mit
sturme
angehouwin./
Und
dô
sî
quâmin
ûf
dî
vart,/
der
leitsage
irre
wart,/
daz
sî
dî
burc
vorgleiftin./
Und
dô
sî
widir
streiftin/
und
zu
der
vestin
quâmin,/
nicht
mê
sî
dâ
vornâmin/
sundir
ein
huis
volkis
bar,/
want
dî
burcdît
was
gewar/
ir
wurdin
an
der
keginzucht/
unde
hattin
an
dî
vlucht/
zu
walde
sich
gegebin,/
want
sî
nicht
widirstrebin/
darûffe
trûwetin
irre
drow./
Dî
schicht
dî
brûdre
sêre
row,/
daz
in
der
reise
werbin/
solde
sô
vorterbin./
Doch
sî
daz
huis
vorbrantin/
und
sich
dannen
wantin/
mit
betrûbtim
mûte./
Nû
wolde
got
der
gûte/
doch
ir
arbeit
nicht
inlân/
sô
gar
nutzis
blîbin
wan,/
sundir
joch
gewêre/
irvullin
ire
gere/
alsô
daz
in
genûgete./
Von
geschicht
er
vûgete,/
daz
sî
dâ
irsâhin/
eine
vestin
nâhin/
gelegin
bî
der
Mimel,/
dî
was
genamit
Kimel,/
wol
gemannit
unde
vast,/
von
der
dî
brûdre
ubirlast/
hattin
genûc
gedoigit/
und
ofte
geurloigit/
dâkegin
mit
kostlîchir
craft/
und
doch
lutzil
icht
geschaft./
Zu
der
burc
sî
sundir
grûwe/
nâmin
einen
snellin
hûwe/
und
daz
tor
irrantin,/
ê
denn
ir
kumft
irkantin/
dî
heidin
ûf
der
vestin./
Dâ
wurdin
von
den
gestin/
wirt
unde
huisgenôzen/
vîentlîch
vorstôzen,/
want
sî
sî
gar
irmorten./
Darnâch
an
allin
orten/
wart
dî
burc
von
in
inzunt/
und
vortilgit
in
den
grunt./
Wî
Garten
wart
vorhert./
//Dô
unsirs
herrin
jâr
vorvarn/
tûsent
und
zweihundirt
wârn/
nûnzic
sechse
ouch
dâmit,/
von
Rêberc
brûdir
Siffrit/
dô
comentuir
zur
Balge
was/
und
von
Nattangin
an
sich
las/
ein
her
und
darzû
brûdre
vil,/
dî
mit
im
in
des
wintirs
zil/
kegn
Littouwin
kartin./
Und
dô
sî
dort
zu
Gartin/
der
burc
nêhen
begundin,/
ein
vrischiz
spor
sî
vundin/
von
luiten
ûf
der
wilde,/
den
ubbir
daz
gevilde/
wart
in
vil
snellir
kêre/
von
brûdre
Walthêre/
dem
Guldînen
nâchgerant,/
der
ouch
dî
selbe
rote
vant/
und
slûc
sî
allintsam/
sundir
einen,
der
intquam/
und
sturzte
an
dem
wiche/
ûf
brûdre
Heinrîche/
von
Weddrin,
der
im
jaite
zû/
und
dâvon
ouch
quam
in
mû,/
want
der
Ruize
nam
dî
kêr/
ouch
kegin
im
mit
sînre
wer,/
als
in
dî
nôt
dô
schuntte/
und
in
sô
sêre
wuntte,/
daz
er
ummechtic
dâ
belac./
Ouch
gab
dem
Ruizin
einen
slac/
brûdir
Heinrîch
in
der
stunt,/
dâvon
er
wart
swêrlîchin
wunt;/
doch
sô
nam
er
im
sîn
pfert/
unde
hûb
sich
dannen
wert;/
daz
ouch
brûdir
Walthêr/
vornam
und
volgete
gevêr/
gar
in
zornigim
mûte/
dem
Ruizen
bî
dem
blûte,/
daz
von
im
ran,
und
in
sâ
trûc,/
dâ
er
in
vant
und
ouch
irslûc./
Darnâch
an
dem
andren
tage/
in
vîentlîchir
vlâge/
sî
ubir
dî
Memil
sprengetin,/
roubetin
unde
sengetin,/
unde
slûgin
vil
der
dît/
zu
Gartin
ubir
daz
gebît;/
darzû
daz
vurburge
ouch
wart/
vortilgit
an
derselbin
vart/
und
âne,
waz
sî
slûgin
man,/
sô
brâchten
sî
gevangin
dan/
von
kindin
unde
wîbin/
bî
zwênhundirt
lîbin.
—/
In
des
selbin
jâris
zil/
kunic
Witen
mit
menie
vil/
von
Littouwin
reisete/
und
mit
urloige
vreisete/
kegn
den
brûdren
zu
Lîflant./
Und
dô
der
comentuir
irkant/
von
Kungisberc
hatte
dî
mêr,/
er
wart
vrô,
want
al
sîn
ger/
was
lange
vor
darûf
gewant,/
daz
der
kunic
vorgenant/
sîme
lande
intvirrit/
wurde
und
ungeirrit/
dî
brûdre
dâ
nâch
willen/
vorterbin
unde
villen/
dî
sînin
mochtin
sundir
wer;/
und
besamente
ein
her/
vil
mechtig
ûf
den
selbin
wân,/
dem
er
einin
houbitman/
beschît,
daz
was
der
Zuckeswert,/
daz
der
kegn
Littouwin
wert/
solde
mit
dem
here
kêrn/
und
Witenis
lant
vorhern,/
dî
wîle
er
was
ûzgereist./
Nunweiz
ich,
welchir
hande
geist/
in
dô
umme
vûrte,/
wen
dô
er
itzunt
rûrte/
der
Littouwin
gemerke,/
daz
er
mit
al
der
sterke/
des
heris
widirkarte/
und
vor
dî
burc
zu
Garte/
zôch
und
sturmete
daran,/
dâ
er
andirs
nicht
gewan,/
wen
daz
dâ
manic
cristin/
wunt
wart
in
den
vristin,/
dî
man
von
dem
hûse
schôz./
Zuletst,
dô
sî
der
mû
vordrôz,/
si
lîzen
drab
und
zugin
dan/
kegn
lande
allis
nutzis
wan./
Wî
vunf
dorfir
wurdin
vorhert./
//Zuhant
nâch
disen
zîten/
sach
man
dî
Littouwîten/
zu
Colmen
reisen
in
daz
lant,/
dâ
sî
ouch
mit
herndir
hant/
bî
der
burc
Golubin/
wol
vunf
dorfir
ûfhûbin/
mit
luiten
und
mit
habe/
und
vûrtin
dî
hin
abe./
Von
dem
urloige
der
burgêre
von
Rîge
widir
dî
Dûtschin
brûdere
zu
Lîflande./
//Dô
sich
Cristî
jâr
vortribin/
zwelfhundirt
nûnzig
unde
sibin,/
dô
wart
von
des
tûvils
list/
in
mortlîchir
mitewist/
inzunt
des
hazzis
vûer/
in
vêde
ungehûer/
unde
in
swindim
krîge/
zwischin
den
von
Rîge,/
ich
meine
den
burgêren,/
und
zwischen
den
gewêren/
des
Dûtschin
hûsis
brûdren./
Diz
tûvelische
lûdren/
baz
unde
baz
intzuntte/
der
tûvil
unde
schuntte/
sî
sô
lang
in
abegunst,/
unz
zwischin
in
des
zornis
brunst/
began
sô
vreislîch
brinnen,/
daz
dî
brûdre
binnen/
andirhalbim
jâre/
wol
nûnstunt
vorwâre/
mûstin
mit
in
strîtin/
und
des
nicht
vormîtin/
mochtin
mit
keinin
vûgin./
Und
alleine
trûgin/
dî
burgêre
vorgenant/
des
einen
strîtis
ubirhant,/
doch
sî
dî
andren
alle/
dî
gotis
craft
mit
valle/
tet
sigelôs
geliggen/
und
dî
brûdre
gesiggen./
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvar{!D}n/
nûnzig
und
zwelfhundirt
wârn/
und
darubir
achte,/
dô
wart
mit
grôzir
machte/
zu
Lîflant
kumende
gesên/
der
Littouwin
kunic
Witen,/
als
in
dar
geladin/
ûf
der
brûdre
schadin/
hatte
der
burgêre
trucht/
von
Rîge
durch
ir
tobesucht,/
und
aldâ
mit
sturmis
dram/
dî
burc
Karchuis
gewunnen
nam,/
darûffe
er
vîr
brûdre
vînc/
und
waz
gesindis
an
in
hînc,/
daz
vîng
er
alliz
odir
slûc./
Darzû
tet
er
schadin
gnûc/
al
daz
gebît
beroubinde/
und
mit
brande
toubinde./
Und
dô
er
nâch
der
âchte/
sich
kegn
lande
machte,/
der
meistir,
brûdir
Brûne,/
in
des
brâchmândis
lûne/
nam
nâch
im
dî
kêre/
mit
einim
cleinin
here/
und
sich
in
strîte
kegn
im
wac/
an
sente
Nicomêdis
tac/
bî
einim
wazzirvlîze
nâ,/
daz
ist
genant
dî
Treiderâ,/
ûf
des
meris
strande./
Dâ
slûg
er
in
dem
sande/
in
unsirs
hêrrin
namen/
mit
den
beiden
zusamen/
und
velte
ir
zuhant/
wol
achtehundirt
in
den
sant,/
dî
des
lebins
wurdin
geblant,/
und
lôste
ûz
der
vîende
lant/
vil
nâch
drîtûsint
cristen,/
dî
sî
in
den
vristen/
unz
dar
gevangen
hatten
brâcht./
Nû
wart
der
Littouwin
macht/
zu
jungist
sich
vorsinnen/
und
in
zorn
intprinnen,/
daz
ein
sô
geringe
her/
sî
solde
letzin
âne
wer,/
und
dô
în
grimme
wanten
sich/
kegn
den
brûdren
vîentlîch/
und
irstritten
gar
den
sic/
vellende
mit
tôdis
schric/
den
meistir
ûf
des
strandis
vlûdr/
und
mit
im
zwêne
und
zwênzic
brûdr,/
darzû
wol
vunfzênhundirt
man./
Got
mûz
ir
allir
sêle
hân!/
Dirre
clegelîchin
nôt,/
dî
sich
sus
den
brûdren
bôt/
und
der
armen
cristinheit,/
wârn
dî
Rîgêr
gemeit,/
want
sî
wol
iren
willen/
mit
erclîchin
villen/
hoften
an
den
brûdren
haben/
nâch
des
leidin
strîtis
snaben,/
unde
lûdin
andirweit/
zu
hulfe,
des
in
was
gereit/
abir
zuhant
dî
heidinschaft,/
und
belâgin
dâ
mit
craft/
zur
Nûwenmul
der
brûdre
vestin,/
daran
sî
mit
sturmis
prestin/
hîldin
michilen
gebrach./
Und
dî
wîle
diz
geschach,/
dô
was
des
ordins
reistir,/
ich
meine
den
hômeistir,/
zu
Prûzen
in
dem
lande,/
den
man
bî
namen
nande/
brûdir
Gotfrit
von
Hôenlôch./
Und
dô
der
hôrte,
welch
ein
joch/
dî
Rîgêre
durch
ir
gûf/
tribin
dort
den
brûdrin
ûf,/
er
sante
sô
hin
den
Brûhaven,/
darzû
von
brûdren
unde
knaven/
kegn
Lîflant
ein
michil
her/
den
brûdrin
dar
zu
schirmis
wer/
und
ouch
zu
helflîchir
stuir/
kegn
der
dît
sô
ungehuir./
Und
dô
sô
hin
von
Prûzinlant/
der
Brûhave
vorgenant/
kumen
was
mit
sînre
schar,/
er
vant
ouch
besament
gar/
dî
Lîflender
mit
irre
wer;/
des
nâmen
sî
zuhant
dî
kêr/
voreinit
in
unsirs
hêrrin
nam/
an
der
apostlen
lobesam/
Petrî
unde
Paulî
tac/
kegn
der
dît,
dî
dâ
belac/
dî
Nûwemul
durch
irin
nît,/
und
irhûbin
in
der
zît/
einin
sô
vreislîchin
strît,/
der
dî
Nûwemul
gequît/
tet
von
harmis
krîge/
und
in
der
stat
zu
Rîge/
gebar
vil
manche
witwe./
Ouch
sumelîche
Litwe/
vorlôs
dâ
iren
gesellin,/
want
man
sach
dâ
vellin/
unde
schrôtin
in
den
sant/
dî
brûdre
mit
vrechir
hant/
dî
weligen
statvarrin/
und
der
Littowschin
narrin/
wol
vîrtûsint
unde
mê,/
dî
alle
kurn
des
tôdis
wê,/
âne
dî
tôtlîchin
wunt/
kûm
intrunnen
in
der
stunt./
Sulchir
schumpfintuire/
sô
vrech,
sô
ungehuire/
der
cristenheit
ûf
ungewin/
sich
hantîrte
zwischin
in/
binnen
der
zwîtracht
sô
vil,/
daz
ich
inweiz
kein
zil./
Wî
Strâzberc
wart
vorhert./
//Dô
unsirs
herren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
zwelfhundirt
wârn/
darzû
nûnzic
mit
achtin/
von
Littouwin
sich
machtin/
reckin
ûzgesundirt/
wol
vîrzig
unde
hundirt/
unde
quâmen
durch
bejac/
an
sente
Michahêlis
tac/
gar
ungewarnit
îngeplatzt/
zu
Strazberc,
daz
nûwelîch
besatzt/
was
dâ
vor
zu
einre
stat,/
machinde
des
lebins
mat/
alliz,
daz
dâ
vant
ir
swert,/
daz
mit
wer
was
mannes
wert;/
darundir
ouch
ein
prîstir/
bleib
des
lebens
bîstir;/
wîb
und
kint
sî
vîngin/
und
nôt
dâ
gnûc
begîngin/
und
ân
andren
ungelimpf,/
des
vil
durch
uppeclîchin
schimpf/
den
sacramentin
bôt
ir
sin,/
sô
was
ein
hûrnsun
undir
in,/
dem
sô
gar
dî
zucht
intsleiz,/
daz
er
in
dî
toufe
scheiz./
Und
dô
ir
vart
sich
dannen
wac,/
in
volgte
brûdir
Conrât
Sac,/
der
dô
was
lantcomentuir,/
mit
der
Colmenêre
stuir/
und
sî
ûf
der
wiltnisse
vant,/
dâ
er
ûz
der
Littouwin
hant/
lôste
luite
unde
habe,/
dî
sî
hatten
brâcht
hin
abe,/
und
irslûc
sî
allintsam,/
daz
nî
keinre
dannen
quam,/
der
dâ
heime
mochte
jên,/
wî
den
andren
wêr
geschên./
Wî
dî
vorburge
zu
Pistin
und
zu
Junigêdin
wurdin
vorbrant./
//Dî
wîle
noch
dî
brûdre
dort/
von
Prûzin,
als
ir
hât
gehôrt,/
wârin
zu
Lîflande/
in
des
urloigis
ande,/
dâ
sî
hattin
gnûc
zu
tûne,/
dô
nam
an
sich
brûdir
Kûne,/
von
Brandinburc
der
comentuir,/
ein
her
mit
werlîchir
stuir/
zînde
kegn
den
huisirn
bêden/
Pistin
unde
Junigêden,/
und
der
vorburge
bêdirsît/
gar
vorbrante
in
der
zît./
Und
dô
er
dan
sich
hât
irhabn,/
ein
brûdir
mit
etlîchin
knabn/
zu
schiffe
von
Ragnîte
ûfquam/
und
sich
dâ
zu
lande
nam/
in
strît
kegn
den
burcluiten,/
daz
lutzil
mochte
duiten;/
want
im
der
heidin
was
zu
vil./
Îdoch
irhûb
er
in
dem
zil/
ein
geschelle
alsô
hart,/
dâvon
daz
her
zumâle
wart/
bewegit
und
hin
widdir/
quam
gejagit
siddir/
abir
kegn
der
dît
in
strît./
Dâ
wart
ein
vrechir
Littouwit/
irslagin
von
den
cristen;/
ouch
wart
in
den
vristen/
vil
wunt
von
beidin
partin;/
darnâch
sî
dannen
kartin./
Von
brûdir
Lûdewîge
von
Schipfen
dem
vîrzêndin
lantmeistere./
//Brûdir
Lûdewîc
genant/
von
Schipfen
was
in
Prûzinlant/
der
vîrzênde
meistir/
unde
hîlt
daz
reistir/
des
amtis
unz
ein
jâr
vorgînc./
Darnâch
in
der
tôt
bevînc,/
der
nîmandis
schônen
pflît./
Zu
Colmensê
sîn
lîcham
lît/
in
dem
tûme
begrabin./
Got
mûz
dî
sêle
habin!/
Bî
des
selbin
meistirs
zîtin/
wol
sechshundirt
Littouwîtin/
kegn
Prûzin
sich
irhûbin,/
als
sî
dâ
betrûbin/
wolden
etiswâ
daz
lant./
Nû
wart
dem
comentûr
irkant/
von
Brandinburc
vorwâr
dî
mêr,/
daz
sich
kegn
Nattangin
her/
neigete
daz
selbe
her,/
unde
hîlt
eine
lantwer/
besament
mit
der
sînen
schar./
Und
dô
sî
sus
der
vîende
war/
etslîche
zît
genâmen/
und
sî
ôt
nicht
inquâmen,/
des
legirs
sî
vordrîzen
wart,/
dâvon
daz
volk
kegn
hûse
wart/
der
comentûr
zurîtin
lî./
Und
darnâch
dô
daz
irgî,/
des
andrin
tagis
alzuhant/
dî
Littouwin
vorgenant/
în
zu
Nattangin
sprengeten,/
herten
unde
sengeten/
der
gegenôt
ein
michil
teil,/
und
ân
andir
misseheil,/
daz
von
in
daz
lant
intpfînc,/
sô
slûg
ir
hant
dâ
unde
vînc/
geachtit
in
den
vristin/
wol
drithalbhundirt
cristin./
Von
brûdir
Hellewîge
von
Goltbach
dem
vumfzênden
lantmeistere./
//Dô
man
unsirs
hêrrin
jâr/
tûsint
und
drîhundirt
gar/
von
der
geburt
vorloufin
sach,/
brûdir
Helwîc
von
Goltbach/
der
ein
Durinc
was
von
art,/
in
Prûzinlande
meistir
wart,/
und
als
dî
zal
ist
jênde,/
sô
was
er
der
vumfzênde/
des
amtis
uud
sîn
wîlt
ein
jâr./
Darnâch
lîz
er
iz
ûf
vorwâr/
unde
vûr
in
Dûtsche
lant,/
dâ
ouch
sîn
lebin
wart
volant./
Bî
des
selbin
meistirs
vrist/
in
turstigir
mitewist/
vumf
unde
sibnzic
vreche
man/
von
Littouwin
sô
her
dan/
kegn
Prûzinlant
sich
nâmen/
und
ungewarnit
quâmen/
zu
Glottow
in
daz
gebît,/
dâvor
der
Ermin
bischof
rît,/
und
dâ
ein
dorf
ûzslûgin,/
tribbin
unde
trûgin,/
swaz
sî
dâ
vundin,
mit
in
dan./
Nu
wart
daz
geschreie
sân/
hî
und
dâ
dem
lande
irkant;/
des
irhûb
sich
ouch
zuhant/
brûdir
Walthêr
der
Guldîne/
mit
der
companîe
sîne/
jagende
zu
dem
geschelle,/
der
des
comentûris
geselle/
von
Brandinburc
was
in
der
zît,/
unde
rante
hin
besît/
den
Littouwin
vor
daz
pfat,/
dâ
sî
durch
ein
enge
stat/
zwischin
sêhen
mûstin
zîn,/
und
im
mochtin
nicht
intvlîn./
Dâ
hûb
der
gotis
degin/
den
vîendin
sich
inkegin/
unde
slûc
sî
allintsamen,/
daz
ir
nicht
wen
drî
intquâmen,/
dî
dâheime
saiten
mêre,/
wî
disen
hî
gelungen
wêre./
Wî
Oukaim
daz
gebît
wart
gehert./
//In
des
selbin
jâris
strich/
von
Dobin
brûdir
Heinrîch/
nam
sich
etslîche
brûdre
an/
und
darzû
zweihundirt
man,/
mit
den
er
reisende
gerît/
zu
Oukaim
in
daz
burcgebît,/
dâ
sî
sechs
dorfir
hertin/
und
mit
brunst
vorzertin,/
waz
werlîch
was
irslânde,/
wîb
unde
kindir
vânde./
Und
dô
sî
dannen
karten,/
dî
Littouwin
vârten/
in
sêre
ûf
der
abezucht/
unde
stritten
an
dî
trucht/
der
brûdre
zu
sô
manchir
stunt,/
daz
von
beiden
sîten
wunt/
wart
dâ
swêrlîch
manic
man;/
doch
brâchten
sî
den
roub
her
dan./
Wî
Dobrîn
daz
lant
wart
gehert./
//In
des
selbin
jâris
vart/
kunic
Wenzlaw
von
Bêmin
wart/
ûf
Polênsche
lant
gecrônt,/
und
dî
wîle
sus
gevrônt/
wart
aldâ
sîn
êre,/
dô
nâmen
hî
dî
kêre/
Littouwin
wol
sechstûsint
in/
daz
herzoctûm
zu
Dobrîn,/
und
daz
ubirrittin/
nâch
vîentlîchin
sittin/
vâhende
unde
sterbinde/
dî
cristin
und
vorterbinde/
daz
lant
allumme
sundir
kêrn,/
und
swentten,
swaz
vorzern/
mochte
des
vûres
glûte,/
und
nâmen
al
dî
stûte/
mit
andirre
habe,/
dî
alsô
her
abe/
von
Polênen
wârin
dar/
gevlochent
vor
des
kungis
vâr/
von
Bêmin,
den
ich
hab
genant./
Und
dô
daz
her
begab
daz
lant/
und
dannen
begonde
wandren,/
dô
schuzzen
ûz
den
andren/
sich
der
Littouwin
hundirt,/
dî
sich
ûzgesundirt/
dûchten
gar
an
vreise,/
und
nâmen
eine
reise/
zu
wîsne
iren
vrechen
mût/
ubir
der
Driwanzen
vlût/
in
daz
Colmische
gebît./
Dâ
slûg
ûz
dîselbe
dît/
zwei
dorfir
unde
ritten
dan;/
den
volgtin
nâch
dî
brûdre
sân/
und
ouch
sî
betrôtin/
slâhende
von
der
rotin/
wol
sibbinzic
Littouwin/
lôsende
juncvrouwin,/
vrouwin
unde
kindir
vil/
ûz
iren
bandin
in
dem
zil,/
dî
gevangin
hettin
sî/
beide
zu
Dobrîn
unde
hî/
unde
trîbin
woldin
dan./
Und
dô
dî
andren
drîzic
man,/
dî
dî
vlucht
dem
tôde
intrûc,/
dô
man
ir
gesellin
slûc,/
vluchtic
quâmen
zu
dem
her/
unde
sagetin
dî
mêr,/
wî
in
hî
gelungin
was,/
daz
her
zumâle
wart
so
blas/
und
sô
gar
vorzagete,/
daz
iclîchir
jagete/
kegn
lande,
swî
er
mochte
baz;/
vrûnt
dâ
vrûndis
gar
vorgaz,/
nîman
des
andrin
beite./
Dâ
wurdin
an
der
reite/
îlende
kegn
lande
wert/
beide
luite
unde
pfert/
vil
vorterbit
von
der
schar./
Und
dô
sî
quâmen
an
dî
Nar,/
dâ
wart
ein
sulch
gedrenge,/
daz
sich
von
dem
getwenge/
vil
der
ungetouftin/
in
der
vlût
vorsouftin./
Von
zwên
brûdrin
ein
wundir./
//In
dem
selbin
jâre/
zu
Merginburc
vorwâre/
zwêne
brûdre
sturbin,/
dî
alsus
gewurbin,/
dô
man
sî
sach
daz
lebin
hân,/
der
hîz
einre
Heineman/
und
der
andre
Friderîch./
Dî
zwêne
in
gote
sundirlîch/
wârn
zusamne
gehaft/
in
alsô
grôzir
lîbe
craft,/
daz
ir
dikeinre
wesen/
noch
sterbin,
noch
genesen/
ân
den
andrin
gerte./
Dî
lîbe
stête
werte/
zwischen
in
vil
manchin
tac./
Zu
jungist
der
gotlîche
slac/
traf
in
vetirlîchir
zucht/
Heinmanne
mit
der
misilsucht./
Den
slag
er
mit
gedulde/
leit
vor
sîne
schulde;/
und
darnâch
ouch
ubir
kurz/
nam
brûdir
Friderîch
den
sturz/
sô
hart
von
eime
pferde/
mit
valle
ûf
dî
erde,/
daz
er
dâvon
bleib
tôt./
Und
dô
des
morgins
dise
nôt/
brûdir
Heinmanne
wart
gekunt,/
er
sprach:
›Ô
herzelîbir
vrûnt,/
Friderîch,
getrûwir
man,/
wî
hastû
mich
alsô
vorlân!/
Wî
hat
dîn
trûwe
diz
gemeint?/
Nû
hatte
wir
uns
doch
voreint/
mit
gelubde
in
gotis
nam,/
daz
wir
soldin
beidintsam/
mit
einandir
glîche/
varn
zu
himelrîche/
in
dî
endelôse
rû;/
wî
hâstû
vorgezzin
nû,/
des
sich
vorbant
dîn
trûwe
mir?/
Vorwâr,
vorwâr,
sich
sol
nâch
dir/
mîn
lebin
hinnen
leiten/
und
hî
nicht
lengir
beiten.‹/
Und
allein
er
wêre/
ân
allir
sûche
swêre,/
sundir
als
ir
hât
vornumen,/
sô
lîz
er
im
den
prîstir
kumen/
und
intpfînc
von
sînre
hant/
dî
sacramenta
dâ
zuhant;/
und
als
im
wurden
dî
geleist,/
dô
gab
er
ûf
zuhant
den
geist/
an
dem
selben
tage/
sundir
alle
clage/
varnde
in
der
vroidin
lant,/
dâ
alliz
trûren
ist
geblant/
und
alliz
leit
vorswundin./
Dâ
sô
hât
er
vundin/
sînin
vrûnt,
der
im
als
ê/
nimmir
wirt
benumen
mê./
Diz
ist
ein
zûredde./
//Nû
lâze
wir
hî
luizen/
dî
crônke
von
Pruizen/
abir
eine
stunde/
unde
machen
kunde/
ein
teil
merclîchir
dinge,/
dî
in
der
werlde
ringe/
manchirwegen
sîn
irgân,/
alse
wir
vornumin
hân.
—/
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
achzig
und
zwelfhundirt
wârn,/
darnâch
in
des
vumften
dûr/
ein
prîstir
kegn
Littouwin
vûr/
von
Alemaniâ
geborn,/
dem
der
name
was
irkorn,/
daz
man
in
nante
Conrât./
Der
wolde
dâ
mit
predigât/
an
der
dît
betoubin/
iren
ungeloubin/
und
mit
cristinlîchin
lêren/
an
cristnengeloubin
kêren,/
der
lutzil
doch
an
in
becleib./
Und
dô
er
wol
zwei
jâr
vortreib/
in
dem
lande
blîbinde/
und
dî
lêre
trîbinde,/
dî
heiden
in
vorterbetin/
und
des
lîbis
sterbetin/
mit
pînlîchir
martirât,/
und
darnâch
an
der
selbin
stat,/
dâ
sî
in
irslûgin,/
wurden
von
ir
gnûgin/
nachtis
ofte
lîcht
gesên,/
als
man
sî
selbin
hôrte
jên./
In
unsirs
hêrrin
jâren/
dô
der
vorgangen
wâren/
achzig
und
zwelfhundirt/
unde
achte
drûf
gesundirt,/
dô
wart
ein
minnerbrûdir
paus/
genant
der
vîrde
Nicolaus,/
und
Rûdolf
der
gewêre/
was
kunic
der
Rômêre./
In
dem
andrin
jâre/
dis
pâbistes
vorwâre/
in
Ludig
dem
bischtûme/
nâch
sô
geistlîchme
rûme/
begonde
leben
eine
meit,/
dî,
als
uns
daz
mêre
seit,/
zu
Erkel
in
dem
dorfe
saz,/
daz
sî
diwedir
trank
noch
az/
dikein
irdische
spîse,/
und
lebte
in
der
wîse/
vollenclîche
drîzic
jâr./
Nû
wolde
mit
urkunde
wâr/
nemin
der
pfarrêre,/
ob
diz
alsô
wêre,/
daz
man
von
ir
sagin
pflac;/
und
einis,
dô
dî
zît
gelac,/
daz
sî
nâch
gewonheit/
sold
intpfân
mit
innekeit/
unsirs
hêrrin
lîcham,/
der
prîstir
ein
ablâte
nam/
ungeseinet
in
der
stunt,/
und
ir
dî
legte
in
den
munt./
Dî
ablâte
sî
zukow/
und
mit
der
zungen
ummeblow/
lange
in
dem
munde/
und
ir
doch
nicht
inkunde/
in
keine
wîs
vorslindin;/
dô
hîz
er
sî
irwindin/
unde
werfen
ûz
daz
brôt/
und
ir
dô
gotis
lîcham
bôt;/
den
intpfînc
sî
und
zuhant/
in
âne
hindirnisse
slant./
Diz
zeichin
im
urkunde
gab,/
daz
ân
irdischir
spîse
lab/
got
inthîlde
dî
werden/
wundirlîch
ûf
erden./
Ouch
in
des
selbin
jâris
zît/
geschach
ein
ungevûge
strît/
zu
Coln,
daz
ûf
dem
Rîne
lît,/
bî
eime
dorfe
dâ
besit,/
daz
Wurungen
ist
genant./
Dâ
wart
iz
alsus
gewant,/
daz
des
sigis
ubirhant/
der
herzoge
von
Brâbant/
trûc,
den
man
nante
Jôhan./
Dem
er
dâ
an
den
strît
gewan,/
daz
was,
als
dî
mêre
woln,/
der
erzebischof
dâ
zu
coln,/
hêr
Sîfrit
von
Runkele,/
und
in
dem
gebrunkele/
blibbin
zu
den
zîten/
tôt
von
beiden
sîten,/
als
man
vant
ûf
des
walis
plân,/
wol
drîzênhundirt
edle
man/
ân
andir
gemeine
volc,/
des
vil
dâ
slant
des
tôdis
kolc./
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
tûsint
und
zweihundirt
wârn/
und
nûnzic
darûf
gereit,/
dô
intstûnt
der
cristinheit/
nôt
mit
jâmirberndir
clage;/
want
an
der
juncvrouwin
tage/
Potencianê,
der
sô
pflît/
gevallin
in
des
meien
zît,/
Akirs
leidir
wart
vorlorn,/
als
des
vorhînc
der
gotiszorn,/
daz
dô
mit
creftin
der
soldân/
ûz
der
cristnen
hant
gewan,/
und
der
ouch
in
der
stat
sô
vil/
irmorte
zu
dem
selben
zil,/
daz
man
ir
blût
alsam
ein
bach/
durch
alle
gazzen
dringin
sach/
und
in
der
jâmirberndin
vlût/
man
verre
ob
den
enkil
wût./
Nû
sullit
ir
gedagin/
und
ûch
lâzin
sagin,/
waz
bî
aldir
sî
geschên/
und
mit
merkunge
spên,/
in
welchir
wîs
daz
heilige
lant/
ofte
sî
von
hant
in
hant/
mit
wandelunge
kumen./
Ich
hab
alsô
vornumen/
von
wârheit
unvorborgin/
der
crônkin
und
histôrgin,/
daz
nâch
unsirs
hêrrin
jârn/
dô
der
vorgân
sechshundirt
wârn/
in
der
zît,
dô
Machmet
starb/
unde
vûr,
als
er
gewarb,/
der
in
Arabiâ
was
gewesin/
kunig,
als
ich
hân
gelesin,/
dô
was
ein
cristinkeiser,/
der
heidinschaft
ein
neiser/
und
ein
minnir
der
gotis
ê;/
der
zôch
in
strît
kegn
Kosdroê,/
dem
kunge
von
Perslande
—/
Êraclium
man
nande/
den
selbin
cristinlîchin
man,
—/
und
siggete
dem
heidin
an/
und
nam
des
heiligin
crûzis
teil,/
daz
der
heidin
mûtis
geil/
ê
hatte
von
Jêrusalem/
ûz
dem
temple
gevûrt
mit
em,/
und
daz
brâchte
siddir/
zu
Jêrusalem
widdir/
in
den
tempil
unsirs
hêrn,/
dem
er
ouch
zu
lobis
êrn/
lîz
vestin
unde
bûwin/
und
andirweit
vornûwin/
dî
kirchin
und
daz
heilige
lant,/
dî
vorterbit
und
geschant/
hatte
vîentlîchin
ê/
der
vorgenante
Kosdroê./
Und
dô
der
keiser
Êraclius/
diz
in
gotis
lobe
sus/
alliz
wol
volante/
und
dannen
sich
gewante,/
darnâch
nicht
ubir
lange
zît/
dem
heiligin
lande
abir
sît/
wûchs
ein
ubirlast
vil
swâr,/
want
darîn
sô
quam
Homar/
der
Arabîten
vurste/
in
vîentlîchir
turste/
und
betwanc
zu
sînre
hant/
Jêrusalem
und
al
dî
lant,/
dî
darumme
wârn
gelegn,/
daz
sî
im
dînstis
mûstin
pflegn./
Sus
dô
dî
armin
cristin/
blibin
nâch
den
vristin/
betwungin
von
den
heidin
gar/
wol
nûnzig
und
vîrhundirt
jâr,/
traginde
des
dînstis
joch./
Zu
jungist
unsir
hêrre
doch/
begonde
sich
irbarmin/
der
sînen
dît
vil
armin,/
dî
in
dem
getwange/
hatten
alsô
lange/
geliddin
erbeitlîche
pîn,/
und
sante
den
willen
în/
eime
einsidele
gût,/
des
herze,
sin
unde
mût/
in
gotis
minne
was
intprant,/
—
Pêtir
sô
was
er
genant,/
gesezzin
in
Frankrîche,
—/
daz
der
tugintrîche/
in
andâcht
sô
hin
abe/
zu
dem
gotis
grabe/
kegn
Jêrusalem
sich
hûb,/
dâ
er
mit
leidir
schow
intsûb,/
wî
dî
dît
unreine/
in
manchirhande
meine/
besulwte
unde
smête/
dî
heiligen
stete,/
dî
êrn
soldin
sîn
gewon,/
und
wî
der
werde
Simeôn,/
der
patriarche
von
der
stat,/
was
vorwurfen
und
vorsmât/
und
in
manchin
pînen/
beswêrit
mit
den
sînen./
Und
dô
diz
sach
der
gotisman,/
sin
herze
leide
grôz
gewan,/
want
in
jâmirte
der
nôt,/
dî
man
den
armen
cristin
bôt,/
joch
gote
und
den
heiligen,/
dî
er
sus
sach
bemeiligen/
und
manchirwîse
crenkin,/
und
begonde
denkin,/
ob
er
mit
keinin
listin/
den
gepînten
cristin/
zu
hulfe
mochte
kumen,/
dî
er
mit
unvrumen/
sô
jâmirlîch
vorladin
sach./
Dî
gedankin
manicvach/
lâgen
im
zu
herzin/
mit
trûrigen
smerzin,/
darinne
er
zu
pflege
vacht./
Nû
geschach
in
einre
nacht,/
daz
er
sich
hatte
durch
andâcht/
in
dî
kirche
hin
gemacht/
des
grabis,
dâ
got
inne
lac/
unz
an
der
ûrstende
tac,/
und
gar
dî
nacht
darinne
bleib,/
dî
er
mit
innekeit
vortreib/
und
mit
gebete,
des
er
vil/
opfirte
gote
in
dem
zil/
ûz
lûtirs
herzin
grunde;/
zu
jungist
in
begunde/
twingin
sulche
mûdekeit/
von
des
gebetis
arbeit,/
daz
er
ûf
dem
estrîch
intlac/
und
einis
kurzen
slâfis
pflac,/
dâbinnin
dem
einsidle
rein/
Cristus
unsir
hêrre
irschein/
und
im
botschaft
benante,/
dâmitte
er
in
sante/
dem
pâbiste
zu
kundin/
und
den
gotisvrûndin/
kên
westirsît
den
vurstin,/
daz
sî
darûf
durstin/
soldin
lâzin
iren
mût/
in
rechter
irbermde
glût,/
daz
sî
daz
heilige
lant/
irlôsten
ûz
der
heidin
hant,/
des
wolde
got
in
leistin
stuir/
mit
zeichinlîchir
ebintuir./
Dô
der
slâf
von
im
vorswant/
und
daz
gesichte
was
volant,/
sîn
herze
wart
vil
wol
getrôst/
und
von
leide
gar
irlôst,/
dî
im
in
mitlîdunge
bôt/
der
cristnen
und
des
landis
nôt,/
dî
er
nû
gote
wendin/
hofte
und
volendin,/
als
er
an
der
botschaft
vornam;/
und
dô
zu
Simeône
quam,/
dem
patriarchen
vorgenant./
Und
dô
dem
wart
dî
mêr
irkant/
und
der
trôst
von
gote,/
als
im
der
gotisbote/
Pêtrus
redelîch
intslôz,/
er
quam
in
vroide
alsô
grôz,/
daz
der
gotis
werde
man/
vor
lîbe
weinte
manchin
trân,/
als
in
sîn
jâmeric
herze
twanc,/
unde
saite
gote
danc/
mit
vil
grôzir
innekeit,/
daz
er
volenden
wolde
ir
leit/
und
Pêtrô
sîne
brîve
gab,/
mit
den
man
in
vil
snel
hin
ab/
sach
zu
dem
pâbste
wandren/
zu
Urbânô
dem
andren,/
der
in
wol
wirdeclîch
intpfînc,/
und
iz
lîblîch
mit
im
begînc,/
want
er
der
mêre
was
vrô,/
in
vurdernde
mit
vlîze
dô,/
swî
er
mochte
allirmeist,/
mit
gûtir
brîve
volleist/
zu
der
botschaft
im
benant./
Sus
er
Italien
daz
lant/
zuhant
durchvûr
mit
predigât;/
darnâch
der
gotis
bote
trat/
ubir
daz
gebirge
ouch/
und
ôt
alle
lant
durchzouch/
beide
in
ôstin
und
in
westin,/
dâ
er
den
vurstin
und
den
bestin/
und
darnâch
der
gemeinin
dît/
dî
mervart
mit
manunge
rît/
in
kundinde
daz
gotiswort,/
als
er
intpfangin
hatte
dort/
von
gote,
dô
er
im
irschein,/
der
ouch
sîne
zunge
rein/
dô
worte
nicht
vorweiste,/
sundir
in
irgeiste/
mit
sô
genâdinrîchir
vlût,/
daz
er
manchin
cristenmût/
dô
neigte
sundir
eise/
ûf
dî
gotisreise./
Nicht
ubir
lange
zît
darnâch/
den
vorgenanten
pâbist
man
sach/
nâch
Pêtrô
zîn
in
Gallias,/
dâ
er
ouch
zusamne
las/
ein
vil
grôz
concilium,/
darinne
er
den
irretûm/
und
dî
jâmirbernde
nôt,/
dî
sich
dem
heiligen
lande
bôt/
und
dâ
der
cristenheite,/
vil
bermelîch
vorleite,/
und
wî
in
manchin
stundin/
von
den
unreinen
hundin/
daz
gotisgrab
gewêre/
vil
gar
intreinet
wêre/
und
darzû
andre
stete,/
dî
got
selbe
hête/
gewirdit
und
geheilgit,/
lesterlîch
bemeilgit/
und
vorsmêhit
stûndin./
Dî
nôt
hôrte
man
kundin/
den
pâbist
dâ
vil
clegelîch/
unde
bat
irbarmin
sich/
al
dî
cristinheit
gemein/
ubir
den
sô
leidin
mein,/
der
sich
widdir
gôt
dâ
wab./
Darzû
er
dî
gnâde
gab/
und
ablâz
in
den
vristin/
allen
getouftin
cristin,/
dî
sich
lîzin
gezemen,/
daz
sî
daz
crûze
nemen/
in
gotlîchir
ande/
kegn
dem
heiligin
lande,/
sô
daz
sî
weldin
rechin/
des
unrechtis
gebrechin,/
den
dâ
des
tûvils
rote/
irbôt
dem
wârin
gote,/
dî
soldin
sîn
intpundin/
gar
von
allin
sundin,/
want
dî
reise
sold
in
sîn/
vor
allis
vegevûeris
pîn./
Diz
hîz
der
pâbist
in
der
zît/
ubir
al
dî
werlde
wît/
predigen
und
offinbârn/
dî
prêlâten,
dî
dâ
wârn/
gesament
in
dem
conciliô;/
daz
ouch
sint
geschach
alsô./
Nû
vîl,
als
iz
wol
gezam,/
des
gotlîchin
wortis
sam/
in
vil
gûten
ackir,/
den
beid
an
vlîze
wackir,/
der
pâbist
unde
Pêtrus,/
in
gotis
namen
sêwtin
sus,/
unde
brâchte
mit
genucht/
gote
lobelîche
vrucht/
an
manicvaldin
staten,/
au
bischoven,
an
prêlâten,/
kungen,
vursten
und
herzogen,/
grêven,
vrîen,
dî
gebogen/
mit
andâcht
wurden
ûf
den
mût,/
und
darzû
manic
rittir
gût,/
ouch
wol
geborner
helde
vil/
und
ôt
volkis
âne
zil/
von
gemeinin
cristin,/
daz
sî
in
den
vristin/
in
unsirs
hêrren
namen/
daz
crûze
an
sich
nâmen/
mit
des
gelubdis
bunde,/
daz
sî
vor
al
ir
sunde/
woldin
leistin
unirwant/
dî
reise
in
daz
heilige
lant./
Alsus
in
unsirs
hêrrin
jârn/
Cristî,
dô
der
tûsint
wârn/
sechs
unde
nûnzig
ouch
volant,/
Pêtrus,
den
ich
hab
genant,/
mit
den
gotis
gewêrin/
nûwen
crûzigêrin,/
darundir
grôze
menige
was/
Dûtschis
volkis,
als
ich
las,/
gevînc
dî
reise
ubir
mer/
und
gewan
mit
irre
wer/
dî
grôze
stat
zu
Hellespont,/
dî
dî
Dûtschin
sint
gewont/
zu
nennen
Sente
Jurgen
arm;/
ouch
dâ
ir
hant
mit
strîtis
harm/
gewunnen
von
den
heidin
nam/
dî
stat
Anthiocênam./
Darnâch
zu
irre
hant
ouch
trat/
Jêrusalem,
dî
heilige
stat,/
dî
sî
mit
craft
irstritin./
Alsus
sô
was
got
mit
in,/
daz
sî
dî
grôzin
stete
drî/
gewunnen
unde
machtin
vrî/
von
der
heidin
vreise/
ûf
der
selbin
reise./
Darnâch
mit
undirscheit
der
zît/
quâmen
mê
pilgerîme
sît/
von
manchirhande
kunnen,/
mit
den
sî
dô
gewunnen/
in
dem
lande
ubiral/
vestin
vil
und
âne
zal/
von
burgen
unde
stetin,/
der
sumelîche
hêtin/
sulch
gelêge,
sulche
macht,/
daz
nîmande
was
gedâcht,/
daz
immer
mochte
menschencraft/
an
in
werden
siggehaft,/
dî
brâchin
sî
in
undir;/
und
daz
enwas
kein
wundir;/
want
mit
in
was
dî
gotishant,/
der
alle
sige
sint
benant;/
mit
der
helfe
sî
sô
vil/
irstritin
landis
in
dem
zil/
ûz
der
gewalt
der
heidin,/
daz
man
sach
bescheidin/
dem
patriarchin,
der
gesat/
was
in
Jêrusalem
der
stat,/
vîr
erzebischove,/
dî
undir
sîme
hove/
pflâgin
dô
genesin;/
der
stûle
sach
man
wesin/
zu
Tirô,
zu
Cêsarêâ,/
zu
Nazareth,
zu
Petrâ,/
und
den
vîren
sô
sach
man/
andir
bischove
vort
undirtân./
Undir
im
sô
hatte
vîre/
der
erzebischof
von
Tire;/
sô
hatte
der
andren
drî/
iclîch
im
einin
bischof
bî,/
der
im
was
geundirt/
und
an
hêrschaft
gesundirt./
Ouch
sach
man
schône
gezîret/
und
wol
geordinîret/
in
dem
heiligin
lande/
kirchin
manchirhande/
ûf
gotis
lobelîchin
rûm,/
munstre
und
vil
manchen
tûm,/
clôstre,
pfarren,
capellin,/
der
nîmant
mac
vol
zellin,/
dî
alle
dâ
in
kurzin
jârn/
gebûwit
und
besetzit
wârn./
Sô
was
ouch
zu
Jêrusalem/
gesatzt
ein
kunc,
der
undir
em/
mit
hêrschaft
hatte
in
dem
zil/
vursten,
grâven,
hêrrin
vil./
Nû
secht,
wer
mac
vol
trachtin,/
betrachtinde
vol
achtin/
daz
wundir
und
dî
sterke/
der
grôzin
gotis
werke,/
dî
er
im
sô
zu
lobe
schûf/
in
der
cristinheit
behûf,/
dô
er
alsô
vordrukte/
dî
heidin
und
ûfzukte/
daz
cristinlîche
kunne;/
dêswâr
got
hatte
wunne/
und
sach
im
lîb
in
hôher
lust,/
dô
allir
sundin
abekust/
und
unvlât
manchirhande/
was
ûz
dem
heiligin
lande/
vorblichin
gar
und
hin
geleit/
und
dî
reine
cristinheit/
in
tugintberndir
gûte/
mit
vruchtin
unde
blûte/
darinne
stûnt
in
allir
wîs/
gezîrit
sam
ein
paradîs,/
daz
im
ouch
sulche
sûze/
gebar
in
senftir
mûze,/
dâvon
vil
gar
der
alde
zorn/
vorswundin
was,
den
er
irkorn/
hât
ûf
sîn
volc
durch
ir
ungût,/
unde
was
ôt
wolgemût/
intnumen
allem
grâze;/
daz
leider
in
der
sâze/
sich
nicht
urbarte
lange;/
want
der
alde
slange,/
der
tûvil,
der
mit
listin
scharf/
ouch
den
êrstin
menschin
warf/
ûz
des
paradîsis
stift/
mit
sîner
mortlîchin
vorgift,/
daz
sûze
lob
vorgellete/
und
in
sunde
vellete/
sumelîche
cristin,/
dî
abir
in
den
vristin/
sich
manchirwîs
vormeintin,/
daz
heilige
lant
intreintin/
mit
lestirlîchir
sunden
eis,/
dâvon
got
wart
gewant
in
vreis,/
in
zorn,
in
gremde
suire,/
der
doch
von
nâtuire/
ist
semfte,
sûze,
wolgemût/
und
ob
allir
gûte
gût./
Den
semftin,
sûzin,
gûten
got/
irgremzte
irre
sundin
spot/
mit
sô
manchir
unvlâte,/
daz
er
sîn
lant
vorsmâte/
und
sînim
volke
tet
intwant/
sînir
helfe
milde
hant;/
dô
nam
ouch
al
ir
êre/
zurucke
gar
dî
kêre;/
ir
lobelîchir
rûm
wart
toub,/
ir
craft
vorbleich
recht
als
ein
stoub,/
und
al
irre
witze
prîs/
vorswein
sam
von
der
hitz
ein
îs/
und
ire
vîende
stigin
ûf/
kegin
in
in
vrechir
gûf/
sî
mordende
dort
unde
hî/
mit
craft
darnidir
als
daz
vî/
und
benâmin
irre
hant/
nicht
eine
daz
gelobte
lant,/
sundir
ouch
dâmitte/
dî
lant
von
dem
întritte/
des
rîchis
zu
Egipten/
dî
heiden
gar
beclipten/
gewinnende
burge
unde
stete,/
swaz
der
dô
dî
cristinheit
hête/
besezzen
unz
alsô
her
dan/
zu
Mesopotanian,/
wol
zwênzic
tagereise
lanc./
Dî
lant,
dî
vestin
dâ
inmanc,/
vorlorn
wurdin
in
dem
zil;/
und
darzû
gûtir
vestin
vil/
gelegin
bî
des
meris
strant/
gewan
mit
craft
der
heidin
hant./
Und
dô
dî
clegelîchin
mêr/
irschullin
dissît
meris
her/
der
cristinheit,
dî
nôt
irwûc/
kunge
unde
vursten
gnûc/
durch
gotis
lôn
zu
der
andâcht,/
daz
sî
mit
vil
grôzir
macht/
sich
irhûbin
ubir
mer/
und
mit
creftigir
wer/
daz
heilige
lant
gewunnen
widdir/
und
vorlurn
iz
abir
siddir./
Diz
wechsil
treib
sich
manchin
tac,/
in
den
mit
plâge
manen
pflac/
got
dî
sîne
dîte,/
daz
sî
von
sunden
schîte./
Daz
manen
lutzil
doch
vorvînc,/
alsus
in
ab
und
abe
gînc/
merclîch
von
gotis
ande/
an
dem
heiligen
lande,/
unz
sî
nicht
mê
behîldin/
dâ
vestin,
der
sî
wîldin,/
sundir
Akirs,
dî
eine
stat,/
dî
wart,
als
ir
vornumen
hât,/
gewunnen
und
gemachit
mat/
und
vortilgit
in
den
grunt,/
in
den
jârn
und
in
der
stunt,/
als
ich
ûch
dâ
vor
machte
kunt./
Drîer
sachen
abekust/
an
Akirs
sachte
dî
vorlust:/
vil
hêrren
was
dî
eine,/
dî
wârn
ungemeine/
unde
lebeten
in
zwîtracht,/
dô
sî
dî
heidinschaft
anvacht;/
dî
andre
was
ouch
swêre;/
want
dî
crûzigêre,/
dî
der
pâbist
sande/
zu
hulfe
deme
lande,/
dî
wârn
houbtis
ênic/
nîmande
undirtênic,/
vorevil
an
gehorchte,/
und
waz
man
vridis
worchte/
kegn
der
dît,
dî
sî
besaz,/
den
brâchin
sî
ân
undirlâz/
mit
ungestuirem
brache./
Sô
was
dî
dritte
sache/
begebner
luite
ubirmût,/
want
der
vorterbit
alliz
gût;/
ubirmût
was
der
swengil,/
der
den
hôestin
engil/
von
dem
himele
pralte/
und
mit
valle
valte/
in
den
grundelôsen
luf;/
hômût
den
menschen
ouch
vorschûf/
an
des
gîzis
rîse/
und
ûz
dem
paradîse/
untôtlîch
in
tôtlîch
beschreib;/
alsus
ouch
ubirmût
vortreib/
dî
cristnen
mit
schanden/
ûz
den
irweltin
landen,/
des
sî
unz
huite
hân
imporn;/
ubirmût
tût
gote
zorn/
in
irgremezende
zu
vreist/
und
an
munchin
allirmeist,/
want
dî
hân
alle
guft
vorsworn/
und
joch
eigenin
mût
vorkorn./
Alsus
daz
gotis
erbe/
ist
wurdin
umbederbe/
und
sôr
alsam
ein
bûste,/
allir
genâdin
wûste;/
daz
sî
dir,
sûzir
got,
gecleit;/
wandele,
want
dû
macht,
daz
leit!/
Ein
clage
zu
dem
heiligin
lande./
//Ô
allir
lande
vrouwe,/
ô
wunnenbernde
ouwe,/
ô
dû
keisirlîchir
plân,/
ô
der
reckin
siggeban,/
ô
eddelir
boumgarte,/
ô
ackir
sûzir
arte,/
ô
irdischiz
paradîs,/
wî
gar
ist
dînir
wunnen
prîs/
vorselwit
und
vorsôrit/
und
jêmirlîch
zustôrit!/
Heiligiz
lant,
ich
meine
dich!/
Dû
wêre
gote
minnenclîch,/
den
heiligen
engeln
wunnenclîch/
und
al
der
werlde
wundirlîch./
Got
dich
im
selbin
melte,/
ûz
al
der
werlde
irwelte,/
daz
dû
im
soldis
wesin
truit/
unde
lîb
alsam
ein
bruit./
Dich
gotis
tow
irvûchte,/
dich
sichticlîch
irlûchte/
sîne
keginwurtikeit./
Got
in
dir
dî
heilikeit/
des
dînstis
vollinbrâchte,/
dâmit
er
ûz
der
âchte/
der
aldin
abetrunne/
irlôste
menschlîch
kunne./
Eiâ,
dû
reinir
angir,/
berhaftic
unde
swangir/
in
rîchir
vrucht,
in
hôer
lust,/
wî
bistû
kumen
in
vorlust!/
Dû
wêr
von
anegeng
î
vrût;/
darûf
dich
hatte
gotis
blût/
gezîrit
und
geheilgit./
Nû
lîs
dû
gar
bemeilgit;/
dîn
wunne
lît
vortorbin,/
dîn
tugint
gar
irstorbin,/
dîn
sûze
ist
wurdin
galle,/
zubrochin
ist
mit
valle/
dînis
houbtis
crône,/
gedigin
ist
zu
hône/
dîn
rûm,
dîn
êre
und
al
dîn
prîs./
Ach,
wî
dû
besulwit
lîs/
vordrukt
mit
leidir
burdin!/
Got
ist
dîr
vîent
wurdin:/
der
dich
î
pflac
hô
minnen/
der
hât
ab
dîne
zinnen,/
dî
vestin
stark,
dî
turme
grôz/
zustrouwit
und
gemachit
blôz,/
und
ligen
sam
ein
geldevelt./
Got
hât
zuzerrit
dîn
gezelt,/
sîn
zorn
hât
dich
besezzin./
Ô
wî
gar
vorgezzin/
ist
dîner
hôen
zîrde,/
dîner
vîre
wirde/
und
dîn
wunnenberndir
sanc!/
Dînir
harfin
sûzir
clanc,/
der
ê
gehôrt
mit
vroidin
wart,/
ist
nû
vortoubit
und
vorkart/
in
clegelîche
stimme./
Got
hât
in
sîme
grimme/
dîner
êrin
rîstir,/
den
kunic
und
dî
prîstir,/
vorwurfin
gar
in
schande./
Dich
hân
dîne
vîande/
mit
vreisin
ummeswiffin/
in
engistin
begriffin./
Des
hâstû
weinende
geweint/
unde
jâmir
grôz
irscheint/
dî
nacht
al
zu
dem
tage,/
sô
daz
von
werndir
clage/
dî
trên
an
dînen
wangin/
vil
trûbiclîchin
hangin,/
und
doch
ist
leidir
nîman,/
der
sich
dîn
wolle
nemin
an/
von
alle
dînen
holdin,/
dî
dich
trôstin
soldin./
Bekêr,
betrûbte
mûtir,
dich/
kegn
dînen
kindin
unde
sprich:/
›Eiâ,
hôrit,
sûzin
kint,/
alle,
dî
nû
cristin
sint,/
unde
nemit
zu
herzin/
mîner
wûste
smerzin!/
Bedenkit
unde
rûchit
spên,/
waz
mir
armin
sî
geschên;/
werfit
kegn
mir
ûwern
blic/
unde
secht
des
jâmirs
stric,/
der
mich
bevêcht
sô
herbe./
Mîn
wunnenberndiz
erbe/
vorwildirt
stât
und
ist
gewant/
hin
in
ûzirlîche
hant./
Dî
huisir
mîn
in
gremdin/
besitzin
gar
dî
vremdin./
Eiâ,
ir
edlen
vurstin,/
lât
ûwir
herze
durstin/
nâch
den
sûzin
brustin
mîn,/
dî
gîzen
balsim
unde
wîn,/
milch,
honig
âne
bittere./
Eiâ,
ir
werdin
rittere,/
darzû
ir
vrechin
knechte,/
prûvit
alle
rechte,/
warûf
sich
ûwir
adil
bilt!/
Begrîfit
wâpin
unde
schilt/
und
mir
zu
helfe
ûch
richtit
ûf!/
Dî
swert
gebundin
zu
der
huf/
zuckit
kegn
den
heidin/
unde
von
den
leidin/
irlôsit
mich
ellendin!/
Intnemit
mich
den
hendin/
der
menigen
sundêre/
und
vrîet
mich
von
swêre./
Daz
wol
von
rechte
tût
ir,/
wen
ich
bin
ûwir
mûtir,/
dî
ûch
gebar
der
cristinheit.‹/
Dâmitte
sî
diz
hin
geleit.
—/
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
nûnzig
und
zwelfhundirt
wârn/
und
darubir
vîre,/
dô
sach
man
mit
zîre/
den
vumften
pâbist
Celestîn/
des
stûlis
geweldic
sîn/
und
Adolf
von
Nassouwe,
der/
was
kunig
ubir
dî
Rômêr./
Dirre
Cêlestînus/
kuime
bleib
ein
jâr
alsus/
an
dem
pâbistûme/
und
darnâch
deme
rûme/
durch
der
sêlin
heil
intweich/
und
widir
in
sîn
clôstir
streich,/
des
munch
er
was
gewesin;/
dô
wart
nâch
im
irlesin/
Bonifacius
zu
hant,/
der
der
achte
was
genant./
Der
pâbist
im
andren
jâre/
sînre
wirde
vorwâre/
den
kunic
von
Francrîche,/
sente
Lûdewîche,/
irhûb
canonizîrnde/
und
glîch
den
heiligin
zîrnde.
—/
Zu
disem
Bonifaciô/
sprach
zu
einre
zît
alsô/
der
vil
reine
Cêlestîn,/
der
sîn
vorvar
was
gesîn/
an
dem
amte
vor
der
vrist:/
›Sam
ein
vuchs
bistû
mit
list/
kumin
in
der
êrin
prîs/
und
herschis
wol
in
lewin
wîs;/
hernâch
dû
vortirbis/
und
als
ein
hunt
irstirbis.‹/
Daz
ouch
sich
alliz
ebene/
irvant
an
sîme
lebene./
Dô
dirre
selbe
gûte
man/
daz
pâbistûm
hât
ûfgelân,/
dô
quam
ein
wîb
vor
in
gegân/
und
begonde
in
rûfin
an,/
daz
er
ir
gêbe
sînin
sein./
Und
dô
er
hatte
des
gepflein,/
ein
kint
sî
ûf
dem
arme
trûc,/
daz
der
nâtûren
ungevûc/
crum
ê
geschûf
an
der
geburt;/
daz
wart
bin
deme
segne
durt,/
den
er
dâhin
streich
mit
der
hant,/
wol
gesunt
aldâ
zuhant./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
nûnzig
und
zwelfhundirt
wârn/
unde
sibene
dâmit,/
dô
wart
brûdir
Gotfrit/
von
Hôenlôch
hômeistir/
unde
hîlt
daz
reistir/
des
Dûtschin
ordins
drîzên
jâr/
und
ist
doch
gescheidin
gar/
von
der
hômeistre
zîle,/
want
dô
er
dî
wîle/
daz
amt
getrûg,
er
gab
iz
ûf/
und
darnâch
durch
sîne
gûf/
widir
daz
capittil
sich/
sîn
undirwant
vorevelîch./
Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
tûsint
und
zweihundirt
wârn/
nûnzig
und
achte
darzû
gezalt,/
dô
wart
kunig
Adolf
gevalt,/
den
in
strîte
vîentlîch/
herzog
Albrecht
von
Ôsterrîch/
ubirmenigte
und
irslûc/
und
nâch
im
dî
crône
trûc.
—/
Dô
von
unsirs
hêrrin
geburt/
wârn
ebbene
volvûrt/
tûsint
und
drîhundirt
jâr,/
dô
sach
man
sich
dî
Tartren
gar/
mit
irre
menige
vil
rêze/
irhebn
ûz
irme
gesêze/
kegn
den
Sarrazînen,/
dî
sî
mit
manchin
pînen/
nach
vîentlîchen
sitten/
hezlîch
ubbirritten/
von
êrst
in
Capadociâ,/
darnâch
in
Anthiochiâ;/
dannen
sî
mit
menien/
durchzugin
ouch
Armenien/
dî
grôze
und
dî
cleine;/
und
darnâch
gemeine/
alle
daz
gelobte
lant/
durchvûrn
sî
mit
herndir
hant/
und
sich
dannen
wanten
dô/
kegn
Gazâ
und
Damascô./
Dirre
lande
gemerke/
durchzôch
der
Tartren
sterke/
al
an
einre
reise/
slânde
durch
ir
vreise/
der
Sarracînen
dâ
mit
nôt/
mê
wen
zweihundirttûsint
tôt.
—/
Daz
selbe
jâr
dô
was
vorwâr/
genennit
der
genâden
jâr;/
dô
gab
Bonifacius/
der
pâbist
allen
den,
dî
sus/
dî
mûhe
sich
annâmen,/
daz
sî
mit
andâcht
quâmen/
zu
dem
munstre
hêre,/
daz
in
der
heiligin
êre/
Petrî
unde
Paulî
stât/
dâ
zu
Rôme
in
der
stat,/
vollin
ablâz
allir
sundin,/
als
man
dâ
hôrte
kundin;/
wî
engistlîch,
wî
swêre,/
wî
vil
der
sundin
wêre,/
sô
wart
man
ir
dô
lêre.
—/
Nû
lân
wir
dise
mêre/
und
sprechin
von
der
crônkin
mê,/
dâ
wir
sî
hân
gelâzin
ê./
Von
brûdir
Conrât
Sak
dem
meistere
in
Prûzinlande./
//Brûdir
Conrât
Sak
genant/
wart
meistir
ubir
Prûzinlant,/
dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn;/
den
sechzênden
zalte
man/
in
und
was
sechs
jâr
daran./
Derselbe
gotis
deggen/
den
gotlîchin
seggen/
hatte
wol
gezême/
unde
was
genême/
in
allir
luite
ougin,/
want
er
konde
bougin/
kegn
armen
unde
rîchin/
sich
sô
minnenclîchin,/
daz
man
wol
von
im
daz
wort,/
daz
Salomôn
beschrîbit
dort,/
ebbin
mochte
duiten:/
›Got
und
ouch
den
luiten/
ist
er
lîb
zu
allir
stunt;/
der
dâ
hât
gûten
lûmunt.‹/
Und
dô
er
daz
ammecht
getrûc/
sechs
jâr,
als
ich
ê
gewûc,/
arbeit
hatte
er
sô
vil/
getragen
von
der
juginde
zil,/
dâvon
der
lîb
im
was
beswêrt/
und
von
sûche
sô
vorzert,/
daz
der
macht
im
gar
gebrach./
Durch
dî
crankeit
man
in
sach/
daz
ammet
von
im
schûben,/
und
wonte
zur
Golûben,/
daz
er
gebûwit
hatte
ê,/
unz
in
bevînc
des
tôdis
wê;/
dô
wart
er
zu
Colmensê/
in
den
tûm
gehabin,/
dâ
wirdeclîch
begrabin./
Got
mûz
sîn
sêle
habin!
—/
Wî
Oukaim
dî
burc
zu
dem
êrstin
vorherit
und
vorterbit
wart./
//Bî
diss
selbin
meistirs
vrist/
dô
mensche
was
gewesen
Crist/
tûsint
und
drîhundirt
jâr/
und
einez,
dô
geschach
vorwâr,/
daz
ein
burcman
von
Oukain/
begonde
in
sîme
herzen
clain,/
daz
er
î
was
sô
lange/
gewesen
in
getwange/
des
tûvils
sus
betrogin,/
unde
wolde
intzogin/
der
irre
der
abgote/
und
des
wâren
gots
gebote/
mit
dînste
sich
înbindin/
und
cristinlîch
gesindin./
Draike
sô
was
er
genant/
und
ein
sun
was
im
irkant,/
den
man
Pinne
nande./
Den
selben
er
hin
sande/
in
heimelîchim
râte/
zu
brûdre
Volrâte/
dem
Ragnîtschin
comentûre/
in
bittende
durch
got
vil
tûre,/
daz
er
gerûchte
toubin/
an
im
den
ungeloubin/
und
in
ûz
der
heidin
hant/
brengin
in
der
cristnen
hant./
Dî
rede
brûdir
Volrât
schreib/
dem
meistre
und
zusamne
treib/
ein
her
mit
sîme
râte/
unde
irhûb
sich
drâte/
kegn
dem
hûse
zu
Oukeim,/
als
er
wolde
mit
im
heim/
vûrn
den
vorgenanten
man./
Nû
vûgt
iz
got,
als
er
wol
kan/
alle
ding
in
allem
zil/
nâch
sîme
lobe,
swî
er
wil,/
lenkin
dêswâr
wundirlîch,/
(der
schikt
iz
ouch
dô
sundirlîch)/
dô
kegn
dem
hûse
slichen/
dî
brûdre
heimelîchen,/
daz
in
der
selben
nachte/
der
selbe
Draike
wachte,/
durch
den
dî
reise
was
getân;/
want
in
dô
trat
dî
zeche
an./
Und
dô
er
sî
vornam
dâ
vor,/
er
offent
in
daz
burgetor/
und
lîz
sî
in
daz
huis./
Dâ
hîldin
sî
vil
swindin
suis/
den
slâfindin
Littouwin/
mit
stechin
unde
houwin,/
daz
sî
sô
lange
tribin,/
unz
tôt
dâ
liggin
blibin/
dî
mannesnamen
allentsam,/
sundir
einen,
der
intquam;
—/
der
was
ein
sun
Sudargen
—/
und
doch
mit
manchir
argen/
unde
verchin
wundin./
Wîb
unde
kint
sî
bundin/
vortilginde
unz
in
den
grunt/
burg
unde
vorburge
in
der
stunt,/
unde
vûrten
vrôlîch
dan/
Draiken
kegn
Ragnîten
sân,/
dâ
er
ouch
den
heiligen
touf/
um
des
himelrîchis
kouf/
mit
sîme
gesinde
allentsamen/
nam
in
unsirs
hêrrin
namen./
Wî
brûdir
Gunteram
wart
geslagen
und
ouch
gnûc
Littouwscher
dîte./
//In
der
zît,
als
ich
vornam,/
hîz
ein
brûdir
Gunderam,/
des
lîbis
lutzil
gezelt/
und
des
mûtis
gar
ein
helt/
als
sîne
werk
bewîsten
vil./
Den
sach
man
volgen
in
dem
zil/
mit
nûn
wêpenêren/
von
Littouwin
strûtêren,/
dî
gezuckit
hattin
hin/
zên
mensche
und
zên
pfert
mit
in/
zu
Cristburg
ûz
dem
gebît./
Dî
roten
er
angerît/
ûf
der
wiltnisse
verre/
menlîch
mit
strîtis
werre;/
und
an
dem
êrsten
treffe/
wart
Gunderam
ein
schreffe,/
den
im
dâ
gab
ein
heide,/
dâvon
im
daz
geweide/
sich
ûz
dem
lîbe
schutte./
Îdoch
dô
nicht
vortutte/
sîn
mût
von
dem
getwange;/
er
hîlt
den
strît
sô
lange,/
unz
er
dî
Littouwin
al/
brâchte
zu
des
tôdis
val/
und
den
sic
menlîch
irwarb;/
dô
sank
er
niddir
unde
starb./
Darnâch
dô
sîne
knabin/
in
hatten
ûfgehabin/
und
in
kegn
Cristburc
vûrten,/
dî
vrouwin
aldâ
dûrten/
volginde
der
lîche
bî,/
dî
er
gemachet
hatte
vrî/
von
der
gevengnisse
nôt/
lîdende
vor
sî
den
tôt./
Dî
wîb
man
wêrlîch
hôrte
jên/
sî
hettin
offinlîch
gesên/
dort
in
den
luften
ebbin/
ob
dem
lîchame
swebbin/
zwû
snêgevare
tûben
wîz,/
und
dî
hattin
sulchin
vlîz,/
swâ
man
hîlt
mit
der
lîche,/
dâ
swebtin
sî
ouch
glîche/
ubbir
dem
tôtin
blîbinde,/
und
swâhin
sî
trîbende/
den
lîcham
vûrten
oddir
zugen,/
dâhin
dî
tûben
mitte
vlugen./
Wî
dî
Lubbow
ward
gehert
und
vunfundsechzic
Littouwin
wurdin
geslagin./
//Nâch
dirre
schicht
nicht
ubir
lanc/
in
des
selbin
jâris
swanc/
quam
in
strûterîe/
ein
andir
companîe/
abbir
von
Littouwin,/
dî
ûf
der
Lubouwin/
vumf
dorfir
angewundin,/
dâ
vîngin
unde
bundin/
und
slûgin
in
den
vristin/
wol
zweihundirt
cristin/
und
hûbin
sich
darnâch
hin
dan./
Nû
volgetin
dî
brûdre
sân/
von
Cristburg
irre
slage,/
und
dô
sî
an
der
jage/
ûf
dî
wiltnisse
quâmen,/
vil
schîre
sî
vornâmen,/
daz
sich
in
zwei
gescheidin/
hatten
dâ
dî
heidin/
und
zuggin
zwêne
wege
hin./
Hîvon
dî
brûdre
sich
nâch
in/
ouch
ûf
dî
wege
scharten/
und
vaste
nâch
in
harten./
Dâ
traf
ein
teil
dî
eine
trucht,/
dî
sich
ouch
strouwte
an
dî
vlucht;/
doch
sô
slûgin
sî
ir
dan/
wol
vumfundesechzic
man,/
dî
dâ
blibbin
liggin
tôt,/
unde
lôsten
dâ
von
nôt/
von
kinden
unde
wîbin/
wol
bî
sibinzic
lîbin,/
dî
gevangin
hât
ir
hant./
Dî
andre
rote
nicht
invant/
wen
ôt
vumf
cristinkindir,/
dî
blibbin
wâren
hinddir;/
dî
brâchten
sî
ouch
widdir;/
doch
wart
den
brûdren
siddir/
alsus
gesagit
mêre,/
daz
der
selben
strûtêre/
wêning
einre
wêre/
kumen
hin
zu
hûse
wart,/
sundir
daz
irvundin
wart,/
daz
sî
blibbin
ûf
der
vart;/
ein
teil
in
wazzir
ir
vortarb,/
ein
teil
ir
von
hungre
starb;/
sumelîchen
gînc
sô
nâ/
daz
ungevelle,
daz
sî
dâ/
vor
leide
sich
irhîngin;/
alsus
sî
gar
vorgîngin./
Wî
brûdir
Gotfrit
von
Hôenlôch
der
hômeistir
sîn
ammecht
ûfgab
und
wî
brûdir
Sîfrit
von
Vûchtewangen
wart
gekorn./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
unde
zwei
gezalt
dâmit,/
dô
vûr
brûdir
Gotfrit/
von
Hôenlôch
durch
Prûzinlant,/
der
hômeistir
was
irkant,/
mit
vunfzic
brûdrin,
dî
er
sô/
brâchte
kegn
Lîflande
dô/
zu
stûre
dâ
dem
lande;/
darnâch
er
dannen
wande/
sich
in
dem
andren
jâre;/
dô
hîlt
er
vorwâre/
zum
Elbinge
capittil./
In
des
selbin
mittil/
er
dâ
ûf
sîn
ammecht
gab/
und
des
doch
sint,
dô
er
hin
ab/
widdir
quam
in
Dûtsche
lant,/
vorevelîch
sich
undirwant./
Und
als
dî
ûfgift
was
getân,/
dô
wart
ouch
zu
hômeistre
sân/
brûdir
Sîfrit
dâ
gekorn/
von
Vûchtewangen
dort
geborn,/
der
ouch
vûr
ân
undirlaz/
und
daz
houbithuis
besaz,/
daz
dennoch
in
den
zîten
was/
zu
Venedien,
als
ich
las./
Von
brûdir
Heinrîche
von
Kunzen./
//In
des
selbin
jâris
swich/
geschach,
daz
brûdir
Heinrîch/
starb
in
Prûzinlande,/
den
man
von
Kunzen
nande,/
burtic
von
Duringin;/
der
hât
an
vreisen
dingin/
erge
vil
begangin,/
dô
noch
in
bevangin/
dî
werlt
hatte
mit
ir
bant;/
mort,
roub,
lûden,
dûbe,
brant/
und
ôt
vil
untugginde/
er
von
sînre
jugginde/
ûbete
mit
vlîzis
macht./
Zuletst
geschach
ûf
eine
nacht,/
dô
der
tag
ein
ende
nam,/
daz
ein
compân
zûzim
quam,/
der
hatte
nâch
reisigen
sittin/
ein
gar
swarziz
pfert
beschrittin./
Der
sprach
mit
sulchir
red
in
an:/
›Wol
ûf,
Heinrîch,
balde
dan,/
unde
volge
alleine
mir!/
Ich
breng
dich,
dâ
dû
nims
nâch
gir/
rîchir
habe
roubis
mê,/
wen
dû
î
gewunnes
ê./
Wes
lîstû
unde
lazzis
sô?‹
—/
Heinrîch
wart
der
rede
vrô,/
want
im
was
nâch
gûte
gâch,/
unde
reit
im
vaste
nâch,/
swâhin
er
vor
im
kêrte,/
durch
manch
ungeverte/
und
ubir
manch
bewornez
pfat./
Zu
jungist
quam
er
an
ein
stat,/
dâ
sîn
pfert
ûfzukte/
und
zurucke
drukte;/
swaz
er
iz
vorwart
getwanc,/
î
mêr
iz
î
zurucke
dranc,/
want
iz
sach
vil
wol
daz
arc/
vor
im,
daz
sînen
ougen
barc/
dâ
der
vinstern
nachte
schîm./
Nû
was
jenre
hin
vor
im/
sam
ûf
glîchir
erdin;/
des
wart
im
unwerdin/
unde
wold
im
îlen
nâch,/
swaz
er
gehîb,
swaz
er
gestach/
daz
pfert,
iz
twinginde
hin
vor,/
so
snarcht
iz
unde
drang
ûf
hôr./
Zu
jungist
wundir
in
bevîlt,/
in
dem
er
lutzil
sich
inthîlt/
und
dô
gab
in
zorne/
dem
rosse
beide
sporne/
und
sprach
dâ
mit
intsamen:/
›Nû
vort
in
gotis
namen!‹/
Zuhant,
dô
er
gesprach
daz
wort,/
dô
rîf
ûf
andir
sîten
dort,/
der
tûvil,
sîn
geselle:/
›Ô
welch
ein
gevelle/
hette
dich
zurbrochin,/
wêr
des
nicht
gesprochin!/
Der
name,
den
dû
hâst
genant,/
hât
dich
bewart
und
mich
geschant.‹
—/
Dâmit
der
tûvil
ouch
vorswein/
und
Heinrîch
dâ
bleib
allein,/
der
sich
ouch
nindirt
regen/
getorste
noch
bewegen/
von
der
stat
noch
her
noch
dar,/
und
lag
alsus
mit
grôzir
vâr/
bevlochtin
und
mit
sorgin/
unz
an
den
lîchtin
morgin./
Dô
sach
er
michlen
grûwen,/
den
ê
daz
pfert
pflac
schûwen:/
ûf
einer
rutschin
er
dâ
saz,/
von
der
sich
ein
gevelle
maz/
sô
tîf,
daz
er
nicht
kunde/
geoigen
an
dem
grunde,/
wî
iz
wêre
dâ
gestalt,/
darîn
in
wolde
hân
gevalt/
der
tûvil
mit
des
tôdes
schrik./
Und
dô
er
warf
dâhin
den
blik,/
er
segnte
sich
und
saite
lob/
dem
gotis
namen,
der
im
ob/
mit
schirme
was
gewesin,/
sô
daz
er
was
genesin/
von
dem
swêren
gevelle/
der
rutschin
in
dî
helle.
—/
Darnâch
ein
andirz
im
geschach./
In
einre
demmerunge
er
sach/
einen
richter
sitzin/
in
ernstlîchin
witzin/
und
in
vreisem
gelêze/
ûf
sîme
richtgesêze;/
den
ummestûnt
dâ
volkis
vil,/
daz
alliz
in
dem
selbin
zil/
clagende
gerichtis
bat/
von
manchirhande
missetât,/
dî
Heinrîch
der
bôse
man/
vreislîch
hât
an
in
begân./
Der
clage
vil
ûf
in
dâ
lîf./
Zu
jungist
in
der
richter
anrîf/
und
wart
in
hertlîch
vrâgin,/
waz
er
kegn
den
clagin/
antwortin
wolde,
der
man
ob/
in
dâ
treib
sô
vil,
sô
grob./
Dô
vorstumt
er
und
wart
blas,/
want
er
ir
allir
schuldic
was;/
des
wart
ubir
sîn
lebin/
urteil
aldâ
gegebin,/
daz
man
in
solde
tôten/
gar
mit
swindin
nôten./
Und
dô
daz
urteil
was
irgân,/
dô
sach
er
jêmirlîchin
an/
den
richter
sô
vormezzin/
und
dî
im
bîgesezzin/
wârn
nâch
gerichtis
sittin,/
als
ob
er
sî
wolde
bittin/
und
torste
doch
nicht
sprechen./
Dô
wurdin
undirbrechen/
dî
zûsitzer
sîne
nôt,/
dî
sich
im
von
rechte
bôt/
um
sîne
werc
sô
ungewêr,/
und
bâten
den
richtêr,/
daz
er
in
lîze
bî
genist,/
want
er
solde
in
kurzir
vrist/
sin
lebin
andirs
handiln/
und
in
bezzir
wandiln./
Dô
vorbant
dâ
Heinrîch/
mit
eidin
dem
richtêre
sich,/
daz
er
wolde
sundir
sparn/
in
den
Dûtschin
ordin
varn;/
und
dô
er
daz
getet
zuhant,/
daz
gesichte
gar
vorswant./
Und
dô
er
zûzim
selbin
quam,/
âne
sûmen
er
sich
nam/
heim
zu
sînem
wîbe/
mit
bibendim
lîbe,/
irschrocken,
bleich
und
missevar,/
unde
macht
ir
offinbâr/
alle
daz
gesichte,/
urteil
und
gerichte,/
und
wes
er
sich
vorbundin/
hatte
zu
den
stundin/
und
ôt
swaz
im
was
geschên,/
und
daz
sî
wolde
der
volge
jên/
an
des
gelubdis
dingin/
im
zu
vollinbringin,/
des
bat
er
sî
vil
innenclîch./
Nû
was
dî
vrouwe
minnenclîch,/
jung,
eddil
unde
schône;/
des
hîlt
siz
vor
gehône/
sich
bîtende
der
rede
toub,/
und
wolde
im
gebin
kein
urloub./
Hîrum
er
sich
betrûbete/
und
doch
abir
ûbete/
vil
ofte
an
ir
dî
selbe
vlê,/
sô
was
î
ir
mût
als
ê/
kegn
der
bete
gar
vorhart./
Hîvon
er
ouch
zu
jungist
wart/
ein
teil
in
den
gedanken/
an
dem
gelubde
wanken,/
des
er
hatte
sich
vorpflicht,/
ob
er
iz
leiste
odir
nicht./
Und
dî
wîle
der
narre/
sus
in
des
zwîvils
harre/
trûg
unvoreinet
sînen
mût,/
dô
wold
der
tûvil
daz
ungût/
an
im
mêrn
ûf
nûwen
mein,/
und
in
troume
im
irschein/
in
einis
kungis
wîse/
nach
kuniclîchem
prîse/
mit
vil
rittirn
ummegebin,/
und
pflag
im
sulche
rede
gebin:/
›Heinrîch,
dû
bist
ein
vrechir
man;/
dî
stat
und
dî
burc
saltû
hân‹/
(im
nennende
dî
vestin)/
›und
salt
dîn
herze
bestin/
hin
ûf
rittirliche
gir/
und
dînen
in
der
werlde
mir,/
sô
wil
ich
dich
rîchen/
und
hî
den
mînen
glîchen/
an
hôen
wirden
wirdiclîch.‹/
Dô
begunde
Heinrîch/
in
im
selbin
denken:/
›Ich
sol
mich
billîch
lenken/
in
des
hôen
herrin
dînst,/
des
hant
sô
mildeclîchin
zinst/
und
sô
rîchlîch
gebin
tar.‹/
Und
dîwîl
er
sich
bewar/
in
troume
mit
gedanken
sus,/
dô
irschein
im
Cristus/
mit
vumf
ofnen
wunden
rôt/
und
im
sulche
rede
bôt;/
›Heinrîch,
sich
mich
ebin
an;/
ich
bin,
der
dâ
gebin
kan!/
Mir
ist
vil
rîchir
milde
bî,/
wen
disem
valschin
kunge
sî!‹/
Dâmit
er
an
dî
sîte
greif/
berûrnde
der
wundin
gleif,/
dî
im
ê
Longînus
stach,/
unde
lîblîch
zûzim
sprach:/
›Heinrîch,
dî
stat
wil
ich
dir
gebn,/
ist,
daz
dû
mir
dînest
ebn,/
dâ
vindis
dû
rîchtûmes
vil/
unde
vroidin
âne
zil.‹/
Dâmite
er
ouch
irwachte/
unde
kundic
machte/
abir
dem
wîbe
dî
geschicht,/
sî
bittende
mit
weindir
pflicht,/
daz
sî
sîn
leit
betoubete,/
den
ordin
im
irloubete./
Swaz
er
gebat
ûf
dî
geschicht,/
sî
wold
ôt
von
im
scheidin
nicht;/
hîvon
sî
michil
ungemach/
lidden
beidintsam
darnâch,/
want
in
allin
nachten,/
sî
slîfin
oddir
wachten,/
sô
hôrten
sî
mit
hemmeren/
engistlîchen
temmeren/
alumme
zu
den
wendin/
mit
slegin
unbehendin,/
darundir
eine
stimme/
sprach
mit
wortin
grimme:/
›Wol
ûf,
wol
ûf,
Heinrîch,/
mache
zu
gebete
dich;/
wol
ûf,
lâz
des
slâfis
gûf,/
want
dîne
brûdre,
dî
sint
ûf!‹/
Daz
klopfen
und
der
stimmen
dôz/
bôt
irschreknisse
sô
grôz/
und
sô
dicke
dem
wîbe/
und
unrû
irme
lîbe,/
unz
sî
zu
jungist
wart
sô
mat,/
daz
alle
wollust
von
ir
trat/
und
an
ir
wart
sô
toube,/
daz
sî
im
vrîe
loube/
gab
mit
irre
holde,/
daz
er
sich
munchen
solde,/
swâ
daz
in
truge
hin
dî
lust./
Ouch
wolde
sî
sundir
abekust/
in
gotis
dînst
sich
wendin/
und
kûsch
ir
lebin
endin,/
daz
zwâr
dî
gotisvorchte/
an
ir
vil
wol
volworchte./
Dô
Heinrîch
urloub
sus
behîlt/
alliz
sûmen
er
vorvîlt/
und
kegn
Prûzinlande
vûr,/
dâ
den
Dûtschin
ordin
swûr/
und
in
intpfînc
mit
willekur,/
und
als
er
in
der
werlde
vur/
allen
sînen
genôzen/
an
erge
was
gestôzen,/
sus
man
ouch
in
dem
ordin,/
des
er
was
brûdir
wordin,/
sach
nû
tugintlîch
sîn
lebn/
obin
al
den
andren
swebn./
Dirre
brûdir
Heinrîch/
in
einin
zîten
wart
sô
sîch,/
daz
er
gar
ummechtic
lac/
und
in
der
crankheit,
dî
sîn
pflac,/
was
er
eins
intnuckit;/
dô
quâmen
hergeruckit/
im
benebbin
zwêne
man;/
der
eine
gînc
zur
zeswen
stân,/
der
was
ein
cristen
begehart;/
der
andre
hîlt
daz
linke
part,/
und
der
was
ein
judde./
Dî
hûbin
ein
gekudde/
von
der
geloubin
wirdekeit/
der
judden
und
der
cristinheit/
dem
sîchen
zu
bekrudde./
Dô
gewan
der
judde/
unde
sprach
alsulche
wort:/
›Heinrîch,
hastû
nû
gehôrt,/
daz
dich
dîn
geloube
nicht/
geheiligin
mag
in
keinre
schicht?/
Des
rât
ich,
daz
dû
vurbaz
mê/
geloubis
an
der
judden
ê,/
want
dî
heilit
êwiclîch.‹/
Dô
sprach
zûzim
Heinrîch:/
›Ich
geloub
in
einin
got/
vatir,
des
vil
hô
gebot/
geschaffen
hât
mit
werde/
den
himel
und
dî
erde,/
und
in
sînen
sun
einborn,/
dem
zu
mûtre
wart
irkorn/
Marîa
dî
magit
clâr.‹/
Sus
er
den
geloubin
gar/
sprach
redelîch
unz
an
den
ort,/
und
ê
er
des
geloubin
wort/
volante
zu
den
stundin,/
dô
wârn
sî
vorswundin./
Wî
Karsouwen
daz
lant
wart
gehert./
//Des
wintirs
in
des
jâris
vrist,/
daz
dâ
vor
genennit
ist,/
der
meistir,
brûdir
Conrât
Sac,/
sich
mit
grôzir
macht
irwac/
kegn
Karsouwin
in
daz
lant,/
daz
doch
lutzil
was
bewant,/
want
ûf
des
wegis
virre/
dî
leitsagin
irre/
daz
her
vûrtin
her
und
dar;/
dâvon
irre
kumpft
gewar/
wurdin
dî
ungetouftin/
und
sich
besîten
slouftin/
an
stete,
dâ
sî
sichir
wârn./
Sus
man
den
meistir
sach
durchvarn/
daz
lêre
lant
mit
starkir
hant/
und
schûf
doch
wêninc
wenne
brant./
Ummâzen
vil
er
des
dâ
treib/
und
ubir
nacht
darinne
bleib,/
und
an
der
widirrîse/
zugin
sî
zu
îse/
ubir
daz
kûrische
hab,/
dâ
sich
michil
wundir
wab,/
want
sô
dunne
was
daz
îs,/
daz
iz
boic
in
wâgis
wîs,/
den
ein
ungewittir/
ûftrîbit
unde
nittir:/
sus
daz
her
daz
îs
ûfsteic/
und
abir
denne
nidirseic/
von
undin
î
zu
undin./
Îdoch
in
den
stundin/
gotis
wundir
an
in
warb,/
daz
nî
mensche
dâ
vortarb./
Wî
dî
Lubow
wart
gehert./
//In
den
selbin
zîten/
vumfzic
Littouwîten/
in
einre
companîe/
sich
ûf
strûterîe/
kegn
der
Lubouwe
hûbin;/
und
dô
sî
des
intsûbin,/
daz
sî
dem
lande
nêheten,/
mit
eime
sî
vorspeheten/
êrst
des
landis
kunde,/
der
dâ
polênsch
kunde./
Und
dô
sî
daz
irvundin,/
daz
nîmant
in
den
stundin/
weste
dennoch
dâ
von
in,/
dô
zugin
ouch
sî
vurbaz
hin/
und
in
dem
lande
slânde/
mortlîch
unde
vânde/
dorfir
vil
vorhertin/
und
dô
dannen
kêrtin./
Ûf
der
selbin
abezucht/
teilte
sich
dî
selbe
trucht/
ûf
zwei
pfat
kegn
lande
wart,/
der
eine
rote
troffin
wart,/
dî
dî
von
Cristburc
quâmen
an/
und
ir
abslûgen
vumfzên
man/
und
lôsten
in
den
vristin/
vumfzic
gevangne
cristin/
von
kindin
unde
vrouwin./
Dî
andern
Littouwin/
quâmen
hin
genesin,/
swaz
der
was
gewesin./
Von
einre
ertbibunge
in
Prûzinlande./
//Des
selbin
jâris
ouch
geschach,/
als
man
offenlîchin
sach,/
in
allem
Prûzinlande/
binnin
dem
owestmânde/
an
sente
Ciriakis
tac,/
dô
dî
tercienzît
gelac,/
ein
ertbibunge
sêre
grôz,/
dî
drîes
gab
sô
harten
stôz/
mit
schutte
dem
gebuide,/
daz
kuime
sich
dî
luide,/
dî
impor
binnen
wârn,/
mochtin
vallis
bewarn./
Waz
der
erdinschuire/
widir
dî
nâtuire/
bedûte
zu
der
selben
stunt,/
daz
wirt
hernâch
gemachit
kunt./
Von
kumft
der
pilgerîme./
//In
unsirs
hêrrin
jâren,/
dô
der
vorgangen
wâren/
tûsint
und
drîhundirt/
und
vîre
drûf
gesundirt,/
dô
sach
man
abir
beginnen/
in
gotlîchin
minnen/
von
Almanien
pilgerîn/
zu
Prûzinlande
varen
în,/
als
in
daz
got
îngeiste/
mit
genâdin
volleiste./
Sus
hîzen
sî
bî
namen,/
dî
dô
zum
êrstin
quâmen/
angrîfende
daz
gotis
werc:/
grêve
Wernhêr
von
Hôenberc,/
hêr
Adolf
mit
dem
brûdre
sîn,/
dî
man
sach
von
Winthimel
sîn,/
und
von
Elner
hêr
Dîterîch./
Dise
rittere
lobelîch/
und
andirre
Rînhêrrin
vil/
zu
Prûzin
quâmen
in
dem
zil./
Wî
dî
gebît
Garden
und
Pograudin
wurdin
gehert./
//In
des
selbin
wintirs
vart/
der
meistir
des
zu
râte
wart,/
daz
er
zwei
her
ûzsante,/
der
einiz
er
benante/
brûdir
Conrât
von
Lichtinhain,/
der
was,
als
ich
hôrte
sain,/
zu
Brandinburc
dô
comentuir./
Sô
intpfînc
der
deggin
tuir/
an
sich
brûdir
Ebbirhart/
von
Virrenburc
daz
andre
part/
zu
vûrn
ûf
dî
Littousche
dît,/
der
dô
mit
bîsorgen
rît/
vor
den
covent
zu
Kungisberc./
Dirre
zweier
reisewerc/
wart
alsus
geschickit
dô,/
daz
der
von
Lichtenhagen
zô/
kegn
Garten
in
dî
gegenôt/
und
dâ
manchin
vlammen
rôt/
machte
mit
den
sînen,/
den
man
sach
verre
schînen./
Nicht
vil
mê
nutzis
er
dâ
schûf,/
wen
daz
zu
des
geschreiis
rûf/
er
reizte
zu
den
zîten/
der
Littouwin
rîten,/
dî
dar
ouch
quâmen
snellis
jagis;/
und
darnâch
des
drittin
tagis,/
als
iz
vor
was
ûzgeleit,/
der
von
Virrenburc
gereit/
was
kumen
sô
hin
dannen/
mit
zwêntûsent
mannen/
in
vil
tongir
île/
und
sprengte
bin
der
wîle/
ungewarnit
in
daz
lant,/
daz
Pograudin
ist
genant,/
und
dâ
sich
ummewante/
vînc,
roubte,
mortte,
brante,/
vorterbende
mit
vreiste/
des
landis
gar
daz
meiste./
Dô
hîlt
der
brûdre
vane/
widdirsatzis
âne/
binnin
dem
geprûse/
vor
Gedeminnenhûse/
ûf
eime
huble,
der
dâ
lac,/
von
morgen
unz
ûf
mittentac./
Dâselbins
grêve
Wernhêr,/
von
dem
ich
hân
gesprochen
êr,/
rittirlîche
wirde
intpfînc/
und
vurbaz
manig
eddelinc/
dâ
rittir
wart
von
sîner
hant./
Und
dô
diz
alliz
was
volant,/
dî
brûdere
dannen
zogeten/
und
den
Littouwen
lôgeten,/
dî
sich
nâch
in
dâ
wûgen,/
und
ir
wol
zwênzic
slûgen/
in
der
reise
vorgenant/
âne
roub
und
âne
brant,/
des
vil
dâ
wart
begangen./
Sô
wurdin
dâ
gevangen/
und
geletzit
mit
tôdis
wê/
wol
tûsint
heidin
odir
mê./
Wî
Oukaim
andirweit
wart
vorterbit./
//Nicht
lange
sî
dô
rastin,/
sundir
in
der
vastin,/
dî
darnâch
gevîl
zuhant,/
der
comentuir
vorgenant/
von
Kungisberc
nam
an
sich
mê/
volkis,
den
er
hatte
ê,/
und
irhûb
sich
kein
Oukein;/
wen
aldâ
der
burcman
ein,/
der
Swirtil
was
geheizin,/
den
brûdren
hât
intheizin/
das
huis
zu
schicken
in
dî
hant,/
daz
alsus
ouch
wart
volant;/
er
macht
in
offen
den
înganc./
Dô
hûb
sich
ouch
ein
michil
pranc,/
want
alliz,
daz
werlîch
was,/
daz
machten
sî
mit
tôde
blas,/
wîb
unde
kint
sî
banten/
und
abir
vorbranten/
dî
vestin
allir
in
den
grunt./
Der
comentuir
ouch
in
der
stunt/
des
selbin
heris
lîz
ein
teil/
alumme
rennen
ûf
ein
heil/
in
dem
burcgebîte,/
dâ
sî
vil
der
dîte/
slûgen
unde
vîngen/
und
schaden
gnûc
begîngen/
an
brande
und
an
roube./
Ouch
sô
blibin
toube/
des
lebins
in
den
vristen/
aldâ
wol
drîzic
cristen,/
dî
dâ
slûc
der
heidin
swert./
Darnâch
sî
kegn
lande
wert/
mit
dem
roube
quâmen/
und
Swirteln
mit
in
nâmen;/
und
swaz
im
was
zu
gesint,/
daz
wart
ouch
alliz
cristen
sint./
Wî
vîr
brûdre
unde
sechs
cristen
wurdin
geslagin./
//In
unsirs
hêrren
jârin,/
dô
der
tûsint
wârin/
drîhundirt
und
vumfe
volant,/
brûdir
Philips
von
Bolant,/
der
bischovisvogit
was/
in
Samelant,
und,
als
ich
las,/
nûn
brudir
und
zweihundirt
man
—/
mit
den
er
machte
sich
hin
dan/
kegn
Littouwinlande/
und
dâ
drî
dorfir
brande,/
dî
den
kunic
hôrten
an,/
slânde
unde
vûrten
dan,/
swaz
ôt
sî
dâ
vundin./
Nû
wâren
in
den
stundin/
dem
kunige
bî,
als
ich
vornam,/
durch
nôtlîche
sache
intsam/
dî
des
landis
besten,/
des
dise
nicht
inwesten./
Und
dô
des
geschreies
schal/
sô
hin
ûf
den
hof
irhal/
unde
quam
dem
kunige
vor,/
er
hûb
sich
nâch
in
ûf
ir
spor/
mit
vunfzênhundirt
mannen./
Nû
wârn
dî
brûdre
dannen/
itzunt
sô
verre
kumen,/
daz
sî
sich
intnumen/
dûchtin
vîentlîchir
vâr/
und
hattin
sich
intwâpint
gar./
Ouch
ir
zweihundirt
rîten/
ritten
in
den
zîten/
vur
sich
mit
dem
roube
hin,/
und
ein
brûdir
was
mit
in;/
dî
andren
brûdre
vorchte
vrî/
und
den
lutzil
knabin
bî/
ritten
in
von
verrens
nâch./
Ûf
dî
sô
quam
gesprengit
gâch/
und
ungewarnit
des
kungis
her;/
dâkegn
sî
richten
sich
mit
wer,/
und
êrst
an
dem
ansprunge/
wart
von
Bolant
der
junge/
durchstochin,
daz
er
dâ
belac./
Und
dô
der
vogit
sînen
mâc/
sach
dâniddir
sîgen
tôt,/
sîn
herze
irwegete
dî
nôt/
in
zornes
grimmekeit
sô
scharf,/
daz
er
den
schilt
zurucke
warf/
und
greif
daz
swert
zu
beidir
hant/
und
dem
mordêre
dâ
zuhant/
einen
slac
sô
harte
gab,/
daz
im
spranc
daz
houbit
ab./
Dî
wer
dî
brûdre
tribbin,/
unz
ir
dâ
vîre
blibbin/
irslagin
von
der
vîende
hant,/
dî
selben
zwêne
von
Bolant,/
brûdir
Bernhart
von
Hôenstein/
und
Jôhan,
ein
brûdir
rein,/
darzû
sechs
irre
knechte./
Nû
quam
ouch
mit
gebrechte/
und
mit
geschelle
alsô
hart/
widdir
hin
zurucke
wart/
dî
cristnerote
vorgesant/
kegn
der
walestat
gerant,/
daz
ir
wûchz
und
aneblik/
dem
kunge
schûf
sô
grôzen
schrik,/
daz
er
und
alle
sîne
schar/
dî
wâpen
vorwurfin
gar/
unde
griffen
an
dî
vlucht./
Dô
hîb
ouch
zû
der
brûdre
trucht/
slânde,
sô
man
mochte
sên,/
der
bestin
hêrrin
sibbinzên/
des
rîchis
zu
Littouwin;/
darzû
sach
man
sî
houwin/
darniddir
mortlîch
in
dem
zil/
der
gemeinin
dîte
vil./
Wî
daz
vurburge
zu
Garten
gewunnen
wart./
//Dô
unsirs
hêrrin
jâr
vorvarn/
tûsint
und
zweihundirt
wârn/
und
daz
sechste
darnâch
gelac,/
der
meistir
brûdir
Conrât
Sak/
vornam
des
ganze
mêre,/
daz
von
Littouwin
wêre/
und
von
Gartin
dem
gebîte/
ûzgereisit
vil
der
dîte/
kegn
Polênerlande;/
dâvon
er
ûzsande/
brûdir
Albrecht
von
dem
Hain/
und
mit
im,
als
ich
hôrte
sain,/
mê
brûdre
im
geundirt/
und
Nattangin
vîrhundirt,/
daz
sî
soldin
warten/
kegn
der
burc
zu
Garten,/
ob
sî
der
mochtin
icht
gevârn,/
dî
wîl
dî
wirte
ûzin
wârn./
Und
dô
sî
quâmen
bî
daz
huis,/
dô
irhûb
sich
ein
gepruis/
von
ungewittere
sô
grôz,/
daz
ûf
sî
mit
vlâge
dôz/
î
grandir
und
î
grandir,/
sô
daz
sî
kuim
einandir/
gesên
mochtin
odir
hôrn;/
doch
konde
sî
daz
nicht
instôrn,/
daz
sî
mit
sûme
trâgeten,/
sundir
sî
voljageten/
in
unsirs
hêrren
namen/
und
bin
der
schuire
quâmen/
dem
vorburge
zu
Gartin
în,/
daz
dennoch
in
der
zît
pflac
sîn/
grôz
und
wît
alsam
ein
stat/
gar
durchbûwit
und
besat/
mit
uncristinlîchir
dît,/
dî
dô
vil
gar
ir
swert
vorschrît/
unde
velte
niddir
tôt,/
swaz
sich
werlîch
in
irbôt./
Darnâch
sî
legten
vûir
an,/
unz
dî
vorburc
gar
vorbran,/
und
alliz
daz
darinne
was/
wart
alsam
ein
asche
blas./
Von
dannen
sî
dô
karten/
neminde
von
Garten/
mit
in
roubis
alsô
vil,/
als
sî
des
mochtin
in
dem
zil/
getragen
unde
getrîbin/
von
habe,
kindrin,
wîbin.
—/
Dô
diz
her
zu
lande
quam/
und
brûdir
Ebbirhart
vornam,/
von
Kungisberc
der
comentuir,/
waz
in
dort
was
ebbintuir/
an
dem
vorburge
widdirvarn,/
er
nam
an
sich
sundir
sparn/
hundirt
brûdre
zu
den
zîten,/
darzû
wol
sechstûsent
rîten/
und
ouch
kegn
Garten
zofte,/
want
er
nû
lîchtlîch
hofte/
nemin
dâ
daz
huis
gewunnen,/
sint
dî
vorburc
was
vorbrunnen,/
daz
doch
andirs
wart
gewant;/
want
der
kunic
hatte
zuhant/
von
Littouwin
dar
gesant/
volkis
vil,
dô
im
irkant/
wart
ê,
daz
sî
was
vorbrant./
Sus
er
dî
burc
gemannet
vant/
vil
wol
mit
vrechin
heldin,/
dî
sich
zu
wer
ouch
steldin/
wol
menlîch
in
den
vristen;/
want
dô
hinzû
dî
cristen/
sturmende
begondin
gân,/
dî
burcluite
schrickis
ân/
wurfen
ûf
ir
burgetor/
unde
machten
sich
hin
vor/
kegn
den
brûdren
in
strît,/
der
dô
werte
lange
zît./
Zulest
der
brûdre
getwanc/
sî
doch
hin
zurucke
dranc,/
daz
sî
wichin
in
daz
huis./
Darnâch
kurzlîch
einin
pruis/
herûz
sî
widdir
nâmen/
mit
den
cristnen
zusamen./
Daz
tribbin
sî
sô
dicke,/
daz
sî
inhant
zu
schricke/
den
sturmindin
ûzlîfin/
und
kegin
in
mit
kîfen/
dâ
hîlden
manch
gedene./
Bîwîlen
dise
gene/
tribin
hin
zurucke;/
bî
wîlen
daz
gelucke/
sich
sô
den
uncristenen
gab,/
daz
sî
dî
cristnen
tribin
ab./
Daz
wechsil
zwischin
in
sich
wac/
von
morgen
unz
ûf
mittentac,/
daz
sî
mit
sturmindir
pflicht/
dâ
geschaffin
kondin
nicht/
noch
geschadin
dem
huise;/
îdoch
in
dem
gepruise/
wurdin
gnûc
der
heidin/
vom
lebene
gescheidin/
und
ouch
vil
tôtlîchin
wunt;/
dâkegn
der
brûdre
zu
der
stunt/
vorsêrit
zwelfe
wurdin;/
ouch
semelîche
burdin/
intpfîngin
dâ,
wol
drîzic
man./
Sô
wart
brûdir
Hartman/
von
Elstirberc
geschozzin/
durch
des
halsis
drozzin,/
daz
er
sint
dâvon
irstarb;/
der
andren
keinre
dô
vortarb./
Ein
wundir./
//In
des
selbin
jâris
zît/
von
Erogeln
ein
Littouwît/
von
des
Littowschen
kungis
hant/
gevangin
saz
in
kerkirs
bant,/
dem
dô
vil
hô
sîn
sache
trat./
Nû
gab
ein
Rûze
im
sulchin
rât,/
der
ouch
dâ
saz
gevangen,/
daz
er
in
den
bangen/
gelobte
wachses
einen
stein/
gote
und
der
magit
rein/
sînre
mûtir
Marîen,/
want
in
ir
helfe
vrîen/
mochte
wol
von
allir
nôt./
Zu
dem
gelubde
sich
irbôt/
zuhant
der
heidenische
man;/
und
als
er
hatte
daz
getân/
und
des
opfirs
sich
vorbant,/
dô
sprungin
von
im
alle
bant/
und
der
kerker
tet
sich
ûf;/
darûz
sô
nam
er
ouch
den
slûf/
unde
quam
hin
dan
irlôst/
und
von
gote
wol
getrôst,/
dem
er
ouch
das
opfir
sît/
leiste
sô
hin
kegn
Ragnît./
Von
brûdir
Heinrîche
von
Plotzk
dem
lantmeistre./
//In
desselbin
jâris
wîch/
von
Plotzk
brûdir
Heinrîch,/
der
ein
Sachse
was
von
art,/
in
Prûzinlande
meistir
wart./
Den
sibinzêndin
zalte
man/
in
und
was
zwei
jâr
daran/
haldende
daz
reistir,/
unz
daz
der
hômeistir/
zu
wesene
quam
in
Prûzinlant;/
dô
wart
er
grôzcomtûr
genant./
Von
pilgerimen./
//Bî
des
meistirs
zît
vorwâr,/
dô
Cristî
unsirs
hêrrin
jâr/
tûsint
und
drîhundirt
gar/
unde
sibbene
vorgân/
wârn
von
sînre
burt
her
dan,/
dô
sach
man,
daz
grêve
Jôhan/
von
Spânheim
quam
in
Prûzinlant/
und
mit
im
rittre
sus
genant:/
von
Winthubil
hêr
Adolt,/
Dîterîch
und
Arnolt/
und
dâmit
hêr
Rûdigêr,/
dî
man
nante
von
Elner,/
von
Boumgart
Arnolt
und
Jacob/
und
manch
eddil
man
darob,/
dî
alle
von
dem
Rîne/
quâmen
pilgerîne/
dô
kegn
Prûzinlande/
und
durch
gotis
ande/
woldin
wâgin
sich
mit
craft/
kegn
der
leidin
heidinschaft./
Der
geste
wart
der
meistir
vrô/
unde
treib
zusamne
dô/
ein
her
von
starkir
achte,/
dâmitte
er
dô
dâchte/
und
mit
den
pilgerînen/
dî
dît
vreislîchin
pînen,/
daz
doch
nam
den
widdirswanc,/
want
daz
îs
dô
was
sô
kranc,/
daz
sî
nicht
mochten
ubirkumen./
Sus
wart
dî
vart
in
undirnumen./
Wî
Karsowen
wart
gehert./
//In
den
zîten
iz
sô
quam,/
daz
brûdir
Voltsch
dî
mêr
vornam,/
der
comentûr
von
Ragnîten,/
wî
daz
dî
Karsowîten/
mit
here
kegn
der
Memil
wêrn/
und
woldin
dâ
dî
brûdre
hern./
Hîvon
er
ouch
benande/
brûdir
Hildebrande/
von
Rêberg
ein
teil
brûdre
sân/
und
darzû
wol
achzic
man/
von
sînen
undirsezzin,/
mit
den
der
helt
vormezzin/
sô
hin
kegn
Karsouwin
vûr/
und
aldâ
mit
herndir
vûr/
brante
unde
roubete
vil,/
vûrnde
dannen
in
dem
zil/
von
kindin
unde
wîben/
wol
bî
sibinzic
lîben,/
und
vorbranten
in
den
grunt/
daz
vorburge
zu
der
stunt./
Wî
daz
vorburge
zu
Putenîken
wart
vorterbit./
//Nicht
lanc
nâch
disen
zîten/
der
comentûr
von
Ragnîten/
brûdir
Voltsch
zusamne
las/
sîn
volc,
daz
undir
im
dô
was,/
und
mit
in
ûf
dî
Jûre/
zu
schiffe
nam
dî
vûre/
und
dannen
heimelîchin/
kegn
Putenîkin
strichin,/
dâ
sî
des
morgins,
dô
der
tac/
ûfbrach
und
dennoch
slâfis
pflac/
dî
burgdît
allintsamen,/
in
daz
vorburge
quâmen/
und
irslûgen
alliz
daz,/
daz
sich
wer
kegn
in
vormaz;/
dî
kint
sî
vîngin
und
dî
wîb;/
doch
ir
ein
teil
behîlt
den
lîb,/
dî
von
des
geschellis
pruis/
intlîfen
ûf
daz
rechte
huis./
In
dem
selben
jâre
siddir,/
dô
sî
daz
vorburge
widdir/
hattin
itzunt
gebûwit/
und
vestir
wol
vornûwit,/
dô
der
ouwest
was
irgân/
und
dî
herbistzît
intstân/
und
dî
dît
geleide/
alliz
ir
getreide,/
daz
in
gewachsen
was
daz
jâr,/
in
daz
selbe
vorburge
gar,/
dô
quam
der
comentûr
vorgeseit/
mit
den
sînen
andirweit/
zu
Putenîken
rinnende/
dî
vorburc
dâ
gewinnende/
und
abir
gar
vorbrinnende,/
swaz
ouch
dâ
was
innende;/
beide
gebuide
unde
korn,/
daz
vraz
gar
des
vûris
zorn,/
und
waz
dâ
was
Littouwin,/
dî
wurden
gar
zuhouwin;/
wîb,
kindir
unde
habe/
vûrten
sî
her
abe./
Wî
zwêneundachzic
Littouwin
wurdin
geslagin./
//Ein
sulch
gewonlîch
sitte/
ist
den
Littouwin
mitte,/
daz
sî
ire
vestin
pflein,/
dî
kegn
den
cristin
sint
gelein,/
haldin
mit
sulchir
warte;/
ir
kunic
daz
vil
harte/
bevestent
mit
gebote,/
daz
inhant
ein
rote/
mit
irre
wer
darûffe
lît/
ûf
eine
vorbenante
zît,/
lîchte
ûf
einen
mândin;/
und
wen
sî
den
volandin,/
sô
vert
abe
den
dî
schar/
und
ein
andre
kumet
dar,/
dî
vorbaz
helt
der
hûte
schicht./
Von
sulchir
wandelunge
pflicht/
in
den
zîten
iz
geschach,/
daz
man
dort
von
Bisen
sach/
zîn
vol
vumfundachzic
man./
Und
dô
dî
wârn
kumen
dan/
bis
zu
Kalsem
ûf
daz
velt,/
ir
abevart
was
vorgemelt/
den
brûdren
zu
Ragnîte
gar./
Des
hatten
ir
genumen
war/
von
Lîbenzelle
Fridderîch,/
von
Aldinburc
brûdir
Dîterîch/
in
einre
lâge
lûdere/
und
noch
wol
zwênzic
brûdere,/
darzû
sechzig
irre
man;/
dî
sprengten
sî
dâ
menlîch
an/
und
ouch
slûgin
allintsamen,/
daz
ir
nicht
wen
drî
intquâmen,/
dî
doch,
ê
sî
intgîngin,/
dâ
wunden
grôz
intpfîngin./
Wî
Putenîkin
wart
zustôrt./
//Darnâch,
als
ich
hôrte
daz,/
ein
man
zu
Putenîken
saz/
ûf
der
burc
gewaldic
gnûc,/
der
zu
deme
geloubin
trûc/
gunst
in
tougem
mûde,/
und
den
hîz
man
Spûde./
Den
selbin
sach
man
hin
inpîten/
brûdir
Voltsche,
zu
Ragnîten/
dem
comentûre,
daz
er
quême/
mit
den
sînen
unde
nême/
dî
burc
zu
Putenicken,/
dî
er
im
wolde
schicken/
sundir
zwîvel
zu
der
hant./
Und
dô
dî
botschaft
wart
irkant/
dem
cometûr,
er
wart
ir
vrô/
unde
nam
vil
snelle
dô/
dî
brûdre
sîn
mit
al
der
macht,/
dî
zu
Ragnît
im
was
geacht,/
unde
quam
vorholn
hin
vor./
Dô
offente
Spude
dî
tor/
unde
half
in
in
dî
burc./
Dâ
wart
ein
vîentlîch
gewurc/
gehaldin
in
den
stundin;/
sî
morttin
unde
bundin/
alliz,
daz
darinne
was,/
daz
des
nicht
vor
in
genas;/
und
nâch
der
vreisen
schûre/
vortilgtin
sî
mit
vûre/
dî
vesten
gar
unz
in
den
grunt;/
sus
lît
sî
noch
in
dirre
stunt./
Darnâch
sî
mit
in
lûden/
mit
sînim
vatre
Spûden,/
darzû
sîn
gesinde
gar,/
daz
alliz
durch
der
sêlin
nar/
sich
ûz
ungeloubin
sloufte/
und
cristenlîch
dô
toufte./
Nû
wurden
dî
Karsouwin/
an
dem
urloige
schouwin,/
daz
sî
mit
keinen
witzen/
mochten
dâ
besitzen/
noch
den
brûdren
widirstân;/
des
sach
man
sî
dâ
wûste
lân/
zwû
burge,
dî
sus
namen
hâten:/
Scroneiten
unde
Bibberwaten,/
und
irhûbin
sich
hin
dan./
Dî
vestin
von
den
brûdren
sân/
zu
aschin
sint
gedigen;/
sus
sî
noch
wûste
ligen./
Wî
Samelant
wart
gehert./
//In
unsirs
hêrrin
jâren/
dô
der
vorgangen
wâren/
tûsint
und
drîhundirt/
und
nûne
mit
gesundirt,/
dô
nâmen
dî
zwên
argen,/
Manste
mit
Sudargen,/
an
sich
von
Samîten/
wol
vumftûsint
rîten/
und
zugen
durch
ir
erge/
ob
dî
Kûrsche
nerge/
în
zu
Samelande/
unde
hertin
dâ
mit
brande/
dî
kirspil
in
den
stundin/
Rudow
und
Powundin,/
und
woldin
sîn
gereisit
vort;/
dô
vornâmen
sî,
daz
dort/
dî
brûdre
beitten
ir
mit
macht;/
des
hûben
sî
zu
mittirnacht/
sich
von
dannen
vlînde/
und
heim
kegn
lande
zînde./
Von
der
kunft
des
hômeistirs
brûdir
Sîfridis
in
Prûzinlant./
//Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsent
und
drîhundirt
wârn/
und
ouch
nûne
dâmit,/
dô
quam
brûdir
Sîfrit/
der
hômeistir
in
Prûzinlant,/
der
von
Vûchtwangen
was
genant,/
als
er
dâ
wolde
wonen
mê,/
und
daz
houbithuis,
daz
ê,/
sint
daz
Akirs
wart
vorlorn,/
zu
Venedien
was
irkorn,/
daz
wandilte
sîn
wîser
sin/
und
iz
in
Prûzenlande
hin/
zu
Mergenburc
dô
sate/
und
dâ
sin
wesin
hâte./
In
den
selbin
jâren/
dî
dûtschin
brûdre
wâren/
beladin
mit
betrûbde,/
dî
sî
mit
strengir
ûbde/
von
grôzir
hant
bevatzte;/
dâvon
der
meistir
satzte,/
der
selbe
brûdir
Sîfrit,/
sînen
prîstirbrûdrin
dit,/
daz
sî
ob
al
den
orden
wît/
nâch
iclîchir
tagezît/
soldin
ân
vorbrechin/
ûf
iren
knîen
sprechin/
daz
gebet
mit
inne:/
›Salvê,
kuniginne,/
mûtir
der
barmherzekeit!‹/
dâbinnen
ouch
mit
innekeit/
dî
leienbrûdir
alle/
solden
mit
venienvalle/
sprechin
in
vlêndir
vlîe/
den
grûz:
›Avê
Marîe‹,/
zu
lobe
der
vil
sûzen/
Marîen,
daz
sî
bûzen/
des
leides
in
gerûchte,/
daz
man
ûf
sî
dô
sûchte,/
unde
wolde
in
sîn
ein
schirm/
widir
allen
ungehirm./
Wî
Samelant
und
Nattangen
wart
gehert./
//In
unsirs
hêrrin
Cristî
jârn/
dô
der
drîzênhundirt
wârn/
und
eilfe
dâmit
geacht,/
dô
wart
an
der
vastelnacht/
von
Littouwin
kunic
Witên/
mit
grôzir
menie
gesên/
kegn
Prûzinlande
kumen/
den
cristnen
zu
unvrumen,/
wan
er
mit
michlem
prangen/
Samen
und
Nattangen/
dî
zwei
lant
dô
herte/
unde
gar
vorzerte/
mit
brande
unde
roube./
Ouch
er
dô
machte
toube/
manchis
cristnenmannes
lîb;/
meide,
kindir
unde
wîb/
ô!
waz
er
der
zusamne
treib/
in
nûn
tagin,
dî
er
bleib/
binnen
den
zwên
gegenôten!/
Ô
wî
gar
mit
bittirn
nôten/
gemischit
wart
dî
vroide/
und
der
vastnacht
gegoide,/
daz
mit
ubirmâze/
an
reigin,
trinkin,
vrâze/
dî
vil
armen
cristen/
ûbtin
in
den
vristen/
an
witzen
gar
vorirret!/
Vorwâr
got
was
gevirret/
von
sînem
volke
durch
den
zorn,/
den
er
ûf
sî
hât
irkorn/
um
ire
missewende,/
dô
er
sî
in
dî
hende/
gab
der
leidin
heidinschaft,/
dâ
sî
in
hertir
eiginschaft/
mûstin
blîbin
immir
mê./
Ach
des
jâmirs
und
ô
wê!/
Jâ
wurdin
dâ
gesundirt/
der
cristenin
vumfhundirt/
getriben
sô
hin
abe/
ân
andirs
roubis
habe;/
des
vûrten
sî
mit
in
sô
vil,/
daz
ich
des
inweiz
kein
zil./
Sus
kunic
Witên
kegn
lande
wart/
zôch
in
vil
grôzir
hôchvart./
Wî
daz
lant
Pograudin
wart
gehert./
//Zuhant
dô
sich
gewande/
kunic
Witên
kegn
lande,/
dô
was
gereit
der
brûdre
her/
neminde
nâch
in
dî
kêr/
ûf
den
selbin
wegin./
Des
heris
sach
man
pflegin/
brûdir
Friderîch
von
Wildenberc,/
der
comentûr
zu
Kungisberc/
in
den
zîten
was
irkant./
Und
dô
dî
heidin
in
ir
lant/
kuime
wâren
kumen/
und
sich
zu
rû
genumen/
nâch
der
mûde
hâten/
und
iren
goten
tâten/
opfir
grôz
mit
lobe,/
dî
in
gewesin
obe/
wâren
mit
geleite/
geluklîch
an
der
reite;/
und
dô
sî
sus
begunnen/
gar
in
hôen
wunnen/
lebin
allir
sorgin
vrî,/
dô
was
der
gotis
slag
in
bî/
mit
mortlîchim
rauden;/
want
in
daz
lant
Pograuden/
sprengtin
dô
dî
cristen/
und
slûgen
in
den
vristen/
dî
dît,
als
sî
gesezzin
was,/
daz
wênic
tuchtiges
genas;/
iz
mûste
gar
vorterbin./
Sô
hezlîch
sach
man
werbin/
dî
zornige
cristinheit/
rechinde
ir
swêriz
leit/
an
in
mit
vreisir
ande./
Ouch
wart
gewant
mit
brande/
daz
gebuide
gar
in
stoub;/
darzû
sî
nâmen
grôzin
roub/
an
luiten,
pferden,
habe,/
daz
sî
gar
her
abe/
brâchtin
wol
mit
gote./
Sus
dô
dî
gegenôte/
Pograudin
wart
vorterbit,/
vorwûstet
und
interbit/
und
an
manheit
alsô
swach/
gelegit
dô,
daz
sî
darnâch/
sich
des
bî
langir
stunde/
nicht
ûfgerichten
kunde./
Alsus
dî
cristen
ir
unheil/
rachen
an
der
dît
ein
teil./
Wî
Garten
daz
gebît
wart
vorhert./
//In
der
selbin
wîle,/
dô
mit
sulchir
île/
diz
her
kegn
Pograudin
zow,/
dô
sach
man
den
von
Bergow/
vumf
brûdre
an
sich
hangin/
und
vîrhundirt
Nattangin,/
dî
mit
im
sô
hin
karten/
kegn
dem
gebîte
Garten./
Und
dô
sî
ûf
des
wegis
rûch/
quâmen
an
daz
Bibberbrûch
—/
Bibber
ist
ein
vlîz
genant
—/
dô
wurdin
sî
sô
gar
geblant,/
daz
sî
zwêne
tage/
irre
der
leitsage/
vûrte
ûf
der
wilde
breit;/
daz
gotis
vorbesichtikeit/
dô
schûf
an
der
geschichte;/
want
wêrn
sî
gerichte/
gezogin
dem
gebîte
zû,/
sô
wêrin
kumen
sî
zu
vrû/
und
hettin
dâ
nicht
troffin,/
darûf
sich
wûg
ir
hoffin;/
want
dennoch
dî
herluite,/
von
den
ich
ê
ûch
duite,/
dî
mit
dem
kunge
wârn
gevarn,/
nicht
zu
hûse
kumen
wârn/
von
der
ummewege
virre./
Alsus
half
in
dî
irre,/
dô
sî
sint
geritten
vort,/
daz
sî
dî
reisinge
dort/
vunden
nâch
der
mûde/
dâ
heim
an
irm
gerûde,/
unde
slûgen
in
dem
zil/
dî
selbin
und
der
andren
vil./
Darzû
brâchten
sî
her
abe/
luite
vil
unde
grôze
habe;/
und
an
der
widirwende/
in
quâmen
in
dî
hende/
ein
teil
herluite,
dî
dirlein/
wâren
blibin
undirwein,/
der
sî
zwêne
slûgen/
und
dan
ir
habe
trûgen./
Von
dem
tôde
brûdir
Sîfridis
von
Vûchtewangen
des
hômeistirs./
//In
des
selbin
jâres
jage/
an
des
merzin
vumftem
tage,/
daz
ist,
dô
man
den
mânden
las/
mit
zal
dî
drittin
nônas,/
dô
wart
von
des
tôdis
pruis/
zu
Merginburc
daz
houbithuis/
sînes
êrstin
wirtes
ân;/
want
der
reine
gotisman,/
brûdir
Sîfrit
von
Vûchtewangen,/
der
hômeistir,
wart
gevangen/
von
Adames
stricke,/
den
er
mit
leidis
schricke/
allen
menschen
hât
gestault,/
darîn
ouch
dirre
wart
gevault,/
und
wart
mit
grôzin
werdin/
gemischit
zu
der
erdin,/
dâvon
er
was
bekumen
ê,/
unde
lît
zu
Colmensê/
in
dem
erberen
tûme./
Got
habe
dî
sêl
mit
rûme!/
Wî
dî
brûdre
gesigetin
an
dem
kunge
von
Littouwin./
//Gelucke
machit
ubirmût;/
ubirmût
ist
ein
ungût,/
daz
ubirhoubit
vichtet/
und
alle
dinc
vornichtet./
Swen
ubirmût
ûfsteigit,/
vil
niddir
er
den
neigit;/
daz
wol
ist
zu
spêne/
an
kunge
Witêne,/
dem
hômûtigen
heidin,/
als
ich
ûch
sol
bescheidin./
Gelucke
was
im
ê
geschên,/
als
ir
hôrtet
mich
vor
jên;/
daz
steigete
sînen
mût
sô
hô,/
daz
in
dûchte,
wî
sîn
drô/
ob
allen
rîchin
swebbete,/
als
man
wol
intsebbete/
an
tumpheit
sînre
worte./
Hômût
in
joch
bekorte,/
daz
er
hîlt
zu
spote/
sînen
schepfer
gote,/
als
ir
hernâch
gehôren
sult,/
und
durch
dî
lestirlîche
schult/
got
in
billîch
schentte/
und
al
sîn
êre
swentte,/
daz
in
sulchir
wîs
geschach./
Dô
er
hât,
als
ich
ê
sprach,/
geherit
in
Prûzinlande/
schadin
unde
schande/
alzu
grôz
dâ
ûbinde/
und
manch
herze
betrûbinde/
und
im
des
nicht
wart
widdirstân,/
dô
wolde
er
abir
vurbaz
hân/
daz
lant
beswêrt,
als
iz
ouch
quam./
Vîrtûsint
man
er
an
sich
nam,/
dî
er
weste
helde/
an
manheit
ûzirwelde,/
kunstig
unde
starc
in
strît,/
und
zôch
kegn
Prûzin
in
der
zît/
sprenginde
durch
vreisin
rûm/
zu
Warmen
in
daz
bischtûm/
vrû
an
dem
palmôbende/
unde
durchrante
tobende/
in
vîentlîchir
neise/
und
in
mortlîchir
vreise/
mit
den
sînen
her
und
dar/
vorterbinde
mit
craft
sô
gar/
unz
an
den
Brûnsberg
al
daz
lant,/
daz
man
nichtisnicht
invant/
ûzwendic
den
steten/
und
burgen,
sî
inhêten/
iz
gevangin
odr
irslain,/
vorbrant,
mit
roube
hin
getrain/
in
alzu
grôzir
vreise./
Ouch
ûf
der
selbin
reise/
wart
dî
gotisêre/
und
sîn
dînst
vil
sêre/
gecrenkit
von
den
hundin;/
want
waz
sî
kirchin
vundin,/
dî
sach
man
sî
vorbrinnen/
in
tobelîchin
sinnen./
Dî
altir
sî
intdaktin,/
dî
pallen
abezwaktin,/
ornât
und
dî
heiligen
vaz/
und
ôt
blôzlîch
alliz,
daz/
gote
was
gewîet/
und
in
sîn
dînst
gevlîet,/
dî
dît
bôslîch
zuspente,/
darzû
dî
sacramente,/
der
lîcham
gots
gebenedît,/
von
der
dît
vormaledît/
wart
jêmirlîch
durch
iren
nît/
behant,
besulwit,
angespît./
Sumelîche
in
vrâzen,/
etslîche
durch
ir
grâzen/
in
wurfin
mit
unwerde/
nidir
ûf
dî
erde,/
in
trâten
und
zuribin./
Der
jâmirkeit
sî
tribin/
sô
vil,
sô
vil
und
alsô
vil,/
vil
mê,
wen
ich
nû
sprechin
wil./
Darzû
sî
sprâchin
glimpfinde/
unde
hônlîch
schimpfinde:/
›Nû
mûzin
sîn
dî
cristen/
vorlorn
in
allen
vristen,/
want
ir
trôst
ist
gar
volent!/
Iren
got
hân
wir
vorswent;/
der
was
alsô
vormezzin,/
daz
er
sich
uns
lîz
vrezzin/
und
tretin
mit
den
vûzin./
Nîmant
mac
in
gebûzin/
kummirs,
sint
in
dirre
vrist/
ir
got
von
uns
vortilgit
ist.‹/
Und
dô
sî
wol
drî
tage/
dise
engistlîche
plâge/
geûbeten
in
dem
lande,/
der
kunic
sich
dannen
wande/
ûf
den
wec
kegn
hûse
wart/
in
ummêzlîchir
hôchvart/
vûrnde
mit
im
hin
abe/
sô
ubirswenke
habe,/
daz
des
nîmant
volachtin
kan,/
und
darubir,
âne
man,/
dî
er
in
dem
lande
irmort/
hatte
beide
hî
und
dort/
in
vreislîchem
prangen,/
sô
hatte
er
gevangen/
juncvrouwin,
kindir,
wîbe/
wol
drîzênhundirt
lîbe,/
dî
man
in
den
stundin/
treib
dâ
hin
gebundin./
Ô
waz
dâ
jâmirs
sich
irbrach,/
dô
daz
kint
dî
mûtir
sach/
in
sô
harten
bandin!/
Ô
wî
leitlîch
andin/
der
mûtir
lac
zu
herzin,/
dô
sî
den
selbin
smerzin/
sach
an
irme
kinde!/
Ô
der
nôt
sô
swinde,/
dô
dî
mûtir
mûste
sên/
dî
tochtir
lestirlîchin
smên,/
dî
tochtir
ouch
dî
mûtir!/
Ô
starkir
got,
vil
gûtir,/
richâ,
lîbir
hêrre,
rich/
dî
dînen
armen
und
ouch
dich!/
Nû
zugin
dî
Littouwin
vort/
des
wegis,
unz
sî
quâmin
dort/
zu
Barten
in
dî
wildc,/
dâ
sich
ûf
eime
gevilde,/
daz
prûschin
Woplaukin
hîz,/
dî
dît
durch
rûe
niddirlîz./
Dâ
gînc
der
kunic
sâldin
toub/
besênde
hî
und
dâ
den
roub;/
zuletst
wart
er
ouch
schouwin/
juncvrouwin
unde
vrouwin,/
der
vil
vor
im
dô
stûndin/
jâmirlîch
gebundin./
Zu
den
sprach
der
ungûte/
in
grôzim
ubirmûte/
durch
sînen
uppeclîchin
spot:/
›Sagit,
wâ
ist
ûwir
got,/
dem
ir
tragit
holde,/
der
ûch
nû
helfin
solde?/
Warumme
hilfit
er
ûch
nicht?/
Mich
dunkit
zwâr,
iz
sî
ein
wicht/
um
ûwern
helfelôsen
Crist.‹/
Dâmitte
nam
er
in
der
vrist/
eine
buchse,
dî
im
brâcht/
was
dâhin
alsô
geacht,/
daz
darinne
wêre/
der
lîcham
gewêre/
Cristî
unsirs
lîbin
hêrn,/
unde
schutte
mit
unêrn/
daz
sacrament
sô
sûze/
nidir
vor
dî
vûze/
und
iz
trettinde
zureib./
Dâmit
er
dise
redde
treib:/
›Sêt,
tummen,
wî
ich
trete,/
den
ir
mit
gebete/
zu
eime
gote
rûfit
an!/
Noch
er
ûch,
noch
im
selbin
kan/
geleisten
keinerhande
trôst/
noch
von
nôten
tûn
irlôst./
Iz
ist
gar
ein
îtel
wân,/
dâmit
ir
cristen
ummegân./
Unsir
gote
hân
gewalt;/
dî
machin
iz
alsô
gestalt,/
daz
wir
ûch
darzû
neigin,/
daz
ir
unsir
eigin/
mûzit
wesin
in
arbeit./
Des
sol
billîch
wirdikeit/
und
êre
sîn
irboten/
den
unsern
grôzen
goten/
in
êwiclîchen
vristin!‹/
Und
dô
dî
armen
cristin/
des
jâmirs
dâ
intsibbetin,/
von
grûwen
sî
irbibbetin,/
dâ
sî
sô
engistlîch
vorsmên/
dâ
mûstin
iren
schepfer
sên/
dâ
vor
in
von
dem
heidin./
Vorwâr
in
grôzin
leidin/
und
in
jamirberndir
nôt/
ir
herze
bittirlîch
dô
sôt/
und
doch
dâkegn
nicht
enkrigen,/
sundir
sûfzinde
geswigen./
Dô
dî
nacht
ende
genam,/
des
morgins
brûdir
Heinrîch
quam/
von
Plotzk,
der
grôze
comentuir,/
und
mit
im
manich
helt
vil
tuir./
Waz
sullen
sundren
dî
genent?/
Iz
was
der
êrbêre
convent,/
der
brûdre
samenunge,/
hô,
nidir,
alde,
junge,/
der
man
dâ
nante
mit
der
zal/
vil
nâch
achzig
ubiral,/
darzû
manch
ellinthaftir
degen/
zu
strîte
tuchtig
und
irwegen./
Dî
alle
hattin
sich
voreint/
kegn
dem
kunige
vormeint,/
daz
sî
mit
vrechin
handin/
an
im
woldin
andin/
daz
lastir
und
dî
jâmirkeit,/
dî
gote
und
der
cristinheit/
von
im
und
von
sînen
rotin/
sô
hezlîch
was
irbotin./
Und
dô
sî
nâhin
begundin,/
dî
heidin
sî
dâ
vundin/
impor
ûf
einem
berge/
dî
lenge
und
dî
twerge/
mit
hegenen
vorzingilt./
Dô
wart
ouch
nicht
gehingilt:/
dî
cristenen
sich
scharten/
und
kegn
den
vîenden
karten./
Und
mit
dem
êrsten
sprengen
an/
vorlurn
dî
cristnen
vîrzic
man,/
dî
tôt
der
kunic
dô
stracte;/
doch
sî
daz
nicht
irschracte,/
man
insê
sî
strewin/
vor
sich
sam
dî
lewin;/
und
des
heris
grôste
part/
mit
dem
vanen
zu
berge
wart,/
dranc
vor
zû
kegn
den
heidin,/
dî
ouch
in
swindin
vreidin/
wurfin
kuilen
unde
sper/
kegn
den
cristnen
abe
her/
rechte
als
ob
iz
snîte./
Sô
drang
in
ûf
dî
sîte/
brûdir
Gunther
von
Arnstein/
mit
des
heris
roten
ein/
kegn
den
rûzschin
schutzin,/
dî
kegn
in
benutzin/
ouch
in
den
zîten
pflôgin/
vil
vîentlîch
ir
bogin/
und
ire
scharfen
pfîle./
Îdoch
in
kurzir
wîle/
brûdir
Gunther
sî
durchdranc,/
dâvon
ouch
sî
den
widirswanc/
nâmen
hin
zurucke./
Dô
volgete
mit
drucke/
brûdir
Gunther
unz
hinan./
Dâbinnen
ouch
der
brûdre
van/
dort
in
unsirs
hêrren
nam/
zu
in
in
dî
heigne
quam./
Daz
gab
den
heidin
sulchin
schric,/
daz
als
in
eins
ougen
blic/
wart
ein
gebrach
der
luite
pur,/
dâmit
ouch
nam
dî
dît
den
snur/
gar
zustrouwit
an
dî
vlucht/
recht
als
eine
starentrucht,/
sô
man
sî
vorschoichit
tût./
Nû
jagit
nâch,
ô
helde
gût!/
Lât
ûch
nicht
intwerdin/
dî
bôsen,
dî
unwerdin!/
Andit
gemein/
des
lastirs
mein,/
den
ê
bôt
ûwirm
gote/
dî
rote/
sô
gar
unrein,/
dî
jâmirvlût,/
daz
reine
blût/
der
ûwern
vil
armen;/
irbarmen/
lât
ûwern
mût/
dî
kirchin
vrôn,/
ir
zîrheit
schôn,/
dî
vorbrunnen
ligen/
geswigen/
des
lobis
dôn./
Rechchit
um
des
himels
lôn/
des
jâmirs
stric:/
des
lastirs
blic/
an
den
reinen
vrouwen,/
juncvrouwen,/
sî
ûch
ein
schric/
zu
der
râche
widdirbic!/
Ô
ir
werdin
rittir,/
lât
bittir/
ûch
sîn
dî
nôt,/
dî
sich
von
den
leiden,/
den
heiden,/
den
ûwern
bôt!/
Ôwê
der
nôt,/
sî
ligen
tôt,/
besulwit
in
ir
blûte
rôt!/
Dâwiddir
slât/
mit
vrechir
tât,/
und
ir
dikeine
schône
hât!/
ich
meine
dî
Littouwin./
Stechin
unde
houwin/
ist
ûch
an
in
irloubit,/
unz
ir
sî
gar
vortoubit./
Nû
volgit
nâch
mit
schallen,/
daz
spil
ist
ûch
gevallen:/
jagit,
helde,
jagit!/
dî
heidin
sîn
vorzagit./
Dô
volgetin
den
vîendin
nâch/
dî
brûdre
mit
île
gâch,/
dî
man
nicht
andirs
ûbin
sach/
wenne
how,
stich
unde
slach./
Daz
tribbin
sî
alsô
gevâch,/
unz
dâ
vor
in
manic
vach/
der
heidin
lâgen
lîbis
swach,/
den
der
brûdre
swert
zubrach/
daz
houbit
oddir
sî
durchstach,/
des
ouch
vil
mange
rôte
bach/
dâ
stûnt
in
vreisir
vlûte/
ûf
des
gevildes
grûte/
von
ungetouftim
blûte,/
daz
dâ
mit
vrechchim
mûte/
gôz
der
brûdre
hûte/
an
der
veigin
lûte,/
dî
dô
got
der
gûte/
slûg
in
grimmer
glûte/
mit
sînes
zornes
rûte/
und
sî
des
lebbins
lûte/
mit
rechtir
râche
plâge./
Daz
slachtin
und
dî
jage/
dî
cristnen
tribben
dâ
mit
macht/
den
tag
alûz
und
ouch
dî
nacht,/
ê
sî
mit
tôdis
valle/
dî
Littouwin
alle/
vortilgtin
und
vorterbetin./
Ouch
sich
ir
selbin
sterbetin/
vortummet
in
den
nôten
vil,/
dî
sich
vortrenctin
in
dem
zil;/
etslîche
sich
irhîngin/
und
ôt
gar
vorgîngin./
Îdoch
sô
quam
von
dannen/
der
kunic
mit
drin
mannen./
Warumme
got
den
lastirbalc/
ouch
mit
tôde
nicht
bewalc/
sam
dî
andrin
in
der
schicht,/
daz
weiz
er
wol,
ich
weiz
sîn
nicht./
Und
dô
zu
der
walstat/
nâch
der
sâldinberndin
tât/
dî
brûdre
widdir
quâmen/
und
ir
volc
zusamen,/
sich
irhûb
ein
vroide
alsô
grôz,/
daz
von
vroidin
ubirvlôz/
aldâ
vil
manig
ouge/
offinbâr
und
touge,/
und
saiten
in
der
stunde/
mit
gemeinem
munde/
danc
unde
lob
dem
gûten
gôte,/
der
nâch
sînre
trûw
gebote/
in
irem
betrûbnisse/
sî
trôste
sô
gewisse/
und
sî
kegn
der
heidin
craft/
sô
zeichinlîch
tet
siggehaft./
Dô
quam
ouch
dî
betrûbte
schar/
geloufin
kegn
den
brûdrin
dar,/
ich
meine
dî
gevangnen
wîb,/
den
nû
genêdiclich
der
lîb/
von
bandin
was
intbundin,/
und
vîlin
in
den
stundin/
in
weinende
zu
vûze/
mit
alsulchim
grûze,/
den
man
sî
hôrte
kegn
in
kêrn:/
›Sît
willekumen,
vil
lîbin
hêrn,/
sît
willekumen
gote/
und
al
des
himels
rote!/
Sît
ouch
uns
armen
willekumen,/
want
ûwir
kumft
hât
uns
genumen/
ûz
jâmirberndir
bittere!/
Ô
eddeln
gotis
rittere,/
got
mûz
ûch
immer
werdin/
in
himel
unde
ûf
erdin,/
want
ûwir
ellenthafte
hant/
zubrochin
hât
dî
leiden
bant,/
dâmit
wir
armen
wârn
gehaft/
zu
êwigir
eiginschaft!/
Wir
wâren
jêmirlîch
vorlorn:/
nû
sîn
wir
andirweit
geborn/
und
von
tôde
gar
irlôst./
Daz
hât
gemachit
ûwir
trôst./
Des
mûze
got
ûch
gebin/
hî
ein
sêlic
lebin/
und
dort
in
himelrîche
vrôn/
der
êwigen
vroidin
lôn!‹/
Dî
brûdre
sprâchin
›Âmen!‹/
Nû
was
der
wîb
intsamen/
mit
den
gevangnen
cristen,/
dî
man
in
den
vristen/
zalte
dâ
gesundirt,/
tûsint
und
drîhundirt,/
dî
dô
machte
lôs
der
strît./
Iz
was
ein
wunnenbernde
zît/
unde
ein
sêliclîchir
tac,/
dâ
al
des
landis
heil
anlac/
dâ
zu
Prûzin
sundir
wân,/
an
dem
dî
slachte
wart
getân;/
want
wô
vorlurn
wêr
der
sic,/
sô
mûste
gar
in
jâmirs
schric/
der
cristenegeloube/
sîn
gelegin
toube/
in
allem
Prûzinlande,/
daz
doch
dô
got
irwande/
genêddeclîchin
in
der
zît,/
als
ir
dâ
vor
bescheidin
sît./
Des
sî
lob
unde
êre/
gesagit
immir
mêre/
sîme
sûzin
namen!/
Nû
sprechit:
Âmen!/
Darnâch
sach
man
sî
buiten./
als
ich
hôrte
duiten,/
achtundzwênzic
hundirt
pfert,/
dî
intmannet
hât
ir
swert,/
âne
dî
man
sach
vorgên/
mit
sam
den
heidin
in
den
sên/
und
âne
roubis
habe,/
der
ich
kein
ende
habe./
Dirre
lobelîche
strît/
geschach
in
des
Aprillen
zît,/
dô
man
pflac
lesin
sus/
des
mândin
achte
idus;/
daz
was
dî
mittewoche/
in
der
martirwoche/
in
unsirs
hêrrin
jâren,/
dô
der
irvullit
wâren/
tûsint
und
drîhundirt/
und
eilfe
drûf
gesundirt./
Zu
êwigir
huggenumft/
der
sêliclîchin
siggenumft/
und
zu
hôhis
lobis
êrn/
Cristô
unsim
lîben
hêrn/
dî
brûdre
mit
mildir
tât/
dort
zu
Thorûn
in
der
stat/
ein
vrouwinclôstir
stifttin/
und
daz
rîchlîch
begifttin./
Wî
Pograuden
wart
gehert./
//Darnâch
in
des
sumirs
vart/
von
Mansvelt
brûder
Gebbehart,/
zu
Brandinburc
der
comentuir,/
ein
degin
menlîch
unde
tuir/
in
urloig
und
in
strîten,/
vumfzênhundirt
rîten/
mit
vil
brûdrin
an
sich
nam/
und
sô
hin
zu
Pograudin
quam/
hernde
in
dem
lande/
mit
roube
und
mit
brande,/
slânde
unde
vânde
vil/
volkis
in
dem
selbin
zil./
Und
dô
sî
dannen
soldin
kêrn,/
von
Samaiten
dî
bestin
hêrn/
besament
hatten
al
ir
macht,/
dî
in
mochte
sîn
geacht,/
want
sî
vor
wol
vornumen/
hatten
dî
brûdre
kumen,/
und
zuggin
in
hezlîchin
nâch./
Und
dô
der
comentuir
gesach,/
daz
ir
sin
ûf
strît
sich
wûc,/
er
nicht
vorzaite,
sundir
slûc/
zuhant
dânidir
al
den
roub/
machinde
des
lebbins
toub/
beide
luite
unde
vî,/
swaz
des
geroubit
hattin
sî,/
unde
wîsten
sich
alsô,/
ob
sî
strîtis
wêrin
vrô./
Nû
woldin
ouch
dî
argen/
Masie
mit
Sudargen/
und
darzû
dî
andre
dît/
gestrittin
hân,
îdoch
entrît/
in
Manste
daz
mit
trûwin./
Er
jach:
›Wir
sullin
schûwin,/
daz
uns
icht
dî
brûdre/
mit
einre
lâge
lûdre/
hî
schedelîch
belâzen./
Sî
wârn
vor
unz
grâzen,/
daz
ich
mich
des
wol
vorstê,/
hî
mûze
wesin
volkis
mê/
wen
sich
uns
bezeigit;/
darum
her
abe
neigit/
und
lât
daz
strîten
nû
bestân!‹/
Alsus
dî
brûdre
quâmen
dan/
sundir
alle
plâge./
Darnâch
tâten
vrâge/
dî
Littouwin
der
mêre,/
wer
gewesin
wêre/
des
selbin
heris
houbitman./
Dô
wart
in
gesagit
sân,/
iz
wêr
ein
vrechir
jungir
helt/
genennet
Gebhart
von
Mansvelt,/
von
Brandinburc
der
comentuir./
Do
sprach
ir
ein:
›Vil
ungestuir/
ist
gewesin
er
diz
zil./
Doch
sagit
im,
ist,
daz
er
wil/
sô
swach
uns
herin
dicke/
und
sô
zu
aneblicke,/
als
iz
nû
tagis
was
gestalt,/
sô
mag
er
nicht
wol
werdin
alt.‹/
Von
eime
vorrêtnisse./
//Binnen
dirre
selbin
zît/
gevangin
was
ein
Littouwît,/
den
man
zur
Balge
hîlt
und
der/
was
gewesin
kemerêr/
des
kungis
von
Littouwirlant./
Dirre
selbe
sich
vorbant/
den
brûdren
bî
des
houbtis
pfant,/
daz
er
in
wolde
zu
der
hant/
dî
burc
zu
Gartin
schicken,/
ob
sî
in
ûz
den
stricken/
der
gevengde
lîzen;/
dâmit
man
in
intslîzen/
hôrte
redde
sô
gewêr,/
wî
daz
wolde
vûgen
er/
in
nennende
dî
zît
dâbî,/
daz
in
dî
brûdre
lîzen
vrî/
heim
kegn
lande
scheidin,/
dâ
ouch
der
selbe
heidin/
dem
kunge
machte
offinbâr/
dî
vorgenante
rede
gar,/
swes
er
vorbundin
hatte
sich./
Nû
machte
brûdir
Heinrîch/
von
Ploczk
sich
ûz
mit
brûdrin
vil/
ûf
daz
vorbescheidene
zil/
von
dem
kemerêre;/
darzû
nam
ere/
der
sînen
wol
vumftûsint
man./
Und
dô
er
nâhin
dort
began/
der
burc
zu
Gartin
vorgenant,/
einen
wartman
er
dâ
vant/
des
kungis,
einen
alden,/
und
ûf
daz
der
behalden/
mochte
dô
sîn
lebbin,/
sô
saite
er
in
ebbin,/
swes
sî
mit
vrâge
in
bâtin,/
und
sprach:
›Ir
sît
vorrâtin,/
ob
ûch
dî
reise
vurbaz
treit,/
want
der
kunic
lît
gereit/
bî
Gartin
in
vil
grôzir
macht/
und
hât
iz
sô
geacht,/
wen
ir
halb
ûf
andir
sît/
der
Memelen
hin
kumen
sît,/
daz
er
wil
sprengen
an
daz
teil;/
und
gevellit
im
daz
heil,/
daz
er
dâ
geslêt
daz
vach,/
sô
wil
er
zîn
den
andren
nâch./
Dî
red
ist
ganz
und
âne
slitz,‹/
jach
er;
und
dô
dî
brûdre
ditz/
gehôrten,
sî
dirquâmen/
und
saiten
allintsamen/
danc
unsem
hêrrin
unde
lob,/
daz
er
sî
vor
der
nôt
sô
grob/
bewarte
sô
genêdeclîch,/
und
wanten
heim
kegn
lande
sich./
Wî
Salsenîken
wart
gehert./
//Nâch
dirre
widdirkumft
zuhant/
brûdir
Heinrîch
vorgenant/
nam
ein
ubirswenke
her;/
darinne
wârn
mit
irre
wer/
brûdre
gesundirt/
vumfzig
unde
hundirt,/
darzû
rîten
alsô
vil,/
daz
ich
ir
nicht
habe
zil,/
unde
zweitûsint
gânde,/
und
mit
der
menie
wande/
sich
kegn
Littouwin
in
ein
lant,/
daz
Salsenîken
was
genant,/
dâ
vor
nî
brûdirschilt
înquam./
Und
dô
daz
her
sich
ûzgenam/
und
begonde
Gartin
nân,/
sî
quâmen
vîr
wartluite
an,/
der
sî
drî
dâ
slûgen,/
den
vîrden
sî
gewûgen/
zu
lâzen
bî
dem
lebbene,/
ob
er
mit
wârheit
ebbene/
in
sagete,
waz
mêre/
zu
Littouwin
wêre./
Dô
jach
er
ûf
den
intheiz:/
›Von
ûch
man
dâ
nicht
enweiz;/
vorwâr
ich
ûch
daz
kunde;/
des
hât
ein
sulch
urkunde:/
iz
kument
hûte
sô
her
dan/
des
kunigis
wol
vumfzic
man/
zu
machin
einen
hagen,/
darzû
der
kunic
wil
jagen.‹/
Dî
quâmen
ouch,
als
er
gewûc,/
und
darnâch,
dâ
man
dî
geslûc,/
dô
satzte
sich
zu
schiffe
sân/
daz
her
ubir
der
Memeln
stran/
ûf
der
Littouwin
sîte./
Dâ
wurdin
in
der
zîte/
wol
zwelf
brûdre
gelân/
und
dî
zweitûsint
gênde
man,/
daz
sî
dî
schif
bewartin;/
dî
andrin
vorbaz
kartin/
kegn
dem
lande
vorbejên/
unde
quâmen
umbesên/
und
ân
alliz
schiken/
hin
zu
Salsenîken/
an
sente
Processin
tage/
und
darîn
mit
swindir
vlâge/
ungewarnit
sprengetin,/
vorhertin
und
vorsengetin/
alliz,
daz
darinne
was./
Ouch
wurdin
dâ
drî
vestin
blas,/
dî
sî
zu
aschin
brantin,/
und
des
lebbins
blantin/
alliz,
daz
sî
quâmen
an,/
jung
und
alt,
wîb
und
man;/
sô
vies
wart
sô
vil
irslagen,/
daz
al
dî
velt
bestrouwit
lâgen;/
und
ubbir
nacht
dâ
blibbin./
Des
andrin
tages
tribbin/
sî
mit
in
her
abe/
grôzis
roubis
habe/
und
darzû
gesundirt/
mensche
wol
sibbinhundirt/
âne
dî
sî
slûgen
tôt;/
der
zal
weiz
alleine
got./
Von
brûdir
Karle
dem
hômeistir./
//In
unsirs
hêrrin
jâren,/
dô
der
tûsint
wâren/
vorgangen
und
drîhundirt/
und
zwelfe
drûf
gesundirt,/
dô
wart
mit
grôzir
zîre/
brûdir
Karl
von
Trîre/
der
drîzênde
hômeistir/
unde
hîlt
daz
reistir/
des
ordins
vil
nâ
drîzên
jâr./
Den
selbin
meistir
lût
vorwâr/
sint
zu
hove
pâbist
Jôhan,/
daz
er
sold
vor
im
gestân;/
daz
ouch
geschach;
er
quam
aldar/
und
grôzir
sachin
vil
intwar,/
dî
sînen
ordin
vâchtin
an;/
want
der
gotis
reine
man/
grôze
wîsheit
hâte;/
darzû
er
wol
gerâte/
walsche
sprache
kunde/
und
mit
sîns
selbis
munde/
er
sîne
sachin
sundir
vâln/
vor
pâbiste
und
cardinaln/
pflac
têdingin
in
der
stunt/
und
konde
mit
gelenkis
bunt/
sô
wol
sîn
rede
machin,/
daz
sîne
widdirsachin/
in
joch
gerne
hôrten/
unde
swiggen
sînen
worten./
Ein
jâr
er
in
dem
hove
bleib;/
darnâch
in
sûche
dannen
treib,/
dî
sint
sô
lang
ouch
an
im
warb,/
unz
er
dâvon
zu
jungist
starb/
zu
Trîr
in
sînis
ordins
huis./
Dâ
ist
ouch
sînes
grabis
cluis./
Wî
Cristmemil
daz
hûs
wart
gebûwit./
//Der
selbe
hômeistir
brûdir
Karl/
nam
an
sich
grôzir
menien
parl/
zu
Prûzin
in
dem
lande;/
dô
man
Cristô
nande/
vorgangin
drîzênhundirt
jâr/
und
darzû
drîzêne
gar,/
und
vûr
alsô
hin
obe/
gote
bûwende
zu
lobe/
und
ûf
nutz
der
cristinheit/
eine
burc,
dî
wart
geleit/
obwendic
Ragnîten/
sechs
mîle
kegn
den
dîten/
ûf
der
vlût
der
Memil,/
und
nante
sî
Cristmemil./
Zu
der
bûwunge
in
dem
zil/
was
schiffe
kumen
alsô
vil,/
daz
man
zusamne
rukte/
sî
und
darûffe
brukte/
der
breiten
Memiln
vlût
al
ubir/
unz
ûf
der
Littouwin
ûbir./
Der
brucken
grôzir
wundir
nam/
dî
Lîttouwin
allentsam,/
wen
al
der
werke
und
der
list,/
dî
sî
hattin
vor
der
vrist/
von
den
cristen
gesên,/
als
man
sî
dô
hôrte
jên./
Dô
dî
burc
was
vollenkumen,/
dô
wart
heilictûm
genumen/
und
getragin
schône/
in
prôcessiône/
in
der
burc
capelle,/
dâ
ouch
in
sûzir
helle/
sanc
der
reinen
pfaffin
rote/
ein
lobelîche
messe
gote./
Ûf
der
selbin
hinreise/
von
ungewittirs
vreise/
vorturbin
vil
der
schiffe,/
dî
mit
ummeswiffe/
woldin
varn
durch
dî
sê/
zu
der
burg,
als
ich
sprach
ê,/
geladin
mit
gerête,/
dâmit
man
willen
hête/
zu
spîsen
daz
selbe
huis./
In
der
selbin
vlâge
pruis/
vorgîngen
in
den
schiffen
san/
vîr
brûdir
und
vîrhundirt
man.
—/
Ein
wundir./
//Ein
Beier
in
der
selbin
zît/
was
ûf
dem
hûse
zu
Ragnît/
vor
einen
schutzin
dâ
geacht;/
der
legte
sich
in
einre
nacht/
und
begonde
slâfin./
Dâ
quam
der
tûvil
trafin/
und
beiz
in
in
dî
zê/
sô
sêre,
daz
er
luite
schrê:/
›Sô
waz
ist
daz,
daz
mich
sô
clam?‹
—/
Er
sprach:
›Ich
binz,
der
tûvil
sam,/
der
mich
des
gevlizzin/
hab
und
dich
gebizzin.‹
—/
›Und
waz
meines
dû
dâmit?‹
—/
Der
tûvil
sprach:
›Daz
ist
dîn
sit,/
swen
dû
dich
legis
slâfin,/
daz
dû
des
crûzis
wâfin/
zu
kurz
î
pfligis
streckin/
und
dich
nicht
gar
bedeckin./
Des
vant
ich
dich
geckin/
ôt
dî
zehe
bleckin./
Hêt
ich
dich
zumâle
vundin/
blôz,
ich
hette
dich
gar
vorslundin.‹/
Der
Beier
des
vil
sêr
irschrac/
und
tet
sint
beide
nacht
und
tac/
vor
sich
vil
lange
crûze/
kegn
des
tûvils
gehûze./
Wî
Bisen
dî
burc
wart
gesturmit./
//In
des
selbin
sumirs
swich/
von
Ploczk
brûdir
Heinrîch,/
marschalc
in
Prûzinlande,/
sich
hin
kegn
Bisen
wande/
vor
dî
burc
mit
grôzir
macht/
unde
sî
vîentlîch
anvacht/
mit
hantwerc
gesturme./
Îdoch
mit
dem
gehurme/
schûf
er
nicht
mê
in
der
stunt,/
wen
daz
dâ
vaste
luite
wunt/
wurdin
von
beidin
parten./
Alsus
sî
dannen
karten./
Von
eime
herschiffe./
//In
des
selbin
jâris
kêr/
lîz
bûwen
brûdir
Wernhêr/
der
comentuir
zu
Ragnîte/
ein
herschif
kegn
der
dîte/
und
lîz
daz
ummezinnen./
Darzû
sach
man
gewinnen/
in
gemeiner
schiffe
genûc/
und
darinne
sich
irwûc/
ûfwart
kegn
Junigêdin/
in
alsulchin
vêdin,/
daz
er
wolde
dî
vestin
an/
gevochtin
mit
den
sînen
hân./
Und
als
sî
quâmen
bî
daz
huis,/
dô
hûb
sich
eines
windis
suis/
mit
einre
vlâge
alsô
scharf,/
dî
daz
schif
mit
creftin
warf/
ûz
der
tuife
an
den
strant./
Dô
quam
geloufin
ouch
zuhant/
dî
burcdît
zû
mit
irre
wer/
und
in
vîentlîchir
kêr/
daz
schif
begondin
vechtin
an,/
darûz
in
ouch
wart
widdirstân/
von
brûdern
und
von
wêpenêrn/
sô
menlîch,
dî
darinne
wêrn,/
daz
der
Littouwin
in
der
stunt/
genûc
tôt
gelac
und
tôtlîch
wunt/
und
dî
brûdre
von
der
grunt/
sich
intbrâchin
in
der
stunt./
Wî
daz
herschif
wart
vorterbit./
//Dô
von
Littouwinlande/
von
dem
herschif
irkande/
der
kunic
dise
mêre,/
im
was
dî
rede
swêre/
und
sich
der
schicht
betrûbete/
und
mit
den
sînen
ûbete/
manchin
rât
und
manche
list,/
wî
sî
vortilgtin
in
der
vrist/
daz
schif,
want
sî
im
allentsam/
wârn
gar
von
herzen
gram./
Zu
jungist
einen
er
ûzlas,/
der
achber
unde
menlîch
was/
und
darzû
scharfir
sinne,/
der
was
genant
Surminne,/
und
schûf
deme
hundirt
schif,/
mit
den
er
nam
den
niddirswif/
und
hât
darinne
sundir
wân/
mê
wen
sechshundirt
vreche
man,/
darzû
wol
hundirt
rîten./
Dî
rantin
hin
besîten/
und
quâmen
zu
Cristmemil
sân,/
dâ
sî
daz
herschif
westin
stân/
und
wurdin
iz
anstrîtin./
In
den
selbin
zîten/
vîr
schutzin
darinne
wârn,/
dî
dâ
pflâgen
iz
bewarn./
Dî
wertin
dô
vil
menlîch/
beide
daz
schif
und
ouch
sich./
Sô
lîfin
ouch
dî
brûdre
zû/
unde
tâten
grôze
mû/
den
heidin
bin
der
wîle/
mit
manchim
scharfin
pfîle/
nâch
vîentlîchin
sittin./
Und
dô
sî
lange
irlittin/
sturminde
dî
pîne,/
des
schiffis
ankirlîne/
sî
zu
jungist
hîben
ab./
Darnâch
mit
vluzze
sich
irgab/
daz
schif
dî
Memle
zu
tal./
Dô
wart
von
in
ein
michil
schal/
und
alle
dôzû
kêrtin./
Dâ
kegn
sich
gene
wertin/
unde
wunten
ir
dâ
vil,/
irslânde
zu
dem
selbin
zil/
Surminnen
brûdir
Stoldin./
Zu
jungist
dî
unholdin/
daz
schif
mit
craft
gewunnen/
und
tâten
iz
vorbrunnen/
tôtende
vil
schîre/
dî
schutzin
alle
vîre,/
dî
des
schiffis
nâmen
war./
Ouch
nam
der
ungetouften
schar/
nicht
vil
nutzis
in
der
stunt,/
want
ir
wart
sô
vil
dâ
wunt,/
daz
ir
dâvon
in
vîrzên
tagen/
vîrdhalbhundirt
tôt
gelâgen./
Wî
dî
vurburge
zu
Bisen
wurden
vorbrant./
//In
den
zîten
abir
sich/
der
marschalc
brûdir
Heinrîch/
machte
hin
kegn
Bisen;/
darzû
man
in
sach
kîsen/
dî
Samen
und
Nattangin/
und
mit
sturmis
prangin/
abir
vacht
dî
vestin
an/
und
ir
îdoch
nicht
gewan,/
sundir
dî
vorburge/
er
mit
sturmis
schurge/
beidentsamt
vorbrante/
und
sich
dô
dannen
wante./
Wî
Medenîken
wart
gehert./
//Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
unde
vîrzêne
dâmitte/
nâch
dem
ummesnitte/
unsirs
hêrren
alzuhant,/
der
marschalc
dô
vor
genant/
dî
zwei
gebît
intsamen/
Nattangin
unde
Samen/
mit
iren
brûdrin
an
sich
nam/
und
hin
kegn
Littouwin
quam./
Dô
er
sich
dô
wart
schicken/
hin
kegn
Medenicken/
und
er
quam
bî
daz
gebît,/
in
einre
nacht
iz
sô
gerît,/
daz
Littouwin
mit
ir
wer/
slîchin
quâmen
in
daz
her/
irstechinde
vîr
cristneman/
und
zuktin
zwêne
hengiste
dan./
Von
des
selbin
geschreiis
bracht/
daz
her
unrû
leit
al
dî
nacht/
und
doch
nicht
sô
dirvêrte,/
daz
iz
icht
widdirkêrte,/
sundir
dî
gotisrote/
lîz
sich
gar
zu
gote/
und
sprengete
des
morgins
vrû/
mit
creftin
Medenîken
zû/
und
vorhertin
in
den
wîlen/
alliz,
daz
bin
drîn
mîlen/
was
in
dem
gebîte./
Dâbinnen
ouch
der
dîte/
sî
vîngin
unde
slûgin,/
als
sî
mit
zal
gewûgin,/
bî
sibbinhundirt
lîben./
Darzû
sach
man
sî
triben/
unde
vûrn
her
abe/
grôzis
roubis
habe./
Darnâch
zuhandis,
dô
gelac/
unsir
vrouwin
lichtmesse
tac,/
brûdir
Heinrîch
der
marschalc/
al
sîne
macht
zusamne
walc/
machinde
ein
swinde
her./
Dâmit
sô
nam
er
hin
dî
kêr/
kegn
Medenîken
andirweit/
und
eine
vestin
dâ
anstreit,/
dî
was
genant
Sirdîten,/
dâ
im
ouch
von
den
dîten,/
dî
man
dî
burc
sach
innehân,/
wart
mit
manheit
widdirstân./
Des
sturmis
kampf
mit
prange/
sich
zwischin
in
sô
lange/
treib
und
alsô
harte,/
unz
von
der
heidin
parte/
nûnzên
des
lebins
lâgen
blas,/
der
Masien
brûdir
einre
was./
Ouch
blibbin
in
den
vristen/
tôt
dâ
sibbin
cristen,/
der
drî
brûdere
wâren,/
genant
sus
in
den
jâren/
der
Ruize
brûdir
Heinrîch/
unde
von
Tetingen
Ulrîch/
unde
Rebôte
von
Îsenburc./
Ouch
mit
in
des
tôdes
turc/
vîr
cristnehelde
nâmen,/
dî
sus
hatten
namen:/
Queiram,
Spagerote,/
Michil
unde
Mindote./
Und
dô
dî
brûdir
in
der
geschicht/
der
burc
geschadin
mochtin
nicht,/
vurbaz
sî
dô
ranten,/
roubtin
unde
branten/
daz
gebît
alumme/
dî
twer
und
ouch
dî
crumme./
Wî
Kriwitzen
wart
gehert./
//In
des
selbin
jâres
sweif,/
dô
der
herbist
sich
angreif,/
brûdir
Heinrîch
der
marschalc/
al
sînem
volke
daz
bevalc,/
daz
sî
nâch
im
quêmen/
unde
mit
in
nêmen/
zu
vîr
wochin
spîse,/
und
vûr
in
gûtir
wîse/
ein
reise
zwâr
vil
strenge/
von
arbeit
und
von
lenge/
durch
brûchir,
uber
wazzirvlût,/
berc,
tal,
sant,
durch
puschis
strût/
und
was
ôt
alsô
herte/
von
manchim
ungeverte,/
daz
nî
swêrer
hervart/
getân
ûz
Prûzinlande
wart/
her
dan
von
êrstin
tagin,/
sint
dî
brûdre
pflâgin/
daz
selbe
lant
besitzin./
Dî
vart
was
kegn
Kriwitzin./
Nû
lîzin
sî
durch
gûten
sin/
zwei
teil
der
spîse
hindir
in/
an
undirscheidner
legge/
durch
dî
virre
der
wegge,/
ûf
daz
sî
dâ
siddir/
sî
vundin,
sô
sî
widdir/
quêmen
an
der
abevart,/
lâzende
daz
leste
part/
unde
darzû
dî
soumêre,/
als
ich
vornam
dî
mêre,/
vil
nâch
nebbin
Gartin,/
unde
vurbaz
kartin/
in
daz
lant
Kriwitzin,/
daz
ouch
sî
mit
vorwitzin/
dô
gewarnet
vunden,/
dâvon
sich
in
den
stunden/
daz
volc
hatte
behaldin/
ûf
vestin
und
in
waldin,/
sô
daz
ir
lange
reise/
sî
nâch
gerndir
vreise/
nicht
kegn
der
dît
bewandin,/
doch
sî
dî
stat
vorbrandin/
Nôgarten
dî
cleine/
und
daz
lant
gemeine/
darumme,
daz
dâ
hôrte
zû,/
und
nâmen
ubir
nacht
dî
rû/
vor
Kriwitz
dem
huise/
dâ
mit
geschozzis
suise/
sich
kegn
den
vîenden
setzende/
und
vast
einandir
letzende./
Dâ
wart
geschozzin
Diwan,/
ein
pomezênisch
edilman,/
daz
er
ûf
dem
wege
starb./
Und
dô
dî
reise
sus
vortarb,/
daz
her
sich
dannen
wande/
widir
heim
kegn
lande/
trûrig
und
an
vroidin
kranc,/
daz
in
dâ
nicht
baz
gelanc./
Dô
sî
quâmen
sô
hin
dan,/
dâ
sî
hattin
ê
gelân/
dî
soumêre
mit
der
kost,/
dô
wart
ires
trôstes
pfost/
zubrochin
gar
in
schartin,/
want
Dâvid
von
Gartin/
hât
in
irslagin
drîzic
man/
unde
gar
genumen
dan/
alliz,
daz
dâ
was
gewesin,/
des
daz
her
solde
genesin/
an
spîse
und
an
gerête./
Ouch
er
genumen
hête,/
dâ
wol
vumfhundirt
pfert/
und
gevûrt
kegn
Gartin
wert./
Dâ
hûb
sich
jâmir
unde
nôt,/
want
wênig
îmant
hatte
brôt/
odir
andirre
lîbnar./
Des
was
daz
her
betrûbit
gar/
unde
mûtis
irre./
Durch
des
wegis
virre/
in
der
wildin
wûsten/
sumelîche
mûsten/
dî
pfert
von
hungir
ezzin./
Manch
vrechir
helt
vormezzin/
wurzlen
mûste
grabin/
und
mit
cruite
labin/
sîn
lebbin
vor
des
hungirs
nôt./
Gnûg
ir
ouch
gelâgin
tôt,/
der
nâtûre
was
sô
zart,/
daz
sî
nicht
der
nerde
hart/
gedouwin
mochtin
noch
impfân./
Doch
grôzir
hoffenunge
wân/
hattin
sî
zu
der
andren
stat,/
dâ
dî
spîse
was
gesat./
Und
dô
sî
dâhin
quâmen,/
nicht
sî
ouch
dâ
vornâmen/
weddir
dî
luite
noch
dî
kost,/
dî
sî
dâ
hatten
abgetrôst./
Iz
was
gar
kegn
lande
wart,/
want
des
heris
widdirvart/
hatte
sich
gezoggin
vil/
ubbir
daz
benante
zil./
Des
hattin
dise
ganzin
wân,/
sî
wêrin
alle
dort
vorgân,/
und
wârn
dan
geswundin./
Und
dô
sî
nicht
dâ
vundin,/
ô,
welch
irschreklîch
smerze/
vîl
ûf
ir
allir
herze!/
want
irre
hoffenunge
trôst/
was
zumâle
nû
vorôst./
Sî
westin
nicht
waz
anevân,/
sundir
sân
einandir
an/
in
bermelîchim
blicke,/
dâvon
ouch
schric
zu
schricke/
sich
eime
von
dem
andrin
bôt,/
want
ir
antlitze,
dî
ê
rôt,/
vollic
schînen
unde
clâr,/
nû
vorvallen
und
ertvar/
wârn
von
grôzim
mangele./
Doch
in
des
hungirs
angele/
nîmant
dem
andren
bôt
irbarm,/
want
sî
dâ
glîche
wâren
arm./
Der
sô
herte
gebreste/
des
volkis
pînlîch
preste/
des
marschalkis
reinen
mût,/
als
an
dem
gotishelde
gût/
sich
offenlîch
irscheinte,/
want
er
vil
sêre
weinte/
und
al
dem
here
urloub
gab,/
daz
iclîcher
sô
her
ab,/
swâ
sî
mochtin,
drabeten,/
dâ
sî
den
lîb
irlabeten./
Dô
wart
ein
michil
îlen,/
sô
daz
bî
zwênzic
mîlen/
manchir
reit
bî
eime
tage/
heim
kegn
lande
wart
mit
jage./
Sô
was
manchin
vorbrochin/
ir
craft,
dî
nâch
sechs
wochin/
kuim
heim
kumen
mochtin/
von
dem,
daz
sî
ûzzochtin,/
und
wârn
von
smachtis
gewalt/
sam
ein
besengit
holz
gestalt,/
daz
man
sî
kûm
irkande,/
want
von
Kriwitzinlande/
wol
hundirt
mîle
manic
dein/
zôch,
daz
er
nî
undirwein/
brôt
gesach
noch
brôts
intbeiz;/
dâvon
ouch
sint
daz
lebbin
sleiz/
manchim,
sô
er
dî
spîse
intpfînc,/
daz
er
zuhant
dâvon
vorgînc./
Wî
Ragnîte
wart
gesturmet./
//Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
darnâch
in
des
vunfzêndin
jage/
bî
unsir
lîben
vrouwin
tage,/
als
sî
zu
himele
wart
genumen,/
dô
sach
man
dî
Samaiten
kumen/
mit
allen
irren
dîten/
und
vallen
vor
Ragnîten/
ân
alle
vorwarnunge,/
und
mit
sturmis
ansprunge/
sich
kegn
der
burc
vorsûchtin./
Dâwiddir
ouch
berûchtin/
dî
brûdre
sich
mit
irre
wer/
unde
kegen
in
dî
kêr/
nâmen
ûz
der
vestin./
Îdoch
von
den
gestin/
wurdin
dâ
gedrungin/
dî
brûdre
und
betwungin,/
daz
sî
mûsten
widdir
ûf
hôr/
wîchin
in
daz
burgetor/
und
ouch
nicht
âne
schadin,/
want
ir
dâ
vorladin/
wurdin
genûc
mit
wundin./
Darubir
in
den
stundin/
brûdir
Hannus
tôt
gelac,/
den
man
Poppe
nennen
pflac./
Und
dô
dî
Littouwin
sâhin,/
daz
sî
nicht
mochtin
genâhin/
und
an
der
burc
nicht
hetten,/
daz
korn
sî
gar
vortretten/
ûf
dem
velde
alumme
sâ/
vor
dem
Schalowschin
huise
dâ/
und
dâmitte
widdir/
kegn
lande
karten
siddir./
Wî
Cristmemil
was
belegin./
//Darnâch
dô
der
herbist
quam,/
kunic
Witên
an
sich
nam/
alle
dî
Littouwsche
dît,/
dî
in
sînes
rîchs
gebît/
was
unde
mochte
tragin
wer,/
unde
nam
mit
in
dî
kêr/
vor
Cristmemil
und
daz
belac/
biz
an
den
sibbinzêndin
tac/
und
teggelîchen
pflac/
dî
burg
ûf
alle
sîten/
vîentlîch
anstrîten/
und
sturmen
mit
zwên
blîten/
und
mit
schutzin,
der
er
vil/
hatte
mit
im
in
dem
zil./
Und
dô
dî
brûdre
sâhen/
dise
ding
in
nâhen/
und
waz
sich
vâr
in
keggenwab,/
ir
vorburge
sî
brantin
ab/
unde
richtin
ûf
der
vestin/
mit
wer
sich
kegn
den
gestin/
ûf
ein
widdirgrullin./
Und
dô
dî
mêr
irschullin/
her
zu
Prûzin
in
daz
lant,/
von
Samen
wurdin
hingesant/
zên
brûdre
zu
schiffe
sân/
und
andirhalbhundirt
man/
dem
huise
dort
zu
stuire./
Doch
dî
dît
ungehuire/
dâ
mit
sulchin
listin/
hatte
zu
den
vristin/
iz
alumme
dâ
besatzt/
und
mit
warte
sô
bevatzt,/
daz
nîmant
der
burc
zu
vrumen/
ûf
noch
abe
mochte
kumen./
Sus
in
den
schiffen
blibin/
dî
brûdir
und
ummetribin/
vorsûchinde
sich
ofte
gnûc,/
ob
sî
mochtin
den
gevûc/
treffin,
daz
sî
quêmen
ûf./
Dâbinnen
ouch
durch
ire
gûf/
dî
Littouwin
pflegelîch/
kegen
in
irhûbin
sich/
und
mit
in
in
schiffin/
sich
strîtinde
begriffin./
Daz
ûbten
sî
sô
dicke,/
unz
mit
tôdis
schricke/
der
heidin
gnûc
vorgîngin./
Ouch
smerzin
dâ
intpfingin/
wol
achzên
cristen
in
der
stunt,/
dî
von
den
heidin
wurdin
wunt./
Nû
wart
dem
kunige
bekant,/
daz
der
meistir
mit
starkir
hant/
quême
unde
wêre
nâ./
Des
torste
er
nicht
lengir
dâ/
vor
dem
huise
beiten,/
sundir
lîz
bereiten/
an
dem
letstin
tage/
in
vil
snellir
jage/
holz,
rîs,
strô
mit
houwe/
zu
einem
vûergezouwe/
und
lîz
daz
in
den
grabin/
tragin,
als
er
wolde
habin/
dî
burc
vorbrant
dâmitte,/
und
an
der
tracht
zûtritte/
hattin
dî
brûdre
kegn
der
dît,/
dî
der
burcgrab
ôt
von
in
schît,/
grôze
kurzewîle/
mit
vil
manchim
pfîle,/
den
sî
nâch
lust
bewanten,/
und
ir
sô
vil
dô
blanten/
des
lebbins
und
machten
wunt,/
daz
mir
ist
dî
zal
unkunt./
Und
dô
Witên
der
kunic
sach/
sîn
leggir
wesin
dô
sô
swach,/
dî
blîdin
er
vorbrante/
und
sich
dannen
wante./
Wî
Junigêden
daz
vurburge
wart
vorbrant./
//Nû
hatte
sich
ouch
ûzgemacht/
meistir
Karl
mit
grôzir
macht,/
daz
er
wold
intlestin/
Cristmemel
von
den
gestin,/
dî
sî
mit
craft
behaftin./
Dô
wart
im
mit
botschaftin/
ûf
dem
wege
kunt
getân,/
daz
sî
gezoggin
wêrn
dan/
widdir
heim
kegn
lande./
Und
als
er
daz
irkande,/
sîn
her
lîz
er
zurîten
sân/
behaldende
sechstûsint
man,/
mit
den
er
ûf
zu
schiffe
vûr,/
unde
quam
in
tougir
lûr/
zu
Junigêdin
ûf
den
berc/
bî
nachte
in
daz
hachilwerc/
unde
slûc
dâ
heidin
vil./
Darubbir
vîng
er
in
dem
zil/
kindir,
meide,
wîbe/
achtundesibinzic
lîbe,/
und
daz
vorburge
brande/
ebbin
glîch
dem
sande./
Darnâch
er
zu
Cristmemil
vûr/
und
alliz,
daz
der
dît
unvûr/
hatte
gevellit
niddir,/
daz
lîz
er
ûfrichtin
widdir/
andirweit
vornûwende/
unde
vestir
bûwende./
Wî
Pastow
wart
gehert./
//Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
und
darzû
sechszêne,/
der
marschalc
vorbejêne/
nam
grôze
macht
von
rîten/
an
sich
bî
wintirzîten/
und
in
Littouwin
dort
gerît/
zu
Pastow
in
daz
gebît,/
darîn
er
ungewarnit
quam,/
und
vorhert
iz
allentsam/
mit
brande
und
mit
roube;/
darzû
sô
macht
er
toube/
des
lebbins
und
ouch
brâchte
dan/
vumfhundirt
kint,
wîb
unde
man./
Wî
Medenîken
wart
vorhert./
//Dô
dî
reise
ein
ende
nam/
und
der
marschalc
widdir
quam/
zu
Kungisberg,
er
aldâ
vant/
nûwis
kumen
in
daz
lant/
alsô
her
von
dem
Rîne/
ein
grôz
teil
pilgerîne/
kegn
der
Littouwin
erge./
Der
grêve
von
dem
Berge/
was
einre
von
der
selbin
schar/
und
der
grêve
von
Nûwennâr,/
dâmit
hêr
Arnolt
von
Elner/
und
manch
eddil
helt
gewêr,/
dî
alle
zu
den
rîten/
begerten
sêre
strîten/
in
des
geloubin
ande/
widdir
dî
gotisvîande/
und
zu
volbrengen
ire
ger./
Sô
treib
zusamne
abr
ein
her/
brûdir
Heinrîch
vorgeseit/
und
mit
kegn
Littouwin
reit/
zu
Medenîken
in
daz
lant/
roub
unde
brant
mit
hernder
hant/
dâ
vîentlîchin
ûbinde/
und
darundir
betrûbinde/
wol
zweihundirt
heidin,/
der
sî
ein
teil
mit
vreidin/
machtin
dô
des
lebbins
ân/
und
etslîche
tribbin
dan./
Ouch
blibbin
in
den
vristin/
dâ
wol
vumfzic
cristin,/
dî
in
dî
heidin
slûgen
ab./
Und
dî
wîle
sich
diz
wab,/
dô
hîlt
der
brûdre
vane
dort/
vor
Medewagiln
unbekort./
Darundir
in
dem
selbin
zil/
der
grêve
von
dem
Berge
vil/
knabin
edler
slachte/
zu
ritteren
dâ
machte./
Wî
achzic
Littouwin
wurden
geslagin./
//In
den
zîten,
als
ich
las,/
hûscometûr
zu
Cristmemil
was/
von
Lîbenzelle
Friderîch,/
der
dô
zwênzic
brûdir
an
sich/
nam
und
darzû
sechzic
man/
unde
machte
sich
hin
dan/
ûf
der
Littouwin
sîte/
und
dâ
ein
lâge
vlîte;/
und
daz
was
ûf
einen
tac,/
als
sich
dî
warte
wandlen
pflac/
ûf
dem
hûse
zu
Bisen;/
des
quâmen
ûf
sî
rîsen/
wol
achzic
Littouwîten,/
dî
er
zu
den
zîten/
alle
sundir
vumfe
slûc./
Dî
vumfe
dan
dî
vlucht
vortrûc./
Wî
Bisen
wart
vortilget./
//Sint
an
sente
Ambrôsius
tac,/
der
kurzlîch
darnâch
gelac,/
dô
machte
von
Ragnîte
sich/
von
Aldinburc
brûdir
Dîterîch,/
mit
ein
brûdir
Fridrîch
Quiz/
und
noch
ein
brûdir
(wî
der
hîz,/
des
rûch
ich
nicht)
der
was
in
bî/
und
darzû
wêpenêre
drî;/
dî
lâgeten
kegn
Bîsen
ouch/
dô
ein
rote
dannen
zouch/
varnde
kegn
hûse
wart,/
dî
dî
burc
hatte
bewart/
slânde
sechs
man
von
der
schar./
Di
andren
sechse
dâ
gewar/
wurdin
der
wartmanne/
und
quâmen
vluchtic
danne./
Dô
sî
sus
vorblichchin/
dî
brûdre
vorbaz
strîchchin/
ûf
daz
huis
zu
Bisen/
und
iz
gar
intwisen/
allir
warte
vundin/
und
iz
in
den
stundin/
allintsam
vorbrantin/
und
in
asche
wantin./
Alsus
sint
ungebûwit
lît/
Bisen
unz
an
dise
zît./
Wî
zwei
dorfir
wurdin
vorbrant
zu
Medenîken./
//Darnâch
in
der
sumergrûs/
brûdir
Huig
von
Almenhûs,/
der
voit
von
Samelande,/
achthundirt
man
benande,/
als
der
marschalc
im
gebôt,/
und
reiste
kegn
der
gegenôt/
genant
zu
Medenîken/
und
in
einre
waltwiken/
ein
lâge
schikte
kegn
der
dît/
und
sante
alleine
von
Ragnît/
dî
brûdre
und
ir
rote/
vort
in
dî
gegenôte,/
dî
zwei
dorfir
dâ
hertin/
und
mit
dem
roube
kêrtin/
dannen
kegn
der
lâge./
Den
volgeten
mit
jage/
wol
zweihundirt
heiden
nâch./
Nû
was
genen
alzu
gâch,/
daz
sî
daz
dinc
vorsnaltin/
und
ûz
der
lâge
praltin/
zu
vrû
kegn
der
Littouwen
schar./
Und
dô
sî
wurdin
ir
gewar,/
sî
vluhen
unde
quâmen
dan./
Sus
wart
der
brûdre
reise
wan./
Wî
got
mit
wundre
bewarte
dî
brûdre
vor
grôzem
schaden./
//In
unsirs
hêrren
jâren/
dô
der
vorgangin
wâren/
tûsint
und
drîhundirt/
und
sibbenzên
gesundirt,/
der
marschalc
brûdir
Heinrîch/
dî
Nattangin
nam
an
sich,/
darzû
dî
Sambîtin,/
und
vûr
in
wintirzîtin/
mit
dem
here
kegn
Waiken
hin./
Und
dô
er
was
ûf
herndin
sin/
dem
lande
kumen
alsô
nâ,/
daz
im
des
andern
morgens
sâ/
was
zu
sprengene
gedâcht,/
dô
wart
in
der
selbin
nacht/
wol
in
dem
êrstin
slummere/
ein
sô
grûwlîch
gedummere/
vornumin
obin
in
der
luft,/
recht
als
allir
winde
luft/
sich
zusamen
trûge/
und
ein
dunre
slûge/
mit
grôzim
ungewittere,/
daz
von
des
luites
gezwittere/
quam
al
daz
her
in
enggiste/
und
joch
al
ir
henggiste/
wurdin
von
der
schûre/
sô
gar
ungestûre,/
daz
sî
sich
intzuktin,/
dî
halftrin
gar
zuruktin/
und
sich
vorlîfen
in
den
walt,/
daz
man
mit
mûhe
manicvalt/
sî
kûme
sint
widir
gevînc./
Und
dô
dise
nôt
vorgînc,/
daz
her
von
den
geschichten
was/
zumâle
wurdin
alsô
blas,/
daz
man
dî
vart
vorsparte/
und
zu
hûse
karte./
Darnâch
wart
irvundin,/
daz
in
den
selbin
stundin/
dî
Littouwen
grôze
macht/
hattin
ouch
zusamen
brâcht/
und
zu
strîte
sich
gereit/
und
der
brûdere
gebeit/
zu
Waiken
wol
drî
tage;/
und
wêrn
sî
mit
jage/
in
daz
lant
geritin
vort,/
sî
wêrn
allintsam
irmort/
von
der
creftigin
lâge./
Daz
undirnam
dî
vlâge./
Wî
daz
vurburge
zu
Gedeminenhûs
wart
vorbrant./
//Nâch
disem
gelummere/
sô
hin
in
dem
summere/
bî
sente
Jôhans
Baptisten
tac/
der
von
Plotzk
sich
irwac/
mit
den
von
Samelande/
und
sich
abir
wande/
sô
hin
kegn
Littouwin
wart./
Und
dô
er
quam
der
selbin
vart/
vor
Pograudin
daz
gebît,/
daz
her
er
in
vîr
rote
schît/
alsô,
daz
brûdir
Hartman/
und
mit
im
wol
sechzic
man/
soldin
in
daz
lant
sich
kêrn/
und
ein
teil
dâ
dorfir
hern;/
doch
vortarb
in
dî
geschicht,/
want
sî
der
wege
trâfin
nicht./
Sô
den
von
Lîbenzelle/
Friderîche
snelle/
hîz
er
rîten
dannen/
mit
andirhalbhundirt
mannen/
hin
kegn
Gedeminnen,/
daz
er
dâ
gewinnen/
sold
dî
burg
in
tougir
wîs./
Und
wî
er
dâzû
slichche
lîs,/
dî
vestin
doch
gewarnit
wart/
und
mit
wer
vor
im
bewart./
Doch
daz
vorburg
er
in
den
grunt/
brante
zu
der
selbin
stunt./
Ouch
der
marschalc
bederbe/
hîz
ûf
Sudargen
erbe/
brûdir
Albrechte
jagen/
genennit
von
dem
Hagen/
und
mit
im
sechzic
rîten,/
der
ouch
in
den
zîten/
Sudargen
hof
vorbrante/
unde
gar
durchrante/
dî
dorfir,
dî
im
lâgin
bî,/
machinde
des
lebbins
vrî/
aldâ
manchin
Littouwin,/
von
kindin
unde
vrouwin/
vâhende
vil
manchin
lîb./
Ouch
er
dâ
vînc
Sudargen
wîb,/
darzû
sîne
kinde/
mit
allem
sîm
gesinde./
Sô
zôch
ouch
sînen
wec
der
van/
und
doch
allis
nutzis
wan,/
want
in
dî
leitsagen/
irre
vûren
pflâgen./
Darnâch
ouch
vil
schîre/
dî
roten
alle
vîre/
zusamen
widdir
quâmen/
unde
sich
kegn
lande
nâmen./
An
der
selbin
reite/
in
wundirlîchir
leite/
quam
ein
der
brûdre
knabe/
von
Littouwin
her
abe,/
um
den
iz
was
alsô
gewant:/
dô
brûdir
Albrecht
vorgenant/
in
dem
lande
rante/
hin
unde
sich
wante,/
dô
jaite
im
dirre
vaste
nâch./
An
dem
rennin
iz
geschach,/
daz
der
knecht
von
dem
pferde/
sô
hart
vîl
ûf
dî
erde,/
daz
er
dâvon
bedûste/
und
ein
wîle
mûste/
der
witze
dâ
beliggin
ân./
Zu
jungist,
dô
er
sich
vorsan,/
dô
sach
er
umme
her
und
dar/
unde
wart
ôt
nicht
gewar/
dâ
weddir
pferdis
noch
banîr;/
dô
wart
betrûbit
und
unzîr/
vil
gar
sîn
gemûte/
und
rîf
an
gotis
gûte/
und
dî
sûzen
Marîen,/
daz
sî
gerûchtin
vrîen/
in
ûz
der
vêrlîchin
nôt,/
dî
im
daz
ellende
bôt;/
darum
sô
wold
er
vorbaz
mê/
in
immer
dînen
baz
den
ê;/
und
dâmit
vil
innenclîch/
bevalch
er
in
ire
hûte
sich/
und
tet
vor
allen
ungehirm/
vor
sich
des
heiligen
crûzis
schirm/
gênde
kegn
Ragnîte
wart./
Nû
quam
er
in
ein
dorf
der
vart/
und
vrâgete
dî
dîte/
des
wegis
kegn
Ragnîte,/
den
im
sî
ouch
zeigete./
Und
dô
er
von
in
neigete/
unde
quam
ein
lutzil
dan,/
sî
gerow,
daz
sî
gelân/
in
hattin
ûz
den
handin,/
want
sî
dô
êrst
irkandin,/
(sint
er
hatte
wâpen
an)/
daz
er
was
der
brûdre
man,/
und
allintsam
mit
hundin/
in
sûchin
dô
begundin/
in
zorne
gar
irbolgen./
Und
dô
er
sî
im
volgen/
an
dem
gewûchze
hôrte,/
in
vorchte
grôz
bekorte,/
und
trat
in
einen
pusch
besît./
Dâ
sûchtin
sî
in
in
der
zît/
und
in
sô
nâhir
crumme/
in
ofte
gîngen
umme/
und
dî
hunde
mit
in,/
daz
sî
mit
drîn
schrittin/
in
wol
mochtin
hân
gerûrt;/
doch
was
in
daz
gesicht
intvûrt/
von
gote
zu
den
stundin,/
daz
sî
sîn
nicht
invundin./
Zuletst
wart
sî
vordrîzen/
der
sûch
und
abelîzen/
wandirnde
kegn
hûse
wart./
Dô
hûb
ouch
er
sich
an
dî
vart/
unde
quam
in
snellir
stunt/
zu
Ragnîte
wol
gesunt/
noch
sîne
wâpen
traginde/
und
gote
danc
dâ
saginde,/
darzû
der
reinen
mûtir
sîn,/
dî
im
tâten
hulfe
schîn,/
als
er
offinlîch
vornam,/
daz
er
von
den
vîendin
quam./
Wî
daz
vorburge
des
hûsis
Junigêden
wart
vorbrant./
//In
des
selbin
jâres
jage/
an
sente
Mathêus
tage/
der
marschalc
brûdir
Heinrîch
quam/
mit
eines
grôzin
heris
dram/
ûf
daz
velt
genant
Kalsim/
unde
sante
dâ
von
im/
zu
vûze
vumfzênhundirt
man,/
dî
ir
pfert
dâ
lîzin
stân/
und
gîngin
durch
den
walt,
der
Went/
hîz;
und
dô
dî
nacht
volent/
was
und
iz
begonde
vrû/
zu
tagen,
dô
slichchen
sî
zû/
unde
wolden
sich
gestoln/
haben
in
dî
burc
vorholn,/
daz
in
îdoch
misserît,/
want
gewarnet
wart
dî
dît/
daroben
unde
machten
ouch/
zuhant
einen
grôzin
rouch,/
dâmit
sî
pflâgin
intscheidin/
den
ummeseznen
heidin,/
daz
von
der
brûdre
here/
dî
burc
bekummert
wêre./
Und
dô
in
dâ
sus
misselanc,/
daz
her
zumâle
dô
zûdranc/
sturminde
mit
prange/
hertlîch
unde
lange./
Doch
was
der
heidin
wer
sô
hart,/
daz
ir
arbeit
îtel
wart;/
und
dô
sî
daz
irkanten,/
daz
vorburge
sî
branten/
unde
hûben
sich
her
dan./
Dô
quam
ouch
zûgejagit
sân/
ein
michil
her
Littouwin,/
dî
von
des
rouchis
schouwin/
sich
besament
hâten/
und
an
dî
brûdre
trâten/
inhant
mit
strîtis
schricke./
Und
des
wart
sô
dicke/
von
in
in
der
zît
begont,/
unz
sî
den
von
Pirremont/
brûdir
Dîterîche/
mit
des
tôdis
strîche/
velletin
dâniddir./
Ouch
sô
wart
ir
widdir/
gnûc
geslagin
unde
wunt./
Sus
schidin
sî
sich
in
der
stunt./
Wî
dî
vorburge
wurden
gebrant
zu
Junigêdin
und
zu
Pisten./
//Dô
unsirs
hêrren
jar
vorvarn/
tûsent
und
drîhundirt
wârn/
und
dômit
achzêne,/
der
marschalc
vorbejêne/
warf
an
sich
ein
mechtic
her/
und
nam
in
herbistzît
dî
kêr/
kegn
den
burgen
bêdin/
Pisten,
Junigêdin,/
unde
brant
îqueddir
sît/
dî
vorburge
in
der
zît/
und
der
dît
getreide
gar,/
daz
gewachsin
was
daz
jar./
Wî
abir
daz
vurburge
zu
Junigêden
wart
gebrant./
//Dô
tûsint
und
drîhundirt
jâr/
unde
nûnzên
wâren
gar/
von
Cristis
geburt
vorgân/
und
dô
ôstern
wârn
intstân,/
der
gotisman
nam
abir
an
sich/
von
Plotzk
brûdir
Heinrîch/
zu
schiffe
strîtêre
vil/
und
wolde
Pisten
in
dem
zil,/
darzû
Junigêden
hân/
gesturmit
ûf
gewinnes
wân./
Und
dô
er
vûr
kegn
Pisten,/
der
ordenunge
listen,/
dî
er
durch
nutz
hatte
gesat,/
nicht
haldende
man
ubbirtrat./
Daz
mût
in
und
lîz
Pistin
stân/
sendende
vumfhundirt
man,/
dî
dô
heimelîchin/
kegn
Junigêdin
slichin/
der
burg
aldâ
zu
vârne./
Dî
vundin
ouch
mit
warne/
bewarit
dî
burcdît
impor/
und
branten
og
daz
hûs
dâvor./
Wî
ein
teil
Littouwen
wurden
geslagen./
//In
dem
selbin
zilde,/
dô
sich
ûf
der
wilde/
dî
wazzir
allirwegen,/
als
sî
dicke
pflegen,/
mit
vlût
hattin
irgozzin
wît,/
dô
irhûb
sich
ûz
Dâvît,/
von
Garten
dort
der
castelân,/
und
mit
im
achthundirt
man/
reisende
kegn
Prûzin,/
und
vor
dem
lande
lûzîn/
lîz
er
daz
her
in
lâge/
unde
quam
mit
jage/
mit
achzic
mannen
rinnende/
und
ein
teil
hûsir
brinnende/
zu
Wûnsdorf
in
dem
gebîte,/
neminde
cristenredîte/
dâ
vil
mit
roubis
habe/
und
vûrte
dî
hin
abe./
Îdoch
im
nâch
mit
île
zow/
der
comentûr
von
Tapiow,/
der
Ulrîch
von
Drînleven
hîz,/
und
mit
im
sîn
compân
Quiz,/
darzû
lutzil
sînre
man,/
und
begonde
râmen
sân,/
daz
er
abwarf
dî
brucken,/
darubbir
sî
dô
rucken/
ûz
dem
lande
soldin,/
und
slûc
dô
der
unholdin/
wol
vumfundvumfzic
tôt;/
dî
andrin
kuime
sich
der
nôt/
mit
der
vlucht
intnâmen/
und
zu
der
lâge
quâmen,/
dî
sî
geschicket
hatten
dort;/
dî
wart
ouch
dâ
vil
gar
zustôrt,/
hin
kegn
lande
vlîende/
und
sô
vil
durchzîende/
ungevertis
unde
vâr,/
daz
wênic
der
selbin
schar/
quam
zu
hûse
widdir,/
als
man
hôrte
siddir./
Wî
brûdir
Heinrîch
von
Plotzk
der
marschalk
wart
geslagin
mit
nûnundzwênzic
brûdren
unde
vil
volkis./
//In
unsirs
hêrren
jâren/
dô
der
vorloufin
wâren/
tûsint
und
drîhundirt/
und
zwênzic
drûf
gesundirt,/
brûdir
Heinrîch
von
Plotzik,/
der
marschalk,
der
î
trotzik/
was
mit
urlougis
vreidin/
kegn
den
vorworchtin
heidin,/
vîrzic
brûdir
an
sich
nam/
und
dî
riten
allintsam/
von
Samen
und
zur
Memil
dort/
unde
reiste
mit
in
vort/
in
daz
lant
zu
Medenîken/
unde
wold
iz
abir
priken/
in
vîentlîchir
ubirlast./
Und
dî
wîle
sî
hertin
vast/
in
dem
lande
her
und
dar,/
dô
hatte
sich
der
heidin
schar/
besamint
ouch
mit
creftin/
und
wolde
doch
nicht
heftin/
sich
an
sî
bin
dem
lande,/
sundir
sich
hin
wande/
ûf
dî
wegge,
dâ
gerant/
dî
brûdre
wâren
in
daz
lant,/
und
sî
aldâ
vorwaltin/
mit
boumen
und
vorstaltin/
in
einis
waldis
dicke/
den
cristnen
zu
schricke,/
wen
sî
widdir
zugin
dan./
Und
dô
daz
hern
was
getân/
und
sî
sich
dan
irwûgin,/
den
roub
sî
vur
sich
slûgin,/
den
ein
teil
volkis
vor
hin
treib./
Dî
menie
bî
den
vanen
bleib/
volgende
dem
roube
nâch./
Nû
was
den
heidin
nicht
sô
gâch,/
daz
sî
den
roub
icht
vêchtin
an,/
sundir
beittin,
unz
der
van/
quam
in
ein
getwenge/
in
einis
waldis
enge./
Unde
in
dem
gedrenge/
hûb
sich
ein
gesprenge/
von
der
dît
allumme
zû/
den
brûdren
mit
strîtis
mû/
gewirkinde
vil
bange,/
und
mûtin
sî
sô
lange/
mit
vreislîchem
gedrange/
in
dem
ungewerde,/
unz
sî
von
der
werde/
und
der
wâpîn
swêrde/
zu
jungist
wurdin
alsô
mat,/
daz
sî
nindirt
von
der
stat/
sich
mochtin
irwegin/
noch
mê
zu
wer
geregin./
Dô
lîf
ouch
zû
dî
gerûte
dît/
und
vîentlîch
dô
nidir
schrît/
cristinsblûtis
gîzic/
ân
einen
brûdir
drîzic/
und
darzû
manchin
cristin./
Dâ
wart
ouch
in
den
vristin/
von
Plotzk
der
lewe
mûtis
starc,/
der
sich
vor
vîndin
nî
gebarc,/
gevellit
von
den
dîtin
arc/
mortlîch
in
des
tôdis
sarc./
Ô
sûzir
got,
nim
in
gemerc,/
waz
er
den
vîendin
dîn
gevêrc/
hât
getân
pînlîchir
werc,/
und
breng
in
ûf
der
wunnen
berc!/
Mit
dînen
kempfin
in
dâ
birc/
in
des
himelrîchis
zirc/
bî
der
engele
gespirc,/
des
sîn
sêle
î
was
girc!/
Hab
ouch
der
andrin
besorc,/
want
ûf
dich
was
ir
geborc!/
Wisch
ab,
ob
icht
an
in
sî
horc,/
daz
nicht
der
grimme
hellestorc/
sî
gevaz
in
sînen
slurc!/
Inthalt
sî
von
der
helle
turc/
und
breng
sî
allin
nôtin
durc/
in
des
paradîsis
burc/
und
uns
zûzin
intsamen,/
Jêsû
vil
sûzir!
Âmen!
—/
Dô
dî
dît
gemachte
blas/
des
lebins
alliz,
daz
dâ
was,/
gevangin
sî
behîldin/
und
in
bandin
wîldin/
des
vogetis
von
Samelant,/
der
brûdir
Gêrhart
was
genant/
und
mit
zûnamen
Rudde,/
und
den
mit
vreisir
crudde/
machtin
sus
des
lebbins
wan:/
drîer
manne
wâpin
an/
sî
im
zumâle
tâten/
und
ûf
ein
ros
in
saten/
gebundin
an
vîr
pfele/
nâch
ires
sitten
wele/
und
trûgin
holzes
dran/
sô
vil,
daz
sî
noch
ros
noch
man/
gesên
darinne
kundin,/
und
darnâch
intzundin/
in
dem
holze
ein
vûer/
grôz
und
ungehûer/
und
vorbrantin
in
der
glût/
den
gotis
irweltin
rittir
gût./
Dâmite
wart
irboten/
ein
opfer
iren
goten/
von
den
heidin
um
den
sic./
Ô
Marîa,
des
opfirs
pflic,/
und
dû,
mildir
hêrre
Crist,/
want
der
merterêr
ûwir
ist,/
und
helfit
uns
nâch
dirre
vrist/
durch
sînre
bete
mittewist,/
daz
wir
kumen
zu
der
genist,/
der
er
in
himel
ist
gewîst!/
Eine
zûrede./
//Nû
lâze
wir
dî
crônke
rûn/
von
Prûzin
und
kunt
hî
tûn/
ein
teil
seltzêner
dinge,/
dî
bin
der
werlde
ringe/
manchirwegin
sîn
geschên,/
als
wir
dî
wârheit
hôren
jên/
Dô
tûsint
und
drîhundirt
jâr/
und
einez
darzû
vorwâr/
Crist
mit
aldir
hête,/
dô
wart
ein
comête/
gesên
mit
schîne
glestin/
in
dem
nordewestin./
Des
âbindes
gab
er
den
schîn/
und
bîwîlen
dî
vesin
sîn/
er
kegn
dem
ôsten
strowen
pflac,/
bîwîlen
ûf
den
mittentac./
Dô
selbins
wart
des
lebins
blas/
von
Ungern
kunig
Andreas,/
und
um
daz
selbe
rîche/
kegn
dem
von
Ôstirrîche/
hîlt
der
von
Bêmin
langen
parl./
Zu
jungist
dô
behîlt
iz
Karl,/
kunig
Andreas
tochtirkint./
Ouch
in
dem
selbin
jâre
sint/
iz
alsô
gezechte,/
daz
man
sach
Albrechte,/
der
dô
hîlt
daz
rômische
rîch,/
dem
herzogin
von
Ôstirrîch/
in
strîte
liggen
oben/
und
den
zwên
bischoben/
von
Mênze
und
von
Collen,/
als
dî
mêre
wollen./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
unde
zwei
dâmitte,/
nâch
gerichtis
sitte/
wart
zu
Perûs
in
der
stat/
in
Italien
gesat/
durch
mortlîche
missetât/
ein
morder
inthoubit;/
und
dô
der
lîb
betoubit/
lac,
dô
rîf
daz
houbit/
mit
luitir
stim
in
heizir
ger:/
›Brengit
mir
den
prîster
her,/
want
mich
dî
wandils
vrîe/
gotis
mûtir
Marîe,/
als
ich
hab
î
teggelîch/
sî
gebetin
innenclîch,/
mit
irre
craft
intheldit/
und
mîn
mit
hulfe
weldit,/
daz
ich
nicht
mag
irsterbin/
noch
keine
wîs
vorterbin,/
ich
inhabe
ê
gebîcht/
und
allir
sundin
mich
intlîcht.‹/
Alsus
dâhin
ein
prîstir
quam/
und
von
dem
houbte
vornam/
dî
bîchte
gar
intscheidin/
in
rûwiggen
leidin;/
und
als
er
iz
dâvon
intbant,/
dô
irstarb
iz
ouch
zuhant./
In
des
selbin
jâris
stunt/
ein
sulche
zwîtracht
instûnt/
zwischin
Bonifaciô/
dem
pâbiste
und
Philippô,/
dem
kunge
von
Francrîche:/
der
pâbist
jach
sus
glîche,/
daz
daz
rîch
der
Franzen/
ân
alliz
undirschranzen/
den
pêbistlîchin
stûl
hôrt
an/
und
wêr
von
recht
im
undirtân/
beide
an
wertlîchir
hêrschaft/
und
ouch
an
geistlîchir
craft,/
sendende
mit
der
bullen
gift/
darûf
der
hantvestin
schrift/
dem
selbin
kunge
in
Franciâ,/
und
jach
dâbî
î
sâ,/
widdirsprêche
er
den
brîf/
unde
hîlde
dî
redde
schîf,/
daz
er
denne
wêre/
vorbannen
ein
ketzêre./
Der
kunic
dô
ûf
sîn
palas/
al
dî
pfaffeit
zusamne
las,/
dî
zu
Parîs
mochte
wesn,/
und
lîz
vor
in
den
brîf
lesn,/
der
ouch
wart
aldâ
vorbrant./
Darzû
der
kunic
vorgenant/
vumfzên
lastirbêre/
sachin
unde
swêre/
dem
pâbiste
dâwiddir/
satzte
unde
siddir/
in
ein
kumftic
concilium/
sich
berûfende
darum./
Doch
hôrte
man
der
sachin/
den
pâbist
sich
schône
machin/
in
dem
conciliô
darnâch,/
daz
zu
Rôme
dort
geschach./
In
des
selbin
jâris
strich/
satztin
dî
Flandrêre
sich/
dem
kunige
von
Francrîche
widir/
und
slûgin
im
in
strîte
nidir/
grêven,
vrîen,
eddler
man/
wol
drîtûsint
sundir
wân./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn,/
darnâch
in
des
drittin
jus,/
der
pâbist
Bonifâcius/
den
kunic
der
Rômêre/
Albrechte
vil
gewêre/
zu
keisere
bestêtte/
und
im
undirsette/
zu
Francrîche
dî
hêrschaft./
Doch
wart
daz
andirs
sint
geschaft,/
want
pâbist
Clêmens
der
vumfte/
bî
sînre
jâre
kumfte/
dî
gift
des
lênis
widdirrîf./
Ouch
ê
daz
selbe
jâr
vorlîf,/
dô
wart
in
Agnia
durt/
an
der
stat
sîner
geburt/
der
selbe
pâbist
Bonifaz/
gevangen
und
der
kirchin
schatz/
wart
vil
gar
zuruckit./
Doch
wart
der
pâbist
intzuckit/
darnâch
ûz
sînre
vîende
macht/
und
widdir
hin
zu
Rôme
brâcht,/
dâ
er
ouch
zuhant
irstarb;/
und
den
stûl
nâch
im
irwarb/
der
eilfte
pâbist
Benedict,/
der
ê
dem
ordine
gestrict/
was
der
predigêre./
Ein
jâr
was
og
des
gewere./
Darnâch
in
unsirs
hêrren
jârn/
dô
der
gar
vorloufin
wârn/
vumf
und
drîzênhundirt,/
dô
wart
mit
kur
gesundirt/
pâbist
Clêmens
der
vumfte,/
dennoch
hîlt
mit
vornumfte/
kunig
Albrecht
dî
vrône/
der
Rômêre
crône./
In
der
selbin
lûne,/
dô
dort
zu
Lugdûne/
pâbist
Clêmens
vorgeseit/
nâch
pêbistlîchir
wirdekeit/
intpfangin
hatte
schône/
dî
wîe
und
dî
crône/
unde
von
der
kirchin
reit,/
dô
geschach
ein
michil
leit:/
dî
muire
sich
zustukte/
unde
vallende
dirdrukte/
um
den
pâbist
volkis
vil/
und
irslûg
ouch
in
dem
zil/
von
Britanien
den
herzogin,/
der
dâzû
dô
was
gebogin,/
daz
er
leitte
des
pâbistis
pfert./
Sô
wart
ouch
Karl
aldâ
beswêrt/
des
kunigis
von
Francrîche
brûdr./
Darzû
der
steine
manic
vûdr/
des
pâbstis
pfert
berunten/
und
ûf
den
pâbist
stûnten,/
daz
im
intpfîl
dî
crône
sîn;/
darzû
ein
alzû
rîch
robîn,/
der
zu
oberst
in
der
crônen
stûnt/
vorlorn
wart
in
der
selbin
stunt./
Diz
wârn
wol
vorzeichin,/
dî
man
ebbin
reichin/
daz
wesin
mit
urkunde
sach,/
daz
der
pâbst
trûc
darnâch./
Dô
tûsint
und
drîhundirt
jâr/
unsirs
hêrren
wârn
gar/
unde
sechse
vollenant,/
zu
Kungisberg
in
Prûzinlant/
got
durch
sînes
lobes
rûm/
und
sent
Rûprechtis
heilictûm/
begonde
schône
zeichin/
genêdiclîchin
reichin,/
als
offinlîch
wart
irvundin/
beide
an
luiten
und
an
hundin,/
und
an
manchirhande
vich,/
daz
man
dâhin
brâchte
sîch./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
und
ubbir
sibene
darnâw,/
von
Bêmin
kunic
Wenzeslaw/
des
gemeinen
tôdis
starb/
und
nâch
im
dî
crône
irwarb/
sîn
sun,
ouch
Wenzeslaw
genant./
Und
ê
daz
selbe
jâr
volant/
was,
dô
wart
der
deggen
rein/
irmort
von
sîner
rittir
ein,/
der
in
dirstach
durch
sînen
bôs./
Alsus
wart
Bêmin
erbelôs/
und
gedêch
in
vremde
hant,/
want
der
rômesche
kunic
zuhant/
Albrecht
iz
bevatzte/
und
sînen
sun
dar
satzte./
In
des
selbin
jâris
wer/
sente
Jôhannis
spittelêr/
gewunnen
mit
strîtlîchir
wer/
dî
insle
Rodî
bin
dem
mer,/
dâ
wonen
pflâgen
dî
Turchî,/
und
vumf
inslen
dâbî./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
und
in
des
achten
jage/
an
sente
Walburgen
tage/
wart
der
Rômêre
kung
Albrecht/
mortlîch
des
lebbins
vorêcht/
von
sîme
nevin,
der
genant/
was
herzoc
Hannus
Ânlant,/
dem
er
benam
gewaldiclîch/
sîn
erbeteil
an
Ôstirrîch./
Des
selbin
jâris,
dô
gelac/
sente
Catherînen
tac,/
von
Almanien
dî
kurhêrn/
gemeinlîch
des
voreinet
wêrn,/
daz
sî
weltin
an
daz
rîche/
von
Lutzilburc
grêven
Heinrîche,/
und
wart
gecrônet
ouch
zu.
Ach/
in
epiphaniâ
darnâch./
Und
abir,
dô
derselbe
tac/
vort
ubr
zwei
jâr
gelac,/
dô
wart
in
der
stat
Meilan/
dem
selbin
irweltin
man/
ûfgesetzit
schône/
dî
îserîne
crône./
In
des
selbin
jâris
kêr/
der
Tartern
und
Armenen
her/
voreinet
zuggin
hin
intsam/
kegn
dem
soldân
in
Siriam,/
der
ouch
in
den
rucke
gab/
vluchtic;
sus
wurden
im
ab/
geslagin
in
den
zîten/
mê
wen
zêntûsint
rîten./
In
unsirs
hêrren
jâren/
dô
der
tûsint
wâren/
drîhundirt
und
zwelf
volent,/
der
vumfte
pâbist
Clêment/
vortûmte
in
conciliô,/
daz
er
hîlt
zu
Viennê
dô,/
nicht
um
ubbirwundene
schult,/
sundir
durch
sîn
ungedult,/
den
ordin
der
Templêre,/
der
dâ
hatte
gewêre/
gestân
von
der
stiftunge
dar/
ebbene
zweihundirt
jâr./
In
des
selbin
jâres
swich/
der
rômische
kunic
Heinrîch/
wart
zu
Rôme
sundir
wân/
in
der
kirchin
zu
Latrân/
zu
keisere
gevrônit/
und
keisirlîch
gecrônit/
und
genennet
keisirlîch/
der
sibinde
keiser
Heinrîch./
Zu
disem
keiser
Heinrîche/
von
keiser
Fridderîche/
dem
andern
wârn
vorloufin
gar/
mit
zal
zweiundsechzic
jâr./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
und
darzû
drîzêne,/
der
pâbist
vorbejêne/
zu
den
heiligen
zîrte/
und
canonizîrte/
sente
Pêtrum
confessor,/
der
ouch
was
gewesin
vor/
pâbist
und
genennit
sus/
der
vumfte
Cêlestinus./
Sînen
tag
ir
habent/
an
sente
Vîtis
âbent./
In
des
selbin
jâris
jage/
bî
sente
Georgen
tage/
ein
comête
wart
intzunt/
und
schînende
zên
tage
stûnt./
Des
âbindis
er
clârte/
und
dî
zoten
karte/
sô
hin
widir
Italiam./
Des
selbin
jâris
man
vornam,/
daz
keisir
Heinrîch
tôt
gelac/
an
sente
Bartolomêus
tac./
Zên
tage
lûchte
der
comête/
und
dâmit
bezeichint
hête/
zên
tage,
dî
der
keiser
warb/
in
wêtagen,
ê
er
starb./
In
des
selbin
jâres
swanc/
vorgînc
vil
gar
der
herincvanc/
zu
Prûzin
in
dem
lande/
von
der
gotis
ande,/
der
vor
î
was
dâ
vruchtic/
gewesin
und
genuchtic./
Dô
man
sach
unsirs
hêrren
jâr/
tûsint
und
drîhundirt
gar/
und
vîrzêne
sich
endin,/
an
der
letstin
kalendin/
des
merzen
dort
zu
Carpentras,/
dâ
der
rômische
hof
dô
was,/
wol
der
achten
stundin
bî,/
sach
man
schînen
sunnen
drî./
In
dem
ôsten
dî
eine
swanc/
und
unnâtûrlîch
was
ir
ganc/
zwô
stundin
ûf
den
mittentac./
Der
zweir
eine
nicht
inpflac/
wandren
nâch
der
sunnen
art;/
dî
dritte
hîlt
dî
rechte
vart./
Dî
sunnen
sach
man
lange
sîn/
und
iclîche
gab
iren
schîn./
Diz
was
ein
vorzeichin,/
daz
sî
dô
pflac
reichin/
ûf
pâbist
Clêmentis
tôt/
und
daz
nâch
sîme
tôde
bôt/
sich
ein
zwîtracht
den
cardenâln,/
dô
sî
einen
andren
waln/
soldin.
Dî
zwîtracht
vorwâr/
stûnt
vîr
mânden
und
zwei
jâr,/
ê
sî
der
kur
gemeine/
quâmen
ubbir
eine./
Daz
selbe
zeichin
lange
vor,/
als
dâ
schrîbit
Comestor,/
bî
keisir
Juliô
geschach,/
daz
man
ouch
drî
sunnen
sach/
in
alsemelîchir
schicht;/
daz
wart
ûf
sînen
tôt
gericht,/
want
ouch
nâch
sîme
tôde
trat/
in
missehelle
der
senât./
Darnâch
dô
dî
zît
gelac,/
daz
man
dem
meien
lesin
pflac/
dî
vîrzêndin
kalendin,/
dô
sach
man
ouch
volendin/
pâbist
Clêmentem
sîn
lebbin/
des
selbin
tagis
ebbin,/
dô
daz
jâr
was
ummegân,/
als
der
comêt
was
intstân./
Sint
der
stûl
pâbist
âne/
bleib
achtundzwênzic
mâne./
Des
selbin
jâres,
dô
gelac/
der
eilftûsint
meide
tac,/
dô
wart
von
Beigern
Lûdewîc/
und
herzoge
Fridderîch/
von
Ôstirrîch
dort
geborn/
in
zwîtracht
an
daz
rîch
irkorn,/
dô
des
pâbistis
stûl
was
lêr;/
und
dî
zwîtracht
stûnt
in
wer/
zwischin
in
wol
achte
jâr/
in
urlougis
vêde
swâr./
Darnâch
sach
man
sî
habende/
an
sente
Michels
âbende/
einen
vorbesprochnen
strît,/
in
dem
gescheidin
wart
der
nît;/
want
in
dem
strît
iz
sus
irgînc/
daz
Lûdewîc
Fridderîche
vînc/
und
in
zwei
jâr
gevangen
hîlt,/
dâmit
er
zu
sûne
in
vîlt./
In
unsirs
hêrren
jâren/
dô
der
vorgangen
wâren/
zwênzig
und
drîzênhundirt/
und
sechse
drûf
gesundirt,/
dô
wart
gekorn
sundir
wân/
der
andirundzwênzigste
pâbist
Jôhan./
Den
selbin
pâbist
man
darnâch/
in
dem
nêestin
jâre
sach/
lobelîch
canonizîrn/
und
glîch
den
heiligen
zîrn/
sente
Lûdewîge,/
der
in
des
ordins
stîge/
der
minrebrûdre
was
genesn/
und
Robertis
brûdr
gewesn,/
des
kungis
von
Sicilien,/
und
zu
vîre
dem
hîligen/
der
vumfte
tac
bescheidin
wart/
nâch
unsir
vrouwin
himelvart./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
unde
zwênzic
glîche,/
dô
wurdin
zu
Francrîche/
dî
ûzsetzigin
vorbrant,/
want
des
wart
ûf
sî
bekant,/
daz
sî
mit
vorgift
vormeint/
dî
wazzer
hettin
und
intreint,/
dâvon
lûte
unde
vî/
in
dem
lande
vil
vorgî./
Dô
man
unsirm
hêrren
gar/
tûsint
und
drîhundirt
jâr/
und
einundzwênzic
nande,/
dô
wurdin
in
Wentlande/
von
vorgift
besprochin/
drî
man,
daz
ouch
gerochin/
wart
an
in
mit
gerichte
scharf./
In
eine
pfanne
man
sî
warf,/
dî
mit
wazzere
dâ
sôt./
Der
zwêne
snel
dâ
blibbin
tôt;/
der
dritte
sundir
wê
genas,/
daz
der
unschult
ein
zeichin
was./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
zwei
und
zwênzig
ouch
darnâch,/
ein
knechtil
man
dô
lebbin
sach/
zu
Brandinburg
in
Prûzinlant/
und
daz
sô
was
Thomas
genant,/
Hertwîgis
von
Pokarwin
kint,/
von
dem
mêr
wîslîch
sint,/
daz
iz
tôt
was
und
genas,/
dâ
iz
wol
vîrjêric
was,/
von
des
heiligen
crûzis
macht,/
daz
in
daz
lant
ê
hatte
brâcht/
ein
brûdir,
hîz
von
Vleckenstein./
Ein
wunder
ouch
daran
irschein,/
dâmit
iz
ê
vorsûchit
wart./
Von
Mansvelt
brûdir
Gebhart,/
zu
Brandinburc
der
comentuir,/
warf
daz
crûze
in
ein
vuir,/
darûz
sô
sprang
iz
brunste
vrî;/
der
schicht
was
manch
mensche
bî./
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
vîrundzwênzig
ouch
dâmit,/
dô
geschach
zu
Cristburc
dit/
ûf
dem
hûse
sundir
wân,/
daz
Andreas
Zimmerman/
durch
sîn
âbintezzin/
zu
tische
was
gesezzin/
und
tuncte
in
daz
bîr
sîn
brôt;/
dô
runnen
drabe
tropfen
rôt/
in
allir
wîse
alse
blût./
Darûf
hatte
sulchin
mût/
sîne
compânîe,/
dî
im
dâ
saz
bîe,/
iz
wêre
ûz
einre
wundin,/
der
sî
doch
nicht
invundin;/
waz
sî
gesûchtin
her
und
dar,/
sô
was
er
heil
und
âne
nar./
Des
nam
sî
alle
wundir/
und
in
selbe
besundir;/
want
des
blûtis
er
intsûb,/
sô
dick
als
er
den
biz
irhûb./
Dô
man
unsim
hêrren
gar/
tûsint
und
drîhundirt
jâr/
ouch
sechsundzwênzic
nande,/
der
kunic
von
Ungirlande/
drîzictûsint
Tartern
slûc,/
dî
im
hattin
schadin
gnûc/
getân
in
sîme
rîche.
—/
Hîmit
dî
redde
wîche/
und
schrîben
von
der
crônken
vort,/
dâ
wir
sî
hân
gelâzin
dort./
Von
brûdir
Tammen
zur
Balge./
//Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
einundzwênzig
ouch
dâmit,/
dâ
wart
nâch
des
vleischis
sit/
mit
des
tôdis
ramme/
zuquetschit
brûdir
Tamme/
geborn
dort
her
von
Mîsen,/
der
sundir
valschis
glîsen/
brûdir
was
gewesin
gar/
wol
sechsundvumfzic
jâr/
und
dî
zur
Balge
stête
bleib./
Der
jâre
drîzig
er
vortreib/
alsus
vor
sînem
ende/
gesunt
in
dem
covende,/
daz
er
weddir
dort
noch
hî/
in
dikeinir
wîse
nî/
ubir
daz
urloub
getrat,/
daz
dâ
den
brûdren
ist
gesat./
Innic
was
er
an
gebet/
und
des
vil
zu
gote
tet;/
wîn
unde
mete
er
vorbar,/
und
allir
trunkinheite
zar;/
nêst
dem
lîbe
hât
er
um/
zu
pfleg
ein
hart
cilicium;/
an
al
der
heiligen
âbint,/
dî
dâ
vigilien
habint,/
nam
er
vor
dî
hungirnôt,/
nicht
wen
wazzir
unde
brôt/
unde
prempzte
alle
zil/
daz
vleisch
mit
abstinenzien
vil/
und
mit
kastîunge
hart./
Zu
jungist,
dô
er
sîchin
wart,/
daz
im
sîn
ende
keggengînc/
und
er
dî
sacrament
intpfînc/
der
heiligen
cristinheit/
mit
vil
grôzir
innekeit,/
dô
bleib
er
in
der
lâge/
nûnunddrîzic
tage,/
ê
sîn
lebbin
sich
vorsleiz,/
daz
er
ezzins
nî
impeiz;/
und
alsus
ouch
tôt
gelac/
an
sente
Simeônis
tac./
Von
pilgerîmen
und
wî
drî
gebît
in
Littouwen
gehert
wurden./
//In
unsirs
hêrren
jâren/
dô
der
vorgangen
wâren/
tûsint
drîhundirt
zwênzic
zwei,/
dô
sach
man
kumen
manchirlei/
pilgerîm
in
Prûzinlant,/
dî
hô
und
eddil
wârn
irkant./
Dî
achbersten
waren
ditz:/
herzoc
Bernhart
von
Swîdenitz/
mit
michilem
getrecke;/
sô
von
Geroldisecke/
ein
hêrre
dort
von
Swâvin,/
darzû
zwêne
grâvin/
ûz
dem
rînischin
gemerc,/
von
Julich
und
von
Wildinberc./
Ouch
quam
in
rittirlîchir
pflicht/
mit
dem
von
Lûchtenburc
hêr
Pflicht/
und
sîn
brûdir
von
Bêmin./
Mit
disen
hêrren
quêmin/
rittir
unde
knechte
vil,/
dî
alle
woldin
in
dem
zil/
kegn
den
heidin
wâgen
sich./
Des
nam
brûdir
Fridderîch/
von
Wildinberc,
der
dî
stat
hîlt/
des
meistirs
und
des
landis
wîlt,/
in
der
zît
al
sîne
macht,/
dî
im
mochte
sîn
geacht/
von
volke
und
gesundirt,/
brûdre
andirhalbhundirt,/
und
mit
den
gesten
reisete/
bin
des
wintirs
vreisete/
hin
zu
Waiken
in
daz
lant,/
daz
sî
gar
mit
herndir
hant/
vorbrantin
und
vorterbetin/
und
sô
vil
dâ
sterbetin/
ungetouftir
dîte,/
daz
in
dem
gebîte/
wêning
icht
werlîchis
bleib./
Dî
nacht
daz
her
aldâ
vortreib/
und
eine
burc
dâ
brante;/
des
morgins
vort
iz
rante/
in
daz
gebît
zu
Russigen;/
des
drittin
tagis
sî
gesên/
wurdin
vorbaz
zoglen/
in
daz
gebît
Eroglen/
und
gar
vorbrantin
in
der
zît/
dî
gegenôtin
beidirsît,/
und
an
dem
drittin
tage,/
dâ
sî
mit
herndir
vlâge/
al
daz
lant
gemachten
mat/
und
iz
ûf
den
âbint
trat,/
dô
vîlen
sî
vor
Pisten/
und
kegn
der
burc
sich
wîsten/
sturminde
vil
harte./
Dâwidir
sich
ouch
karte/
dî
burcdît
mit
vrechir
wer;/
îdoch
was
der
geste
her/
mit
harnasche
sô
wol
bewart,/
swaz
ûf
sî
gestochin
wart,/
gehouwen
und
gewurfin,/
daz
sî
daz
nicht
zumurfin/
mochte
noch
gewundin./
Sî
stiggin
in
den
stundin/
zûzin
in
dî
zinnen,/
unz
dî
Littouwin
binnen/
bî
vumfen,
vîren,
drîen/
mit
spîzin
und
glavîen/
zumâl
ûf
einen
heftin,/
und
drungen
sus
mit
creftin/
sî
von
den
zinnen
widdir,/
daz
sî
dâ
vîlen
niddir./
Daz
sturmin
ûbtin
sî
mit
macht,/
unz
sî
darabe
treib
dî
nacht,/
und
des
andrin
tagis
vrû,/
dô
sî
abir
woldin
zû/
gên
mit
sturmis
gruise,/
dî
heidin
ûf
dem
huise/
sicherunge
tâten/
und
des
gîsle
saten,/
daz
sî
vorbaz
blîben/
mit
kindin
unde
wîben/
den
brûdrin
woldin
undirtân/
und
nimmirmêr
in
widdirstân./
Abir
des
gelubdis
pflicht/
dî
heidin
sint
inhîldin
nicht,/
want
sî
des
kungis
getwanc/
mit
gewalt
darabe
dranc./
Wî
Darbit
daz
bischtûm
wart
vorhert./
//Binnen
disen
vristen,/
daz
alsô
dî
cristen/
vorhertin
dise
drî
gebît,/
dô
was
vil
der
Littouschin
dît/
gereisit
kegn
Lîflande/
unde
sich
dâ
wande/
zu
Darbit
in
daz
bischtûm/
dî
twer,
dî
lenge
und
alum/
iz
gar
vorbrinnende,/
hernde
und
ubbirrinnende;/
und
ân
andren
schadin,/
den
sî
dem
lande
tâdin,/
slûgin
sî
und
tribbin
dan/
vumftûsint
cristin
sundir
wân./
Von
eime
harten
wintre./
//Dô
mit
zal
man
Cristô
gar/
tûsint
und
drîhundirt
jâr/
ouch
drîundzwênzic
nande,/
dâ
wârn
in
Prûzinlande/
dî
rittere
ûf
strîtlîche
werc/
von
Zinnenburc,
von
Egerberc/
und
noch
mê
pilgerîne/
von
Bêmin,
von
dem
Rîne,/
mit
den
dî
brûdre
getân/
woldin
eine
reise
hân/
sô
hin
kegn
Littouwin
wart;/
dô
was
der
wintir
alsô
hart,/
daz
man
mit
dem
here/
nam
dî
widirkêre;/
want
dî
brûdre
hattin
vâr,/
daz
dî
unbekleitte
schar,/
dî
vrostis
wâren
ungewon,/
vorturbin
von
der
kelde
don./
Der
selbe
wintir
was
sô
kalt,/
daz
dî
vruchtboume
nicht
inthalt/
hattin
vor
dem
vroste./
Ir
grûse
sô
vorrôste/
zu
Prûzin
und
Lîflande/
an
stetin
manchirhande/
beide
in
garten
und
ûf
bor,/
daz
sî
mûstin
werdin
sôr/
odir
vruchte
gelde./
Ouch
in
der
selbin
kelde/
was
ûf
der
gesalznen
sê,/
des
dô
nîmant
gedâchte
mê,/
gevrorn
îs
sô
starke,/
daz
man
von
Denemarke/
gerichte
zû
kegn
Lubek
reit/
dî
sê
wol
vumfzên
mîle
breit./
Wî
Revel
wart
gehert./
//In
des
selbin
wintirs
zît/
von
Garten
der
burcgrêve
Dâvît/
mit
der
Littouwin
here/
nam
sô
hin
dî
kêre/
kegn
Revel
in
des
kungis
lant/
von
Denemarken,
dâ
er
brant/
stifte
unde
jâmir
grôz/
hernde
vil
gar
dâ
blôz/
al
des
landis
gegenôt:/
und
ân
alle
andre
nôt/
sô
slûg
er
der
cristnen
tôt/
und
vînc
von
edlen
lîben,/
juncvrouwin
unde
wîben,/
dî
man
in
sach
trîben/
in
êwigir
hafte
wê,/
wol
vumftûsint
unde
mê./
Ouch
irslûg
er
in
dem
zil/
prîstir
unde
munche
vil;/
kelche,
kirchgewête/
und
alle
daz
gerête,/
daz
gote
was
gewîet/
und
in
sîn
dînst
gevlîet,/
in
lastir
er
vorspente;/
darzû
dî
sacramente/
vormeinte
der
unreine
hunt/
jâmirlîchin
in
der
stunt./
Wî
dî
stat
zur
Memil
wart
vorterbit./
//Darnâch
in
der
vastin/
den
cristnen
zu
unrastin/
besament
dî
Samaiten/
vor
dî
Memil
jaiten/
und
dâ
dî
stat
gewunnen,/
dî
von
in
gar
vorbrunnen/
wart,
darzû
vlîhûsir
drî,/
dî
ir
wârn
geleggen
bî;/
gebuide,
kocken,
andre
schif,/
und
waz
der
muiren
ummeswif/
in
der
burg
ôt
nicht
beslôz,/
daz
machtin
dî
Littouwin
blôz/
und
wanten
iz
in
stoub;/
und
einen
prîstirbrûdir
toub/
sî
dâ
des
lebbins
tâten/
und
in
der
stat
betrâten/
wol
bî
sibinzic
cristen,/
der
sî
sundir
vristen/
ein
teil
zu
tôde
slûgen
sân;/
etslîch
vûrten
sî
hin
dan./
Wî
brûdir
Friderîch
Quiz
wart
geslagen./
//Darnâch
an
sente
Petirs
âbint,/
den
ir
in
mitten
ouste
habint,/
sprengte
ein
her
littouschir
dît/
zu
Wilow
in
daz
gebît/
und
sechs
dorfir
ûzslûgen/
tribbin
unde
trûgen,/
swaz
sî
dâ
vundin,
mit
in
dan./
Sechs
und
drîzic
cristneman/
wurdin
an
dem
jagen/
von
den
heidin
geslagen./
Ouch
sîn
lebbin
aldâ
lîz/
der
ellenthafte
deggen
Quiz/
genennit
brûdir
Friderîch./
Undirwint
sîn,
Criste,
dich!/
Wî
Dobrîn
wart
gehert
und
nûntûsent
cristen
gevangin
unde
geslagin./
//Nû
wurdin
dî
Littouwin/
ir
gelucke
schouwin,/
daz
in
daz
gar
nâch
willin
gînc,/
swâhin
ir
reise
sich
gevînc/
ûf
der
cristenheite
schadin./
Des
sach
man
sî
abir
ladin/
menige
grôz
zusamen/
und
dâmitte
quâmen/
in
des
selbin
jâres
jage/
an
des
heiligen
crûzis
tage,/
der
dî
irhôung
ist
genant,/
in
der
herzoginne
lant/
zu
Dobrîn
und
daz
herzoctûm/
dî
twer,
dî
leng
alum
und
um/
vîentlîch
durchrantin,/
roubtin
unde
brantin/
und
jâmir
grôz
begîngen;/
slûgen
unde
vîngen/
unde
mortlîch
prestin/
allein
bûzen
den
vestin/
wol
sechstûsint
cristen./
Darubbir
in
den
vristen/
gewunnen
sî
Dobrîn
dî
stat/
machinde
darinne
mat/
zweitûsint
cristen
unde
mê,/
und
âne
dî
mit
mordis
wê/
nûn
prîstere
sî
sterbetin/
und
zên
kirchin
vorterbetin,/
darinne
sî
durch
iren
nît/
beide
gewît
und
ungewît,/
ouch
wol
sechzic
schûlêre/
des
lebbins
machtin
lêre,/
und
irslûgin
ôt
sô
vil/
cristenesvolkis
in
dem
zil,/
daz
dâ
wurdin
beschribbin/
mit
den,
dî
sî
hin
tribbin/
in
hezlîchir
vreide/
zu
êwigir
leide,/
nûntûsint
mensche
in
vollir
zal,/
und
ân
den
jâmirlîchen
val/
sô
vûrten
sî
hinabe/
sôgar
des
landes
habe,/
daz
sîn
blîbin
mûste/
daz
meiste
teil
sint
wûste./
Nû
nemet
diz
zu
herzen/
in
clegelîchin
smerzen,/
waz
jâmirs
unde
leidir
nôt/
sich
mit
ungevelle
bôt/
manchirwegn
der
cristinheit,/
als
ûch
ist
dâ
vor
geseit,/
kuim
in
eime
jâre,/
daz
ir
dâ
vorwâre/
slûgen
tôt
dî
heidin/
und
tribbin
wec
mit
vreidin/
in
êwic
gevencnisse/
von
gotis
vorhencnisse/
bî
zwênzic
tûsenten
vil
nâ,/
sundir
vestin
hî
und
dâ,/
der
man
sî
vil
gewinnen/
sach
unde
gar
vorbrinnen./
Wî
zwelf
Littouwin
wurden
geslagen./
//Binnen
den
selbin
zîten,/
dô
man
daz
korn
pflac
snîten,/
von
Tapiow
brûdir
Heinrîch/
der
comentuir
nam
an
sich/
acht
brûdir
und
drîhundirt
man/
unde
machte
sich
hin
dan/
zu
Semegallen
ûf
daz
velt,/
dâ
er
wolde
des
tôdis
gelt/
den
snittern
hân
gegebbin,/
hette
er
sî
troffin
ebbin./
Daz
velt
der
Memiln
ûf
dissît/
kegn
der
burc
Pastowe
lît./
Nû
was
iz
regnic
unde
naz,/
dô
sî
dar
quâmen,
alsô
daz/
man
der
snitter
dâ
nicht
vornam,/
want
sî
gevarn
ubir
den
stram/
der
Memiln
wârn
kegn
hûse
wert./
Doch
sî
wol
vîrunddrîzic
pfert/
nâmen
dâ
den
heidin,/
dî
sî
dâ
vundin
weidin,/
und
sich
dannen
wanten,/
daz
ouch
jene
irkanten/
vil
schîre
und
in
jaiten
nâch./
Dô
daz
brûdir
Heinrîch
sach,/
ein
lâge
er
besîten
stîz/
und
ein
teil
der
sînen
lîz/
vur
sich
hin
dî
strâze
varn./
Und
dô
dî
heidin
kumen
wârn/
vil
nâch
ûf
dî
warte,/
den
weg
ir
einre
sparte/
werfinde
sîne
spâne/
nâch
littouwischem
wâne/
und
dâmitte
lûte
schrê:/
›Nicht
injagit
vurbaz
mê,/
sundir
kêrit
widdir
dan,/
want
wir
dî
Dûtschin
bî
uns
hân/
alhî
in
lâge
nâhen!‹/
Dô
wart
ouch
widdir
gâhen/
zurucke
der
Littouwin
schar./
Nû
wurdin
doch
der
vlucht
gewar/
in
der
lâge
dî
brûdere/
und
sprengeten
ûz
dem
lûdere/
ir
wol
zwelf
irrîtende/
und
in
den
tôt
vorsnîtende./
Von
pilgerîmen./
//Nâch
Cristî
unsirs
hêrren
jârn/
dô
der
drîzênhundirt
wârn/
vîrundzwênzic
ouch
volant,/
dô
wâren
kumen
in
Prûzinlant/
Jôhan,
Philippus
von
Spânheim/
dî
grêven,
unde
von
Boheim/
von
Rôsenberc
hêr
Petter/
und
Hêrman
sîn
vetter./
Darzû
quâmen
in
dem
zil/
rittir
unde
knechte
vil,/
dî
manchen
enden
sâzen/
zu
Bêmin,
zu
Elsâzen/
und
ouch
an
dem
Rîne./
Dise
pilgerîne/
mochtin
dô
dikeine
mû/
den
Littouwin
brengin
zû,/
want
sich
der
wintir
sô
vortreib,/
daz
sô
weich
daz
wetir
bleib,/
daz
man
mit
here
keinewîs/
mochte
gereisin
ubir
îs./
Wî
Dâviddis
vorwerc
wart
vorbrant./
//Darnâch
in
der
vasten/
dî
brûdre
sundir
rasten/
machtin
sich
kegn
Garten
hin/
und
sechshundirt
man
mit
in/
Nattangischir
rîten/
und
brinnende
in
den
zîten/
Dâvîdis
vorwerc
vorkarten,/
des
burcgrêven
von
Garten,/
und
âne
waz
sî
slûgin
man,/
sô
brâchtin
sî
gevangin
dan/
meide,
kindir,
wîbe,/
achtunddrîzic
lîbe./
sô
rindir
eine
grôze
hert/
und
darzû
wol
hundirt
pfert./
Von
einem
brûdre./
//In
des
selbin
jâres
vart/
zu
Kungisberc
begraben
wart/
in
dem
covente
brûdir
Jân/
ein
Sachs,
als
ich
vornumen
hân,/
genant
von
Gilwerstête./
Und
dô
den
dennoch
hête/
dî
werlt
in
iren
bandin,/
dô
pflag
er
in
schandin/
und
in
sundin
sîn
lebbin/
urbaren
gar
unebbin,/
durch
daz
dî
gotis
zucht
in
warf/
eins
in
eine
sûche
scharf,/
dî
an
im
wart
sô
dichte,/
daz
er
zu
jungist
bîchte/
und
unsirs
hêrren
lîcham/
mit
dem
heiligen
ole
nam./
Und
swî
er
legge
kranc,/
doch
sîn
alde
bôsheit
dranc/
in
zu
sulchir
virne,/
daz
er
eine
dirne,/
dî
bin
der
sûch
im
dînen
pflac,/
unkûschlîch
mit
gewalt
belac./
Und
alzuhant
dô
daz
irgînc/
got
den
tûvelen
vorhînc,/
daz
sî
mit
sam
dem
bet
in
ûf/
hôge
vûrtin
in
dî
luf/
und
sus
im
sprâchin
zû:/
›Ô
durftigir,
wî
turstis
dû/
in
sô
grôzir
heilikeit,/
dî
alrêst
was
an
dich
geleit,/
den
mein
sô
lastirbêre/
tûn
kegn
dîme
schepfêre?‹
—/
Dî
enggistlîche
vorchte/
an
dem
sundêre
worchte,/
daz
er
begonde
schrîen/
nâch
hulfe
an
Marîen/
und
ir
sulch
gelubde
bôt,/
gehulfe
sî
im
ûz
der
nôt,/
daz
er
wolde
sich
begebin/
in
des
dûtschin
ordin
lebin./
Und
als
er
den
ordin
inthîz,/
zuhant
der
tûvil
in
vallin
lîz/
unvorsêrit
in
ein
brûch,/
want
sîn
Marîe
hatte
rûch./
Daz
brûch
was
von
genre
stat/
ein
halbe
mîle
wol
gesat,/
dâ
der
tûvil
in
ûfnam./
Darnâch
er
zu
Halle
quam/
in
dî
stat
gerichte/
und
alle
dî
geschichte/
den
luiten
offenbêrte/
unde
dî
rede
bewêrte/
dâmit.
want
al
daz
bettegewant/
man
noch
dort
in
dem
brûche
vant./
Wî
daz
vurburg
an
Gedeminnen
burc
wart
vorbrant./
//Darnâch
in
des
meien
schurc/
brûdir
Dîtherîch
von
Aldinburc,/
comentuir
zu
Ragnîten,/
nam
von
den
gebîten/
Nattangen
unde
Samen/
vîrhundirt
man
zusamen,/
wol
vîrzic
brûdir
ouch
darzû,/
unde
quam
des
morgins
vrû/
mit
des
tages
anbeginnen/
in
dî
vorburc
Gedeminnen/
und
dî
gar
vorbrante,/
darzû
des
lebbins
blante/
alliz,
daz
darinne
was,/
sundir
ob
etslîch
genas,/
dem
dî
snellekeit
was
an,/
daz
er
in
dî
burg
intran./
Ouch
sô
wurdin
in
der
zît/
geslagin
an
der
brûdir
sît/
drî
man
von
Nattangin/
unde
zwêne
gevangin./
Unde
von
Ragnîte/
begriffin
ouch
dî
dite/
ein
brûdirlîn,
ein
knottir,/
daz
was
genant
der
Ottir./
Wî
daz
sint
der
dît
intran/
und
zên
tage
spîse
ân/
in
der
wiltnisse
irre
gînc/
und
heim
zuletst
dî
vart
gevînc,/
daz
vindit
ir,
hât
ir
sîn
rûch,/
ganz
in
Gerstinbergis
bûch,/
want
der
hât
daz
betichtet/
und
ênzeln
intrichtet./
Von
strûtêren./
//In
den
selbin
zîtin/
saz
aldort
besîten/
in
dem
bischtûm
zu
Wermenlant/
ein
Prûze,
der
dâ
was
genant/
Prewilte
oddir
Mucke;/
der
nam
ûf
ein
gelucke/
an
sich
nûnzên
gesellin/
unde
begonde
stellin/
durch
strûtêrîe
sîne
vart/
sô
hin
kegn
Littouwin
wart./
Und
dô
er
ûf
dî
wilde
quam,/
jagende
er
dâ
vornam/
vumfundvîrzic
rîten,/
dî
wâren
Littouwîten./
Den
streich
er
in
den
vristen/
sô
lange
nâch
mit
listen,/
unz
er
sî
bî
nachte
traf,/
dô
sî
herte
hîlt
der
slâf,/
und
irslûc
sî
allintsam,/
darnâch
mit
den
sînen
nam/
dî
pfert
und
allir
habe/
und
quam
gesunt
her
abe./
Darnâch
der
selbe
Mucke/
nam
ûf
sînen
rucke/
sîn
spîse,
dî
er
solde
hân,/
unde
machte
sich
hin
dan/
mit
cleinre
compânîe/
abir
ûf
strûtêrîe/
kegn
der
ungetouftin
dît./
Und
dô
er
verre
hin
geschît/
bis
vur
daz
lant
Littouwin,/
dô
begond
er
schouwin/
von
rîten
eine
grôze
schar;/
und
dô
dî
wart
ouch
sîn
gewar/
und
mit
jage
nâch
im
wûc,/
dô
vorwarf
er,
swaz
er
trûc/
von
spîse,
und
dî
gesellin
sîn,/
und
vil
kuim
des
tôdis
pîn/
mit
der
vlucht
intquâmen./
Darnâch
dô
sî
zusamen/
sich
gerîfen
nâch
der
nôt,/
dô
inhât
ir
nindirt
einre
brô/
noch
keinirhande
lîbnar./
Des
wurdin
sî
betrûbit
gar,/
want
sî
westin
keinen
trôst,/
der
sî
mochte
tûn
irlôst/
von
des
hungirs
ungemach./
Zu
jungist
dise
redde
sprach/
zu
den
andern
Mucke:/
›Ir
hêrren,
ungelucke/
hât
uns
hî
gar
bevangen./
Wir
muggin
nicht
gelangen/
heim
in
unsir
gegenôt;/
wir
beleggin
hungirs
nôt./
Ê
wir
vorgên
den
als
ein
vî,/
sô
dunkit
mich
daz
bezzir
î,/
daz
wir
êrlîch
sterbin/
oddir
icht
irwerbin,/
dâmit
wir
den
lîb
irnern,/
unde
nâch
den
vîendin
kêrn./
Wer
weiz,
waz
ebbintuire/
an
der
dît
ungehuire/
uns
noch
geschên
von
gote
sol!‹/
Der
rât
gevîl
in
allen
wol/
unde
heimelîchin/
nâch
den
vîendin
strichin,/
sô
lange,
unz
sî
dî
quâmen
an,/
dâ
sî
aller
vorchte
ân/
lâgen
unde
slîfen;/
und
ouch
ûf
sî
lîfen/
slânde
sundir
alle
wer/
al
der
samenunge
her/
nemende
vil
gar
dî
pfert/
und
waz
ôt
dâ
was
roubis
wert/
und
quâmen
vrôlîch
heim
gevarn,/
dî
vil
nâch
ê
vorzwîvilt
wârn./
Von
brûdir
Wernhêre
dem
vîrzênden
hômeistere./
//In
des
selbin
jâris
jage/
an
Pêtirs
Pauls
achtem
tage/
der
aposteln
gote
zart/
zu
Merginburc
hômeister
wart/
brûdir
Wernhêr
gekorn/
dort
von
Orsele
geborn./
Den
vîrzêndin
man
in
hîlt/
an
dem
amte,
des
er
wîlt/
wol
in
ellinthaftir
tucht/
und
ouch
in
geistlîcher
zucht./
Wî
Cristmemel
wart
angestritten./
//In
den
selbin
zîten/
vîrhundirt
Littouwîten/
quâmen
heimelîchin/
bî
nachte
hin
geslichin/
Cristmemil
dem
hûse
zû/
und
wolden
iz
des
morgens
vrû/
irloufin
und
gewunnnn
hân,/
daz
îdoch
wart
undirstân;/
want
iz
hatte
vor
dî
mêr/
brâcht
den
brûdren
ein
vischêr,/
daz
sî
dî
schicht
wol
westin/
und
sich
kegn
den
gestin/
mit
irre
wer
ouch
borgen./
Und
dô
intstûnt
der
morgen/
und
sî
begondin
loufin
an;/
dô
sach
man
sî
dî
brûdre
intpfân/
mit
manchem
scharfin
pfîle,/
der
dâ
bî
kurzir
wîle/
manchir
manchin
in
sich
slant;/
ouch
wart
ein
eddelinc
zuhant/
geslagin,
daz
er
tôt
dâ
bleib;/
darûf
ir
vlîz
sich
sêre
treib,/
wî
sî
den
dannen
brêchtin./
Dâwiddir
wurdin
vechtin/
dî
brûdre
mit
geschozze
hart;/
des
quam
in
zorn
der
heidin
part/
unde
lîfen
allintsam/
begrîfinde
den
lîcham/
bî
vûzen
unde
hendin/
und
an
allen
endin/
und
mit
gewalt
in
trûgen
dan./
Îdoch
ê
daz
wart
getân,/
dô
wart
ir
alsô
manchir
wunt,/
daz
dî
zal
mir
ist
unkunt./
Von
des
pâbstes
legâten./
//Nû
lâgen
noch
in
crîge/
dî
burgêre
von
Rige/
und
ouch
ir
erzebischof,/
den
dort
hîlt
des
pâbistis
hof/
widdir
dî
brûdre
zu
Lîflant,/
unde
machtin
wît
irkant/
in
den
stetin
manchirwegn,/
dî
bî
der
sê
lanc
wârn
gelegn,/
mit
brîven
unde
boten/
und
joch
in
predigôten/
lîzen
in
den
stunden/
daz
offinbêrlîch
kunden/
den
brûdren
zu
abzugge/
in
gemachtir
lugge,/
daz
sich
âne
vêde/
dise
kunge
bêde/
von
Ruizen,
von
Littouwin/
woldin
gar
inthouwin/
allis
ungeloubin
mê/
und
nâch
cristinlîchir
ê/
sich
gerne
woldin
toufen
lân;/
nû
wolde
man
ir
nicht
intpfân./
Dî
selbin
mêr
sî
schribbin/
und
mit
boten
tribbin/
bis
an
den
pâbist,
der
hîz
Jôhan,/
und
brâchtin
in
daran,/
daz
er
hin
kegn
Lîflande/
zwêne
legâten
sande,/
daz
dî
soldin
toufin/
und
mit
lêre
sloufin/
ûz
heidenischir
irrekeit/
dî
zwêne
kunge
vorgeseit./
Nû
quâmen
dî
legâten
dar/
zu
Rige
in
unsirs
hêrren
jâr/
dô
der
wârn
gesundirt/
zwênzic
drîzênhundirt/
darnâch
an
des
vîrden
jage/
an
dem
allirnêstin
tage,/
der
nâch
sente
Mathêus
ist,/
und
gebutten
in
der
vrist/
von
pâbistis
gewaldin/
vridde
vort
zu
haldin/
cristen
unde
heidin/
sundir
alliz
vreidin;/
und
swer
dâ
wêr
sô
vreche,/
daz
er
den
vridde
brêche/
oddir
ir
gewerbe/
machte
unbederbe/
entwedir
mit
worden
odir
mit
tât,/
der
solde
sân
zuhant
gesat/
sîn
in
pêbistlîchin
ban/
und
des
nicht
andirs
werdin
ân,/
wenne
von
des
pâbistis
hant,/
der
mocht
intlôsin
im
daz
bant./
Darnâch
dô
daz
was
getân,/
dô
santen
dî
legâten
sân/
boten
wol
gezême/
und
darzû
bequême/
an
witziggen
sinnen/
hin
zu
Gedeminnen/
dem
kunge
der
Littouwin/
zu
hôrn
und
zu
beschouwin./
ob
sîn
wille
wêre/
sô
gût
und
sô
gewêre,/
daz
er
mit
der
dîte/
undir
sîm
gebîte/
dî
abgote
wolde
lân/
unde
mit
werde
betin
an/
Jêsum
Cristum
den
wâren
got/
unde
leistin
sîn
gebot/
intpfânde
cristinlîchin
touf/
um
des
himelrîches
kouf,/
als
er
hête
in
vremde
lant/
brîve
manchirwegn
gesant/
und
ouch
an
den
pâbist
dort,/
als
offenlîchin
was
gehôrt./
Zu
irvarn
an
im
den
sin/
zuggen
sus
dî
boten
hin./
Wî
Masow
daz
lant
wart
vorterbit./
//Dô
der
vride
was
geworcht,/
als
ir
itzunt
hât
gehorcht,/
von
den
legâten
vorgenant,/
al
dî
ummesezzenen
lant/
Lîven,
Prûzen,
Polênen,/
sich
vroiten
ûf
daz
wênen,/
daz
sî
soldin
umbekort/
blîbin
von
urloige
vort,/
als
sî
hattin
mêr
irkant./
Doch
iz
andirs
wart
gewant,/
want
der
kung
unreine/
in
suntlîchim
meine/
vorsteinet
was
sô
harte,/
daz
er
sich
lutzil
karte/
an
touf
noch
an
vridde,/
sundir
hîz
Dâvidde,/
dîwîl
dî
boten
bî
im
wârn,/
mit
here
kegn
Masow
varn/
an
sente
Elizabêten
tage./
Daz
lant
er
ouch
mit
swinder
plâge,/
ubbirreit
und
machte
mat/
dô
Poltus
des
bischoves
stat/
unde
dorfir
gesundirt/
wol
drîzig
unde
hundirt;/
und
dâmit
andirs
erbis
vil/
vortilgte
er
gar
in
dem
zil,/
und
waz
sich
im
dâkegn
wûc,/
daz
vîng
er
alliz
unde
slûc;/
darzû
wol
drîzic
pfarren,/
den
unreinen
narren/
man
dâ
sach
vorbrinnen/
und
waz
dâ
was
inbinnen;/
ornât,
kelche,
sacrament/
wurdin
lestirlîch
zuspent;/
dî
prîstir
er
dâ
tôtte,/
dî
munche
er
mortlîch
nôtte,/
und
ân
andrin
schadin
grôz/
dâmitte
der
hundisgenôz/
Masouwen
dô
vorterbete,/
sô
vîng
er
unde
sterbete/
dâ
vreislîch
in
den
vristin/
mê
wen
vîrtûsint
cristin./
Und
dîwîle
hî
Dâvît/
zu
Masouwen
ûbte
dit,/
dô
sante
der
kunc
sâldin
lêr/
kegn
Lîflant
ein
andir
her/
in
daz
gebît
Rosîten,/
daz
ouch
von
den
dîten/
mit
brande
und
mit
roube/
wart
gar
gemachit
toube./
Dî
her
wurdin
beide/
der
cristenheit
zu
leide/
von
Gedeminnen
ûzgesant,/
dîwîl
dî
botin
vorgenant/
dennoch
bî
im
blibbin/
und
ir
botschaft
tribbin./
Nû
sêt,
wî
rechte
innenclîch/
schickte
zu
dem
toufe
sich/
dirre
heidenische
hunt,/
als
man
ê
machte
von
im
kunt!/
Darnâch
kurzlîch,
dô
gelac/
sente
Catherînen
tac,/
dô
quâmen
sundir
lige,/
widdir
heim
kegn
Rige/
dî
boten
der
legâten,/
dî
sî
vor
des
hâten/
gesant
zu
Gedeminnen
hin,/
und
ein
Littouwe
quam
mit
in,/
des
kungis
allirhôste
man,/
den
er
sante
sô
her
dan;/
und
der
selbe
heidin/
mît
worten
wol
bescheidin/
sprach
vor
den
legâten/
und
alle
den
prêlâten,/
darzû
vor
der
gemeinen
schar/
sus
von
dem
kunge
offinbâr,/
daz
nî
von
sînen
rêten/
zu
dikeinen
steten/
noch
diweddir
in
kein
lant/
noch
ouch
zu
des
pâbstis
hant/
gegangen
wêren
brîve/
diweddir
recht
noch
schîve;/
er
hêt
ouch
nicht
sulchin
gedanc,/
daz
er
immer
wolde
wanc/
getûn
von
sînen
goten./
Dî
selbin
wort
dî
boten/
jâhen
ouch,
daz
sî
gehôrt/
von
dem
kunge
hettin
dort./
Und
als
ouch
dî
legâten/
dî
antworte
hâten/
vornumen
und
des
kungis
sin,/
sî
schiden
zu
dem
pâbste
hin./
Wî
etslîche
stete
unde
burge
wurden
gebûwit./
Girdauwen./
//Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn,/
vumfundzwênzig
ouch
darzû,/
dô
vollenbrâchte
mit
gebû/
brûdir
Heinrîch
von
Îsenberc/
der
comentûr
von
Kungisberc/
von
meistir
Wernhêris
wegn/
eine
burc,
dî
ist
gelegn/
zu
Barten
in
dem
lande/
und
dî
Girdauwen
nande./
Wartenberc./
//In
des
selbin
jâris
vart/
von
Warmen
bischof
Ebberhart/
stifte
einre
vestin
werc/
und
hîz
dî
nennen
Wartinberc,/
gelegn
in
der
wiltnisse/
ûf
dem
vlîze
Pisse/
in
Galindenlande./
Daz
selbe
werc
volande/
sîn
vogit
mit
bûunge
snel/
brûdir
Fridderîch
von
Lîbenzel,/
und
dô
dî
burc
volkumen
was,/
prîstere
er
zusamne
las/
und
lîz
dem
heiligen
geiste/
mit
inniger
volleiste/
singen
eine
messe
schôn./
Und
dô
der
heiligen
messen
dôn/
quam
an
daz
êwangelium,/
dô
sweimte
in
der
burc
alum/
ein
tûbe
wîs
alsam
ein
snê,/
der
dâ
vor
nî
keine
mê/
in
der
wûste
was
gesên,/
als
man
dî
aldin
hôrte
jên./
Und
dô
dî
messe
was
volant/
zuhant
dî
tûbe
dô
vorswant./
Gûtenstat./
//Ouch
in
des
selbin
jâris
strich/
der
selbe
brûdir
Fridderîch/
zu
Glottow
in
der
gegenôt,/
als
im
der
bischof
gebôt,/
stiftte
mit
gebûwe/
eine
vestin
nûwe,/
dî
ûf
dî
Alne
wart
gesat/
und
ist
genant
dî
Gûtestat./
Plûten./
//In
dem
selben
jâre
sân/
von
Warmen
prôbist
Jordan/
bî
dem
Melsacke
bûte/
ein
huis
und
nant
iz
Plûte./
Bischoveswerder./
//Sô
stifte
brûdir
Rûdolf/
zu
Pomezênen
bischolf/
eine
stat
ûf
daz
Gardenvlîz/
und
dî
Bischofswerdir
hîz./
Nûwenmarkt/
//Ouch
in
des
jâres
swanze/
bûwt
an
der
Driwanze/
Nûwenmarkt
der
vesten
werc/
brûdir
Otte
von
Luttirberc,/
den
man
in
Colmenlande/
lantcomentûr
nande./
Wî
daz
lant
des
marcgrêven
von
Brandenburc
wart
gehert
und
sechstûsent
cristen
gevangen
unde
geslagen./
//Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsint
und
drîhundirt
wârn/
sechsundzwênzig
ouch
dâmit,/
von
Polênen
kunic
Lokit/
sante
zu
Littouwin
hin/
boten
kunge
Gedemin,/
des
tochtir
sîme
sune/
nûwlîch
eine
kune/
was
gemêlit
zu
der
ê,/
unde
bat,
daz
er
im
lê/
sînre
dît
zwelfhundirt
man,/
unde
hîz
dî
heidin
sân/
mit
sîme
here
starke/
reisin
in
dî
Marke/
zu
Brandenburc,
daz
ouch
geschach./
Daz
her
bî
Posenow
înbrach/
und
durchreit
den
strich
sô
vort/
bis
an
dî
stat
zu
Frankenvort/
mit
roube
und
mit
brande/
vorhernde
in
dem
lande/
dorfir
mit
zal
gesundirt/
wol
vîrzig
unde
hundirt/
und
alsô
manche
pfarre./
Ouch
in
dem
gezarre/
vortilgit
clôster
worden/
drî
des
grâwen
orden/
und
zwei
vrouwenclôster./
Ô
himelischir
trôster,/
dû
weiz,
waz
dî
vorkarten/
dâ
jâmirkeit
urbarten/
an
dîm
irweltin
erbe!/
Dîn
dînst
vil
umbederbe/
mûste
zwâr
dâ
werden,/
want
sî
glîch
der
erden/
dî
kirchin
gar
vortilgetin,/
dî
heilikeit
bimilgetin;/
kelch
und
andre
heilge
vaz/
betranc
dî
dît
und
darûz
az,/
und
ûbten
in
unvlête/
der
altâregewête;/
kaslen,
kappen,
andre
cleit,/
dî
gotis
dînste
wârn
gereit,/
trûg
an
dî
tûvils
rote/
zu
vorsmêunge
gote./
Sô
den
gezîrten
bilden/
gotis
und
der
milden/
sînre
mûtir
Marîen/
sach
man
sî
ûfspîen,/
zurhouwin
und
vortrettin,/
dî
sacrament
sî
smêttin/
und,
daz
zu
jên
ist
grûwesam,/
den
hêren
gotis
lîcham,/
dâ
allir
heiligen
heil
an
stât,/
wurfen
sî
in
manch
unvlât/
smêlîchir,
wen
ich
sprechen
tar./
Diz
jâmir
dî
Polêne
gar/
von
den
heidenischin
scharn/
sâgen,
dî
mit
in
dâ
wârn,/
und
des
nicht
undirvîngen,/
sundir
ouch
vorhîngen,/
daz
sî
gewîhte
pfaffen,/
swî
den
was
geschaffen/
in
gotisdînste
ir
lebbin/
begebn
und
unbegebbin,/
mit
manchirleie
tôten/
in
bittirlîchin
nôten/
von
dem
lebne
schurgeten;/
sumelîche
wurgeten,/
dise
lebende
schunden,/
dî
zungen
den
ûzwunden,/
genen
dî
houbt
abhakten/
und
hô
ûf
pfele
stakten,/
daz
man
ôt
verre
hî
und
dort/
schouwete
den
vreislîchin
mort;/
etslîche
in
vorebbele/
intlôstin
sî
dî
nebbele/
und
boume
niddirbukten,/
dî
spîldin
unde
drukten/
darîn
der
nable
zipfle/
lâzende
sneln
dî
wipfle/
und
sî
alsô
intdermeten;/
ouch
sumelîche
hermeten/
dî
liddir
abschrôtende/
und
kegn
dem
vuire
brôtende;/
etslîche
sî
ûfhîngen,/
ir
spil
mit
in
begîngin/
unde
zûzin
schuzzen/
und
manchirwîs
vorguzzen/
quelnde
daz
gewîte
blût;/
sô
von
der
andren
cristnenlût/
nicht
vorbaz
ich
gesprechin
kan,/
wen
daz
sî
tôtten
gar
dî
man,/
waz
sî
der
anquâmen;/
dî
wîb
gevangen
nâmen/
dî
in
zu
vûrne
tochtin/
und
gevolgen
mochtin./
Waz
zu
junc
was,
kranc
und
alt,/
daz
wart
vollen
tôt
gevalt./
Dâ
wart
manig
eddil
wîb/
und
manch
meitlîchir
lîb/
leidir
brâcht
zu
meine./
Manc
den
juncvrouwen
eine/
was
sô
schône
und
sô
zart,/
daz
ein
michil
krîc
dâ
wart/
um
sî
von
den
heidin./
Den
krîc
wold
einre
scheidin/
loufende
her
ûz
der
dît/
und
inzwei
dî
magit
schrît./
›Nû
lât‹,
sprach
er,
›des
krîgis
nît;/
vor
ûch
sî
nû
geteilit
lît,/
iclîchir
an
ir
neme/
sîn
teil,
daz
im
gezême!‹/
Dî
schicht
waz
jêmirlîch
gnûc,/
doch
als
sich
dô
dî
sache
trûc,/
sô
was
unclegelîch
daz
wê./
Noch
geschach
dâ
jâmirs
mê:/
dî
clôster
gar
vorbrunnen;/
der
reinen
clôsternunnen,/
dî
gote
wârin
kûsch
gewilt,/
dî
dît
gar
in
unvlâte
wîlt./
Der
selbin
gotis
heiligen/
wold
eine
dâ
bemeiligen,/
ein
heidin
in
unkûschir
pflicht./
Dô
sprach
dî
dirn:
›Ei,
tû
des
nicht,/
sundir
hilf
mînem
lîbe,/
daz
ich
des
reine
blîbe!/
Ich
habe
sô
wîse
vornunst,/
daz
ich
dich
lêre
sulche
kunst,/
daz
dich
insnîdit
dikein
swert.‹
—/
›Vil
hôer
mîte
wêre
wert/
dî
kunst‹,
jach
der
Littouwe.
—/
Dô
sprach
sî:
›Nû
beschouwe/
dî
kunst
an
mir,
daz
ist
mîn
ger!/
Ein
scharfiz
swert
lâ
brengen
her,/
dem
wil
ich
sô
besprechin/
sîn
snîdin
und
sîn
stechin,/
daz
iz
mir
nicht
geschaden
kan!‹/
Dô
lîz
der
heide
brengen
sân/
ein
swert,
daz
was
wol
sneitic./
›Nû
bis‹,
sprach
sî,
›gebeitic/
eine
cleine
wîle
hî!‹/
Dâmit
dî
magit
ûf
dî
knî/
vîl
und
ûf
kegn
himele
sach/
und
vil
innenclîchin
sprach:/
›Ô
minnenclîchir
Jhêsû
Crist,/
want
dû
mîn
wârir
vrîdil
bist,/
beware
mich
armen
dîne
meit/
in
umbewolner
reinekeit,/
daz
mir
dî
crône
blîbe
ganz/
und
der
himelische
cranz,/
dî
dû
meitlîchim
lebbene/
gelobit
hâst
zu
gebbene,/
und
nim,
hêrre,
mînen
geist/
ûz
dirre
jâmirkeite
vreist!‹/
Und
dô
volant
was
diz
gebet,/
des
crûzis
strich
sî
vor
sich
tet/
und
zu
dem
heiden
sprach:/
›Ich
bin
gereit;
wiltû,
sô
slach!‹/
Dô
slûg
er
eines
slages
swanc,/
dâvon
ir
ab
daz
houbit
spranc./
Sus
bleib
bewart
dî
reine/
vor
unkûschlîchim
meine./
Alsulchis
jâmirs
in
dem
zil/
ûbten
sî
mê
denne
vil;/
und
dô
sî
hatten
sus
daz
lant/
gar
vorwûstit
und
vorbrant,/
dô
nam
daz
tûvilische
her/
kegn
lande
widdir
heim
dî
kêr,/
und
ân
alle
andre
nôt/
sô
hatten
sî
geslagen
tôt/
und
vûrten
hin
abe/
mit
ungehebir
habe/
mê
wen
sechstûsint
cristen,/
dî
immer
sint
den
vristen/
blibbin
in
der
heidinschaft/
in
pînlîchir
eigenschaft./
Nû
hât
ein
masowsch
eddillinc/
wol
vornumen
dise
dinc,/
wî
sî
hatten
dort
gebôst;/
der
was
genant
Andreas
Gost./
Dem
gîngen
nâ
zu
herzen/
dî
manicvaldin
smerzen,/
dî
dî
reine
cristenheit/
sus
von
den
undîten
leit;/
des
wart
sîn
mût
darûf
voreint,/
daz
er
den
houbitman
vormeint/
Dâvidde
dort
von
Garten,/
an
den
diz
her
pflac
warten,/
wolde
tûn
vorterbin/
oddir
selbe
sterbin./
Und
dô
sich
dî
littouwsche
dît/
von
den
Polênen
dort
geschît/
und
heimwart
ûf
dî
wûste
quam,/
Andreas
sich
dô
zûzin
nam/
und
reit
mit
in,
als
ob
er
vrûnt/
wêr,
unz
im
der
state
stunt/
gevîl,
daz
was
ein
wazzirvlîz,/
darinne
Dâvît
trinken
lîz./
Dâ
sprengt
er
zûzim
in
dî
runst/
und
nâch
vil
vreisir
abegunst/
zwir
ein
mezzir
durch
in
stach/
und
dâmit
her
abe
brach/
machinde
sich
an
dî
vlucht./
Dâ
wart
von
der
Littouwen
trucht/
nâch
im
ein
hezlîch
jagen,/
want
gnûc
der
heiden
sâgen,/
daz
er
worcht
an
im
den
tôt,/
und
doch
sô
gehalf
im
got,/
daz
er
von
in
allentsam/
gar
ân
alle
smerze
quam./
Sus
in
der
zît
Andreas
Gost/
tet
dî
cristenheit
irlôst/
von
dem
argen
êchtêre,/
der
unzellîche
swêre/
in
hatte
durch
des
tûvils
gûf/
vil
manche
zît
getribben
ûf/
und
manchirwegn
gemachit
mat,/
als
ir
dâ
vor
vornumen
hât./
Wî
Lûnenburc
wart
gebûwit
unde
zwû
stete./
//Ouch
in
des
jâris
ummeswich/
von
Aldenburc
brûdir
Dîterîch,/
commentûr
zur
Balge,/
ûf
der
vlîze
swalge/
der
Sainen
und
der
Guberen,/
dâ
sî
zusamne
ûberen,/
bûwte
dort
in
Bartenlant/
daz
huis
Lûnenburc
genant,/
daz
den
namen
alsô
hât/
von
dem
velde,
dâ
iz
stât,/
und
eine
stat,
dî
dâ
gelein/
ist
bî
dem
huise
Bartenstein./
Dô
bûwte
brûdir
Lûdêr/
von
Brûnswîc
des
stammis
hêr,/
dô
comentuir
zu
Cristburc,/
eine
stat
zu
Ilgenburc/
bin
des
selbin
jâres
zît./
Des
sî
got
gebenedît!
—/
Nû
hab
ich
mit
der
gotis
hant,/
als
ich
mich
dâ
vor
vorbant,/
dî
crônke
von
Prûzenlant,/
als
ich
sî
zu
Latîne
vant,/
zu
Dûtsche
schrîbende
volent,/
wit
tîfen
worten
nicht
behent,/
want
sî
vornemen
mag
ein
kint;/
ouch
hân
dî
rîmen
recht
gebint:/
ist
daz
man
andirs
icht
dâ
vint,/
dî
schrîber
daran
schuldic
sint/
und
ich
sal
blîbin
unbehônt./
Daran
hâst
dû
mich
beschônt,/
der
êren
kunic,
des
bis
gecrônt/
und
immer
sî
dir
lob
gedônt/
von
allir
crêatûren
munt!/
Nû
bit
ich,
hêrre,
sân
zustunt:/
gib
allen
herzen,
den
dâ
kunt/
wirt
diz
bûch,
der
sâlden
vunt,/
daz
sî
in
dir
intbrinnen,/
brinnende
dich
minnen,/
minnende
gewinnen/
den
hort,
der
allen
sinnen/
von
wunnenberndir
mitewist/
zu
bevân
ummêzlîch
ist./
Dî
wunne
dû,
vil
sûzir
Crist,/
in
himel
allen
heiligen
bist!/
Ô
mildir
got,
gehilf
uns
dar,/
dâ
wir
in
dîner
clârheit
clâr/
mit
dir
voreinet
minneclîch/
ân
undirbruch
beschouwen
dich/
und
dir
lob
singin
immer
mê!/
Âmen
und
benedicitê!/
Wenne
Môrungen
wart
gestift./
//Dô
vorgangen
wâren
gâr/
tûsent
drîhundirt
zwênzic
jâr,/
daz
Cristum
ein
mait
gebar,/
darnâch
des
sibenden
vorwâr/
brûdir
Herman
von
Oppin,/
den
man
in
der
zît
sach
sîn/
des
houbithûses
spittelêr/
und
cometûr
zum
Elbinge,
der/
stifte
Môrungen
dî
stat/
nâch
meister
Wernhêris
rât,/
dî
an
Maurin
dem
sehe
stât,/
dâvon
sî
ouch
den
namen
hât./
Von
›In
principiô
erat
verbum‹./
//Nâch
unsirs
hêrren
jâren/
dô
der
vorloufen
wâren/
drîzênhundirt
zwênzic
dâmit,/
dâzû
sechse,
dô
geschach
dit,/
daz
der
hômeistir
brûdir
Wernhêr/
von
Orsele
geborn
sô
hêr/
in
eim
grôzen
capitulô/
satzte
In
principiô/
daz
ewangelium
vil
hêr,/
daz
dî
pfaffen
vurbaz
mêr/
iz
ân
undirbrechen/
nâch
der
hômesse
sprechen/
solden
in
den
conventen/
zu
hôes
lobes
renten/
der
menscheit
Jhêsu
Crist/
unsirs
hêrren,
und
sô
ist,/
daz
dise
wort
der
prîster
lest:/
»Et
verbum
caro
factum
est«,/
sô
suln
dî
brûdir
alle/
mit
inniggem
valle/
ir
venien
sûchen
ûf
dî
knî/
und
ouch
alsô
halden
dî,/
unz
gesprochen
ist
î
sâ:/
›Nos
cum
prole
pia.‹
—/
Des
selbin
jâris
sich
ein
krîc/
irhûb
alsus,
daz
Lôdewîc/
von
Beieren,
der
dâ
bevorn/
rômisch
kunic
was
gekorn,/
von
dem
pâbeste
wart
gevatzt/
in
ban
und
des
rîchs
entsatzt/
von
im.
Îdoch
weiz
ich
nicht,/
waz
des
widdirsatzis
bizicht/
ûf
den
kunic
wêre,/
sundir
dî
Rômêre/
in
lûden
dô
eintrechteclîch./
Des
hûb
er
ouch
vil
mechteclîch/
sich
kegen
Longobarden
sân/
nicht
achtende
des
pâbstes
ban,/
dâ
er
in
der
selben
zît/
streit
manchen
prîslîchen
strît/
behaldende
die
siggenumft./
Alsus
er
in
hêrlîcher
kumft/
nam
unz
in
Rôme
sîne
vart,/
dâ
er
gecrônit
zu
keisre
wart./
Darnâch
der
keiser,
der
senât/
und
alle
der
rômische
rât/
voreint
den
pâbst
kên
Rôme
lût./
Und
dô
dâwidir
was
sîn
mût/
und
dî
ladunge
nicht
vorvî,/
einen
minrebrûder
sî/
der
Franciscînen
welten/
und
den
zu
pâbste
zelten./
Hîran
sach
man
eintrechtic
sîn/
beide
Gelfen
unde
Gibbelîn./
Dô
drîzênhundirt
jâr
volvurt/
wâren
nâch
Cristes
geburt/
ouch
zwênzic,
darzû
achte,/
alsus
iz
sich
dâ
sachte,/
daz
Memilburc
hûs
unde
stat/
an
dî
brûder
von
Prûzen
trat/
und
quam
in
ire
hant,/
daz
ê
dî
brûdre
von
Lîflant/
gebûwit
hatten
und
bewont/
unde
in
urloige
dâ
gedont/
widdir
dî
heiden
unz
aldar/
wol
sechsundsibenzic
jâr./
Und
dô
sich
in
den
stunden/
der
burg
underwunden/
dî
von
Prûzen,
sî
lîzen
sân/
Crismemil
dî
burc
zurgân,/
dî
meister
Karl
ê
hatte
zwârn/
gebûwit
wol
vor
vumfzên
jârn/
den
Littouwin
durch
getwanc,/
dî
man
ouch
sêre
drabe
dranc/
in
trîbende
vil
schaden
zû/
beide
spâte
unde
vrû/
in
manchirleie
wîse,/
dâvon
dî
hûsir
spîse/
hatten
unde
nutzis
mê./
Diz
tet
den
Littouwen
wê;/
des
wurden
sî
von
herzen
vrô,/
dô
iz
sich
gevûgete
sô,/
daz
dî
burc
dirniddir
lac./
Im
oust
an
sente
Pêtirs
tac/
wart
Cristmemil
gar
vorstôrt./
Dî
sache
der
stôrunge
hôrt:/
iz
hatten
Rîgêre
durch
nît/
angetribben
in
der
zît/
mit
listen
manchirhande,/
daz
der
pâbist
sande/
in
Lîflant
sîne
boten,/
von
den
dô
wart
geboten/
bî
pêbistlîches
bannes
bant/
den
brûdern
dâ
zu
Lîflant/
und
ouch
den
zu
Prûzen,/
daz
sî
gar
von
gestrûzen/
urloigis
sich
inthalden/
solden
und
vriddis
walden/
drî
jâr
kên
den
Littouwin,/
bin
den
der
pâbist
schouwin/
mochte,
ob
sî
willeclîch/
zu
Cristô
wolden
kêren
sich,/
als
em
von
den
Rîgêren/
mit
offenlîchen
mêren/
und
mit
brîwen
vor
der
stunt/
ofte
wart
gemachet
kunt./
Ouch
man
den
selbin
vridde/
bî
des
bannis
widde/
zu
haldin
bin
den
vristen/
kegen
allen
cristen/
hôrte
dô
gebîten/
den
littouwschen
dîten,/
dî
der
botschaft
wîlden./
Aber
wî
dô
hîlden/
dî
Littouwen
daz
gebot/
des
pâbstis,
daz
irbarme
got!/
als
man
entsûb
wol
in
dem
zil./
Swer
ganz
dî
rede
wizzen
wil,/
der
sûche
ein
teil
zurucke
wart/
in
der
êrsten
crônken
part/
nichte
verre
von
dem
ende;/
dâ
vindit
man
genende,/
wie
iz
bin
dem
vridde
gî;/
doch
sô
wolden
blîben
î/
dî
brûdre,
als
in
gezam,/
dem
pâbiste
gehôrsam/
haldende,
als
er
sî
hîz./
Dô
gîng
en
ouch
ab
der
genîz/
des
roubis
und
ouch
andir
nutz,/
dâvon
sî
hatten
undirschutz/
der
lîbnar
von
den
heiden/
ûf
den
burgen
beiden/
Cristmemil
unde
Memilburc./
Des
mûst
ir
einez
abeschurc/
nemen,
want
dî
kost
zu
grôz/
den
brûdern
was,
der
sî
vordrôz/
sô
ledeclîch
zu
tragen/
bin
den
vriddistagen/
ûf
den
hûsirn
bêdirsît./
Sus
man
Crismemel
in
der
zît/
lîz
vil
schedelîch
zugân/
und
Memilburc
bleib
stân./
Dirre
burc
stôrunge/
mit
vorbezêchenunge/
was
vorbewîsit
wol
ein
jâr/
in
sulchir
wîs
wol
offenbâr:/
in
einre
demerunge
geschach,/
dâ
man
ûfgên
dî
sternen
sach,/
an
einer
âbentstunden,/
daz
drî
brûdre
stûnden/
ûf
dem
mûshûse
zu
Crismemil/
und
irsâhen
an
dem
himil/
sô
hin
ûf
daz
norden,/
daz
sînes
loufes
orden/
und
sînen
nâtûrlîchen
ganc/
ein
stern
liez
und
nam
den
swanc/
in
vil
snellir
île
vart/
zurucke
kên
dem
ôsten
wart/
wol
bî
hundirt
schricken
wît./
Dâ
bestûnt
er
in
der
zît/
nicht
wandirnde
noch
her
noch
dar./
Des
sternen
lange
wîle
war/
die
brûdre
nâmen
in
der
stunt;/
îdoch
er
umbewegit
stûnt/
an
der
stat,
dî
er
vînc,/
unz
ir
iclîch
dannen
gînc/
vordrozzen
der
beitunge.
—/
Ouch
vor
ein
ertbibunge/
des
selbin
jâris
dâ
geschach,/
dô
man
Crismemil
abbrach,/
der
ôt
entsaben
wart
aldâ/
und
nindirt
andirswâ./
Sô
grôz
was
daz
ertbibben
dô,/
welch
gebûde
dâ
was
hô,/
daz
wart
alsô
geregit/
und
wankinde
bewegit,/
daz
alle,
dî
darûffe
wârn,/
sich
mochten
vallis
kuim
bewârn./
In
den
selben
zîten/
sach
man
von
Prûzin
rîten/
sechzic
brûdre
sô
hin
dan/
kên
Garten
und
drîtûsent
man;/
und
dô
sî
quâmen
vor
daz
lant,/
und
in
wêrlîch
wart
bekant,/
daz
dî
burc
gewarnet
was,/
der
hergrêve
dô
ûzlas/
vîrhundirt
man,
als
im
gerît/
der
brûdre
sin,
dî
daz
gebît/
zu
Gartin
ubbirranten,/
dâ
roubten
unde
branten./
Und
dô
sî
daz
geherten,/
vil
snel
sî
widdirkêrten,/
dâ
sî
daz
her
hatten
gelân./
Des
andren
tagis
dâ
wol
wân/
dî
Littouwen
hâten,/
daz
dî
brûdre
gâten/
widdir
heim
kên
lande,/
und
sich
iclîch
wande/
an
sîn
arbeit
sundir
vâr;/
dô
sprengete
daz
her
ouch
gar/
in
daz
vorgesprochne
lant,/
des
von
in
wart
ubirrant,/
slânde
zu
der
wîle/
unde
hernde
wol
sechs
mîle./
Und
dô
sî
dannen
karten,/
der
edilsten
von
Garten/
ein
teil
sich
zûzin
nâmen/
und
mit
in
danne
quâmen/
mit
kinden
unde
wîben./
Bî
vîrundachzic
lîben/
was
ir,
dî
in
volgten
dan,/
dî
man
sint
sach
den
touf
entpfân./
Ouch
in
den
selben
zîten/
dî
brûdre
zu
Ragnîten/
wol
mit
achzic
mannen/
hûben
sich
hin
dannen/
durch
gelucke
ûf
den
stîc/
kên
der
burc
zu
Putenîc,/
darûf
des
andirn
tages
vur/
wârn
zu
werlîcher
kur/
und
zu
beschirmis
vrumen/
zweihundirt
man
sô
kumen/
von
Littouwen
gesten,/
darabe
nicht
entwesten/
dî
brûdre
noch
ire
schar./
Des
volzugen
sî
unz
dar/
und
des
morgens,
dô
der
tac/
ûfbrach
und
dî
diet
dennoch
lac/
in
vil
sûzis
slâfis
sûs,/
dô
platzten
sî
ouch
in
daz
hûs/
zu
Putenîken
tougentlîch/
und
wacten
manchin
bitterlîch,/
der
dennoch
vil
samfte
slief;/
want
waz
nicht
irre
hant
intlief,/
iz
wêre
kint,
wîb
odir
man,/
daz
sach
man
sî
vil
gar
irslân./
Dô
sî
daz
volanten,/
daz
hackilwerc
sî
branten/
und
sich
dannen
wanten./
Darnâch
kurzlîch,
als
irgân/
diz
was,
abir
ir
man/
dî
von
Ragnîten
nâmen/
und
hin
ken
Oukayn
quâmen,/
dô
ir
reise
sô
gerît,/
daz
sî
bî
slâfender
dît/
daz
vurburge
irstigen/
unde
dennoch
vunden
ligen/
Littouwen
ûf
den
betten
gnûc,/
dî
ir
swert
vil
gar
irslûc;/
und
alliz,
daz
drinne
was,/
vil
cleine
des
icht
genas,/
iz
wêre
man,
wîb
odir
kint;/
swîn,
schôf,
zigen
odir
rint,/
swaz
entweich
dem
swerte,/
daz
vûer
daz
virzerte,/
want
sî
branten
in
den
grunt/
daz
vurburge
zu
der
stunt./
Vîr
man
sach
man
den
lîb
ôt
nern,/
dî
ûf
der
rechten
burc
dô
wêrn.
—/
Wî
Medewagen
sich
begab,/
//In
unsirs
hêrren
jâren/
dô
der
vorgangen
wâren/
tûsent
und
drîhundirt/
ouch
zwênzic
drûf
gesundirt,/
unde
in
dem
nûnden
darnâch/
in
Prûzenlant
man
kumen
sach/
von
Lutzelburc
grêven
Jôhanne/
und
kunic
zu
Bêmen;
sîner
manne/
gnûc
mit
im
quâmen
in
dem
zil/
und
andre
hêrren
vil/
zu
ûbende
dâ
gotis
werc,/
als
der
herzoge
von
Valkenberc/
und
dî
grêven
von
Lîningen,/
von
Nûwenâr
und
von
Otingen,/
von
Hôenlôch
und
von
Wilnow,/
von
Wirzeburc
und
von
Hanow,/
von
Schowenberc,
von
Valkenstein./
Mit
disen
herren
ouch
gemein/
quam
der
von
Kerpen,
von
Gerâ,/
von
Rôtenstein,
von
Damescâ./
Ouch
sach
man
dâmitte
sîn/
den
burgrêven
von
Donîn/
und
darzû
manchin
ediln
dein/
von
dûtschen
landen
manchirwein/
von
rittern
und
von
knechten,/
dî
alle
wolden
vechten/
widdir
dî
Littouwen/
zu
lobe
unsir
vrouwen./
Und
dô
dî
hêrren
vorgenant/
kumen
wârn
in
Prûzenlant,/
dô
lût
meister
Wernhêr/
zusamen
ouch
daz
sîne
her,/
daz
wârn
achzêntûsent
man/
ân
dî
zu
vûze
pflâgen
gân;/
dâmitte
wârn
gesundirt/
brûdre
wol
drithalbhundirt./
Mit
al
dem
volke
zôch
er
hin/
kên
Littouwen
ûf
den
sin,/
daz
er
sî
wolde
swechen/
und
Cristum
an
in
rechen,/
des
namen
und
des
crûze/
sî
haben
zu
gehûze/
virvolginde
dî
cristen./
Nû
quâmen
in
den
vristen/
dî
hêrren
mit
dem
meister
sâ/
kên
Littouwen
und
aldâ/
eine
burc
belâgen,/
dî
hiez
Medewagen./
An
unsir
vrowen
âbint,/
sô
wir
dî
hôchzît
habint,/
dî
lîchtmesse
ist
genant,/
wart
dî
selbe
burc
berant/
und
gesturmet
vil
hart./
Sô
lange
daz
getribben
wart,/
unz
darûffe
dî
burcdît/
sich
zu
erwern
trûwete
nit./
Des
rîfen
sî
dô
alle/
mit
eime
gemeinen
schalle,/
sî
wolden
gerne
toufen
sich/
unde
leben
cristenlîch,/
ob
man
sie
wolde
leben
lân/
und
zu
der
cristenheit
entpfân./
Dî
rede
wûc
der
meister
dô/
und
dî
brûdre
vil
unhô,/
want
sî
wol
kanten
iren
mût,/
daz
sî
mit
nichte
blibben
gût/
mit
getwange
sô
bekart;/
want
den
wulf
von
siner
art/
man
selden
mac
gezemen,/
er
enwol
ie
nemen,/
bîzen
unde
zucken/
nâch
sînen
alden
tucken,/
ob
er
sîn
dî
state
hât/
und
vrî
in
dem
walde
gât./
Doch
sprach
der
kunic
von
Bêmin,/
man
sold
sî
nicht
vorvêmin,/
sundir
des
toufis
sî
gewern,/
alse
man
sî
hôrte
gern;/
daz
dûch
in
billîch
unde
recht./
Dô
volgete
der
meister
slecht/
dem
kunge
und
den
andirn
hêrn,/
dî
darûf
gevallen
wêrn,/
man
solde
sî
gote
koufen,/
und
liez
sî
dâ
toufen,/
von
mannen,
kinden,
wîben/
wol
bî
sechstûsent
lîben,/
dî
ouch
dâ
gîsle
satzten/
und
mit
eiden
bevatzten,/
sî
wolden
vurbaz
ebin/
cristenlîchen
lebin./
Doch
nicht
uber
lanc
darnâch/
den
geloubin
man
sî
sach/
vorwerfen
cristenlîcher
ê/
und
blîben
abir
wolf
als
ê.
—/
Wî
Colmenlant
wart
gehert./
//Bin
der
zît
und
ûf
den
tac/
als
man
dirre
dinge
pflac/
dort
mit
den
Littouwen,/
dô
liez
der
kunic
schouwen/
von
Polênen,
der
Loket,/
sîne
valscheit,
want
er
tet/
widdir
sînes
mundis
eit/
und
sîner
brîve
sicherheit,/
dî
er
ê
dem
meistre
wac/
durch
vriddis
vest
ûf
einen
tac,/
als
den
machte
zwischen
in/
der
kunic
von
Bêmn
ûf
gûtin
sin./
Diz
alliz
wart
von
im
zutrant,/
want
er
zôg
in
Colmenlant/
mit
sechstûsent
wêpenêrn/
und
pflac
darinne
hern/
vîentlîch
nâch
sînre
macht/
wol
vumf
tage
und
vumf
nacht/
mit
roube
und
mit
brande,/
unde
sich
dô
dannen
wande./
Nû
merket
ebin
und
sêt,/
wî
lestirlîchen
dô
tet/
Loket
der
valsche
vurste/
in
neklîcher
turste./
Ein
slecht
herzoge
was
er
vor;/
nû
hatte
nûlîch
in
enpor/
gerukt
an
hôer
wirdekeit/
des
pâbstis
vorbesichtekeit/
und
einen
kunig
in
gemacht,/
daz
er
nâch
aller
sîner
macht/
der
kirchen
und
den
cristen/
sold
in
kumftigen
vristen/
und
des
gelouben
sîn
ein
schirm/
widdir
allin
ungehirm/
und
ein
getrûwe
vorvechtêr./
Nû
was
er
ir
ein
êchtêr/
unde
pflac
dî
neisen/
in
vîentlîchen
vreisen,/
dî
beide
lîb
unde
gût/
wâgen
gîzende
ir
blût,/
ûf
daz
sî
den
gelouben/
beschirmen
und
betouben/
des
tûvils
heidenische
her,/
dî
den
cristen
sîn
gevêr;/
und
daz
daz
ergeste
was
daran,/
dî
wîle
der
meister
was
hin
dan/
mit
dem
kunge
gevarn/
von
Bêmen
und
ûbende
wârn/
in
strîte
kên
den
heiden
sich/
durch
gote
dêswâr
inneclîch,/
dâ
volbrôcht
er
dî
bôsheit,/
als
ûch
ist
dâ
vor
geseit./
Wî
Wischgrod
wart
vorbrant./
//Als
in
deutronomiô/
got
unsir
hêrre
sprêche
sô:/
›Mîn
ist
dî
râche,‹
er
dâ
quît,/
›und
ich
in
widdirgelt
in
zît,‹/
doch
larte
Mathatias/
der
ein
wârer
minnêr
was/
gotes
und
der
gotis
ê,/
dô
im
zûgînc
des
tôdis
wê,/
sîne
sune,
dî
er
sach/
bederbt
mit
vînden,
unde
sprach:/
›Bedenkit
ûwerre
vetre
werc,/
dî
sî
tâten
sundir
geberc/
in
ires
lebins
zîten/
an
tugenthaften
strîten;/
und
um
der
vetre
erbe/
stêt
in
strîte
bederbe;/
sô
nemit
ir
grôz
achberkeit/
und
eines
namen
êwicheit!/
Andit
sundir
schande/
ûwirs
volkis
ande/
mit
strîtlîchen
handen/
an
ûwirn
vîanden!/
Ein
widdirgelt
in
geldit
slecht/
und
vorvechtit
ûwir
recht/
und
ouch
ûwir
leben,/
ûf
daz
ir
nicht
beneben/
von
ûwirn
erbin
wert
zustôrt!‹/
Dirre
gûten
lêre
wort/
und
der
noch
vil
vorgît
dî
schrift,/
nâmen
in
des
herzen
grift/
der
meister
und
dî
brûdre
dô/
und
berîten
sich
alsô,/
daz
sî
wolden
Prûzenlant,/
daz
ê
was
ûz
der
heiden
hant/
mit
unzellîcher
kost
entnumen/
und
an
dî
cristenheit
sô
kumen,/
beschirmen
menlîch
unde
wern/
und
den
gelouben
drinne
nern,/
der
dô
in
lustiger
vrûte/
mit
manchis
ediln
mannis
blûte/
gepflanzit
wol
becliben
stûnt/
vruchbernde
gote
zu
der
stunt,/
vor
kunge
Lokete,/
der
des
begunst
dort
hête,/
daz
er
lant
und
gelouben/
wolde
gar
betouben/
und
dî
brûdre
stôren
dan,/
dî
den
gelouben
dâ
vorstân./
Des
samente
darnâch
ein
her/
der
meister
ouch
mit
starker
wer/
und
sante
daz
ûf
andirsît/
der
Wîzlen
kên
der
somirzît/
in
ein
des
kuniges
gegenôt,/
dâ
lag
ein
hûs,
hîz
Wischegrot./
Dî
burc
bewonten
in
dem
zil/
ubiltêtiger
lûte
vil,/
dî
mit
grôzen
ungevûgen/
beroubten,
vîngen
unde
slûgen/
der
brûdre
lûte,
swer
sî
wârn,/
dî
zu
schiffe
solden
varn/
dî
Wîzle
niddir
odir
ûf./
Diz
triben
sî
in
stolzir
gûf/
manche
zît
und
manic
jâr/
und
wârn
ein
ubirlast
vil
swâr/
von
Prûzenlant
den
lûten,/
der
sî
vil
pflâgin
bûten/
sich
trîgende
ûf
den
Loket,/
sî
solden
von
im
wol
geret/
werden
ûf
der
vesten,/
dî
nû
von
den
gesten,/
von
der
brûdre
here
wart/
belegen
und
gesturmet
hart/
mit
blîden
und
mit
tumelern./
Diz
sach
man
wol
drî
tage
wern,/
daz
dô
îtil
bleib
ir
mû;/
des
vîrden
tages
trat
ouch
zû/
der
brûdre
her
dem
hûse/
mit
vrechis
sturmis
prûse/
vaste
den
berg
ûfstîgende,/
dâwiddir
jene
crîgende/
wurfen
unde
schuzzen/
und
irre
wer
genuzzen,/
sô
sî
beste
mochten
adir
kundin./
Zu
jungist
doch
begundin/
dî
brûdre
legen
vûer
an,/
dâvon
ouch
dî
burg
enpran./
Daz
vûer
wûchs
sô
lange,/
unz
in
wart
sô
bange,/
dî
in
der
burc
inbinnen
wârn,/
daz
sî
alle
wer
vorbârn/
und
vîlen
ûf
dî
planken./
Dô
wart
ir
hôchvart
cranken;/
want
wer
intrinnen
wold
der
brunst,/
der
wart
dâ
bûzen
mit
ungunst/
entpfangen
in
vil
manic
sper,/
dî
in
des
lebins
machten
lêr./
Swen
man
dâ
nam
gevangen,/
den
was
iz
wol
irgangen,/
der
îdoch
kûm
achte
was./
Der
andern
dikeinre
genas;/
noch
al
des
hûses
habe/
quam
nie
nicht
her
abe,/
iz
vorbrante
allentsam,/
want
iz
dem
vûere
gezam,/
mit
der
burc
unz
in
den
mist./
Sus
Wischegrod
zustôrit
ist./
An
dem
mântage
diz
geschach,/
als
man
dî
crûzen
tragen
sach./
Ouch
bleib
al
dâ
vor
Wischegrod/
von
Bondorf
brûder
Heinrîch
tôt,/
des
grab
zun
clôstirvrouwen/
zu
Colmen
mac
man
schouwen./
Des
selbin
sumirs
wart
gesant/
ein
andir
her
ûz
Prûzenlant/
sô
hin
kên
Brist
in
daz
gebît;/
dî
des
dô
vormiden
nit,/
sin
machten
iz
al
um
dî
stat/
mit
brande
und
mit
roube
mat./
Und
dô
diz
was
irgangen
dâ,/
vor
eine
burc
sî
vîlen
dâ/
und
wolden
dî
gewinnen./
Und
dô
des
dâ
inbinnen/
entsûben
dî
burclûte,/
sî
wolden
ire
hûte/
behalden
ganz;
hîvon
sî
abe/
dingten
lîb
und
ouch
ir
habe/
und
ouch
zugen
alsô
dan./
Dî
burc
den
brûdern
bleib
dâ
stân./
Darnâch
daz
selbe
her
vurbaz/
vûr
in
dem
lande
und
ummesaz/
drî
andir
burge,
dî
man
ouch/
mit
sturme
snel
dânidder
zouch/
und
in
asche
wante./
Des
lebens
man
ouch
blante/
alliz,
daz
darûffe
lac,/
want
iz
dûbe
und
roubis
pflac/
und
was
ôt
ein
volc
unrein./
Der
selbin
burge
hîz
dô
ein/
Nakel,
dî
daz
her
gewan,/
darûffe
sô
was
houbitman/
ein
ritter,
der
hiez
Heinrîch/
unde
hatte
ie
gevlizzen
sich,/
daz
er
sich
roubis
nerte/
und
ouch
darûf
kêrte/
alle
sîne
macht
sô
gar,/
daz
er
nîmandis
wolde
war/
mit
schônunge
nemen./
Er
liez
im
gar
gezemen/
pfaffin,
leien
ebin,/
begebin
und
unbegebin;/
dî
armen
zu
den
rîchen/
pflag
er
bitterlîchen/
schinden
und
betrûben/
und
jâmir
an
in
ûben./
Den
selbin
dâ
dî
brûdre/
vîngen
in
dem
lûdre;/
und
dâ
man
vrâgin
in
began,/
warumme
er
sô
vil
getân/
hette
sulchir
ubiltât,/
dô
sprach
er:
›Nîman
widdirtrat/
mir
des
mit
strâfunge/
noch
ouch
mit
zuchtigunge.‹/
Alsus
vil
lastirs
dâ
gebirt/
vrîheit,
wâ
man
dî
zucht
vorbirt.
—/
Dô
unsirs
hêrren
jâr
vorvarn/
tûsent
drîhundirt
drîzic
wârn,/
dô
quâmen
dî
grêven
in
Prûzenlant/
von
der
Mark
und
von
Vîant;/
zu
den
hatte
gesellit
sich/
des
grêven
brûdir
von
Julich/
und
darzû
manich
edil
dein/
von
dûtschin
landen
manchirwein/
von
rittern
unde
knechten,/
dî
dô
begerten
vechten/
mit
heiden
und
dî
neisen./
Mit
den
liez
dô
reisen/
der
meister
hundirt
brûdir
sân/
und
darzû
drîtûsent
man,/
dî
alle
pflâgen
rîten./
Diz
her
er
in
den
zîten/
sich
kên
Littowen
wenden
hîz/
in
ein
gebît,
daz
Waiken
hîz./
Und
dô
sî
darîn
quâmen,/
an
wârheit
sî
vornâmen,/
daz
gewarnet
was
dî
dît./
Des
branten
sî
ôt
daz
gebît/
und
slûgen
vihes
gnûc;/
lûte
man
dâ
wênic
slûc,/
kûme
bî
vumfzên
mannen;/
ouch
roubis
lutzil
dannen/
man
brâchte,
want
mit
vlouge/
sich
in
der
welde
touge/
hatte
gemacht
hin
abe/
dî
dît
mit
irre
habe./
Diz
was
nâch
sente
Agnêten
tac,/
daz
man
dirre
reise
pflac./
In
den
selbin
zîten/
dî
brûdre
von
Ragnîten/
ir
undirsezzen
nâmen/
und
in
Littowen
quâmen/
vor
Gedeminnenburc
sô
hin,/
dâ
ouch
volgîng
ires
willen
sin,/
want
sî
des
nachtis
slichen/
hin
sô
heimelîchen;/
und
dâ
sich
oigintte
der
tac/
und
al
daz
volc
slâfende
lac,/
dô
nâmen
sî
dî
schurge/
der
vâr
in
daz
vorburge/
und
legten
vûer
an,/
dâvon
ouch
alliz
daz
vorbran,/
daz
was
inbinnen/
der
vorburc
Gedeminnen;/
man,
wîb,
habe,
darzû
vî/
man
dâ
gar
vorburnen
lî,/
und
daz
dî
red
ich
kurze,/
den
leffil
und
dî
sturze/
mochte
man
gepulvert
schouwen;/
sunder
zwelf
Littouwen/
bliben
unvorbrunnen,/
dî
ûf
dî
burc
entrunnen./
Wî
Rîge
wart
gebrochen./
//Ouch
in
des
selbin
jâris
vart/
Rîge
dî
stat
betwungen
wart/
ûf
dî
ôstirlîche
zît/
und
der
alden
vêde
nît,/
der
ê
gewert
sô
lange/
hatte
in
orloiges
prange/
und
in
mortlîchem
crîge/
zwischen
den
von
Rîge/
und
den
brûdern
von
Lîflant,/
dî
dî
Dûtschin
sîn
genant,/
daz
nîman
des
enwânde,/
daz
des
zornis
ande/
immer
dirsturbe
zwischen
in,/
der
wart
nû
gar
gelegit
hin/
entwurzelt
und
enterbit/
unde
gar
irsterbit/
und
gewant
in
vridis
rû./
In
sulchir
wîse
gînc
daz
zû:/
von
[Monheim]
brûdir
Ebirhart/
der
lantmeister
hatte
hart/
dî
stat
vorsatzt
alumme
gar./
Dô
daz
vil
nâch
gewert
ein
jâr,/
dâ
begunde
der
lîbnar/
in
der
stat
gebrechen./
Des
wart
daz
povil
zechen/
ûf
krîg
und
sich
ûfbrechen/
kên
den
obirsten
der
stat,/
an
den
beleggen
was
der
rât,/
daz
sî
dô
Rîge
wîlden/
und
daz
urloug
ûfhîlden,/
und
wart
in
sô
gevêr,/
daz
sî
in
kundin
hin
noch
her/
irme
zorn
entrinnen./
Alsus
sî
beide
binnen/
und
ouch
buizen
gedrungen/
mûsten
gar
betwungen/
zu
vristene
daz
leben/
dem
meistre
sich
irgeben/
antwortende
in
sîne
hant,/
den
ich
habe
dâ
vor
genant,/
lîb
und
gût,
stat
unde
recht/
und
alle
ir
handvesten
slecht,/
daz
dâmitte
werben
er/
mochte
gar
nâch
sînre
ger./
Und
dâ
diz
alsus
was
bericht,/
dennoch
wold
der
meister
nicht/
in
dî
stat
getreten,/
unz
dî
burger
hêten/
an
der
stat
der
mûre
cranc/
gebrochen
drîzic
clafter
lanc/
von
oben
niddir
ûf
dî
grunt./
Dâmitte
man
ouch
in
der
stunt/
ebin
vulte
dî
grabin;/
und
dô
des
hatte
entsabin/
in
der
stat
zu
Rîge
ein
wîb,/
›Ô
wê,
ô
wê,
wî
groben
lîb‹/
jach
sî,
›mûz
dirre
meister
hân,/
daz
er
herîn
nicht
kumen
kan/
weddir
durch
pforte
noch
durch
tor,/
als
ander
lûte
tâten
vor,/
und
man
im
mûz
in
dirre
zît/
den
înganc
machin
alsô
wît.‹/
In
des
selbin
jâres
vrist/
darnâch
dî
sunne
leit
gebrist/
in
dem
heumânde
sô
man
list,/
daz
der
oust
kumftig
ist/
unde
pflît
sich
wenden/
in
sibenzên
kalenden;/
an
des
tagis
sechzênder
stunt/
wart
dirre
gebreche
kunt./
Darnâch
dô
der
herbist
quam,/
kunic
Loket
an
sich
nam/
als
sînes
rîches
rîten,/
dî
er
in
den
zîten/
zusamne
mochte
bringen./
Darzû
sach
man
bedingen/
in
ûf
solt
strîtêre
vil;/
sô
sant
im
daz
selbe
zil/
der
Ungarn
kunic
durch
helfe
ger/
wol
achttûsent
wêpenêr/
sîner
undersezzen./
Mit
dem
here
vormezzen/
zôg
er
dô
gewaldeclîch/
in
Colmenlant
und
legte
sich/
vor
dî
vesten,
burg
und
stat,/
dî
beidersît
den
namen
hât,/
daz
man
sî
nennet
Schônensê;/
doch
intet
er
ir
nicht
wê/
mit
dikeinis
sturmis
schûr,/
sundir
dannen
vurbaz
vûr/
vur
dî
burc
zu
der
Lîpen;/
dî
pflag
er
an
dô
kîpen;/
doch
ungemûhet
er
sî
lîz./
Ein
teil
des
heres
er
ôt
hîz/
daz
lant
alumme
runnen,/
rouben
unde
brunnen;/
und
dô
er
daz
nâch
allir
macht/
getreib
nûn
tage
und
nûn
nacht/
und
dem
here
kost
gebrast,/
dô
wart
alêrist
der
leide
gast/
von
Polênen
kunic
Loket/
mit
teidingen
ubirret,/
daz
er
ûz
Colmenlande/
widdir
heim
sich
wande./
In
dem
selbin
here/
was
ein
grêve
mêre,/
meister
Wilhelm
genant,/
kumen
her
von
Ungirlant/
und
was
der
Ungern
houbtman,/
dî
mit
im
gesant
her
dan/
wârn
dem
kunge
vorgeseit./
Dem
irschein
dî
edele
meit/
Marîa
unsir
vrouwe/
in
einis
troumis
schouwe/
in
Colmenlande,
dâ
er
lac/
und
ûf
sîme
bette
pflac/
slâfende
der
nachtrû,/
im
sprechende
zornlîchen
zû/
alsus
mit
worten
herbe:/
›Wes
wûstis
dû
mîn
erbe/
mit
dînes
volkis
lûte,/
daz
mir
mit
reinem
blûte/
manchis
cristen
vor
der
vrist/
gekouft
und
gepflanzit
ist?/
Dû
enzîhes
hinnen
sân,/
sô
wizze
daz
sunder
wân,/
daz
kurzlîch
mit
grôzir
nôt/
dîn
leben
nimmet
bôsen
tôt!‹/
Dî
wîle
dise
Ungern
hî,/
als
ich
dâ
vor
wizzen
lî,/
in
Colmenlande
pflâgen
hern,/
dô
sâch
man
dort
den
kunic
kêrn/
von
Ungern
mit
heres
craft/
ûf
einen
kunic,
der
im
gehaft/
solde
sîn
mit
dienste
zû/
und
dâwidir
strebete
nû./
Den
wolde
er
betwingen/
und
in
gehôrsam
bringen./
Nû
mûsten
zîn
dî
Ungerin
dô/
ob
ein
gebirge,
daz
was
hô,/
vil
enge
wege
in
daz
lant,/
daz
dem
kunge
was
benant,/
want
dâ
enwas
kein
ummestîc./
Und
dâ
dî
Ungern
sus
ûf
krîc/
in
daz
rîch
wâren
kumen/
und
schûfen
iren
vrumen/
hernde
beide
her
und
dar,/
dâ
nâmen
ouch
des
iren
war/
al
dâ
dî
lantgebûre;/
want
dî
wâren
sûre./
Sî
vlûn
ûf
daz
gebirge/
mit
al
irme
gespirge/
und,
waz
sî
zu
den
stunden/
grôzir
boume
vunden/
bî
den
wegen
her
und
dar,/
dî
durchsnitten
sî
gar/
mit
sâgen
al
durch
den
kern./
Darnâch
dô
dî
Ungeren
gern/
wurden
heim
kein
lande
wart/
und
quâmen
ûf
der
berge
vart/
und
dô
iz
dî
gebûre
zît/
dûchte
sîn,
ûf
beidir
sît/
der
wege
sî
dî
boume
al/
wegeten;
in
vreislîchem
val/
einre
ie
den
andirn
slûc/
und
ûf
daz
volc
mit
valle
wûc,/
sô
daz
der
Ungern
her
sô
grôz/
sîner
wer
dô
nicht
genôz;/
iz
wurde
meist
irslagen
tôt./
Alsus
rach
unser
hêrre
got/
an
dem
von
Ungeren
dî
nôt,/
dî
er
unbillîch
irbôt/
sînre
mûter
lande,/
dâ
er
sîn
volc
hin
sande,/
daz
sî
iz
gar
vorterbeten/
und
darîn
enterbeten/
dî
dûtschen
brûdre,
dî
den
mût/
hân,
daz
sî
lîb
unde
gût/
wâgen
in
allen
vristen/
durch
den
beschirm
der
cristen/
kegen
den
Littouwen/
zu
lobe
der
juncvrouwen,/
dî
lûtir
als
ein
glas
gebar/
Cristum,
dî
wâre
sunne
clâr./
Von
meister
Wernhêrs
tôde./
//Ô
wê,
ô
wê
ô
wê
und
ach!/
Des
selbin
jâris
daz
geschach/
an
sente
Elizabeth
âbent,/
den
wir
ûf
den
winter
habent,/
daz
ein
brûder,
der
Jôhan/
was
genant
und
sô
her
dan/
ûz
Sachsen
von
Eindorf
geborn,/
lîz
sich
sîner
erge
dorn/
und
ouch
den
tûvel
schunden/
zu
sô
vormeinten
sunden,/
daz
er,
inweiz
nicht
durch
waz,/
sînes
heiles
gar
vorgaz,/
recht
als
ein
mensche
sunder
sin/
vorwerfende
zumâle
hin/
lîb,
sêlekeit
und
êre,/
und
brûder
Wernhêre/
von
Orsele
zu
tôde
stach,/
den
man
hômeister
wesen
sach/
ob
dem
dûtschen
orden;/
den
sach
man
in
morden/
zwischen
sînen
knechten
al./
Zu
Merginburc
geschach
der
val/
in
dem
crûzegange,/
dâ
er
nâch
dem
gesange/
der
vesper
ûz
der
kirchen
trat/
und
irstarb
ouch
an
der
stat./
Darnâch
man
in
sô
hin
hûb/
zu
Mergenwerder
und
begrûb./
Got
lâze
des
tôdis
pîn/
stên
vor
alle
dî
sunde
sîn!/
Ouch
man
den
morder
aldâ
vînc/
und
ein
recht
mit
im
begînc./
Eiâ,
Jôhan,
eiâ,
Jôhan,/
sich
ebin,
waz
dû
hâst
getân!/
Dû
hâst
den
namen
dîn
vorsturzt/
und
an
wirdekeit
vorkurzt,/
want
Jôhannes
quît
sô
vil,/
sô
man
den
namen
dûten
wil,/
als:
»in
deme
gnâde
ist.«/
Dêswâr
der
was
an
dir
gebrist,/
dô
der
von
dînen
henden
starb,/
der
ie
genêdiclîchen
warb/
mit
dir
in
rechtir
dêmût/
und
was
kên
allin
lûten
gût./
O
wê,
Jôhan,
ô
wê,
Jôhan,/
dû
hâst
vil
ubele
getân!/
Kain
slûc
den
brûdir
sîn;/
noch
grôzir
ist
dî
schulde
dîn,/
want
dû
irmortis
gatir/
brûdir
unde
vatir,/
dô
dû
den
meistir
sluge,/
mit
dem
dû
glîche
truge/
eines
ordenes
abît./
Zu
brûdre
gab
dich
im
dit;/
darubir
er
dîn
vatir
was,/
sint?
man
zu
meistre
in
irlas./
Ach,
Jôhan,
ach,
Jôhan,/
dû
hâst
lastir
grôz
begân!/
Herôdes
hîz
bî
sînen
jârn/
tôten
sînes
selbis
barn;/
bôse
gnûc
was
dî
geschicht/
und
doch
dirre
glîche
nicht/
an
erclîcher
missetât;/
want
gewalt
der
vatir
hât/
zu
kastîgen
den
son
vil
wol;/
abir
der
son
den
vatir
sol/
êren
und
vor
ougen
hân./
Jôhan,
des
hâstû
nicht
getân;/
des
bistû
kumen
in
den
ban,/
daz
ich
dich
mûz
gemeinen/
unde
dem
unreinen!/
Nû
helfit
alle
weinen/
disen
reinen
vursten
gût,/
der
âne
schult
sus
gôz
sîn
blût!
—/
Wî
Polênen
wart
gehert./
//Dô
Cristî
jâr
mit
zal
irschein/
tûsent
drîhundirt
drîzic
ein,/
dô
was
der
winter
alsô
lâ,/
daz
sî
wedir
hî
noch
dâ/
wege
mochten
vinden/
zu
den
gotis
vînden./
Des
sach
man
dâ
betrûbit
sîn/
dî
brûdir
unde
pilgerîn,/
daz
sî
nicht
mochten
reisen/
noch
dî
Littouwen
neisen./
Abir
alsô
Job
dâ
spricht,/
daz
got
lêt
ûf
erdin
nicht/
âne
sache
geschên,/
daz
mochte
man
vil
wol
dâ
spên,/
want
daz
vor
schaden
man
vorslûc,/
vil
grôzen
vromen
daz
întrûc,/
daz
sich
alsus
bewêret
tet./
Iz
hatte
kunic
Loket/
grôzir
menige
heiden/
in
der
zît
bescheiden/
ûf
den
sin,
daz
er
mit
in/
kein
Prûzen
wolde
reisen
hin/
und
vorterben
gar
daz
lant./
Daz
sus
von
gote
wart
irwant:/
want
dô
dî
Littouwen/
quâmen
unde
schouwen/
begonden
sô
cranc
sîn
daz
îs,/
daz
sî
immochten
keine
wîs/
der
brûdre
lant
ankumen,/
sî
wolden
âne
vrumen/
nicht
kêren
heim
kên
lande
wart,/
sundir
machten
ire
vart/
in
kunc
Loketis
rîche/
ûf
nemende
dâ
glîche/
alliz,
daz
in
widir
quam,/
daz
zu
nutze
in
gezam./
Darubbir
in
den
vristen/
sî
manch
tûsent
cristen/
gevangen
mit
in
triben,/
dî
ewic
eigin
bliben./
Sus
in
dî
grûbe,
dî
er
grûb,/
der
Loket
vallis
selb
entsûb./
Von
der
kur
meistir
Ludêris
von
Brunswîc./
//Ouch
in
des
jâris
jage/
sô
hin
nâch
dem
aschtage/
dî
wîsen
gebîtêre/
und
manch
brûdir
gewêre/
dort
von
Alemaniâ/
unde
von
Lîflande
sâ/
in
dem
houbthûse
quâmen/
zu
Mergenburc
zusamen/
mit
den
von
Prûzenlande,/
alse
sie
besande/
der
brûdir,
der
dô
was
gesat/
zu
haldene
des
meistirs
stat,/
und
in
bescheiden
hatte
vur,/
daz
sî
volbrêchten
dî
kur/
ûf
einen
hômeister,/
der
dâ
wêr
ein
reister/
obir
dem
dûtschen
orden./
Zu
râte
sî
dâ
worden,/
daz
sî
gar
eintrechticlîch/
sundir
allen
widerswich/
welten
an
dî
êre/
brûdre
Lûdêre,/
der
an
geburt
des
stammis
zwîc/
was
der
herzogen
von
Brûnswîc./
Sus
von
des
ordens
anbegin/
den
vumfzênden
hômeistir
in/
man
mit
zal
dô
nande/
und
in
Prûzenlande/
der
einundzwênzigste
er
was,/
dem
man
meistirs
nam
ûz
las./
Dî
meistirschaft
hilt
er
in
pflâge/
vîr
jâr,
sechs
wochen
und
drî
tage./
Dirre
hômeistir
Lûdêr/
alle
sînes
vlîzes
ger/
zu
gotis
dînste
kêrte/
und
daz
sêre
mêrte,/
hôrte
unde
zîrte/
und
mit
zîrheit
wirte/
an
allirhande
vlâte/
mit
bûchen
und
ornâte
—/
und
wes
sâ
was
behûf/
zu
gotis
lobe,
er
daz
schûf./
Er
legte
êrst
den
vullemunt/
zu
Mergenburc,
dâ
sint
der
stunt/
dî
capelle
wart
ûf
gesat,/
dî
nû
in
schôner
zîrde
stât/
ûf
der
burc
dâ
obe/
in
aller
heiligen
lobe./
Ouch
satzte
er
vil
sêleclîch,/
daz
man
solde
tegelîch/
gote
zu
lobis
renten/
in
des
ordins
coventen/
eine
vrûmesse
halden
î/
unde
ouch
ordenlîche
dî/
singen
mit
den
noten/
einen
tac
vor
dî
tôten,/
den
andern
von
Marîen/
der
edeln
wandils
vrîen./
Des
selbin
jâris
quam
ein
visch/
ûz
der
sê
strîchende
risch/
durch
daz
hab
in
den
Pregor,/
der
keiner
gesehen
dâ
vor/
was
in
Prûzenlande./
Der
visch
sich
ûfwart
wande/
unz
vor
dî
stat
zu
Kunigsbere./
Dô
sach
man
in
sundir
geberc/
wol
zwênzic
vûze
wesen
lanc./
Darnâch
nam
er
den
ummeswanc,/
dô
er
der
brucken
entsûb,/
unde
sich
zurucke
hûb/
widder
kên
dem
habe./
Des
wart
im
hin
abe/
gevolgit
und
gelâgit
vil/
von
gnûc
lûten
in
dem
zil,/
daz
îdoch
lutzil
vorvînc,/
want
er
in
allen
gar
intgînc./
Diz
was
des
somirs
um
dî
zît,/
alse
Barnabas
gelît./
Darnâch
ein
semelîcher/
und
disme
wol
ein
glîcher/
unde
an
forme
gegate/
wart
in
dem
Nogate/
besên,
gevangen
und
geslagen/
und
kein
Mergenburc
getragen./
In
dem
selben
sumere/
ein
michil
getumere/
hûb
kein
Polênen
sich./
Der
marschalc
brûder
Dîtherîch/
von
Aldenburc
zusamne
lût/
eines
michlen
heris
lût./
Dâmitte
wârn
gesundirt/
brûdre
wol
zweihundirt./
Mit
dem
here
sundir
sparn/
sach
man
in
kein
Polen
varn/
in
Loketis
des
kungis
lant/
und
gewan
gar
undirwant/
aldâ
wol
achzên
vesten/
der
snôden
zu
den
besten,/
dî
man
in
sach
vorswenden/
unde
in
pulvir
wenden,/
unde
quam
dâ
widdir./
Darnâch
kurzlîch
siddir/
tet
er
eine
reise
dar/
und
gewan
mit
sîner
schar,/
dî
er
mit
im
hete,/
burge,
darzû
stete,/
wol
zwênzig,
als
ich
iz
las,/
und
waz
dâ
dorfir
was/
gelegen
umme
dî
vesten;/
dî
êrsten
und
dî
lesten/
dî
branten
sî
gar
abe,/
und
wî
vil
sî
habe/
triben
unde
trûgen
dan,/
nîman
daz
volachten
kan./